หม่อมครูอึ่ง

อึง่ หสติ ะเสน เดิมคือ เจา้ จอมอึ่ง เป็นอดีตพระสนมในกรมพระราชวังบวรวไิ ชย
ชาญ เป็นนางละครในเจา้ คุณจอมมารดาเอม หม่อมครูอง่ึ เป็นผวู้ างรากฐาน และเป็นผู้
ถ่ายทอดทา่ ราละครตวั พระ ทงั้ หมดของคณะละครวังสวนกุหลาบ ภายหลงั จากกรม
พระราชวงั บวรวไิ ชยชาญทวิ งคตแลว้ ไดก้ ราบบงั คมทลู ลาออกจากพระราชวงั บวรสถานมงคล

อง่ึ เป็นธิดาของหมอ่ มหลวงชม อภยั กลุ ตอ่ มาไดเ้ ขา้ มาเป็นตวั ละครในเจา้ คณุ จอมมารดาเอม ซง่ึ
คณะละครนนั้ ไดต้ กทอดไปถึงกรมพระราชวงั บวรวิไชยชาญพระราชโอรสในเจา้ คณุ จอมมารดาเอม ตอ่ มาได้
ถวายตวั เป็นพระสนมในกรมพระราชวงั บวรวิไชยชาญมีบรรดาศกั ดเิ์ ป็น เจา้ จอมอง่ึ

ตอ่ มาจากกรมพระราชวงั บวรวิไชยชาญทวิ งคตแลว้ ไดก้ ราบบงั คมทลู ลาออกจากพระราชวงั บวรสถานมงคล
ไปสมรสกบั เปลง่ หสิตะเสน มีบตุ รธิดา 2 คนคือ

ปรกิ (ช.) เป็นพระอาจารยส์ อนตขี ิมแกเ่ จา้ นายหลายพระองค์

แส (ญ.)

ภายหลงั ไดเ้ ขา้ มาเป็นครูละครวงั สวนกหุ ลาบ เป็นผวู้ างรากฐาน และเป็นผถู้ ่ายทอดท่าราละครตวั
พระ ทงั้ หมดของคณะละครวงั สวนกหุ ลาบ อ่งึ มีความเช่ียวชาญในกระบวนลีลาท่าราตวั พระทกุ
ประเภท ไดเ้ ป็นครูใหก้ บั ละครคณะตา่ งๆ อาทิ ละครหลวงในพระบาทสมเด็จพระปกเกลา้
เจา้ อย่หู วั อ่งึ สิน้ ชีวิตเม่ือใดไมป่ รากฏ แต่สนั นษิ ฐานวา่ สนิ้ ชีวิตหลงั หม่อมครูนมุ่

เจา้ จอมอง่ึ สนั นิษฐานว่าเป็นเจา้ จอมของกรมพระราชวงั บวรวไิ ชยชาญ ซง่ึ ก็คือ เป็นกรม
พระราชวงั บวรสถานมงคลในรชั สมยั พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อย่หู วั นบั เป็นกรม
พระราชวงั บวรพระองคส์ ดุ ทา้ ย เพราะหลงั จากพระองคท์ วิ งคต พระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้
เจา้ อย่หู วั โปรดใหย้ กเลิกตาแหนง่ กรมพระราชวงั บวรสถานมงคลและทรงสถาปนาตาแหน่งสยาม
มกฎุ ราชกมุ ารขึน้ มาแทน

เจา้ คณุ จอมมารดาเอม เป็นบาทบรจิ ารกิ าในพระบาทสมเดจ็ พระป่ินเกลา้ เจา้ อยหู่ วั ตงั้ แต่
ครงั้ ดารงพระยศเป็นเจา้ ฟา้ นอ้ ย ครนั้ พระภิกษุเจา้ ฟ้านอ้ ยลาผนวชแลว้ ทรงส่ขู อบตุ รขี องเจา้ สวั
บญุ มีนน้ั ไปเป็นหม่อมหา้ ม ช่ือแตแ่ รกว่าหม่อมเอม และไดเ้ ป็นเจา้ จอมมารดาเอมเม่ือ
พระบาทสมเดจ็ พระจอมเกลา้ เจา้ อย่หู วั เสดจ็ เถลิงถวลั ยราชสมบตั ิและทรงสถาปนาสมเด็จพระเจา้
นอ้ งยาเธอ เจา้ ฟา้ จฑุ ามณี กรมขนุ อิศเรศรงั สรรค์ ใหด้ ารงพระอิสสรยิ ยศเสมอกษัตรยิ ์ เฉลมิ พระ
นามว่าพระบาทสมเดจ็ พระป่ินเกลา้ เจา้ อย่หู วั ซง่ึ เป็นผเู้ จียมพระองคอ์ ยา่ งย่ิง

สานกั ละครวงั สวนกหุ ลาบ เป็นคณะละครในพระอปุ ถมั ภส์ มเด็จพระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ เจา้
ฟา้ อษั ฎางคเ์ ดชาวธุ กรมหลวงนครราชสีมา พระอนชุ าธิราช ในพระบาทสมเดจ็ พระมงกฏุ เกลา้
เจา้ อย่หู วั รชั กาลท่ี 6 คณะละครวงั สวนกหุ ลาบ มีช่ือเสียงเป็นท่ียกยอ่ งในสมยั รชั กาลท่ี 6 วา่ เป็น
“สถาบนั ท่ีฝึกหดั ละครแบบหลวงท่ีดีท่ีสดุ ” เป็นคณะละครท่ีสืบทอดแบบแผนการเรยี นการสอน
นาฏศิลป์ ไทย และรูปแบบการแสดงมาจาก ราชสานกั รชั กาลท่ี 2

1. ทา่ ราเฉพาะบทบาทของตวั พระเอกตา่ งๆ เชน่ พระวิศณกุ รรม พระมาตลุ ี พระสงั ข์
พระราม ฯ ล ฯ
2. ทา่ ราเฉพาะบทบาทของตวั ยกั ษ์ เชน่ อินทรชิต รามสรู ฯลฯ
3. ทา่ ราเพลงชา้ เพลงเรว็
4. ทา่ ราเพลงหนา้ พาทย์ ตา่ งๆ เชน่ เพลงเชดิ เพลงเสมอ เพลงพญาเดนิ เพลงเสมอจีน
เพลงกราวใน เพลงกราวนางยกั ษ์ เพลงตระนมิ ิต เพลงตระบองกนั เพลงชานาญ เพลง
สาธุการ เพลงเสมอมาร เพลงเสมอเถร เพลงพราหมณเ์ ขา้ เพลงพราหมณอ์ อก
เพลงตระนารายณบ์ รรทมสินธุ์ เพลงตระบรรทมไพร เพลงตระสนั นบิ าต
5. ท่ารากรชิ คสู่ ะระหมา่ (รบกรชิ อิเหนา)
6. ท่ารากรชิ มลายสู ะระหมา่ แขก
7. ท่ารากระบ่ี
8. ทา่ ราทวน
9. ทา่ ราหอกซดั (ละครเร่อื ง อิเหนา ตอน ศกึ กระหมงั กหุ นงิ )
10. ทา่ รางา้ ว (ราอาวธุ เด่ยี วถวายหนา้ พระทีน่งั )
11. ทา่ ราปฐมหางนกยงู (พระมาตลุ ีจดั พล)

และ วชิ าความรูด้ า้ นการราในบทบาท “ตวั ละครพระ” อ่ืนๆ อีกเป็นอนั มาก