ชั่วโมงที่ 4 วิธีการทางประวัติศาสตร์

สรุปความรู้

❖ หลกั ฐานท่ีเป็นลายลกั ษณ์อกั ษรท่ีใชศ้ ึกษาประวตั ิศาสตร์ไทย ไดแ้ ก่ จารึก
ตานาน พระราชพงศาวดาร จดหมายเหตุ เอกสารราชการที่เป็นเร่ือง
การปกครอง บนั ทึกของบุคคลและจดหมายส่วนตวั ชีวประวตั ิ กฎหมาย
วรรณกรรม หนงั สือพมิ พ์ วารสาร นิตยสาร หนงั สือประวตั ิศาสตร์
วทิ ยานิพนธ์ และงานวจิ ยั ทางประวตั ิศาสตร์ รวมท้งั เวบ็ ไซตต์ ่าง ๆ

❖ หลกั ฐานท่ีไม่เป็นลายลกั ษณ์อกั ษรท่ีใชศ้ ึกษาประวตั ิศาสตร์ไทย ไดแ้ ก่
หลกั ฐานทางโบราณคดี หลกั ฐานทางศิลปกรรม หลกั ฐานทางดา้ น
นาฏศิลป์ ดนตรี และเพลงพ้ืนบา้ น หลกั ฐานประเภทคาบอกเล่า
หลกั ฐานประเภทโสตทศั น์

140

สรุปความรู้

❖ การศึกษาประวตั ิศาสตร์โดยใชว้ ิธีการทางประวตั ิศาสตร์ ตอ้ งอาศยั
หลกั ฐานทางประวตั ิศาสตร์เพือ่ คน้ หาขอ้ มูลต่าง ๆ อนั จะนาไปสู่
การสรุปขอ้ เทจ็ จริงทางประวตั ิศาสตร์ มี 5 ข้นั ตอน คือ การกาหนดปัญหา
การรวบรวมหลกั ฐาน การตรวจสอบและประเมินหลกั ฐาน การตีความ
หลกั ฐาน การเรียบเรียงและนาเสนอ

141

กจิ กรรมเสนอแนะ

 อภิปรายในประเดน็ ต่อไปน้ีวา่ มีความสาคญั ต่อการศึกษาประวตั ิศาสตร์
อยา่ งไร
1) ศกั ราช
2) เกณฑใ์ นการแบ่งยคุ สมยั ทางประวตั ิศาสตร์
3) หลกั ฐานทางประวตั ิศาสตร์

 แบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 4–6 คน แต่ละกลุ่มช่วยกนั สรุปข้นั ตอนของวธิ ีการ
ทางประวตั ิศาสตร์ทาเป็นแผนที่ความคิด แลว้ นาเสนอหนา้ ช้นั เรียน

142

การประยุกต์ใช้ในชีวติ ประจาวนั

ในขณะดูข่าวหรือฟังข่าว ควรนาวธิ ีการทางประวตั ิศาสตร์ข้นั ใด
มาใชม้ ากท่ีสุด เพราะเหตุใด

143

แบบทดสอบหลงั เรียน
หน่วยการเรียนรู้ท่ี 1

เวลา ยุคสมยั
และวธิ ีการทางประวตั ิศาสตร์

144

เลือกคาตอบทถ่ี ูกต้องทสี่ ุดเพยี งคาตอบเดยี ว

1. ประเทศไทยเปลยี่ นแปลงการปกครองเป็ นระบอบ
ประชาธิปไตยในทศวรรษใด
ก ทศวรรษ 2460
ข ทศวรรษ 2470
ค ทศวรรษ 2475
ง ทศวรรษ 2480

คาอธิบาย: ข ถูกตอ้ ง เพราะทศวรรษ 2470 คือ ระหวา่ ง พ.ศ. 2470–2479 ดงั น้นั ประเทศไทยมีการ
เปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นระบอบประชาธิปไตยใน พ.ศ. 2475 จึงอยใู่ นทศวรรษ 2470 145

2. วนั ๑ ฯ๘ ๙ หมายถึงวนั อะไร

ก วนั จนั ทร์ เดือน ๙ ข้ึน ๘ ค่า
ข วนั อาทิตย์ เดือน ๘ แรม ๙ ค่า

ค วนั อาทิตย์ เดือน ๙ ข้ึน ๘ ค่า
ง วนั จนั ทร์ เดือนอา้ ย แรม ๙ ค่า

คาอธิบาย: ค ถูกตอ้ ง เพราะเครื่องหมาย ฯ หมายถึง เครื่องหมายองั คน่ั เดี่ยว เลขที่อยหู่ นา้
เคร่ืองหมาย ฯ หมายถึง วนั ในสปั ดาห์ โดยให้ ๑ แทนอาทิตย์ ๒ แทนจนั ทร์ เร่ือยไปจนถึง ๗

แทนเสาร์ เลขที่อยหู่ ลงั เคร่ืองหมาย ฯ หมายถึง เดือนทางจนั ทรคติ ส่วนเลขที่อยขู่ า้ งบนหรือ

ขา้ งลา่ ง เคร่ืองหมาย ฯ หมายถึง ข้ึนแรม ถา้ อยขู่ า้ งบนเป็นขา้ งข้ึน แต่ถา้ อยขู่ า้ งล่างเป็น ขา้ งแรม
ดงั น้นั ๑ ๘ฯ ๙ จึงหมายถึง วนั อาทิตย์ เดือน ๙ ข้ึน ๘ ค่า
146

3. ศักราชใดทค่ี นนิยมใช้กนั ทวั่ โลก
ก จุลศกั ราช
ข มหาศกั ราช
ค พทุ ธศกั ราช
ง คริสตศ์ กั ราช

คาอธิบาย: ง ถูกตอ้ ง เพราะคริสตศ์ กั ราชเป็นศกั ราชที่ผนู้ บั ถือคริสตศ์ าสนาต้งั ข้ึน โดยเร่ิม
นบั ต้งั แต่วนั ที่เชื่อกนั วา่ เป็นวนั สมภพของพระเยซูคริสตเ์ ป็นตน้ มา คริสตศ์ กั ราชใชค้ ายอ่ วา่ ค.ศ.
ภาษาองั กฤษใช้ A.D. มาจาก Anno Domini ในภาษาละติน ตรงกบั ภาษาองั กฤษวา่ in the year of

our Lord แปลวา่ ปี แห่งพระผเู้ ป็นเจา้ ของเรา คริสตศ์ กั ราชเริ่มปี ใหม่ในวนั ที่ 1 มกราคม และ
สิ้นปี ในวนั ที่ 31 ธนั วาคม ศกั ราชน้ีเป็นศกั ราชสากล ใชก้ นั แพร่หลายทวั่ โลก ไม่เฉพาะแต่
ประเทศท่ีนบั ถือคริสตศ์ าสนาเท่าน้นั
147

4. มนุษย์ยุคใดทร่ี ู้จกั ทาเคร่ืองมือเคร่ืองใช้และเครื่องประดบั
ด้วยโลหะ
ก ยคุ สาริด
ข ยคุ หินเก่า
ค ยคุ หินใหม่
ง ยคุ หินกลาง

คาอธิบาย: ก ถูกตอ้ ง เพราะยคุ สาริดอยรู่ ะหวา่ งประมาณ 4,000–2,500 ปี มาแลว้ มนุษยย์ คุ น้ี
รู้จกั ทาเครื่องมือเคร่ืองใช้และเครื่องประดบั ดว้ ยสาริด ซ่ึงเป็นโลหะผสมระหวา่ งทองแดงกบั
ดีบุก

148

5. การศึกษาร่องรอยการกระทาของมนุษย์ต้งั แต่สมยั ทชี่ ุมชนน้นั
ยงั ไม่มีตวั อกั ษรใช้ เราสามารถศึกษาได้จากสิ่งใด
ก จารึก
ข ตานาน
ค พระราชพงศาวดาร
ง โครงกระดูกมนุษย์

คาอธิบาย: ง ถูกตอ้ ง เพราะโครงกระดูกมนุษยเ์ กิดจากการที่มนุษยเ์ สียชีวิตแลว้ ไดร้ ับการ
ฝังไว้ เมื่อเวลาผา่ นไปจะเหลือเพียงโครงกระดูก ซ่ึงในแง่ประวตั ิศาสตร์ โครงกระดูกมนุษยถ์ ือ
เป็นหลกั ฐานทางประวตั ิศาสตร์ท่ีสามารถใชศ้ ึกษาเรื่องราวของมนุษยใ์ นอดีตในสมยั ก่อน 149
ประวตั ิศาสตร์ในดา้ นต่าง ๆ เช่น สังคม พธิ ีกรรมได้

6. บทความเร่ือง “พระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในสื่อของ

ชาวต่างชาต”ิ โดยวฒุ ชิ ัย มูลศิลป์ เป็ นหลกั ฐานช้ันใด
ก หลกั ฐานช้นั รอง เพราะเขียนหลงั สมยั รัชกาลที่ 5
ข หลกั ฐานช้นั รอง เพราะเขียนในรูปแบบของบทความ
ค หลกั ฐานช้นั ตน้ เพราะนาขอ้ ความในสื่อของชาวต่างชาติมาแสดง
ง หลกั ฐานช้นั ตน้ เพราะเขียนในช่วงเวลาหลงั ที่เกิดเหตุการณ์ไม่นานนกั

คาอธิบาย: ก ถูกตอ้ ง เพราะหลกั ฐานช้นั รอง หมายถึง หลกั ฐานที่เกิดข้ึนภายหลงั จากเหตุการณ์น้นั ๆ
เช่น อนุสาวรียบ์ ุคคลสาคญั ตา่ ง ๆ เอกสารที่เขียนข้ึนจากคาบอกเล่าของผอู้ ่ืน รวมถึงเอกสารที่ผา่ น

การวเิ คราะห์ตีความ โดยศึกษาจากหลกั ฐานช้นั ตน้ และหลกั ฐานช้นั รองอื่น ๆ เช่น พงศาวดาร
วทิ ยานิพนธ์ ดงั น้นั บทความชิ้นน้ีที่เรียบเรียงข้ึนโดยวฒุ ิชยั มูลศิลป์ ซ่ึงเป็นนกั วชิ าการในสมยั
ปัจจุบนั จึงเป็นหลกั ฐานช้นั รอง
150

7. งานเขยี นชิ้นใดทม่ี ีลกั ษณะเป็ นหลกั ฐานช้ันต้น
ก เขียนตามท่ีฟัง
ข เขียนตามที่เช่ือ
ค เขียนตามท่ีเห็น
ง เขียนตามที่อ่าน

คาอธิบาย: ค ถูกตอ้ ง เพราะหลกั ฐานช้นั ตน้ หมายถึง หลกั ฐานท่ีเกิดข้ึนในเหตุการณ์น้นั หรือ
ช่วงเวลาน้นั เช่น โบราณสถาน โบราณวตั ถุที่สร้างข้ึนในยคุ สมยั น้นั หรือเอกสารท่ีบนั ทึกข้ึน
จากผทู้ ี่อยใู่ นเหตุการณ์น้นั ๆ โดยไม่ผา่ นการวเิ คราะห์และตีความ เช่น จดหมายเลา่ เรื่องต่าง ๆ
หนงั สือพมิ พท์ ี่รายงานข่าว รวมถึงคาบอกเล่าของประจกั ษพ์ ยานที่อยใู่ นเหตุการณ์น้นั หลกั ฐาน
ที่เขียนข้ึนตามท่ีเห็นมาน้นั จึงถือเป็นหลกั ฐานช้นั ตน้
151

8. เพราะเหตุใดการตรวจสอบหลกั ฐานชิ้นหนึ่งควรนามาเทยี บ

กบั หลกั ฐานชิ้นอ่ืนด้วย
ก เพอื่ ความแม่นยา
ข เพอ่ื ใหไ้ ดข้ อ้ มูลน่าเชื่อถือ
ค เพ่ือใหไ้ ดข้ อ้ มูลที่ละเอียด
ง เพือ่ ใหม้ ีความหลากหลาย

คาอธิบาย: ข ถูกตอ้ ง เพราะการศึกษาโดยใชห้ ลกั ฐานชิ้นเดียวจะทาใหข้ อ้ เทจ็ จริงที่ไดม้ า
ไม่น่าเช่ือถือ เน่ืองจากหลกั ฐานบางอยา่ งอาจจะมีขอ้ มูลที่ไม่สอดคลอ้ งกบั หลกั ฐานชิ้นอื่น ๆ
เราจึงควรตรวจสอบกบั หลกั ฐานหลาย ๆ ชิ้น เพ่อื ใหไ้ ดข้ อ้ มูลท่ีถูกตอ้ งที่สุด
152

9. หลกั ฐานในข้อใดน่าเชื่อถือน้อยท่ีสุด
ก กฎหมายตราสามดวง
ข หนงั สือประชุมพงศาวดาร
ค บทความทางประวตั ิศาสตร์
ง พระราชพงศาวดารรัชกาลท่ี 5

คาอธิบาย: ค ถูกตอ้ ง เพราะบทความทางประวตั ิศาสตร์เป็นการนาหลกั ฐานหรือขอ้ มูลต่าง ๆ

มาเรียบเรียงข้ึนใหม่โดยนกั วิชาการหรือนกั ประวตั ิศาสตร์ ถือเป็นหลกั ฐานช้นั รอง จึงมีความ
น่าเชื่อถือนอ้ ยกวา่ หลกั ฐานช้นั ตน้
153

10. การตรวจสอบว่าเรื่องทจ่ี ะศึกษามหี ลกั ฐานอะไรบ้าง อยู่ทไี่ หน
เป็ นข้นั ตอนใดของวธิ ีการทางประวตั ิศาสตร์

ก การตีความหลกั ฐาน
ข การรวบรวมหลกั ฐาน
ค การกาหนดเร่ืองท่ีจะศึกษา
ง การตรวจสอบและประเมินหลกั ฐาน

คาอธิบาย: ข ถูกตอ้ ง เพราะการรวบรวมหลกั ฐานเป็นข้นั ตอนที่ผศู้ ึกษาตอ้ งนาประเดน็ คาถามมา
วเิ คราะห์วา่ ตอ้ งใชห้ ลกั ฐานอะไรบา้ งในการศึกษา และหลกั ฐานเหล่าน้นั จะหาไดจ้ ากท่ีไหน

154

นกั เรียนคิดวา่ บริเวณท่ีราบลุ่มน้า ท่ีราบหุบเขา ท่ีราบชายฝั่งทะเลในดินแดนไทย
มีมนุษยเ์ ขา้ ไปต้งั ถิ่นฐานมากเพราะอะไร

ใหน้ กั เรียนอ่านเน้ือหา
ในหน่วยการเรียนรู้ท่ี 2

การต้งั ถิ่นฐานในดินแดนไทย

155