Green Modern Monthly Updates School Newspaper Classroom News A4 Email Newsletter

พระราชกรณียกิจ
พระมหากษัตริย์ไทย

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
สมเด็จพระนารายณ์มหาราช



คำนำ

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-Book) เล่มนี้รวบรวมประวัติโดยสังเขปของ

พระมหากษัตริย์ของไทย ได้แก่ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และ

สมเด็จพระนารายณ์มหาราช ซึ่งอยู่ในสมัยรัตนโกสินทร์และสมัยก่อน

รัตนโกสินทร์ ตามลำดับ โดยมีเนื้อหาเกี่ยวกับพระราชกรณียกิจทั้งหลายที่

พระองค์ได้ทรงปฏิบัติไว้เพื่อประโยชน์ของประเทศไทย จึงหวังเป็นอย่างว่า

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-Book) เล่มนี้ จะเป็นประโยชน์เพื่อให้คนรุ่นหลังได้

รับรู้และตระหนักถึงพระราชกรณียกิจของทั้ง 2 พระองค์

- สมัยรัตนโกสินทร์ -

พระบาทสมเด็จ
พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จ ทรงพระ
ราชสมภพเมื่ อวันพฤหัสบดี เดือน ๑๑ ขึ้น ๑๔ ค่ำ ปีชวด
ฉศก จุลศักราช ๑๑๖๖ ตรงกับวันที่ ๑๘ ตุลาคม พุ ทธศักราช
๒๓๔๗ มีพระนามเดิมว่า "เจ้าฟ้ามงกุฎ" ทรงเป็นพระ
ราชโอรสองค์ที่ ๔๓ ในพระบาทสมเด็จพระพุ ทธเลิศหล้า
นภาลัย และที่ ๒ ในสมเด็จพระศรีสุริเยนทรามาตย์ (เจ้าฟ้า
หญิงบุญรอด) และทรงเป็นพระราชนัดดา ในพระบาท
สมเด็จพระพุ ทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ปฐมกษัตริย์แห่ง
กรุงรัตนโกสินทร์ ผู้สถาปนา พระบรมราชจักรีวงศ์และ
สมเด็จพระอมรินทรา บรมราชินี

เมื่ อพุ ทธศักราช ๒๓๖๗
ได้เสด็จออกผนวชเป็นเวลา ๒๗
พรรษา ระหว่างทรงอยู่ในสมณ
เพศ ได้สนพระราชหฤทัยศึกษา
พระไตรปิฎกจนแตกฉาน ทรง
เป็นเจ้านายพระองค์แรกที่
ปรากฏในพงศาวดารว่า ได้เป็น
เปรียญ ในพุ ทธศักราช ๒๓๙๔ ได้
ทรงลาผนวชเนื่ องจากพระบรม
วงศานุวงศ์ และเสนาบดีผู้ใหญ่
ไ ด้ อั ญ เ ชิญ ใ ห้เ ส ด็ จ ขึ้ น ค ร อ ง สิ ริ
ราชสมบัติสืบราชสันตติวงศ์ต่อ
จากพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้า
เจ้าอยู่หัว เมื่ อวันพุ ธ เดือน ๕ ขึ้น
๑ ค่ำ ปีกุน จุลศักราช ๑๒๑๓ ตรง
กับวันที่ ๑๔ พฤษภาคม
พุ ทธศักราช ๒๓๙๔

ทรงเป็นพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ ๔ แห่งพระบรมราชจักรี
วงศ์ ทรงพระนามตามที่เฉลิมพระบรมนามาภิไธยจารึกในพระ
สุพรรณบัฏว่า "พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหามงกุฎ สุทธิสมมติ
เทพยพงษ์ วงษาดิศวร กระษัตริย์ วรขัตติยราชนิกโรดม จาตุรันตบ
รมมหาจักรพรรดิราชสังกาษ บรมธรรมิกมหาราชาธิราช บรมนาถ
บพิตร พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว"

พระราชกรณียกิจ

ด้านกฎหมาย

มีพระบรมราชโองการ หรือ ประกาศ กฎหมายต่าง ๆ ออกมา เป็นจำนวนมากเพื่อความ
ผาสุก และให้ความเป็นธรรมแก่อาณาประชาราษฎร์ อาทิ การลดภาษีอากร ลดหย่อนค่านา
ยกเลิกการเก็บอากรตลาด เปลี่ยนเป็นเก็บภาษีโรงร้านเรือนแพจากผู้ค้าขายรายใหม่ ประกาศมิ
ให้ตกข้าวแก่ชาวนา ออกพระราชบัญญัติกำหนดใช้ค่าที่ดินให้ราษฎรเมื่อมีการเวนคืน ออก
ประกาศเตือนราษฎรให้รอบคอบในการทำนิติกรรม และที่สำคัญประการหนึ่ง คือ ทรงออก
กฎหมาย กำหนดลักษณะของผู้ที่จะถูกขายเป็นทาสให้เป็นธรรมยิ่งขึ้น โปรดเกล้า ฯ ให้ยกเลิก
กฎหมายเดิมที่ให้ สิทธิบิดา มารดา และสามีในการขายบุตรและภรรยา และตราพระราชบัญญัติ
ใหม่ให้การซื้อขายทาส เป็นไปด้วยความยินยอมของเจ้าตัวที่จะถูกขายเป็นทาสเท่านั้น

ด้านการดำเนินนโยบายต่างประเทศ

ทรงสร้างสัมพันธไมตรีกับชาติตะวันตก โดยยึดหลักการประนีประนอมด้วยวิถีทางการทูต
ได้ทรงทำสัญญาทางไมตรีและการค้าในลักษณะใหม่ กับอังกฤษเป็นชาติแรก คือ สนธิสัญญาเบา
ริ่ง เมื่อพุทธศักราช ๒๓๙๘ และกับชาติอื่น ๆ ในลักษณะ เดียวกันในเวลาต่อมา

ด้านเศรษฐกิจการค้า

โปรดให้ยกเลิกระบบการค้าแบบผูกขาดของทางราชการไทย แต่เดิม และแบบบรรณาการ
กับจีน พระองค์ได้มีพระราชดำริปรับปรุงระบบเงินตราของไทยให้ได้ มาตรฐาน โปรดเกล้า ฯ ให้
ตั้งโรงกษาปณ์ขึ้นเพื่อผลิตเหรียญเงินขนาดต่าง ๆ ใช้แทนเงินพดด้วง ประกาศพิกัดอัตราแลก
เปลี่ยนเงินเพื่อช่วยให้การแลกเปลี่ยนซื้อขายสินค้าได้คล่องและเป็นสากลขึ้น

พระราชกรณียกิจ

ด้านการทหาร

โปรดให้มีการจัดระเบียบทหารใหม่ และมีการ
ฝึกทหาร ตามแบบอย่างตะวันตก ตลอดจนได้โปรด
ให้มีตำรวจนครบาลขึ้นเป็นครั้งแรก

ด้านการพระศาสนา

ทรงทำนุบำรุง และบำเพ็ญพระราชกุศลเป็นอย่างมาก
ทรงสร้างและบูรณะปฏิสังขรณ์ วัด ปูชนียสถาน และ
ปูชนียวัตถุ ทรงส่งสมณทูต ไปลังกา ทรงกวดขันความ
ประพฤติของภิกษุ สามเณร ให้อยู่ในพระธรรมวินัย

ตลอดจนได้ทรงนำพิธีทางพุทธศาสนาเข้ามาเกี่ยวข้องในการพระราชพิธีต่าง ๆ ซึ่งเดิม
จัดตามพิธี พราหมณ์เพียงอย่างเดียว เช่น พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระราชพิธีจรดพระ
นังคัลแรกนาขวัญ พระราชพิธีโสกันต์ เป็นต้น นอกจากนี้ ได้พระราชทานเสรีภาพทางศาสนา
แก่ประชาชนและได้ พระราชทานที่ดินแก่ศาสนิกชนคริสเตียนเพื่อสร้างโบสถ์ อีกทั้งโปรดให้
สร้างวัดถวายเป็นราชพลี แก่พระญวณนิกายมหายาน

ด้านการศึกษาศิลปวิทยา

ทรงมีพระปรีชาสามารถหลายด้าน รวมทั้งทางด้าน ดาราศาสตร์ กล่าวได้ว่าเทียบเท่า
นักดาราศาสตร์สากล ทรงสามารถคำนวณสุริยุปราคาเต็มดวง ในพุทธศักราช ๒๔๑๑ ได้อย่าง
ถูกต้องแม่นยำ ส่วนการศึกษาของอาณาประชาราษฎร์ พระองค์ได้ทรงพัฒนาการศึกษาทั้ง
ของข้าราชสำนัก และประชาชนทั่วไป ทรงใส่พระทัยกวดขันคนไทยให้ใช้ภาษาไทยให้ถูกต้อง
ทรงสนับสนุนโรงเรียน ของหมอสอนศาสนาที่เข้ามาเปิดกิจการในประเทศไทยเพื่อให้คนไทย
ได้เรียนรู้ภาษา อรรถคดี และวิทยาการของชาติตะวันตก โปรดให้จ้างครูสตรีชาวอังกฤษมา
สอนภาษาอังกฤษแก่พระราชโอรส ธิดาและสตรีในราชสำนัก และยังได้ทรงพระกรุณาส่ง
ข้าราชการระดับบริหารไปศึกษางานที่จำเป็น สำหรับราชการไทย ณ ต่างประเทศ นอกจากนี้
ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้จัดตั้งโรงพิมพ์หลวง ขึ้นในพระบรมมหาราชวัง เมื่อ
พุทธศักราช ๒๔๐๑ เรียกว่า "โรงอักษรพิมพการ" ทำหน้าที่ผลิต ข่าวสารของทางราชการเพื่อ
เผยแพร่ให้ราษฎรได้ทราบทั่วถึงกัน โดยเริ่มพิมพ์หมายประกาศต่าง ๆ มีลักษณะอย่าง
หนังสือพิมพ์ข่าว ใช้ชื่อว่า "ราชกิจจานุเบกษา" ซึ่งยังคงมีอยู่สืบมาจนถึงปัจจุบัน โดยหน่วย
งานของรัฐที่มีหน้าที่รับผิดชอบจัดพิมพ์ราชกิจจานุเบกษา คือ สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี

- สมัยก่อนรัตนโกสินทร์ -

สมเด็จพระนารายณ์
มหาราช

สมเด็จพระนารายณ์มหาราช หรือ สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 3
พระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา พระราชโอรสในพระเจ้าปราสาททอง
เป็นพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 27 แห่งกรุงศรีอยุธยา และเป็นพระมหา
กษัตริย์พระองค์ที่ 4 และพระองค์สุดท้ายของราชวงศ์ปราสาททองพระ
ราชสมภพเมื่อวันจันทร์ที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2175 ครองราชย์ระหว่าง
พ.ศ. 2199 – 2231

พระราชกรณียกิจ

สมเด็จพระนารายณ์มหาราชเป็นพระมหากษัตริย์ที่ทรงพระปรีชาสามารถ
อย่างยิ่ง ทรงสร้างความรุ่งเรือง และความยิ่งใหญ่ให้แก่กรุงศรีอยุธยาเป็นอย่างมาก
โดยทรงยกทัพไปตีเมืองเชียงใหม่ และหัวเมืองพม่าอีกหลายเมืองได้แก่ เมืองเมาะ
ตะมะ สิเรียม ย่างกุ้ง หงสาวดี และมีกำลังสำคัญที่ทำให้สมเด็จพระนารายณ์นั้น
สามารถยึดหัวเมืองของพม่าได้คือ เจ้าพระยาโกษาธิบดี (เหล็ก)

ขยายพระราชอาณาจักร โดยทำศึกกับพม่าเพื่อชิงเมืองเชียงใหม่ ทำสงคราม
เพื่อชิงเมืองทวาย เมืองเมาะตะมะกลับมาเป็นของกรุงศรีอยุธยา
ทรงส่งเสริมด้านการค้าขายกับนานาชาติ อาทิ จีน อินเดีย ฮอลันดา อังกฤษ
และอิหร่าน จนทำให้กรุงศรีอยุธยาเป็นอีกหนึ่งศูนย์กลางแลกเปลี่ยนการค้า
ระดับนานาชาติ
สร้างพระราชวังเมืองละโว้หรือลพบุรี เมื่อพ.ศ. 2209 เพื่อใช้สำหรับว่าราชการ
ต้อนรับแขกเมือง และทรงประทับอยู่ที่เมืองลพบุรี 8-9 เดือนต่อปี
สร้างความเจริญรุ่งเรืองทางด้านการทูต โดยส่งคณะราชทูตไปเจริญ
สัมพันธไมตรีกับต่างชาติ อาทิอิหร่าน และฝรั่งเศส พร้อมทั้งนำวิทยาการและ
เทคโนโลยีจากต่างชาติมาใช้ให้เกิดประโยชน์แก่อาณาจักร ทั้งการสร้างป้อม
ปืน ระบบน้ำประปา ดาราศาสตร์ และการแพทย์แบบตะวันตก

พระราชกรณียกิจ

ด้านการต่างประเทศ

ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศในสมัยสมเด็จ
พระนารายณ์รุ่งเรืองขึ้นมาอีกครั้ง โดยมีการติดต่อ
ทั้งด้านการค้าและการทูตกับประเทศต่าง ๆ เช่น จีน
ญี่ปุ่น อิหร่าน อังกฤษ และฮอลันดา มีชาวต่างชาติ
เข้ามาในพระราชอาณาจักรเป็นจำนวนมาก
ในจำนวนนี้รวมถึง เจ้าพระยาวิชเยนทร์ (คอนสแตน
ติน ฟอลคอน) ชาวกรีกที่รับราชการตำแหน่งสูง
ถึงที่ สมุหนายก ขณะเดียวกันยังโปรดเกล้าฯ ให้แต่ง
คณะทูตนำโดย เจ้าพระยาโกษาธิบดี (ปาน) ไป
เจริญสัมพันธไมตรีกับราชสำนักฝรั่งเศส ในรัชสมัย
พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ถึง 4 ครั้งด้วยกัน ผู้ที่เขียนเกี่ยว
กับกรุงศรีอยุธยา และ สยาม มากที่สุดในสมัยนี้ก็คือ
ซีมง เดอ ลา ลูแบร์

สมเด็จพระนารายณ์มหาราชเป็นพระมหากษัตริย์ผู้เป็นที่เลื่องลือพระเกียรติยศในพระ
ราโชบายทางคบค้าสมาคมกับชาวต่างประเทศ รักษาเอกราชของชาติให้พ้นจากการเบียดเบียน
ของชาวต่างชาติและรับผลประโยชน์ทั้งทางวิทยาการและเศรษฐกิจที่ชนต่างชาตินำเข้ามา

นอกจากนี้ ยังได้ทรงอุปถัมภ์บำรุงกวีและงานด้านวรรณคดีอันเป็นศิลปะที่รุ่งเรืองที่สุดในยุคนั้น
เมื่อสมเด็จพระนารายณ์เสด็จเถลิงถวัยราชสมบัติ ณ ราชอาณาจักรศรีอยูธยาแล้ว ปัญหากิจการ
บ้านเมืองในรัชสมัยของพระองค์เป็นไปในทางเกี่ยวข้องกับชาวต่างประเทศเป็นส่วนใหญ่ ด้วยใน
ขณะนั้น มีชาวต่างประเทศเข้ามาค้าขาย และอยู่ในราชอาณาจักรไทยมากว่าที่เคยเป็นมาในกาล
ก่อน ที่สำคัญมาก คือ ชาวยุโรปซึ่งเป็นชาติใหญ่มีกำลังทรัพย์ กำลังอาวุธ และผู้คน ตลอดจน มี
ความเจริญรุ่งเรืองทางวิทยาการต่าง ๆ เหนือกว่าชาวเอเซียมาก และชาวยุโรปเหล่านี้กำลังอยู่ใน
สมัยขยายการค้า ศาสนาคริสต์ และอำนาจทางการเมืองของพวกตนมาสู่ดินแดนตะวันออก
นอกจากนี้พระองค์ยังทรงรับเอาวิทยาการสมัยใหม่มาใช้ เช่น กล้องดูดาว และยุทโธปกรณ์บาง
ประการ รวมทั้งยังมีการรับเทคโนโลยีการสร้างน้ำพุ จากชาวยุโรป และวางระบบท่อประปา
ภายในพระราชวังอีกด้วย

เอกสารอ้างอิง

พระราชประวัติ และพระราชกรณียกิจ ของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
โดยสังเขป. สืบค้นเมื่อ 13 กุมภาพันธ์ 2565 จาก
http://www.mratchakitcha.soc.go.th/history.html

สมเด็จพระนารายณ์มหาราช. สืบค้นเมื่อ 13 กุมภาพันธ์ 2565 จาก
https://th.wikipedia.org/wiki/สมเด็จพระนารายณ์มหาราช

องค์ความรู้ : สมเด็จพระนารายณ์มหาราช พระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา.
สืบค้นเมื่อ 13 กุมภาพันธ์ 2565 จาก
https://www.finearts.go.th/promotion/view/7820-องค์ความรู้---
สมเด็จพระนารายณ์มหาราช-พระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา