BAB 3 AE 015 MIKROEKONOMI

BAB 3

KEANJALAN
PERMINTAAN
DAN
PENAWARAN

Objektif Pengajaran

Di akhir pengajaran ini, pelajar diharapkan dapat
• Mentakrifkan keanjalan permintaan harga, keanjalan

permintaan silang dan keanjalan permintaan
pendapatan
• Mentakrif keanjalan penawaran
Keanjalan Permintaan

Keanjalan Permintaan Harga
Keanjalan Permintaan Silang
Keanjalan Permintaan Pendapatan
Keanjalan Penawaran

madamzainora KMK 2

Definisi keanjalan

Suatu konsep yang mengukur darjah
tindakbalas dalam perubahan kuantiti
diminta dan kuantiti ditawarkan kesan

daripada perubahan pembolehubah
tertentu.

madamzainora KMK 3

Keanjalan Permintaan

• Satu ukuran kadar atau darjah tindak balas
perubahan kuantiti diminta sesuatu barang kesan
daripada perubahan dalam tingkat harga barang itu
sendiri, harga barang lain atau tingkat pendapatan
pengguna.

Terdapat tiga jenis keanjalan permintaan, iaitu:
1. Keanjalan permintaan harga (Ed)
2. Keanjalan pemintaan silang (Exy)
3. keanjalan permintaan pendapatan (Ey)

madamzainora KMK 4

Keanjalan Permintaan Harga (Ed)

• ukuran kadar atau darjah
tindakbalas perubahan kuantiti
yang diminta sesuatu barang
kesan daripada perubahan harga
barang itu sendiri.

madamzainora KMK 5

Rumus Keanjalan Permintaan Harga

Ed = % Qd
= %P
Qd x Po
P Qo

Ed = Keanjalan permintaan harga

Q = Perubahan kuantiti diminta barang

P = Perubahan harga

Po = Harga asal

madamzainora KMK 6
Qo = Kuantiti diminta barang asal

Contoh: Apabila harga barang X naik dari RM 2 ke RM 4,
kuantiti yang diminta terhadap barang X menurun dari 5 unit
ke 4 unit maka

Ed = % Qd

% Px 7
= Qd x Pxo

Px Qdo
= 4-5 x 2

4-2 5

= -0.2

-Ed bernilai negatif menunjukkan hubungan songsang

antara harga dan kuantiti diminta.
-nilai -0.2 bermakna apabila harga barang X naik 1%,
kumaandtaimtizabinaorraang A yang diminta akan mKeMnKurun
sebanyak 0.2%

Keanjalan Lengkuk – Titik tengah @purata

keanjalan lengkuk mengukur keanjalan di antara

dua jarak atau titik pada keluk permintaan yang

sama atau apabila berlaku perubahan harga

yang sangat besar di atas satu keluk permintaan

yang sama.
Qd1 – Qd0 X
Ed = 1/2 (P0 + P1)

1/2 (Qd0 + Qd1) P1 – P0

Ed = keanjalan permintaan harga

Q1 = kuantiti diminta baru

Q0 = kuantiti diminta asal

P1 = harga baru

P0 = harga asal KMK 8

madamzainora

Contoh: Rajah yang berikut menunjukkan keluk DD untuk
barang B. Hitung nilai keanjalan permintaan harga jika:

a) harga barang X naik dari RM 2 ke RM 4

b) harga barang X turun dari RM 4 ke RM 2

Harga (RM)

D

4 B
2 A

0 8 10 D Kuantiti
(unit)
madamzainora KMK
9

a) Jika harga barang X naik dari b) Jika harga barang X turun
Rm 2 ke RM 4 dari RM 4 ke RM 2

Ed = % Qd Ed = % Qd
% Px % Px

= Qd x Pxo = Qd x Pxo
Px Qdo Px Qdo

= 8 - 10 x 2 = 10 - 8 x 4

4- 2 10 2- 4 8

= -0.2 = -0.5

Daripada contoh di atas, dapat disimpulkan

bahawa pekali keanjalan permintaan harga

adalah berbeza walaupun harga berubah

dmaaldaammzajinuolraa t yang sama KMK 10

untuk mengatasi masalah ini, rumus titik tengah digunakan:

Ed = Qd1 – Qdo X ½ ( Po + P1)

½ ( Qdo + Qd1 ) ( P1- Po)

a) Jika harga barang X naik b) Jika harga barang X turun
dari Rm 2 ke RM 4 dari RM 4 ke RM 2

Ed = 8 – 10 X ½( 2 + 4 ) Ed = 10 – 8 X ½( 4 + 2 )

½( 10 + 8 ) 4-2 ½( 10 + 8 ) 2-4

= -2 X 3 = 2X 3
9 -2 9 -2

= - 0.33 = - 0.33

-berdasarkan contoh pengiraan dengan menggunakan keanjalan lengkuk 11
nilai keanjalan yang diperolehi adalah sama iaitu -0.33 walaupun harga
naik mdardiaRmMzai2nokrae RM 4 atau harga jatuh dari KRMMK4 ke RM2

Keanjalan Titik

• mengukur darjah tindakbalas kuantiti diminta
sesuatu barang apabila berlaku perubahan
harga yang sangat kecil ke atas barang
tersebut sehinggakan tidak menampakkan
kewujudan dua titik di atas lengkuk permintaan

yang sama.

madamzainora KMK 12

Rumus keanjalan titik boleh dibina dan dinyatakan
berdasarkan rajah di bawah. Titik X merupakan titik yang
ingin dikira nilai keanjalannya dan ianya merupakan titik
tengah bagi keluk permintaan .

Keanjalan permintaan bagi titik X pada rajah dapat dikira
berdasarkan rumus jarak berikut:

a. Ed = Q1 – Q2
0 - Q2

b. Ed = 0 – P
P1 –P

c. Ed = Q1 – X
P1 - X

madamzainora KMK 13

Rumus keanjalan titik
Ed = ∆Qd x P0
∆P Q0

madamzainora KMK 14

Rajah : keanjalan titik kuantiti

Harga (RM) 15
P1
PX

Q2 Q1

madamzainora KMK

Nilai keanjalan bagi titik-titik di sepanjang keluk
permintaan adalah berbeza-beza

1. Pada tingkat harga melebihi 0P, nilai keanjalan (Ed)
akan melebihi satu dan menuju infiniti

2. Pada tingkat harga 0P, nilai keanjalan (Ed) adalah
sama dengan satu

3. Pada tingkat harga yang kurang daripada harga 0P,
nilai keanjalan (Ed) adalah kurang daripada satu dan
menuju ke nilai kosong

madamzainora KMK 16

Darjah-darjah keanjalan permintaan harga

Keanjalan permintaan harga dapat dibezakan
kepada lima darjah keanjalan yang berlainan.
1. Anjal
2. Tidak anjal
3. Anjal satu
4. Tidak anjal sempurna
5. Anjal sempurna

madamzainora KMK 17

Rajah : Darjah Keanjalan permintaan harga di
sepanjang keluk

P Ed = 
P1
Ed > 1
Ed = 1

P0 Ed < 1
Ed = 0

0 Q0 Q1 Q
KMK
madamzainora 18

Darjah- darjah Keanjalan

1. Anjal

P Peratus perubahan kuantiti
D diminta lebih besar daripada
peratus perubahan harga

Nilai keanjalan : 1< Ed < 

Q

madamzainora KMK 19

2. Tidak anjal

P
D

peratus perubahan kuantiti
diminta lebih kecil daripada peratus
perubahan harga
Nilai keanjalan : 0 < Ed < 1

Q

madamzainora KMK 20

3. Anjal satu

PD

Peratus perubahan kuantiti
diminta sama dengan peratus
perubahan harga
Nilai keanjalan : Ed = 1

Q

madamzainora KMK 21

4. Anjal Sempurna

P
Tiada perubahan harga dan kuantiti
diminta tidak terhingga

D Nilai keanjalan : Ed = 

Q

madamzainora KMK 22

5.Tidak Anjal Sempurna

P sebarang perubahan dalam harga
D tidak akan menyebabkan perubahan
dalam kuantiti diminta.
Nilai keanjalan : Ed = 0

Q

madamzainora KMK 23

Penentu keanjalan permintaan harga

1. Kewujudan barang pengganti
 Jika sesuatu barang mempunyai banyak pengganti

permintaan adalah anjal dan sebaliknya kurang
barang pengganti permintaan adalah tidak anjal
Contoh sabun pencuci Breeze

2. Kepelbagaian kegunaan sesuatu barang
 Jika sesuatu barang mempunyai banyak kegunaan

semakin anjal permintaan dan sebaliknya
Contoh tepung gandum

madamzainora KMK 24

Penentu-penentu keanjalan permintaan

3. Peratus perbelanjaan daripada pendapatan

 Semakin tinggi % perbelanjaan ke atas sesuatu
barang , semakin anjal permintaan dan sebaliknya.
Contoh minyak rambut

4. Kepentingan sesuatu barang
 Semakin penting barang itu kepada pengguna,

semakin tak anjal permintaan. Contoh barang
keprluan seperti makanan. Bagi barang-barang yang
kurang penting, permintaan adalah anjal. Contoh
aksesori kereta.

madamzainora KMK 25

Penentu-penentu keanjalan permintaan

5. Kesetiaan pada jenama

Semakin setia pengguna terhadap sesuatu jenama,
semakin tidak anjal permintaan dan sebaliknya.

madamzainora KMK 26

Hubungan Darjah Keanjalan Permintaan Harga
dengan

Jumlah Hasil / Jumlah Perbelanjaan

madamzainora KMK 27

Hubungan Darjah Keanjalan Permintaan Harga dengan

Harga Keanjalan = ∞ jumlah hasil

A

Anjal ( keanjalan > 1)

P Anjal satu ( Keanjalan = 1)
Kurang anjal ( Keanjalan < 1)
0 Keanjalan = 0

Jumlah Hasil Q D Kuantiti

madamzainora TR 28
KMK Kuantiti

Jumlah hasil /Jumlah perbelanjaan diperolehi dengan
mendarabkan harga barang tersebut dengan kuantitinya.

TR/TE = P X Q

madamzainora KMK 29

Penerangan Rajah

Pada keanjalan permintaan ED =1, jumlah hasil
maksimum. Jika pengeluar mengeluarkan output lebih
daripada 0Q, keluk permintaan semakin tak anjal. Jika
harga berkurang, jumlah hasil akan berkurang. Jika harga
meningkat, jumlah hasil akan meningkat.

Pada output yang kurang dari 0Q, permintaan adalah
anjal, jika harga meningkat, jumlah hasil menurun,
sebaliknya jika harga menurun, jumlah hasil meningkat.

madamzainora KMK 30

Harga Jumlah Rumusan
Hasil Baru
1. Anjal
(TR)

Harga 0P1AQ1 TR berkurangan
meningkat sebab pertambahan
P dari P0 ke
D TR (P0P1AC) <
P1 Pengurangan
P1
P0 Harga jatuh jumlah TR
dari P1 ke (Q1CBQ0)

A P0 0P0BQ0 TR meningkat
C sebab pengurangan
B
TR (P0P1AC) <
Pertambahan

jumlah TR
(Q1CBQ0)

0 Q1 Q0 Q

madamzainora KMK 31

Harga Jumlah Rumusan
Hasil
2. Tidak Anjal Baru

(TR)

Harga 0P1AQ1 TR meningkat
meningka
P t dari P0 sebab pertambahan
D TR (P0P1AC) >
ke P1 Pengurangan TR
P1 A (Q1CBQ0)

P0 B Harga 0P0BQ0 TR menurun sebab
C jatuh dari pengurangan TR
P1 ke P0 (P0P1AC) >
Pertambahan TR
(Q1CBQ0)

Q

0 Q1 Q0

madamzainora KMK 32

Harga Jumlah Hasil Rumusan
Baru
3. Anjal Satu
(TR)
P
D Harga 0P1AQ1 TR tetap
meningkat 0P0BQ0
P1 A dari P0 ke sebab
P0 B pertambahan
P1 TR (P0P1AC) =
C Pengurangan
0 Q1 Q0 Harga TR (Q1CBQ0)
jatuh dari
P1 ke P0 TR tetap sebab
pengurangan
TR (P0P1AC) =
Pertambahan
TR (Q1CBQ0)

Q

madamzainora KMK 33

Keanjalan Permintaan Silang (Exy)

Definisi:

Keanjalan permintaan silang mengukur darjah tindakbalas
perubahan kuantiti diminta bagi sesuatu barang (barang X)
akibat daripada perubahan harga barang lain (barang Y).

madamzainora KMK 34

Rumus keanjalan silang

% Qx
Ec =

% Py

= Qdx x Pyo

Py Qdxo

QX = Perubahan Kuantiti diminta barang x
Py = Perubahan harga barang y

Qxo = Harga asal

Py0 = Harga baru

madamzainora KMK 35

Hubungan barang X dan barang Y

• Perhubungan antara dua jenis barang dapat diketahui
sekiranya nilai keanjalan permintaan silang diperolehi
dengan menggunakan rumus keanjalan silang

Nilai Keanjalan Hubungan
Silang (Exy)
Penggenap
Negatif ( - ) Pengganti
Tiada hubungan
Positif ( + ) (barang tidak berkait)

Sifar ( 0 )

madamzainora KMK 36

Contoh pengiraan :

Harga Kuantiti diminta

Barang X Barang S Barang T Barang U

26 12 9

34 13 9

Berdasarkan jadual di atas, cari nilai keanjalan
permintaan silang bagi barang S, T dan U apabila
harga barang X mengalami kenaikan dari RM2
kepada RM3. Tentukan perhubungan antara
barang X dengan barang S, T dan U.

madamzainora KMK 37

Penyelesaian : Barang S

Ec = % QS (kenaikan harga barang X 1%
menyebabkan kuantiti diminta
% Px barang S berkurang 0.67%)

= QS x Pxo Oleh itu barang X dan barang S
Px QSo adalah barang penggenap
kerana nilai keanjalannya adalah
= 4-6 x 2 negatif
3-2 6

= -0.67

madamzainora KMK 38

BARANG PENGGENAP

• Kereta dan petrol ialah barang penggenap
• Bila harga kereta mahal, permintaan

kereta akan berkurang
• Kesannya permintaan terhadap petrol

berkurang

madamzainora KMK 39

Barang penggenap

madamzainora KMK 40

Penyelesaian : Barang T (kenaikan harga barang T
1% menyebabkan kuantiti
Ec = % QT diminta barang S meningkat
0.17%)
%Y
Oleh itu barang X dan barang S
= QT x Pxo adalah barang penggenap
Px QTo kerana nilai keanjalannya
adalah positif
= 13 - 12 x 2
3 - 2 12

= 0.17

madamzainora KMK 41

BARANG PENGGANTI

• Komputer & laptop ialah barang pengganti
• Bila harga komputer meningkat,permintaan

terhadap komputer akan berkurang
• Kesannya permintaan terhadap laptop

akan meningkat

madamzainora KMK 42

Penyelesaian : Barang U

Ec = % QU (kenaikan harga barang X 1%
menyebabkan kuantiti diminta
% Px barang U tidak berubah)

= QU x Pxo

Px QUo Oleh itu barang X dan barang S
= 9-9 x 2 adalah barang tidak berkait

3-2 9 kerana nilai keanjalanya adalah 0

=0

madamzainora KMK 43

BARANG TIDAK BERKAIT

• Kereta dan roti ialah barang tidak berkait
• Bila harga kereta naik atau turun,

tidak akan memberi apa-apa kesan
kepada permintaan roti.

madamzainora KMK 44

Keanjalan Permintaan Pendapatan

Definisi:

Mengukur darjah tindak balas terhadap
perubahan kuantiti diminta sesuatu
barang kesan daripada perubahan tingkat
pendapatan pengguna.

madamzainora KMK 45

Rumus Keanjalan permintaan pendapatan

Ey = % Qx

%Y
= Qdx x Yo

Y Qdxo

Ey = Keanjalan permintaan pendapatan

Qx = Perubahan kuantiti diminta barang x

Y = Perubahan pendapatan

Yo = Pendapatan asal

Qx = Kuantiti diminta barang x asal

madamzainora KMK 46

Keanjalan pendapatan dan jenis barang

Keanjalan permintaan pendapatan dapat mengenalpasti
jenis-jenis barang.

Nilai Keanjalan Jenis barang 47
Pendapatan
Barang normal
1. Positif Barang keperluan
i. 0 < Ey < 1
ii. Ey > 1 Barang mewah
Barang bawahan
2. Negatif
Ey < 0 Barang mesti

3. Sifar KMK
Ey = 0

madamzainora

Contoh pengiraan:

Pendapatan Kuantiti diminta

(RM) Barang Barang Barang
2,000 A B C
10 8
4

7,000 20 5 9

Berdasarkan jadual di atas, kirakan nilai keanjalan
pendapatan bagi barang A, B dan C apabila tingkat
pendapatan meningkat dari RM2,000 ke RM7,000.
Tentukan apakah jenis barang-barang tersebut.

madamzainora KMK 48

Penyelesaian : Barang A

Ey = % Qx

%Y

= QA x Yo

Y QA

= 20 – 4 x 2,000

7,000 – 2,000 4

= 1.6

(kenaikan pendapatan 1% menyebabkan kuantiti diminta

barang A meningkat 1.6%)

Barang A adalah barang normal dalam kategori barang

Mewah kerana nilai keanjalan pendapatannya adalah

pomsaitdiafmdzaainnolreabih besar dari 1 KMK 49

Penyelesaian : Barang B 2,000
10
Ey = % QB

%Y

= QB x Yo

Y QB
= 5 – 10 x

7,000 – 2,000

= -0.2

(kenaikan pendapatan 1% menyebabkan kuantiti diminta
barang B berkurang 0.2%)

Barang B adalah barang bawahan kerana nilai
keanjalan pendapatannya adalah negatif

madamzainora KMK 50