การแก้ปัญหา

การแกป้ ญั หาเชิงนวตั กรรม

รองศาสตราจารย์ ดร.มารุต พฒั ผล

บัณฑติ วิทยาลัย มหาวิทยาลัยศรีนครนิ ทรวิโรฒ

การแกป้ ัญหาเชิงนวัตกรรม

รองศาสตราจารย์ ดร.มารุต พัฒผล

บัณฑติ วิทยาลัย มหาวิทยาลัยศรนี ครินทรวโิ รฒ

การแกป้ ัญหาเชิงนวัตกรรม

รองศาสตราจารย์ ดร.มารตุ พัฒผล

พิมพเ์ ผยแพรอ่ อนไลน์ ตุลาคม 2562
แหลง่ เผยแพร่ ศูนย์ผ้นู ำนวตั กรรมหลกั สตู รและการเรียนรู้

www.curriculumandlearning.com
พิมพท์ ่ี ศนู ยผ์ ู้นำนวตั กรรมหลักสูตรและการเรยี นรู้, กรุงเทพมหานคร
หนงั สือเล่มน้ไี มม่ ีลิขสทิ ธ์ิ จัดพมิ พเ์ พ่อื สง่ เสริมสังคมแหง่ การเรยี นรู้และการแบ่งปนั

คำนำ

หนังสือ “การแก้ปัญหาเชิงนวัตกรรม” เล่มนี้ เขียนขึ้นโดยมี
วัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวทางการจัดการเรียนรู้เพื่อเสริมสร้างทักษะ
การแก้ปัญหาเชิงนวัตกรรมให้กับผู้เรียน ประกอบด้วย 6 ขั้นตอนท่ี
ตอ่ เน่อื งกัน และทำให้เกิดนวัตกรรมจากการแก้ปญั หา

ห วั ง เ ป ็ น อ ย่ า ง ย ิ ่ ง ว ่ า ห น ั ง ส ื อ เ ล ่ ม น้ี จ ะ เ ป ็ น ป ร ะ โ ย ช น์
ตอ่ ผทู้ ีเ่ ก่ียวขอ้ งได้มากพอสมควร

รองศาสตราจารย์ ดร.มารตุ พฒั ผล

สารบัญ 1
1
1. บทนำ 3
2. การแกป้ ญั หาเชงิ นวัตกรรม
3. กระบวนการแก้ปญั หาเชงิ นวตั กรรม 6
4. ตัวอย่างการจัดการเรยี นร้เู พอ่ื เสรมิ สรา้ ง 8
9
ทักษะการแก้ปญั หาเชิงนวัตกรรม
5. บทสรุป
บรรณานุกรม

1

การแก้ปัญหาเชิงนวตั กรรม

1. บทนำ

การพฒั นาทกั ษะด้านต่างๆ ของผเู้ รียนในโลกยคุ ทแี่ ขง่ ขันกัน
ดว้ ยนวตั กรรม (Innovative competition) จำเปน็ อยา่ งยิ่งท่ีผู้เรียน
จะต้องได้รับการพัฒนาทักษะหลายประการ หนึ่งในนั้นคือ ทักษะการ
แก้ปัญหาเชิงนวัตกรรม (Innovative Problem Solving: IPS)
ที่ผู้เรียนมีความสามารถแก้ปัญหาแล้วยังส่งผลให้เกิดนวัตกรรม
ตามมาอกี ด้วย

2. การแก้ปัญหาเชงิ นวตั กรรม

การแก้ปัญหาเชิงนวัตกรรม หรือ Innovative Problem
Solving: IPS เป็นคำที่ผู้เขียนสังเคราะห์ขึ้นมาจากการค้นคว้า
Keywords จากคำ 3 คำ ได้แก่ Innovative Thinking, Creative
Problem Solving และคำว่า Engineering process

การแก้ปัญหาเชิงนวัตกรรม (Innovative Problem
Solving: IPS) หมายถึง การแก้ปัญหาใดๆ แล้วทำให้เกิดนวัตกรรม
ตามมาจากการแกป้ ัญหาน้ัน

2

การแก้ปัญหาเชิงนวัตกรรม เป็นการแก้ปัญหาที่ต่างจากเดิม
ปัญหาไม่เพียงแต่จะถูกแก้ไขเท่านั้น แต่ยังได้นวัตกรรมที่มีคุณค่า
ซึ่งอาจเป็นผลโดยตรงหรือเป็นผลโดยอ้อมจากการแก้ปัญหานั้นก็ได้
เช่น การแก้ปัญหามลพิษจากรถยนต์ที่มีต่อสิ่งแวดล้อม แล้วทำให้เกิด
นวัตกรรมรถยนตพ์ ลงั งานไฟฟา้ เปน็ ตน้

การแก้ปัญหาเชิงนวัตกรรม ผสมผสานการคิดเชิงนวัตกรรม
(Innovative Thinking) กระบวนการแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์
(Creative Problem Solving) และกระบวนการเชิงวิศวกรรม
(Engineering process) ท่ีอยูใ่ น STEM Education

Innovative Thinking Innovative
Creative Problem Solving Problem
Solving
Engineering process

ภาพประกอบ 1 รากท่มี าของการแก้ปญั หาเชิงนวัตกรรม

3

3. กระบวนการแก้ปญั หาเชงิ นวัตกรรม

การแกป้ ัญหาเชิงนวตั กรรมมขี ัน้ ตอนดงั น้ี

1. วิเคราะห์และระบุวงจรของปัญหา เป็นการวิเคราะห์
สถานการณ์ปัญหา ว่าปัญหาคืออะไร มีสาเหตุมาจากอะไร สาเหตุ
เหล่านั้นมีความสัมพันธ์กันอย่างไร ใช้การคิดอย่างเป็นระบบ
(Systematic thinking) เป็นเคร่อื งมอื ในการวิเคราะห์

2. แสวงหาข้อมูล ความรู้ และพัฒนาแนวคิดสำหรับ
การแก้ปัญหา เป็นการหาข้อมูลต่างๆ ที่เกี่ยวข้องจากแหล่งต่างๆ
ที่สอดคล้องกับสถานการณ์ปัญหาที่ต้องการแก้ไข แล้วนำมาพัฒนา
แนวคิด (Idea) ที่จะใช้ในการแก้ปัญหา ซึ่ง Idea นี้ จะเป็นจุดเริ่มต้น
ของนวตั กรรมท่ีเกิดจากการแก้ปญั หา

3. ออกแบบวิธีการแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์ เป็นการ
นำ Idea จากขั้นที่ 2 มาทำให้เป็นรูปเป็นร่างทางความคิด
ทำความคิดให้ชัดเจนก่อนที่จะดำเนินการแก้ปัญหา ซึ่งถ้ามี Idea
ทชี่ ดั เจน มขี อ้ มลู ความรู้ สนับสนุน จะทำใหก้ ารออกแบบการแก้ปัญหา
มคี วามแขง็ แกร่ง (Strengthen) นำไปสกู่ ารแกป้ ัญหาอย่างเป็นระบบ

4

4. ดำเนินการแก้ปัญหาและประเมินแบบก้าวหน้า
(Formative evaluation) เป็นการลงมมือแก้ปัญหาตามวิธีการ
ที่ออกแบบไว้ในขั้นตอนที่ 3 พร้อมกับการประเมินเป็นระยะๆ ว่าการ
แก้ปัญหานั้นเกิดผลเป็นอย่างไร และนำผลการประเมินมาปรับปรุง
วิธกี ารแกป้ ัญหาใหด้ ขี น้ึ อยา่ งต่อเน่อื ง (ทำไปปรับไป)

การดำเนนิ การแก้ปญั หาน้ี เปรียบเสมอื นการทดลอง
ใช้นวัตกรรมการแก้ปัญหา ซึ่งอาจจะเป็นนวัตกรรมเชิงกระบวนการ
หรอื นวตั กรรมในเชงิ ส่งิ ประดษิ ฐ์ก็ได้

5. ประเมินสรุปรวบยอดการแก้ปัญหา (Summative
evaluation) เป็นการประเมินเพื่อลงสรุปว่า วิธีการแก้ปัญหาที่ได้
ดำเนินการไปแล้วนั้น ให้ผลลัพธ์เป็นอย่างไร ปัญหาได้ถูกแก้ไขแล้ว
หรือไม่ อย่างไร การประเมินในขั้นนี้เป็นการประเมินสรุปผลสุดท้าย
ตา่ งจากการประเมินในขนั้ ท่ี 4 ทเี่ ปน็ การประเมนิ ระหว่างดำเนินการ

6. ถอดบทเรียน (Lesson learned) และนำเสนอ
เป็นการสังเคราะห์ประสบการณ์การแก้ปัญหาออกมาเป็นองค์ความรู้
(Body of knowledge) ที่เกี่ยวข้องกับปัญหานั้น อาจจะเป็นสาเหตุ
ของปัญหา วิธีการแก้ปัญหา นวัตกรรมการแก้ปัญหาจากนั้นนำเสนอ
บทเรยี นท่ีถอดออกมาได้กับบุคคลอืน่

5
1. วเิ คราะหแ์ ละระบุวงจรของปญั หา
2. แสวงหาข้อมูล ความรู้ และพัฒนาแนวคิด
3. ออกแบบวิธีการแกป้ ัญหาอยา่ งสร้างสรรค์
4. ดำเนินการแกป้ ัญหาและประเมนิ แบบก้าวหนา้
5. ประเมินสรุปรวบยอดการแกป้ ัญหา

6. ถอดบทเรยี นและนำเสนอ

ภาพประกอบ 2 กระบวนการแก้ปัญหาเชิงนวตั กรรม

6

4. ตวั อยา่ งการจัดการเรยี นรเู้ พอ่ื เสรมิ สร้าง
ทกั ษะการแกป้ ญั หาเชงิ นวัตกรรม

สมมตกิ ารจดั การเรยี นรู้ หวั ขอ้ ปัญหาขยะในชมุ ชน

1. วิเคราะห์และระบวุ งจรของปญั หา
- ผู้สอนกระต้นุ ใหผ้ ้เู รียนสังเกตปัญหาขยะในชมุ ชน
- ผู้เรียนวิเคราะหส์ าเหตุต่างๆ ของปญั หา
- ผเู้ รียนเชื่อมโยงสาเหตตุ ่างๆ ของปัญหา
- ผูเ้ รียนเขยี นวงจรปญั หาขยะในชุมชน

2. แสวงหาขอ้ มูล ความรู้ และพฒั นาแนวคดิ
- ผู้เรียนสบื ค้นข้อมูลขยะในชุมชน
- ผู้เรยี นสืบคน้ ความรู้การแก้ปัญหาขยะ
- ผเู้ รียนพัฒนาแนวความคดิ การแกป้ ญั หาขยะในชุมชน
- ผู้เรยี นนำเสนอแนวคิดกับผู้สอนและปรบั ให้ชัด

3. ออกแบบวิธกี ารแก้ปญั หาอยา่ งสรา้ งสรรค์
- ผเู้ รยี นและชมุ ชนร่วมกันออกแบบการแก้ปญั หา
- ผ้เู รยี นปรบั ปรงุ วิธกี ารแก้ปัญหากอ่ นเริม่ ดำเนนิ การ

7

4. ดำเนินการแก้ปัญหาและประเมนิ แบบกา้ วหนา้
- ผเู้ รยี นดำเนนิ การแก้ปัญหาขยะในชุมชน
- ผู้เรียนประเมนิ ความกา้ วหนา้ ของการแกป้ ัญหา
- ผเู้ รียนปรับปรุงวธิ ีการแก้ปญั หาใหด้ ขี ึ้น

5. ประเมินสรุปรวบยอดการแกป้ ญั หา
- ผเู้ รยี นประเมนิ สรปุ ผลการดำเนินการแกป้ ญั หา
- ผเู้ รยี นรายงานผลการดำเนินการแก้ปญั หา

6. ถอดบทเรียนและนำเสนอ
- ผู้เรียนถอดบทเรียนการแกป้ ัญหาขยะในชุมชน
- ผู้เรยี นระบนุ วตั กรรมทไ่ี ดจ้ ากการแกป้ ัญหา
ก) นวัตกรรมเชงิ กระบวนการ หรือ
ข) นวัตกรรมเชงิ สงิ่ ประดิษฐ์
- ผู้เรยี นนำเสนอวิธกี ารแก้ปญั หาขยะในชมุ ชน

หมายเหตุ
กิจกรรมการเรียนรู้ในแต่ละขั้นตอน สามารถปรับให้เหมาะ

กับระดับความสามารถของผู้เรียน ระยะเวลาที่ใช้ในการจัดการเรียนรู้
ทรพั ยากรการจดั การเรียนรู้ เทคโนโลยีสนับสนุนการเรียนรู้

8

5. บทสรปุ

ก า ร จ ั ด ก า ร เ ร ี ย น ร ู ้ เ พ ื ่ อ พ ั ฒ น า ท ั ก ษ ะ ก า ร แ ก ้ ป ั ญ ห า เ ชิ ง
นวัตกรรม (Innovative Problem Solving: IPS) เป็นจุดเน้น
อ ี ก ป ร ะ ก า ร ห น ึ ่ ง ข อ ง ก า ร เ ต ร ี ย ม ค ว า ม พ ร ้ อ ม ผู้ เ ร ี ย น ใ น ว ั น นี้ ไ ป สู่
โลก Disruptive Technology ท่ตี อ้ งแขง่ ขนั กนั ดว้ ยนวัตกรรม

9

บรรณานุกรม

สะเต็มศึกษาประเทศไทย. (2557). สะเต็มศึกษาและการออกแบบ
เชิงวศิ วกรรม. สบื ค้นเม่อื 16 ตลุ าคม 2562 จาก http://www.
stemedthailand.org

Baumgartner, J. (2019). The Basics of Creative Problem
Solving – CPS. Retrieved October, 16 from https://
innovationmanagement.se/imtool-articles/the-
basics-of-creative-problem-solving-cps/

Creative Education Foundation. (2019). Creative Problem
Solving. Retrieved October, 16 from https://www.
creativeeducationfoundation.org/creative-problem-
solving/

Innovation Training Organization. (2019). Mindset for Innovative
Thinking The Innovation Thinking Process. Retrieved
October, 16 from https://www.innovationtraining.org
/mindset-innovative-thinking/

การแก้ปัญหาเชิงนวัตกรรม

(Innovative Problem Solving: IPS)

หมายถึง การแกป้ ัญหาใดๆ

แลว้ ทำให้เกดิ นวตั กรรมตามมาจากการแก้ปัญหาน้นั