คู่มือพี่เลี้ยงเณร ๖๖

~ 1 ~ พี่เลี้ยงคือผู้ที่อยู่ใกล้ชิดกับสามเณรที่สุด จึงมี ส่วนส าคัญอย่างยิ่งที่จะกระตุ้นให้เด็กได้เรียนรู้ ได้รับประโยชน์จากการมาบวชและร่วมกิจกรรม ต่างๆ ขณะเดียวกันก็เป็นโอกาสที่เราจะได้ปฏิบัติธรรม ดูจิตใจตนเองว่ามีสติรู้ทันอารมณ์ที่เกิดขึ้นได้ดี เพียงใด เมื่อพบเห็นพฤติกรรมของเด็กๆที่มี พื้นฐานชีวิตแตกต่างกันทั้งในส่วนที่น่ายินดี หรือน่าหงุดหงิดโกรธเกรี้ยว การได้เป็นพี่เลี้ยง จึงเป็นบททดสอบที่ใช้วัดความ-ก้าวหน้าในการ ปฏิบัติของเราได้เป็นอย่างดี

~ 2 ~ เป้าหมายค่ายฯ จากหลักการจัดค่ายฯ ที่พระอาจารย์ไพศาลได้ให้ไว้ ร่วมกับผลจากการจัดสัมมนา เตรียมการค่ายบรรพชาสามเณรฤดูร้อน วัดป่าสุคะโต ระหว่างวันที่ ๑๑-๑๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๖ ณ เขตรักษาพันธ์สัตว์ป่าภูเขียว-ทุ่งกะมัง ต าบลทุ่งลุยลาย อ าเภอคอนสาร จังหวัด ชัยภูมิ สามารถสรุปหลักคิด เป้าหมายที่คาดหวังต่อสามเณร/พี่เลี้ยง/ทีมงานและแนวทางการ ท างาน ได้ดังนี้ หลักคิดในการจัดโครงการค่ายสามเณร วัดป่าสุคะโต ๑.เปิดพื้นที่และกิจกรรมเพื่อพัฒนาเยาวชนให้ใกล้ชิดพระศาสนา ได้เรียนรู้ชีวิตที่เรียบ ง่าย ใกล้ชิดธรรมชาติ มีโอกาสฝึกตน รับประสบการณ์ใหม่ๆ เพื่อให้ชีวิตได้สัมผัสกับคุณค่า และความสุขในมิติที่จะสร้างความผาสุกต่อชีวิตและสังคม ๒.เปิดโอกาสให้พระภิกษุแม่ชี และญาติธรรม ได้ร่วมปฏิบัติธรรมและสร้างบารมี ผ่าน การเป็นพี่เลี้ยงสามเณร เป็นวิทยากร แม่ครัว หรือกองหนุนอื่นๆที่คอยประสานงานให้ กิจกรรมด าเนินไปได้ด้วยดี เป้าหมายที่คาดหวังต่อสามเณร ๑. ได้รู้จักคุ้นเคยกับพุทธศาสนามากขึ้นได้เรียนรู้ธรรมะ และมีศรัทธาต่อพระรัตนตรัย เห็นคุณค่าของความเป็นสามเณร ผ่านกิจกรรมที่หลากหลาย เช่น การศึกษาพุทธ ประวัติ ปฏิบัติศาสนพิธีรักษาศีล มีวินัย รู้จักฝึกสติ/สมาธิ รู้จักการประยุกต์ธรรม และได้ร่วมกิจกรรมเสริมคุณธรรมต่างๆเช่น ความกตัญญู ความสามัคคี รู้จักเสียสละ ให้อภัย ฯลฯ ๒. มีทักษะในการใช้ชีวิต รู้จักคิด ควบคุมจิตใจ สร้างวินัยให้ตนเอง มีความอดทน สามารถรอคอย รับฟังและเคารพในความคิดความแตกต่างของบุคคล ผ่านการฝึกฝน ให้มีสติส ารวมระวัง ท ากิจวัตรพึ่งตนเองได้ เห็นคุณค่าตนเอง เท่าทันสื่อ/ข้อมูลใน

~ 3 ~ สังคมออนไลน์ สื่อสารได้เหมาะสมรู้จักเลือกคบหากัลยาณมิตร คิดใคร่ครวญเป็น (มี โยนิโสมนสิการ) ๓. ได้ใกล้ชิดเห็นคุณค่าของธรรมชาติมีส านึกร่วมรักษาสิ่งแวดล้อม รักธรรมชาติผ่าน กิจกรรมการใช้ชีวิตที่เรียบง่ายได้เรียนรู้วิธีการใช้ประโยชน์จากธรรมชาติอย่างยั่งยืน ได้เข้าร่วมกิจกรรมศึกษาธรรมชาติ และร่วมดูแลสิ่งแวดล้อม เป้าหมายที่คาดหวังต่อพี่เลี้ยงและทีมงานโครงการฯ ๑. เป็นโอกาสที่จะได้เรียนรู้ศึกษากลไกท างานของจิต ธรรมชาติความเป็นไปของชีวิตคน ผ่านการดูแลสามเณร ๒. ได้มีโอกาสทบทวนการปฏิบัติธรรม ศึกษาการท างานของจิตตนเอง ได้ฝึกความอดทน รู้ทันและยับยั้งความโกรธ ได้ให้อภัย เสียสละ และฝึกดูรู้ทันความทุกข์ในใจตน ๓. ได้ฝึกความสามารถในการมีความสุข รักษาความสงบในใจตนได้ ท่ามกลางความ วุ่นวายของเหล่าสามเณร แนวทางการท างานร่วมกันในค่าย ๑. ช่วยกันสร้างบรรยากาศในค่ายให้เต็มไปด้วยความสุข สนุก ความเป็นกัลยาณมิตรอบ อวนไปด้วยเมตตา การให้อภัย ไม่ใช้ความรุนแรงทั้งต่อร่างกาย และจิตใจของกันและ กัน ๒. กระตุ้นให้สามเณรมีสติ ตื่นตัว สนใจที่จะเรียนรู้หาประโยชน์จากกิจกรรมต่างๆรู้จัก คิด ใช้เหตุผล เรียนรู้อารมณ์ความรู้สึกของตนจากเรื่องราวในค่าย (มีโยนิโสมนสิการ) เช่น จากการปฏิบัติกิจวัตรส่วนตัว การประกอบศาสนพิธี รวมทั้งเรียนรู้จากปัญหา และความผิดพลาดต่างๆ ในค่ายฯ ๓. หากรู้สึกเหนื่อยล้า หรือหนักใจในการแก้ปัญหาในจุดที่ตัวเองรับผิดชอบ โปรด ปรึกษาหัวหน้าฝ่ายของตน อย่าฝืนท างานขณะที่จิตใจไม่พร้อม/ไม่มีความสุข

~ 4 ~ กฎเกณฑ์กติกาของค่ายฯ ข้อพึงปฏิบัติและข้อห้ามของสามเณร - ให้สามเณรรักษาศีล ๑๐ ของตนอย่างเคร่งครัด - ให้รักษาสมณสารูป ดูแลร่างกายให้สะอาด นุ่งห่มให้เรียบร้อย มีกิริยาส ารวมให้เป็นที่ เลื่อมใสของผู้พบเห็น - ให้มีวินัยรักษาสัจจะวาจาตรงต่อเวลานัดหมายเมื่อท ากิจกรรมร่วมกัน - ร่วมกันดูแลรักษาความสะอาดของพื้นที่ที่ไปใช้ทุกแห่ง - ช่วยรักษาดูแลทรัพย์สินของวัด และเครื่องใช้ของส่วนกลาง - ห้ามทะเลาะวิวาท ห้ามใช้ก าลังหรือวาจาท าร้ายผู้อื่น - ห้ามมีเงิน เก็บโทรศัพท์ หรือของมีค่าไว้กับตนเอง - ห้ามใช้โทรศัพท์ เว้นแต่มีเหตุด่วนหรือจ าเป็น ให้ขอใช้ได้ที่ พระอาจารย์โน้ส พระ อาจารย์ตุ้ม เท่านั้น - ห้ามเล่นการพนัน สูบบุหรี่ หรือใช้สารเสพติดทุกชนิด - ห้ามออกนอกพื้นที่วัด หรือแยกตัวออกจากกลุ่มโดยไม่ได้รับอนุญาตจากพระพี่เลี้ยง ข้อพึงปฏิบัติของพี่เลี้ยงและทีมงาน - หมั่นกล่าวชื่นชม ให้คุณค่า ให้ความส าคัญกับการเสียสละ ท าความดีของสามเณร - ไม่ใช้โทรศัพท์ต่อหน้าสามเณร - ไม่สูบบุหรี่ให้สามเณรเห็น - ขบฉันในสถานที่ๆ จัดไว้ให้เท่านั้น โดยเฉพาะในขณะที่สามเณรร่วมท ากิจกรรมต่างๆ - พยายามมีส่วนร่วมในกิจกรรมเพื่อกระตุ้นความกระตือรือร้นของสมาชิกกลุ่ม (ให้มีพี่ เลี้ยงอย่างน้อย ๑ รูป-คน/กลุ่ม อยู่ร่วมขณะท ากิจกรรมต่างๆ) - ไม่ใช้ความรุนแรงทางกาย วาจา หรือแสดงพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมต่อสามเณร - ใช้วาจาที่สุภาพ ไม่หยาบคาย ลามก ส่อเสียดหรือเป็นไปท านองเกี้ยวพาราสี - ไม่ก้าวก่ายการดูแลสมาชิกของพี่เลี้ยงกลุ่มอื่น

~ 5 ~ - ไม่ให้รางวัลที่เป็นขนมหรือสิ่งของเฉพาะคนหรือเฉพาะกลุ่มตัวเอง ที่อาจท าให้เกิด ความแตกแยก น้อยใจ หรือมีความล าบากใจในการดูแลของพี่เลี้ยงท่านอื่น/กลุ่มอื่น แนวทางในการลงโทษสามเณร - ไม่ลงโทษด้วยความรุนแรงต่อร่างกาย ไม่ใช้วาจาดุด่า/ใช้ค าไม่สุภาพ หรือแสดง พฤติกรรมที่สร้างความบีบคั้นกดดันต่อจิตใจ - หากประเมินว่าสามเณร ดื้อเพราะต้องการเรียกร้องความสนใจ ให้เข้าไปพูดคุยให้ความ รัก หากไม่ได้ผลให้ “ท าเป็น” ไม่ใส่ใจหรือแจ้งให้ที่ปรึกษาพี่เลี้ยงช่วยแก้ปัญหา - เมื่อมีการกระท าไม่ถูกต้อง ให้เน้นที่การพูดคุยสอนให้คิด ชี้แจงเหตุผล อธิบาย ผลกระทบจากการกระท าของเขา กล่าวตักเตือน ย้ าว่าไม่ควรอีก - เมื่อกระท าความผิดสอนให้คิดว่าควรได้รับการลงโทษอย่างไร หากเป็นไปได้ควรยกโทษ ให้ในครั้งแรกที่ท า และขอค ามั่นสัญญาว่าจะไม่ท าผิดอีก หากท าผิดซ้ าอาจพิจารณา ลงโทษตามความเหมาะสม - ในกรณีที่เป็นเหตุการณ์รุนแรง หรือเกินความสามารถในการแก้ไข ให้แจ้งหัวหน้าฝ่ายพี่ เลี้ยงหรือกรรมการค่ายฯ - ไม่ควรใช้การท าดี (เช่น การเก็บขยะ ล้างจาน หรือนั่งสมาธิ) เป็นเครื่องมือลงโทษ แต่ให้ ใช้หลัก “ปฏิกรรม-การกระท าคืน” คือการแก้กรรมแบบพุทธ โดยถามว่า “อยากท า ความดีอะไร เพื่อชดเชย/ทดแทนสิ่งที่ได้ท าผิดพลาดไป” (ในที่นี้การเก็บขยะหรือการท า ความดีอื่นๆ มิใช่บทลงโทษ แต่เป็นการท ากรรมใหม่ ท าสิ่งดีๆชดเชยความบกพร่องของ ตน/กลุ่มตน) แนวทางการดูแลสามเณรที่เจ็บป่วย - ให้พี่เลี้ยงประจ ากลุ่มช่วยดูแลเรื่องยาประจ าตัวของสามเณร ในกลุ่มของตน (เตือนให้ กินยาอย่างสม่ าเสมอ) - หากมีอาการเจ็บป่วยที่ต้องพักผ่อนให้แยกมานอนพักที่เต๊นท์พยาบาล (สามเณร) - หากพบว่าสมาชิกในกลุ่มเจ็บป่วย ให้พี่เลี้ยงน าสามเณรมาขอค าปรึกษาจากทีม พยาบาล หากจ าเป็นต้องจัดหายาให้เอง ควรแจ้งข้อมูลให้ผู้เกี่ยวข้องทราบเมื่อมีโอกาส เพื่อป้องกันการให้ยาซ้ าซ้อน.

~ 6 ~ เทคนิคส าหรับพี่เลี้ยงในการดูแลกลุ่ม แม้พี่เลี้ยงจะไม่ใช่ผู้จับไมค์ขับเคลื่อนกิจกรรมหลักให้กับค่ายฯ แต่พี่เลี้ยงคือผู้ที่คลุกคลี อยู่ใกล้ชิดพูดคุยกับสามเณรมากที่สุด จึงเป็นผู้ที่มีอิทธิพลสูงสุดในการเกื้อหนุนให้ผู้ร่วม โครงการฯ ได้เรียนรู้ รับประโยชน์จากกิจวัตรและกิจกรรมที่จัดขึ้นอย่างเต็มที่ พี่เลี้ยงจึงควร ตระหนักอยู่เสมอว่า พฤติกรรมที่ตนปฏิบัติต่อสามเณร หรือท่าทีของตนที่มีต่อกิจกรรม/ กิจวัตรต่างๆ ล้วนมีผลต่อการเรียนรู้ของสมาชิกในกลุ่มทั้งสิ้น เทคนิคและกิจกรรมต่อไปนี้ อาจช่วยให้พี่เลี้ยงดูแลสามเณรได้ง่ายขึ้น การดูแลสมาชิกกลุ่ม - ควรจ าชื่อของสมาชิกกลุ่มของตนให้ได้เร็วที่สุด - ให้ความสนใจต่อสมาชิกกลุ่มทุกคนอย่างเท่าเทียมกัน - ค่อยๆ ช่วยกันสร้างข้อตกลงของกลุ่มฝึกให้มีความรับผิดชอบ - ควรตระหนักในพื้นฐานที่แตกต่างของสมาชิกกลุ่มแต่ละคน ทั้งในด้านกายภาพ ความรู้ ฐานะ ความสามารถในการเรียนรู้ ความอบอุ่น ความมั่นคงในอารมณ์ สภาพครอบครัว และกรรมเก่าของเขา - สมาชิกบางคนอาจมีปมด้อย/รอยด่างในชีวิต ที่แสดงออกมาในลักษณะต่างๆ เช่น การ เก็บตัว กลัวการแสดงออก ต้องการความรัก ต้องการความเด่นดัง/การยอมรับจากกลุ่ม หรือแสดงความก้าวร้าว พี่เลี้ยงไม่ควรด่วนตัดสิน หรือตอบสนองความต้องการนั้นๆ แต่ ควรถอยออกมาแล้วค่อยๆหาทางช่วยเยียวยาบาดแผลหรือปมในใจเขา โดยอาจขอ ค าปรึกษาหรือส่งให้ทีมที่ปรึกษาพี่เลี้ยงช่วยดูแลเป็นการเฉพาะต่อไป - ตัวพี่เลี้ยงแต่ละคนควรตระหนักถึงความแตกต่างของตนกับพี่เลี้ยงท่านอื่น แล้วแบ่ง ความรับผิดชอบภายในกลุ่มตามความถนัดของตน โดยไม่จ าเป็นต้องท าตัวให้เหมือนพี่ เลี้ยงท่านอื่น หรือชิงความรักความสนใจจากสมาชิกในกลุ่ม

~ 7 ~ การสร้างความสัมพันธ์ในกลุ่ม พี่เลี้ยงควรท าหน้าที่ประคับประคองให้สมาชิกกลุ่มได้พัฒนาไปด้วยกัน โดยไม่จ าเป็นต้อง ดูแลหรือขับเคลื่อนกลุ่มด้วยพลังหรือกิจกรรมของตนเท่านั้น แต่ควรร้อยเรียงใช้ศักยภาพ สมาชิกแต่ละคนให้เกื้อหนุนซึ่งกันและกัน ท าหน้าที่เชี่อมโยง กระตุ้นเสริมให้สมาชิกได้เรียนรู้ ปรับตัว พัฒนาตนเองซึ่งจะช่วยให้เขาเติบโตได้เองต่อไปแม้สิ้นสุดโครงการฯ แล้ว ภาวนา ๔: หลักธรรมเพื่อการพัฒนาชีวิต ภาวนา แปลว่า การเจริญ, การท าให้เป็นให้มีขึ้น, การฝึกอบรม, การพัฒนา 1. กายภาวนา หมายถึง การเจริญกาย, พัฒนากาย, การฝึกอบรมกาย ให้รู้จักติดต่อเกี่ยวข้อง กับสิ่งทั้งหลายภายนอกทางอินทรีย์ทั้งห้าด้วยดีและปฏิบัติต่อสิ่งเหล่านั้นในทางที่เป็นคุณ มิ ให้เกิดโทษ ให้กุศลธรรมงอกงาม ให้อกุศลธรรมเสื่อมสูญ, การพัฒนาความสัมพันธ์กับ สิ่งแวดล้อมทางกายภาพ : physical development 2. สีลภาวนา หมายถึง การเจริญศีล, พัฒนาความประพฤติ, การฝึกอบรมศีล ให้ตั้งอยู่ใน ระเบียบวินัย ไม่เบียดเบียนหรือก่อความเดือดร้อนเสียหาย อยู่ร่วมกับผู้อื่นได้ด้วยดี เกื้อกูลแก่ กัน : moral development 3. จิตภาวนา หมายถึงการเจริญจิต, พัฒนาจิต, การฝึกอบรมจิตใจ ให้เข้มแข็งมั่นคงเจริญงอก งามด้วยคุณธรรมทั้งหลาย เช่น มีเมตตากรุณา ขยันหมั่นเพียร อดทนมีสมาธิ และสดชื่น เบิก บาน เป็นสุขผ่องใส เป็นต้น : cultivation of the heart; emotional development 4. ปัญญาภาวนา หมายถึง การเจริญปัญญา, พัฒนาปัญญา, การฝึกอบรมปัญญา ให้รู้เข้าใจ สิ่งทั้งหลายตามเป็นจริง รู้เท่าทันเห็นโลกและชีวิตตามสภาวะ สามารถท าจิตใจให้เป็นอิสระ ท าตนให้บริสุทธิ์จากกิเลสและปลอดพ้นจากความทุกข์ แก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นได้ด้วยปัญญา : cultivation of wisdom; intellectual development บุคคลที่มีคุณสมบัติชุดนี้ครบถ้วนย่อมเป็นพระอรหันต์ พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม

~ 8 ~ โครงสร้างค่ายฯ ประธานค่ายฯ พระอาจารย์ไพศาล วิสาโล ผู้อ านวยการค่ายฯ พระสุทธิศาสตร์ ปญฺญาปทีโป ผู้ช่วยผู้อ านวยการค่ายฯ พระสันติพงศ์ เขมปญฺโญ, ประสานงานผู้ปกครอง พระอาจารย์หนุ่ม,พระตู่ หัวหน้าพระพี่เลี้ยง พระอาจารย์หนุ่ย,พระอาจารย์เอ็ม ผู้ด าเนินรายการ พระอาจารย์โน้ส,พระอาจารย์ตุ้ม ฝ่ายกิจกรรม คณะพระพี่เลี้ยง,คณะพี่เลี้ยงที่เกี่ยวข้อง ฝ่ายอาหาร/ปานะ แม่ชีแต๋ว,แม่ชีศรี,คุณตุ๊ก,คุณติ๋ม,คุณหน่อย,คุณหมวย, คุณยู้ ฝ่ายพยาบาล พระอาจารย์ตุ้ม,นพ. วรวีร์ ชูรุจิพร,นพ.ณนัทพงศ์ ปาเฮ ทีมงานลงทะเบียน พระโจ้,พระเอส,พระจิ๊บ,แม่ชีปุ๊ก พี่เลี้ยงสนับสนุน พี่ แม่ชีวิ,แม่ชีปุ๊ก,วิชัย, พี่นิ่ม พี่ยุ้ย พี่ธี รายนามพี่เลี้ยง กลุ่ม ๑ ชื่อกลุ่ม หลวงพี่บุ๋น หลวงพี่จิ๊บ กลุ่ม ๒ ชื่อกลุ่ม หลวงพี่โจ้ หลวงพี่นันต์ หลวงพี่สกาย กลุ่ม ๓ ชื่อกลุ่ม หลวงพี่นนท์ หลวงพี่ตู่ หลวงพี่กาย กลุ่ม ๔ ชื่อกลุ่ม หลวงพี่ทศ หลวงพี่กัน กลุ่ม ๕ ชื่อกลุ่ม หลวงพี่เอส หลวงพี่อัพ กลุ่ม ๖ ชื่อกลุ่ม หลวงพี่ไพรวัลย์ หลวงพี่เบิร์ด หลวงพี่ก้อง

~ 9 ~ พี่เลี้ยงสนับสนุน พี่วิชัย พี่ออสก้า พี่นิ่ม พี่ยุ้ย พี่ธี พี่อ่าง กิจกรรมในค่ายสามเณร-ศีลจาริณี ๒๓ มีนาคม ๒๕๖๖ ๙.๐๐ น. พี่เลี้ยงรายงานตัว ร่วมกิจกรรมเทคนิคการผูกใจเด็ก และปฐมนิเทศน์พี่เลี้ยง กฎ กติกา จิตอาสาค่ายเณรฯ ๒๔ มีนาคม ๒๕๖๖ ๙.๐๐-๑๖.๐๐ น. พี่เลี้ยงช่วยจัดเตรียมงาน/สถานที่ในส่วนที่ตนรับผิดชอบหรือถนัด ๒๕ มีนาคม ๒๕๖๖ ๖.๐๐ ประจ าจุดประชาสัมพันธ์ รับลงทะเบียน/ให้ข้อมูลผู้ปกครอง ๘.๓๐ พระพี่เลี้ยงช่วยโกนผม ๙.๐๐ ชมภาพค่ายเณร-ศีลฯ ปีที่ผ่านมา ๑๐.๐๐ ซ้อมขั้นตอนและท่องค าขอบวชเณร ๑๑.๐๐ ปิดรับสมัครสามเณร ๑๒.๐๐ บอกความในใจผู้ปกครอง-ผู้บวช ๑๓.๐๐ ขอขมาผู้ปกครอง บายศรีสู่ขวัญนาค ๑๔.๐๐ ร่วมพิธีบรรพชาสามเณร ๑๔.๑๕ ห่มผ้าให้สามเณร ๑๕.๐๐ สามเณร ถ่ายภาพ-พบปะผู้ปกครอง ๑๖.๐๐ รับเข้ากลุ่มสร้างความคุ้นเคย จัดที่พักแจกบริขาร/ของใช้ ชี้แจงการสรงน้ า/อาบน้ า กิจกรรมประจ าวัน ซ้อมห่มผ้า ๑๗.๑๕ ระฆังรวมกิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์ ๑๘.๐๐ ท าวัตร/ฟังธรรม ๑๙.๑๐ กลุ่มสัมพันธ์ ท าความรู้จัก ระเบียบค่าย ตั้งกติกาของกลุ่ม ๒๐.๐๐ กิจวัตรส่วนตัว แปรงฟัน พับผ้า ๒๐.๓๐ ปิดไฟ จ าวัด/นอน

~ 10 ~ ๒๖ – ๒๙ มีนาคม ๒๕๖๖ ๔.๑๕ ระฆังปลุก ท าธุระส่วนตัว เก็บเครื่องนอน ครองผ้า ๔.๔๕ ออกก าลังกาย ๕.๐๐ ท าวัตรเช้า/ฟังธรรม ๕.๔๐ เตรียมบิณฑบาต ๖.๐๐ ออกบิณฑบาต/ท าความสะอาด กวาดลานวัด ๗.๑๐ ห่มผ้า ฉันเช้า-ท าความสะอาดภาชนะ ดูแลสถานที่ฉัน ๘.๔๕ ระฆังรวม สอนครองผ้า/กิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์ ๙.๐๐ เข้าร่วมกิจกรรมภาคเช้า ๑๑.๐๐ ระฆัง ฉันภัตตาหารเพล เก็บล้าง ๑๒.๑๕ ผ่อนพักตระหนักรู้ ๑๓.๐๐ เข้าร่วมกิจกรรมภาคบ่าย ๑๖.๐๐ ปานะ กิจส่วนตัว กลุ่มย่อยสัมพันธ์ ๑๗.๑๕ กิจกรรมตามความสนใจ ๑๘.๐๐ ท าวัตรเย็น/ฟังธรรม ๑๙.๑๐ กิจกรรมภาคกลางคืน ๒๐.๐๐ กิจวัตรส่วนตัว เตรียมเข้านอน ๒๐.๑๕ ประชุมพี่เล ี้ยงกลุ่ม (กลุ่มละ ๑ ท่าน ที่เหลืออยู่กับกลุ่ม) ๒๐.๓๐ ปิดไฟ จ าวัด/นอน ๓๐ มีนาคม ๒๕๖๖ ๔.๑๕ ระฆังปลุก ท าธุระส่วนตัว เก็บเครื่องนอน ครองผ้า ๔.๔๕ ออกก าลังกาย ๕.๐๐ ท าวัตรเช้า/ฟังธรรม ๕.๔๐ เตรียมบิณฑบาต ๖.๐๐ ออกบิณฑบาต/ท าความสะอาด กวาดลานวัด

~ 11 ~ ๗.๑๐ ห่มผ้า ฉันเช้า-ท าความสะอาดภาชนะ ดูแลสถานที่ฉัน ๘.๔๕ ระฆังรวม/กิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์ ๙.๐๐ เก็บของ จัดเตรียมสัมภาระ ๑๐.๐๐ เดินทางออกจากวัดป่าสุคะโตไปที่จุดปล่อยตัวเดินธุดงค์ ๑๑.๐๐ ออกเดินทางที่จุดปล่อยตัว(ฉันเพลระหว่างเดินทาง) ๑๒.๐๐ กิจกรรมเกมส์ระหว่างทาง ๑๓.๐๐ ถึงน้ าตกตาดโตน(จุดลานกางเต็นท์) ๑๔.๐๐ เตรียมความพร้อมที่พัก(กางเต็นท์) ๑๕.๐๐ สรงสนานส าราญไปกับสายน้ าตก ๑๖.๐๐ ปานะ กิจส่วนตัว กลุ่มย่อยสัมพันธ์ ๑๗.๑๕ กิจกรรมตามความสนใจ ๑๘.๐๐ ท าวัตรเย็น/ฟังธรรม ๑๙.๑๐ กิจกรรมภาคกลางคืน(ภาวนากับสายน้ า) ๒๐.๐๐ กิจวัตรส่วนตัว เตรียมเข้านอน ๒๐.๑๕ ประชุมพี่เล ี้ยงกลุ่ม (กลุ่มละ ๑ ท่าน ที่เหลืออยู่กับกลุ่ม) ๒๐.๓๐ ปิดไฟ จ าวัด/นอน ๓๑ มีนาคม ๒๕๖๖ ๔.๑๕ ระฆังปลุก ท าธุระส่วนตัว เก็บเครื่องนอน ครองผ้า ๔.๔๕ ออกก าลังกาย ๕.๐๐ ท าวัตรเช้า/ฟังธรรม ๗.๑๐ ห่มผ้า ฉันเช้า-ท าความสะอาดภาชนะ ดูแลสถานที่ฉัน ๘.๔๕ ระฆังรวม/กิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์ ๙.๐๐ เก็บของ จัดเตรียมสัมภาระ ๑๐.๐๐ เดินทางออกจากน้ าตกตาดโตนไประหัดวิดน้ า ๑๑.๐๐ ฉันเพลระหว่างเดินทาง ๑๒.๐๐ ผ่อนพักกับพี่เลี้ยงระหว่างทาง

~ 12 ~ ๑๓.๐๐ เดินถึงระหัดวิดน้ า(จุดลานกางเต็นท์) ๑๔.๐๐ เตรียมความพร้อมที่พัก(กางเต็นท์) ๑๕.๐๐ สรงสนานส าราญไปกับสายน้ าใสไหลเย็น ๑๖.๐๐ ปานะ กิจส่วนตัว กลุ่มย่อยสัมพันธ์ ๑๗.๑๕ กิจกรรมตามความสนใจ ๑๘.๐๐ ท าวัตรเย็น/ฟังธรรม ๑๙.๑๐ กิจกรรมภาคกลางคืน(ภาวนาใต้หมู่ดาว) ๒๐.๐๐ กิจวัตรส่วนตัว เตรียมเข้านอน ๒๐.๑๕ ประชุมพี่เล ี้ยงกลุ่ม (กลุ่มละ ๑ ท่าน ที่เหลืออยู่กับกลุ่ม) ๒๐.๓๐ ปิดไฟ จ าวัด/นอน ๑ เมษายน ๒๕๖๖ ๔.๑๕ ระฆังปลุก ท าธุระส่วนตัว เก็บเครื่องนอน ครองผ้า ๔.๔๕ ออกก าลังกาย ๕.๐๐ ท าวัตรเช้า/ฟังธรรม ๗.๑๐ ห่มผ้า ฉันเช้า-ท าความสะอาดภาชนะ ดูแลสถานที่ฉัน ๘.๔๕ ระฆังรวม/กิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์ ๙.๐๐ เก็บของ จัดเตรียมสัมภาระ ๑๐.๐๐ เดินทางออกจากระหัดวิดน้าไปวัดรังสี(นาฝาย) ๑๑.๐๐ ฉันภัตตาหารเพลที่วัดรังสี(นาฝาย) ๑๒.๐๐ ผ่อนพักตระหนักรู้ ๑๓.๐๐ เดินทางกลับวัดป่าสุคะโต ๑๕.๐๐ ซักผ้า ๑๖.๐๐ ปานะ กิจส่วนตัว กลุ่มย่อยสัมพันธ์ ๑๗.๑๕ กิจกรรมตามความสนใจ ๑๘.๐๐ ท าวัตรเย็น/ฟังธรรม ๑๙.๑๐ กิจกรรมภาคกลางคืน(สรุปธุดงค์ )

~ 13 ~ ๒๐.๐๐ กิจวัตรส่วนตัว เตรียมเข้านอน ๒๐.๑๕ ประชุมพี่เล ี้ยงกลุ่ม (กลุ่มละ ๑ ท่าน ที่เหลืออยู่กับกลุ่ม) ๒๐.๓๐ ปิดไฟ จ าวัด/นอน ๒ – ๕ เมษายน ๒๕๖๖ ๔.๑๕ ระฆังปลุก ท าธุระส่วนตัว เก็บเครื่องนอน ครองผ้า ๔.๔๕ ออกก าลังกาย ๕.๐๐ ท าวัตรเช้า/ฟังธรรม ๕.๔๐ เตรียมบิณฑบาต ๖.๐๐ ออกบิณฑบาต/ท าความสะอาด กวาดลานวัด ๗.๑๐ ห่มผ้า ฉันเช้า-ท าความสะอาดภาชนะ ดูแลสถานที่ฉัน ๘.๔๕ ระฆังรวม/กิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์ ๙.๐๐ กิจกรรมภาคเช้า ๑๑.๐๐ ระฆัง ฉันภัตตาหารเพล เก็บล้าง ๑๒.๑๕ ผ่อนพักตระหนักรู้ ๑๓.๐๐ เข้าร่วมกิจกรรมภาคบ่าย ๑๖.๐๐ ปานะ กิจส่วนตัว กลุ่มย่อยสัมพันธ์ ๑๗.๑๕ กิจกรรมตามความสนใจ ๑๘.๐๐ ท าวัตรเย็น/ฟังธรรม ๑๙.๑๐ กิจกรรมภาคกลางคืน ๒๐.๐๐ กิจวัตรส่วนตัว เตรียมเข้านอน ๒๐.๑๕ ประชุมพี่เล ี้ยงกลุ่ม (กลุ่มละ ๑ ท่าน ที่เหลืออยู่กับกลุ่ม) ๒๐.๓๐ ปิดไฟ จ าวัด/นอน ๖ เมษายน ๒๕๖๖ ๔.๑๕ ระฆังปลุก ท าธุระส่วนตัว เก็บเครื่องนอน ครองผ้า ๔.๔๕ ออกก าลังกาย ๕.๐๐ ท าวัตรเช้า/ฟังธรรม

~ 14 ~ ๕.๔๐ เตรียมบิณฑบาต ๖.๐๐ ออกบิณฑบาต/ท าความสะอาด กวาดลานวัด ๗.๑๐ ห่มผ้า ฉันเช้า-ท าความสะอาดภาชนะ ดูแลสถานที่ฉัน ๘.๔๕ ระฆังรวม/กิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์ ๙.๐๐ เก็บของ จัดเตรียมสัมภาระ ๑๐.๐๐ เดินทางออกจากวัดป่าสุคะโตไปที่วัดป่าศิลางาม อ.หนองบัวแดง ๑๑.๐๐ ระฆัง ฉันภัตตาหารเพล เก็บล้าง ๑๒.๑๕ ผ่อนพักตระหนักรู้ ๑๓.๐๐ เดินทางไปอ่างเก็บน้ าล าสะพุงเหนือ ๑๔.๐๐ เตรียมความพร้อมที่พัก(กางเต็นท์) ๑๕.๐๐ สรงสนานส าราญไปกับสายน้ าตก ๑๖.๐๐ ปานะ กิจส่วนตัว กลุ่มย่อยสัมพันธ์ ๑๗.๑๕ กิจกรรมตามความสนใจ ๑๘.๐๐ ท าวัตรเย็น/ฟังธรรม ๑๙.๑๐ กิจกรรมภาคกลางคืน(เตรียมความพร้อมค่ายฯสิ่งแวดล้อม) ๒๐.๐๐ กิจวัตรส่วนตัว เตรียมเข้านอน ๒๐.๑๕ ประชุมพี่เล ี้ยงกลุ่ม (กลุ่มละ ๑ ท่าน ที่เหลืออยู่กับกลุ่ม) ๒๐.๓๐ ปิดไฟ จ าวัด/นอน ๗ เมษายน ๒๕๖๖ ๔.๑๕ ระฆังปลุก ท าธุระส่วนตัว เก็บเครื่องนอน ครองผ้า ๔.๔๕ ออกก าลังกาย ๕.๐๐ ท าวัตรเช้า/ฟังธรรม ๖.๐๐ ศึกษาวิธีการดูนก วิธีใช้กล้อง ๖.๓๐ ส่องนก ๗.๓๐ ห่มผ้า ฉันเช้า-ท าความสะอาดภาชนะ ดูแลสถานที่ฉัน ๘.๔๕ ระฆังรวม/กิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์

~ 15 ~ ๙.๐๐ Nature game (part1) ๑๑.๐๐ ระฆัง ฉันภัตตาหารเพล เก็บล้าง ๑๒.๑๕ ผ่อนพักตระหนักรู้ ๑๓.๐๐ Nature game (part2) ๑๔.๐๐ เตรียมความพร้อมที่พัก(กางเต็นท์) ๑๕.๐๐ สรงสนานส าราญไปกับสายน้ าตก ๑๖.๐๐ ปานะ กิจส่วนตัว กลุ่มย่อยสัมพันธ์ ๑๗.๑๕ กิจกรรมตามความสนใจ ๑๘.๐๐ ท าวัตรเย็น/ฟังธรรม ๑๙.๑๐ กิจกรรมภาคกลางคืน(น าเสนอผลงานNature game) ๒๐.๐๐ กิจวัตรส่วนตัว เตรียมเข้านอน ๒๐.๑๕ ประชุมพี่เล ี้ยงกลุ่ม (กลุ่มละ ๑ ท่าน ที่เหลืออยู่กับกลุ่ม) ๒๐.๓๐ ปิดไฟ จ าวัด/นอน ๘ เมษายน ๒๕๖๖ ๔.๑๕ ระฆังปลุก ท าธุระส่วนตัว เก็บเครื่องนอน ครองผ้า ๔.๔๕ ออกก าลังกาย ๕.๐๐ ท าวัตรเช้า/ฟังธรรม ๖.๐๐ เกมส์แยกประเภทนก(กินเนื้อ,กินพืช,กินปลา,กินเมล็ด) ๗.๓๐ ห่มผ้า ฉันเช้า-ท าความสะอาดภาชนะ ดูแลสถานที่ฉัน ๘.๔๕ ระฆังรวม/กิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์ ๙.๐๐ เดินป่า(ช่วงที่1) ๑๑.๐๐ ระฆัง ฉันภัตตาหารเพล ระหว่างทาง ๑๒.๑๕ ผ่อนพักตระหนักรู้ ๑๓.๐๐ เดินป่า(ช่วงที่2) ๑๔.๐๐ เตรียมความพร้อมที่พัก(กางเต็นท์) ๑๕.๐๐ สรงสนานส าราญไปกับสายน้ าตก

~ 16 ~ ๑๖.๐๐ ปานะ กิจส่วนตัว กลุ่มย่อยสัมพันธ์ ๑๗.๑๕ กิจกรรมตามความสนใจ ๑๘.๐๐ ท าวัตรเย็น/ฟังธรรม ๑๙.๑๐ กิจกรรมภาคกลางคืน(สนทนาธรรมหลังจากเดินป่า) ๒๐.๐๐ กิจวัตรส่วนตัว เตรียมเข้านอน ๒๐.๑๕ ประชุมพี่เล ี้ยงกลุ่ม (กลุ่มละ ๑ ท่าน ที่เหลืออยู่กับกลุ่ม) ๒๐.๓๐ ปิดไฟ จ าวัด/นอน ๙ เมษายน ๒๕๖๖ ๔.๑๕ ระฆังปลุก ท าธุระส่วนตัว เก็บเครื่องนอน ครองผ้า ๔.๔๕ ออกก าลังกาย ๕.๐๐ ท าวัตรเช้า/ฟังธรรม ๖.๐๐ ถกเถียง 1.ท าไมจึงดูนก 2.ดูนกไปท าไม ๗.๓๐ ห่มผ้า ฉันเช้า-ท าความสะอาดภาชนะ ดูแลสถานที่ฉัน ๘.๔๕ ระฆังรวม/กิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์ ๙.๐๐ ภาวนาริมสระน้ า ๑๑.๐๐ ระฆัง ฉันภัตตาหารเพล ๑๒.๑๕ ขนของขึ้นรถ ๑๓.๐๐ เดินทางกลับวัดป่าสุคะโต ๑๔.๐๐ ถึงวัดป่าสุคะโตโดยประมาณ/เก็บของ ๑๕.๐๐ ซักผ้า ๑๖.๐๐ ปานะ กิจส่วนตัว กลุ่มย่อยสัมพันธ์ ๑๗.๑๕ กิจกรรมตามความสนใจ ๑๘.๐๐ ท าวัตรเย็น/ฟังธรรม ๑๙.๑๐ กิจกรรมภาคกลางคืน(รีวิว ออกค่ายฯสิ่งแวดล้อม) ๒๐.๐๐ กิจวัตรส่วนตัว เตรียมเข้านอน ๒๐.๑๕ ประชุมพี่เล ี้ยงกลุ่ม (กลุ่มละ ๑ ท่าน ที่เหลืออยู่กับกลุ่ม)

~ 17 ~ ๒๐.๓๐ ปิดไฟ จ าวัด/นอน ๑๐ – ๑๑ เมษายน ๒๕๖๖ ๔.๑๕ ระฆังปลุก ท าธุระส่วนตัว เก็บเครื่องนอน ครองผ้า ๔.๔๕ ออกก าลังกาย ๕.๐๐ ท าวัตรเช้า/ฟังธรรม ๕.๔๐ เตรียมบิณฑบาต ๖.๐๐ ออกบิณฑบาต/ท าความสะอาด กวาดลานวัด ๗.๑๐ ห่มผ้า ฉันเช้า-ท าความสะอาดภาชนะ ดูแลสถานที่ฉัน ๘.๔๕ ระฆังรวม สอนครองผ้า/กิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์ ๙.๐๐ เข้าร่วมกิจกรรมภาคเช้า ๑๑.๐๐ ระฆัง ฉันภัตตาหารเพล เก็บล้าง ๑๒.๑๕ ผ่อนพักตระหนักรู้ ๑๓.๐๐ เข้าร่วมกิจกรรมภาคบ่าย ๑๖.๐๐ ปานะ กิจส่วนตัว กลุ่มย่อยสัมพันธ์ ๑๗.๑๕ กิจกรรมตามความสนใจ ๑๘.๐๐ ท าวัตรเย็น/ฟังธรรม ๑๙.๑๐ กิจกรรมภาคกลางคืน ๒๐.๐๐ กิจวัตรส่วนตัว เตรียมเข้านอน ๒๐.๑๕ ประชุมพี่เล ี้ยงกลุ่ม (กลุ่มละ ๑ ท่าน ที่เหลืออยู่กับกลุ่ม) ๒๐.๓๐ ปิดไฟ จ าวัด/นอน ๑๒ เม.ย. ๒๕๖๖ ๙.๐๐ มอบเกียรติบัตร ฟังโอวาทพระอาจารย์ ๑๐.๓๐ ลาสิกขาสื่อสรุปกิจกรรมพิธีปิด ๑๑.๐๐ ถวายภัตตาหารเพล พระอาจารย์/พระพี่เลี้ยง/แม่ชี ๑๓.๐๐ สรงน้ าพระ-สืบสานประเพณีสงกรานต์ ---เดินทางกลับบ้านโดยสวัสดิภาพ---

~ 18 ~ (ปีนี้ทางค่ายฯ ยังไม่มีนโยบายรับสามเณรให้อยู่ที่วัดต่อหลังสิ้นสุดค่ายฯ) สรุปสิ่งที่สามเณรควรได้รับจากค่าย ได้เรียนรู้การใช้ชีวิตอย่างเรียบง่าย ได้ฝึกการอดกลั้น รู้จักคอย ได้ฝึกจิตตนเองให้รู้จักการท าสมาธิ เจริญสติ รู้เท่าทันอารมณ์ ได้เรียนรู้/เข้าใจว่าพุทธศาสนาสอนอะไร ธรรมะมีคุณค่าต่อชีวิตอย่างไร ได้รู้จักสิ่งที่เรียกว่าความสุข - ความสุขไม่ได้เกิดจากการได้เสพ ได้ครอบครอง หรือมีวัตถุเท่านั้น - แต่ยังมีความสุขที่เกิดจากการรู้จักท าใจให้สงบ - ความสุขเกิดจากการที่ได้ท าสิ่งที่ยากให้ส าเร็จ - ความสุขจากความภาคภูมิใจที่ได้ท าสิ่งต่าง ๆ ด้วยความเพียร - การสละ การให้ ก็ช่วยให้จิตใจสงบเย็นเป็นสุข - ความสุขเกิดจากการสละออกไปจากความเสียสละได้ด้วย ได้มีโอกาสมาอยู่ร่วมกันเรียนรู้คุณค่าของการสามัคคี และคุณค่าของการช่วยเหลือเอื้อเฟื้อ กัน ได้มาใกล้ชิดธรรมชาติ เห็นคุณค่าของธรรมชาติสามารถหาความสุข จากความสงัด ท่ามกลางธรรมชาติได้ ได้รู้จักวิชาชีวิต นอกเหนือจากการรู้วิชาทางโลกต่างๆ มากมาย ซึ่งก็จ าเป็น แต่ถ้าไม่มีวิชา ชีวิตเป็นพื้นฐานแล้ว ความเจริญงอกงาม ความผาสุกในชีวิตจะเกิดขึ้นได้ยาก บันทึกจิปาถะ ........................................................................................................................... ...........................................................................................................................

~ 19 ~