สมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช

สมเดจ็ พระมหาธรรมราชาธิราช

สมเดจ็ พระมหาธรรมราชาธิราชเจ้า หรือ สมเดจ็ พระสรรเพชญ์ท่ี 1 พระมหากษตั ริยไ์ ทยผู้

สถาปนาราชวงศส์ ุโขทยั สมยั อาณาจกั รอยธุ ยา

พระราชประวตั ิ

ก่อนครองราชย์

สมเดจ็ พระมหาธรรมราชาธิราชเจา้ มีพระราชบิดาเป็นเช้ือสายราชวงศพ์ ระร่วง ส่วนพระราชมารดาเป็น
เช้ือสายราชวงศส์ มเดจ็ พระไชยราชาธิราช สมเดจ็ พระมหาธรรมราชาธิราชเจา้ พระราชสมภพในปี พ.ศ. 2057
ต่อมาไดร้ ับราชการมีบรรดาศกั ด์ิเป็นขนุ พิเรนทรเทพ ตาแหน่งเจา้ กรมพระตารวจขวา

เมื่อขนุ วรวงศาธิราชและนางพระยาแม่อยหู่ วั ศรีสุดาจนั ทร์สมคบกนั สาเร็จโทษสมเดจ็ พระยอดฟ้ าพระ
ราชโอรสของแม่อยหู่ วั ศรีสุดาจนั ทร์เองแลว้ ขนุ พเิ รนทรเทพไดร้ ่วมกบั ขนุ อินทรเทพ หมื่นราชเสน่หา (ใน
ราชการ) และหลวงศรียศ ปรึกษากนั วา่ แผน่ ดินเป็นทุรยศ ควรจบั ขนุ วรวงศาธิราชไปประหารชีวติ เสีย แลว้ ให้
พระเทียรราชาซ่ึงทรงผนวชอย่วู ดั ราชประดิษฐานเป็นพระเจา้ แผน่ ดินแทน จึงพากนั ไปเขา้ เฝ้ าพระเทียรราชา
กราบทลู แผนการใหท้ รงทราบ กท็ รงเห็นดว้ ย ฝ่ ายขนุ อินทรเทพ หมื่นราชเสน่หา และหลวงศรียศ เห็นวา่ ควร

เสี่ยงเทียนวา่ พระเทียรราชามีพระบารมีมากกวา่ ขนุ วรวงศาธิราชหรือไม่ ขนุ พเิ รนทรเทพไม่เห็นชอบ แต่พระ
เทียรราชาทรงเห็นดว้ ย ค่าวนั น้นั ท้งั หมดจึงไปยงั พระอุโบสถวดั ป่ าแกว้ เพ่อื ทาพิธีเส่ียงทาย

เมื่อจุดเทียนแลว้ ปรากฏวา่ เทียนของขนุ วรวงศาธิราชยาวกวา่ ขนุ พิเรนทรเทพจึงโกรธวา่ หา้ มแลว้ ยงั ขืน
ทาอีก แลว้ คายชานหมากทิง้ บงั เอิญไปถูกเทียนขนุ วรวงศาธิราชดบั ลง ท้งั 5 คนจึงยนิ ดีอยา่ งยงิ่ ขณะน้นั มี
พระภิกษุลึกลบั เขา้ มาในอุโบสถ ใหพ้ รวา่ ที่ปรารถนาน้นั จะสาเร็จแน่ ออกจากอุโบสถกห็ ายตวั ไป

ต่อมากรมการเมืองลพบุรีแจง้ ราชสานกั วา่ พบชา้ งมงคล (ชา้ งเผอื ก) ในเชา้ ตรู่วนั ต่อมาขนุ วรวงศาธิราช แม่อยู่
หวั ศรีสุดาจนั ทร์ พระราชโอรส และพระศรีสิน จึงทรงเสดจ็ ทางชลมาส พระราชดาเนินไปทางคลองสระบวั
เพอ่ื ไปทรงคลอ้ งชา้ งเผอื ก ขนุ พเิ รนทรเทพกบั พวกไดจ้ ดั กองเรือออกสกดั เขา้ จบั ขนุ วรวงศาธิราช แม่อยหู่ วั ศรี
สุดาจนั ทร์ และพระราชโอรส ฆ่าเสียท้งั หมด เอาศพไปเสียบประจานไว้ ณ วดั แร้ง เวน้ ชีวติ ไวแ้ ต่พระศรี
สิน แลว้ เขา้ ยดึ พระราชวงั ใหส้ ่งเรือพระที่นงั่ ชยั สุพรรณหงส์ไปรับพระเทียรราชาซ่ึงลาสิกขาบทแลว้ มา
ราชาภิเษกเป็นสมเดจ็ พระมหาจักรพรรดิราชาธิราชเจ้า ครองกรุงศรีอยธุ ยาแทน

สมเดจ็ พระมหาจกั รพรรดิจึงต้งั ขนุ พิเรนทรเทพเป็นสมเดจ็ พระมหาธรรมราชาธิราชเจ้า ครองเมือง
พิษณุโลก ต้งั สมเดจ็ พระเจา้ ลกู เธอพระสวสั ดิราชธิดาเป็นพระวสิ ุทธิกษตั รีย์ ใหเ้ ป็นพระอคั รมเหสี และ
พระราชทานเครื่องราชกกธุ ภณั ฑ์ เครื่องราชูปโภค มีอานาจต้งั ตาแหน่งบรรดาศกั ด์ิฝ่ ายทหารพลเรือนในเมือง
พิษณุโลก และเรือชยั พ้นื ดาพ้ืนแดงคู่หน่ึง เม่ือประทบั ณ เมืองพษิ ณุโลกน้นั พระวสิ ุทธิกษตั รียไ์ ดม้ ีประสูติกาล
พระราชโอรสธิดาตามลาดบั คือ พระสุพรรณกลั ยา สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราช และสมเดจ็ พระเอกาทศรถ

ถึงปี พ.ศ. 2106 พระเจา้ บุเรงนองยกทพั มาตีพิษณุโลก สมเดจ็ พระมหาธรรมราชาธิราชเห็นวา่ คร้ังน้ีทพั
หงสาวดีมากจนเหลือกาลงั จะตา้ นทานได้ ในวนั อาทิตย์ แรม 5 ค่า เดือน 2 จึงทรงยอมแพ้ พระเจา้ บุเรงนองจึง
รับสง่ั ใหส้ มเดจ็ พระมหาธรรมราชาจดั ทพั ไปตีกรุงศรีอยธุ ยาร่วมกบั พระองค์ สมเดจ็ พระมหาธรรมราชากจ็ ดั พล
30,000 ไปกบั ทพั พระเจา้ บุเรงนอง จนกระทง่ั เสียกรุงในปี พ.ศ. 2112 พระเจา้ บุเรงนองจึงถอดสมเดจ็ พระ
มหินทราธิราชจากราชสมบตั ิ แลว้ ราชาภิเษกสมเดจ็ พระมหาธรรมราชาธิราชเจา้ ใหค้ รองกรุงศรีอยธุ ยาแทน มี
ราชทินนามวา่ สมเดจ็ พระเจ้าสรรเพชญวงศ์กรุ สุริโคดม บรมราชาธิราชราเมศ ปริเวทธรรมิกราช เดโชชัย
พรหมเทพาดิเทพนฤบดินทร์ ภมู ิทรเทพสมมติราชบรมบพิตรพระพทุ ธเจ้าอย่หู ัว

หลงั ครองราชย์

ในรัชสมยั ของพระองค์ สมเดจ็ พระบรมราชาท่ี 3 (พระยาละแวก) ไดย้ กทพั มาตีกรุงศรีอยธุ ยาถึง 2 คร้ัง
แต่ทรงป้ องกนั พระนครไวไ้ ด้ และไดโ้ ปรดใหข้ ดุ ขยายคูเมืองดา้ นตะวนั ออกของเกาะเมืองใหก้ วา้ งข้ึน สร้าง
ป้ อมมหาชยั และสร้างพระราชวงั จนั ทรเกษมใหเ้ ป็นที่ประทบั ของพระมหาอุปราช (สมเดจ็ พระนเรศวร)[8]

สมเดจ็ พระมหาธรรมราชาธิราชประชวรและเสดจ็ สวรรคตในปี พ.ศ. 2133 สิริพระชนมพรรษา 76
พรรษา ครองราชยไ์ ด้ 22 ปี