วิทยานิพนธ์ พระวสุพล วชิรปิโย (ทำสวน)

๓๖

มีส่วนร่วมในการจัดการปัญหาขยะมูลฝอยของชุมชน ๓.เพื่อหาแนวทางหรือมาตรการในการจัดการ
ขยะมูลฝอยของชมุ ชน โดยการศึกษาสถานการณ์การจัดการขยะมูลฝอย การมีส่วนร่วมในการจัดการ
หาแนวทาง และมาตรการในการจัดการปัญหาขยะมูลฝอยของชุมชนตำบลง้ิวราย อำเภอนครชัยศรี
จังหวัดนครปฐม จากกลุม่ ตวั อยา่ งท่ีอาศัยอยู่ในพ้นื ทต่ี ำบลงว้ิ ราย จำนวน ๓๐๑ คน ผลการวจิ ยั พบว่า
การมีสว่ นร่วมในการจัดการขยะมูลฝอยของประชาชนตำบลงว้ิ ราย อำเภอนครชัยศรี จังหวัดนครปฐม
อยู่ในระดับปานกลาง เนื่องจากประชาชนยังขาดการมีส่วนร่วมในการลดปริมาณมูลฝอยในหลายมิติ
ต้ังแต่ข้ันริเริ่มค้นหา ปัญหาและสาเหตุของปัญหาการจัดการมูลฝอยในชุมชน ซ่ึงแนวทาง
และมาตรการในการจัดการขยะมลู ฝอยของชมุ ชน ไดแ้ ก่ การกระจายอำนาจในการจดั การสง่ิ แวดล้อม
จากสว่ นกลางสปู่ ระชาชนในท้องถนิ่ ใหป้ ระชาชนมสี ว่ นร่วมกำหนดนโยบายและการวางแผน

นภดล ศรีทองอ่อน จันทร์เพ็ญ ชุมแสง และปรีชา แก้วสุข๓๕ ได้ศึกษาเรื่อง การบริหาร
จดั การขยะและขยะอันตรายในท้องถ่ิน จังหวัดอุตรดิตถ์ มวี ัตถุประสงค์เพอ่ื ศึกษาสถานภาพ ศักยภาพ
ปัญหาและปัจจัยท่ีมีผลต่อการบริหารจัดการขยะ และขยะอันตรายในท้องถ่ิน จังหวัดอุตรดิตถ์
ใช้วธิ ีการวจิ ยั แบบผสมผสานการวิจยั เชิงคณุ ภาพและเชิงปริมาณ โดยแบ่งเปน็ ๓ ขั้นตอน คือ ขั้นท่ี ๑
การวิจัยเอกสาร และ ข้ันท่ี ๒ การวิจัยเชิงสำรวจ ขั้นที่ ๓ การวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้แบบสอบถาม
เก็บข้อมูลจาก กลุ่มตัวอย่างหน่วยงานภาคีเครือข่ายการบริหารจัดการขยะ ตามแนวคิดประชารัฐ
ไดแ้ ก่ ภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาชน/ประชาสังคม ภาคการศกึ ษา และภาคการศาสนา ๑๓๖ คน
สถิติท่ีใช้ในการวิเคราะห์คือสถิติเชิงพรรณนา การวิเคราะห์ข้อมูลใช้ค่าสถิติพ้ืนฐาน โดยการแจกแจง
ความถ่ี หาค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิเคราะห์เชิงเน้ือหา ผลการศึกษา
พบว่า จังหวัดอุตรดิตถ์มีปริมาณขยะมูลฝอยตกค้างสะสมรอการกำจัด เพ่ิมข้ึนอย่างต่อเน่ือง คิดเป็น
รอ้ ยละ ๘๔ และกำลงั ประสบปัญหาการขาดแคลนที่ดนิ ก่อสร้างศูนย์กำจดั ขยะและสถานีขนถ่าย ขยะ
มูลฝอยของจังหวัดอุตรดิตถ์ ไม่สามารถดำเนินการได้ ซ่ึงมีวิธีการกำจัดแบบถูกต้องเพียง ๑ แห่ง คือ
การฝังกลบแบบถูกหลักสุขาภิบาล ซ่ีงกำจัดได้ถูกต้องปริมาณ ๗๒.๑๒ ตัน/วัน คิดเป็น ร้อยละ ๑๖
ขยะมูลฝอยที่เหลือกำจัดไม่ถูกวิธี เช่น เทกอง เผากลางแจ้ง (Open Dump) เนื่องจากประชาชนส่วนใหญ่
ไม่มีการคดั แยกขยะต้นทาง ส่งผลให้การจดั การขยะจังหวัดอุตรดิตถย์ ังเป็นปญั หาอยใู่ นระดบั มาก

การวิจัยเรื่อง “รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสาม
พราน จังหวัดนครปฐม” ผู้วจิ ัยได้ทบทวนวรรณกรรมเก่ียวกับ แนวคิดเก่ียวกับการจัดการขยะมูลฝอย
แนวคิดเก่ียวกับการจัดการขยะมูลฝอยตามหลักสาราณียธรรม ๖ แนวคิดเกี่ยวกับการมีส่วนร่วม
แนวคิดและทฤษฎีเกี่ยวกับการบริหารจัดการ และงานวิจัยท่ีเก่ียวข้องในประเด็นเกี่ยวกับการจัดการ
ขยะมูลฝอย เร่ืองการมีส่วนร่วมในการจัดการปัญหาขยะมูลฝอย พบว่า แนวทางและมาตรการในการ
จัดการขยะมูลฝอยของชุมชน ได้แก่ การกระจายอำนาจในการจัดการสิ่งแวดล้อม จากส่วนกลาง
สู่ประชาชนในท้องถ่ินให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการวางแผนกำหนดนโยบาย ในประเด็นเก่ียวกับการ

๓๕ นภดล ศรที องอ่อน,จันทร์เพญ็ ชุมแสง และปรีชา แก้วสุข, การบริหารจัดการขยะและขยะอันตราย
ในท้องถ่ิน จังหวดั อุตรดิตถ์, วารสารวจิ ัยและพฒั นาระบบสุขภาพ, ปที ี่ ๑๐ ฉบับท่ี ๓ กันยายน - ธันวาคม ๒๕๖๐,
หน้า ๘๐ .

๓๗

บริหารจัดการแบบมีส่วนร่วม เร่ืองการมีส่วนร่วมของประชาชนต่อการจัดการขยะมูลฝอย พบว่า
การจัดการขยะมูลฝอย ประกอบด้วย ๓ รูปแบบ คือ ๑) การจัดตั้งธนาคารขยะชุมชน ๒) การจัดตั้ง
กลุ่มน้ำหมักชีวภาพ ๓) การเปล่ียนแปลงรูปแบบการรวบรวมขยะมูลฝอยจากถังเป็นการใช้ถุงขยะ
ดงั นนั้ จงึ เป็นแนวทางในการดำเนนิ การวิจัยเพอื่ พัฒนากรอบแนวคดิ ในการวจิ ัยต่อไป

๒.๗ กรอบแนวคิดในการวิจยั

จากการศึกษาแนวคิดทฤษฎีและเอกสารงานวิจัยท่ีเกี่ยวข้องกับ รูปแบบการจัดการขยะ
มูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวดั นครปฐม เพือ่ เปน็ แนวทางในการพัฒนา
รปู แบบการจดั การขยะมูลฝอยของชุมชนยายชา จึงเป็นประเด็นท่นี ำไปสกู่ ารวิจัยในครง้ั น้ี

การจัดการขยะมลู ฝอยชุมชนยายชา การบูรณาการกระบวนการ ๗Rs
- การจดั การโดยหน่วยงานภาครฐั กับหลกั สาราณยี ธรรม ๖
- การจัดการโดยองค์กรชุมชน
- การจัดการโดยภาคประชาชน กระบวนการพฒั นารูปแบบการ
จดั การขยะมลู ฝอยแบบมสี ว่ นรว่ ม
สภาพการจดั การขยะมลู ฝอย - การพัฒนากจิ กรรมโดยภาคประชาชน
ชุมชนยายชา ตามแบบ ๓Rs - การสนับสนุนโดยหน่วยงานภาครัฐ
- การส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอย - การมสี ่วนร่วมของภาคีเครอื ขา่ ย
จากแหล่งกำเนิด
- การคดั แยกขยะมลู ฝอยในครวั เรือน

รปู แบบการจดั การขยะมลู ฝอยแบบมสี ว่ นรว่ มของชุมชนยายชา
อำเภอสามพราน จงั หวัดนครปฐม

แผนภมู ทิ ่ี ๒.๓ แสดงกรอบแนวคิดในการวจิ ัย

๑๐๑

บทที่ ๓

วธิ ีดำเนนิ การวิจัย

การวิจัยเร่ือง “รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา
อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม” มีวตั ถุประสงค์เพือ่ ศึกษาสภาพการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม
ของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอย
แบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวดั นครปฐม และเพือ่ เสนอรูปแบบการจัดการ
ขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ผู้วิจัยได้กำหนด
รูปแบบการวิจัย ขนั้ ตอนและกระบวนการดำเนินงาน ดังนี้

๓.๑ รูปแบบการวจิ ัย
๓.๒ ผู้ให้ข้อมลู สำคญั
๓.๓ เคร่ืองมือทีใ่ ชใ้ นการวิจยั
๓.๔ การเกบ็ รวบรวมขอ้ มลู
๓.๕ การวเิ คราะหข์ อ้ มูล
๓.๖ สรุปกระบวนการวิจยั

๓.๑ รูปแบบการวจิ ยั

การวิจัยคร้ังนี้ เป็นวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participation Action Research:
PAR) ทำการเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) กับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ
๑๖ ท่าน และการสนทนากลุ่มเฉพาะ (Focus Group Discussion) ร่วมกับผู้ทรงคุณวุฒิ ๑๐ ท่าน
และ ทำการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) โดยใช้เทคนิควิเคราะห์ข้อมูล
แบบสามเส้า (Triangulation Technique) เพ่อื ใหท้ ราบข้อมูลในประเด็น ดงั ตอ่ ไปนี้

๓.๑.๑ สภาพการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน
จงั หวัดนครปฐม

๓.๑.๒ พัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชมุ ชนยายชา อำเภอสามพราน
จังหวดั นครปฐม

๓.๑.๓ เสนอรปู แบบการจัดการขยะมลู ฝอยแบบมีส่วนรว่ มของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน
จงั หวัดนครปฐม

๓๙

โดยการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participation Action Research: PAR)
กิจกรรมโครงการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ “การส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ
ณ แหล่งกำเนดิ ” มีวัตถปุ ระสงค์ เพือ่ ให้ความรู้การคัดแยกประเภทขยะมูลฝอย และส่งเสริมสนับสนุน
ให้อาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) และเยาวชนจิตอาสา ดำเนินการคัดแยกขยะมูลฝอยในครัวเรือน
ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อสร้างครอบครัวตัวอย่างในการจัดการขยะมูลฝอย ที่เกิดจาก
การพฒั นาโดยกลุ่มอาสาสมัครทอ้ งถิ่นรกั ษ์โลก (อถล.) ทอี่ ยอู่ าศยั ในพ้นื ท่เี อง เพ่อื ประโยชน์ตอ่ ประชาชน
ในพื้นท่ี สามารถใช้เป็นต้นแบบการพัฒนาในพื้นท่ีอื่น ๆ และเพ่ือให้ครอบครัวตัวอย่างสามารถลด
ปริมาณขยะมูลฝอยที่ต้องนำไปกำจัดลงได้ เพ่ือสร้างแรงจูงใจ กระตุ้นให้เกิดกระบวนการมีส่วนร่วม
ของชุมชนในการจัดการขยะมูลฝอยกันในชุมชนอย่างยั่งยืน เพื่อตระหนักถึงความสำคั ญของ
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในชุมชนท้องถ่ิน ร่วมกันรักษาฟ้ืนฟูทรัพยากรธรรมชาติ
และสิ่งแวดล้อมในชุมชนท้องถ่ินเพ่ือลูกหลานต่อไป โดยมีอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.)
ผู้แทนจากหน่วยงานท่ีเก่ียวข้องลงพื้นท่ีชมุ ชน เพ่ือพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม
ของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม และเสนอรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม
ของชมุ ชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวดั นครปฐม

๓.๒ ผู้ให้ขอ้ มูลสำคญั การศึกษาเชิงคณุ ภาพ (Key Informants)

๓.๒.๑ ผ้ใู หข้ อ้ มลู สำคัญในการสมั ภาษณเ์ ชงิ ลกึ (In-depth Interview)

ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ (Key Informants) ในการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview)
ผู้วิจัยได้คัดเลือกแบบเจาะจง (Purposive Sampling) เพ่ือศึกษาสภาพการจัดการขยะมูลฝอย
แบบมีส่วนร่วม และพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา
อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม โดยแบ่งออกเป็น ๓ กลุ่ม คือ ๑) กลุ่มผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ
๒) กลมุ่ ผนู้ ำชุมชน และ ๓) กล่มุ อาสาสมคั รหรอื เยาวชน รวมจำนวน ๑๖ คน ดงั นี้

๑) นายโอฬาร เหล่าประยรู ศิริ ปลดั องคก์ ารบริหารสว่ นตำบลยายชา

๒) นายเกียรติศกั ดิ์ แกว้ ประชา กำนนั ตำบลยายชา

๓) นายปภาวนิ รตั นสทิ ธิ ผใู้ หญ่บา้ น หม่ทู ี่ ๑ บา้ นภาษีจาก

๔) นายสามารถ เทียมอุบล ผู้ใหญ่บา้ น หมทู่ ี่ ๒ บา้ นโรงหบี

๕) นายสพุ จน์ รุ่งประชา ผ้ใู หญ่บา้ น หมู่ท่ี ๕ บ้านสรรเพชญ

๖) นายธันสพฒั น์ ธรรมธนจติ ผู้ใหญบ่ ้าน หม่ทู ่ี ๖ บา้ นใตว้ ัด

๗) นายชยั อาสา ลลี าศุภกจิ นกั วชิ าการสขุ าภิบาลชำนาญการ

๘) นางสาวพรชนนั แซค่ ู ประธานกลมุ่ อาสาสมัครทอ้ งถ่นิ รกั ษโ์ ลก

๙) นางสาวสมภสั สร จีนประชา รองประธานกลุ่มอาสาสมคั รทอ้ งถ่นิ รักษ์โลก

๑๐) นางนอ้ ย เตย๋ี นา ปราชญช์ ุมชนดา้ นการจดั การขยะมูลฝอย

๔๐

๑๑) นางสาวเตอื นใจ ฤทธิ์สิงห์ ประธานหมบู่ ้าน ส. บัวหลวง

๑๒) นายอภิชาต แก้วประชา เจา้ หนา้ ที่ผปู้ ฏิบตั งิ านประจำรถขยะ

๑๓) นายดอกรกั สงวนเช้ือ เจ้าหนา้ ทผ่ี ปู้ ฏบิ ัติงานประจำรถขยะ

๑๔) นายณัฐวุฒิ พ่งึ ประยรู เจา้ หนา้ ทีผ่ ปู้ ฏบิ ตั ิงานประจำรถขยะ

๑๕) นายศุภณัฏฐ์ จีนประชา เยาวชนจติ อาสาอนรุ ักษส์ ิง่ แวดลอ้ ม

๑๖) นางสาวปวิตรา จนี ประชา เยาวชนจติ อาสาอนรุ ักษ์ส่งิ แวดล้อม

๓.๒.๒ ผใู้ หข้ อ้ มลู สำคญั ในการสนทนากลุ่ม (Focus Group Discussion)

ผูใ้ ห้ข้อมูลสำคัญในการสนทนากลุ่ม (Focus Group Discussion) ผู้วิจยั ได้คัดเลือกแบบเจาะจง
(Purposive Sampling) ซ่ึงอาจจะเป็นประชากรกลุ่มเดียวกันที่ให้สัมภาษณ์เชิงลึกก็ได้ เพื่อร่วมกัน
วิเคราะห์สรุป สภาพการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา พัฒนารูปแบบการ
จัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา และเสนอรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบ
มีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม โดยแบ่งออกเป็น ๔ กลุ่ม คือ
๑) นักวิชาการด้านการส่งเสริมการมีส่วนร่วม ๒) กลุ่มนักวิชาการด้านการจัดการขยะมูลฝอย
๓) กลุ่มอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) ๔) กลุ่มนักวชิ าการดา้ นส่ิงแวดล้อม ๕) กลุ่มตัวแทนเยาวชน
จติ อาสา รวมจำนวน ๑๐ คน ดงั นี้

๑) ผศ.ดร.อุบล วฒุ พิ รโสภณ นักวชิ าการด้านการสง่ เสรมิ การมีสว่ นรว่ ม

๒) นายโอฬาร เหลา่ ประยรู ศิริ นักวิชาการดา้ นการจัดการขยะมูลฝอย

๓) นายชยั อาสา ลลี าศภุ กิจ นกั วิชาการดา้ นการจดั การขยะมลู ฝอย

๔) นางสาวพรชนัน แซค่ ู อาสาสมัครทอ้ งถิ่นรกั ษโ์ ลก (อถล.)

๕) นางสาวสมภสั สร จนี ประชา อาสาสมคั รท้องถน่ิ รักษโ์ ลก (อถล.)

๖) นางนอ้ ย เต๋ยี นา อาสาสมัครท้องถนิ่ รักษโ์ ลก (อถล.)

๗) นางสาวเตือนใจ ฤทธ์ิสงิ ห์ นกั วชิ าการดา้ นสิ่งแวดลอ้ ม

๘) ดร.พชั ราวลยั ศุภภะ นกั วิชาการดา้ นสิ่งแวดล้อม

๙) นายศภุ ณฏั ฐ์ จนี ประชา ตัวแทนเยาวชนจิตอาสาอนุรกั ษ์ส่งิ แวดลอ้ ม

๑๐) นางสาวปวิตรา จีนประชา ตวั แทนเยาวชนจติ อาสาอนุรักษ์สิง่ แวดลอ้ ม

๓.๓ เคร่อื งมือทใี่ ชใ้ นการวจิ ยั และการเกบ็ รวบรวมขอ้ มูล

การวิจัยน้ีใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participation Action
Research: PAR) โดยประกอบด้วยกิจกรรม ๓ ระยะ ดังน้ี

๔๑

ระยะท่ี ๑ ศึกษาสภาพการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม โดยใช้กระบวนการศึกษา
เชงิ คณุ ภาพ (Qualitative Research) ด้วยการศกึ ษาจากเอกสาร งานวจิ ัยท่เี กีย่ วข้องและการสัมภาษณเ์ ชิงลึก
(In-depth Interview) ผู้ให้ขอ้ มลู สำคัญ จำนวน ๑๖ คน ดงั น้ี

๑) นายโอฬาร เหล่าประยรู ศิริ ปลัดองคก์ ารบริหารสว่ นตำบลยายชา

๒) นายเกียรตศิ ักด์ิ แก้วประชา กำนันตำบลยายชา

๓) นายปภาวนิ รัตนสิทธิ ผ้ใู หญ่บา้ น หมูท่ ่ี ๑ บ้านภาษจี าก

๔) นายสามารถ เทียมอบุ ล ผู้ใหญบ่ า้ น หมู่ที่ ๒ บา้ นโรงหบี

๕) นายสพุ จน์ รงุ่ ประชา ผู้ใหญบ่ ้าน หม่ทู ่ี ๕ บา้ นสรรเพชญ

๖) นายธนั สพฒั น์ ธรรมธนจติ ผใู้ หญ่บ้าน หมู่ที่ ๖ บ้านใตว้ ดั

๗) นายชัยอาสา ลีลาศุภกิจ นักวชิ าการสขุ าภิบาลชำนาญการ

๘) นางสาวพรชนนั แซค่ ู ประธานกลมุ่ อาสาสมัครท้องถน่ิ รกั ษโ์ ลก

๙) นางสาวสมภัสสร จนี ประชา รองประธานกลุ่มอาสาสมคั รทอ้ งถน่ิ รกั ษ์โลก

๑๐) นางน้อย เตีย๋ นา ปราชญช์ ุมชนดา้ นการจัดการขยะมลู ฝอย

๑๑) นางสาวเตอื นใจ ฤทธ์สิ ิงห์ ประธานหมู่บ้าน ส. บวั หลวง

๑๒) นายอภชิ าต แก้วประชา เจ้าหนา้ ที่ผู้ปฏิบัติงานประจำรถขยะ

๑๓) นายดอกรัก สงวนเชื้อ เจ้าหนา้ ที่ผูป้ ฏบิ ัตงิ านประจำรถขยะ

๑๔) นายณัฐวุฒิ พงึ่ ประยูร เจา้ หนา้ ทผี่ ้ปู ฏบิ ตั งิ านประจำรถขยะ

๑๕) นายศภุ ณัฏฐ์ จีนประชา เยาวชนจิตอาสาอนรุ กั ษส์ ง่ิ แวดล้อม

๑๖) นางสาวปวิตรา จีนประชา เยาวชนจิตอาสาอนรุ กั ษส์ ิ่งแวดลอ้ ม

ระยะท่ี ๒ การปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participation Action Research: PAR)
ในกิจกรรมโครงการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ “ส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ
ณ แหลง่ กำเนดิ ” มีข้ันตอนดังน้ี

๑) การประชุมวางแผนร่วมกับชุมชน เพ่ือหาแนวทางการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือน
ตน้ แบบ ณ แหลง่ กำเนิด โดยไดแ้ นวทางการฝกึ อบรมใหค้ วามรภู้ าควชิ าการหรือทฤษฎที ต่ี ้องรู้เก่ียวกับ
สถานการณ์สิ่งแวดล้อมและการจัดการขยะอินทรีย์ภายในครัวเรือน ความรู้การใช้หลักการเกษตร
ทฤษฎีใหมต่ ามแนวหลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง

๒) การฝึกปฏิบัติการด้านการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด
ประกอบด้วย การแปรรูปขยะมูลฝอย โดยการฝึกทำหมวกจากกล่องนม กล่องสบู่ ถุงขนมพลาสติก
ถุงน้ำยาปรบั ผ้านุ่ม ถงุ นำ้ ยาล้างจาน ถงุ น้ำยาซกั ผ้า ถงุ ผงซักฟอก เพอ่ื สร้างมลู ค่าเพ่มิ

๔๒

๓) การสร้างรายได้จากการจัดการขยะมูลฝอย โดยการวางแผนร่วมกับทางชุมชน ด้านการ
นำผลิตภัณฑ์จากขยะมูลฝอยไปจำหน่ายตามสถานที่ต่าง ๆ เช่น การจัดแสดงจำหน่ายผลิตภัณฑ์
สัมมาชีพชุมชนและ OTOP ระดบั ประเทศ งานมหกรรมหมบู่ า้ นรกั ษาศลี ๕ ตน้ แบบ ตลาดท่านา

ระยะที่ ๓ การเสนอรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม โดยการสนทนา
กลุ่มเฉพาะ (Focus Group Discussion) เพื่อร่วมกันวิเคราะห์เสนอรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอย
แบบมีส่วนร่วมของชมุ ชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ผู้วจิ ัยได้ใช้วิธีคัดเลือกแบบเจาะจง
โดยแบ่งออกเป็น ๔ กลุ่ม คือ ๑) นักวิชาการด้านการส่งเสริมการมีส่วนร่วม ๒) กลุ่มนักวิชาการด้าน
การจัดการขยะมูลฝอย ๓) กลุ่มอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) ๔) กลุ่มนักวิชาการด้านส่ิงแวดล้อม
๕) กลุ่มตัวแทนเยาวชนจติ อาสา รวมจำนวน ๑๐ คน ดังน้ี

๑) ผศ.ดร.อบุ ล วฒุ พิ รโสภณ นักวชิ าการด้านการสง่ เสรมิ การมสี ว่ นรว่ ม

๒) นายโอฬาร เหล่าประยรู ศริ ิ นกั วชิ าการดา้ นการจดั การขยะมลู ฝอย

๓) นายชัยอาสา ลลี าศภุ กิจ นักวชิ าการด้านการจดั การขยะมูลฝอย

๔) นางสาวพรชนนั แซ่คู อาสาสมัครทอ้ งถิน่ รกั ษ์โลก (อถล.)

๕) นางสาวสมภัสสร จนี ประชา อาสาสมคั รทอ้ งถิ่นรักษ์โลก (อถล.)

๖) นางนอ้ ย เตี๋ยนา อาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.)

๗) นางสาวเตอื นใจ ฤทธิส์ ิงห์ นกั วิชาการด้านสงิ่ แวดลอ้ ม

๘) ดร.พชั ราวลยั ศภุ ภะ นกั วชิ าการดา้ นส่งิ แวดลอ้ ม

๙) นายศภุ ณัฏฐ์ จนี ประชา ตวั แทนเยาวชนจิตอาสาอนุรักษส์ ิง่ แวดลอ้ ม

๑๐) นางสาวปวติ รา จีนประชา ตวั แทนเยาวชนจติ อาสาอนรุ ักษ์สง่ิ แวดลอ้ ม

ผู้วิจัยใช้แบบสัมภาษณ์ร่วมกับการสังเกตพฤติกรรม โดยนำเคร่ืองมือที่สร้างข้ึนท่ีผ่าน
การพจิ ารณาจากผ้เู ช่ียวชาญ หรอื ผทู้ รงคุณวุฒิ เพือ่ ตรวจสอบความสอดคลอ้ งกบั วัตถุประสงคก์ ารวจิ ยั
ความเหมาะสมในการเก็บข้อมูล และภาษาที่ใช้ โดยเครื่องมือท่ีใช้สำหรับเก็บรวบรวมข้อมูล
การวจิ ยั ผู้วิจัยไดด้ ำเนนิ การ ดงั นี้

๓.๓.๑ เครือ่ งมือในการเก็บรวบรวมขอ้ มูล

ผู้วิจัยได้กำหนดใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยใช้แบบสัมภาษณ์
ในการเก็บรวบรวมข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญมาเป็นประเด็นในการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth
Interview) และการสนทนากลุ่ม (Focus Group) เพื่อค้นหาประเด็นปัญหาหรือความต้องการ
ท่ีสอดคล้องกับการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม จากนั้นจึงได้เข้าไปดำเนินการปฏิบัติการ
แบบมีส่วนรว่ ม (Participation Action Research: PAR) ในกจิ กรรมโครงการฝกึ อบรมเชิงปฏิบัติการ
“ส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด” ในชุมชนยายชา อำเภอสามพราน
จงั หวดั นครปฐม โดยมเี คร่ืองมือทใ่ี ชใ้ นการวิจยั ดงั นี้

๔๓

๑) แบบสัมภาษณแ์ บบมีโครงสร้าง การสนทนากลมุ่ เฉพาะ และการสงั เกตแบบไมม่ ีสว่ นร่วม
เพอ่ื ศกึ ษาสภาพการจัดการขยะมลู ฝอยแบบมีสว่ นร่วมของชุมชนยายชา การพฒั นารปู แบบการจัดการ
ขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา การเสนอรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม
ของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม โดยแบบสัมภาษณ์แบ่งออกเป็น ๒ ตอน คือ
(๑) ข้อมูลทั่วไปของผู้ให้สำคัญ ในประเด็นเกี่ยวกับ ที่อยู่อาศัย วันเดือนปีเกิด อายุ เพศ และอาชีพ
หลกั ของผ้ใู ห้สัมภาษณ์ (๒) ประเดน็ คำถามในการสมั ภาษณ์

๓.๓.๒ การตรวจสอบคณุ ภาพเคร่ืองมือ

ผ้วู ิจยั นำเครื่องมอื ท่ีสร้างไวไ้ ปดำเนนิ การตรวจสอบคุณภาพ ดังน้ี

๑. การตรวจสอบความตรงของเครอ่ื งมอื (Validity) ประกอบดว้ ย

๑.๑ ดำเนินการตรวจสอบปรับปรุง วรรคตอน การสะกด การจัดวางข้อความ พิสูจน์อกั ษร
ของเครื่องมือ นำเครื่องมือท่ีสร้างไว้เสนอต่ออาจารย์ผู้ควบคุมวิทยานิพนธ์เพื่อขอคำแนะนำ ในการ
พิจารณาเกี่ยวกับความถูกต้องของข้อความกับนิยามศัพท์ ความสอดคล้องครอบคลุมของเนื้อหา
ความชัดเจนของการใช้ภาษา และความซ้ำซอ้ นของข้อความ

๑.๒ ผู้วิจัยนำรายชื่อผู้เชี่ยวชาญเสนออาจารย์ที่ปรึกษาเพื่อขอความเห็นชอบ
หลังจากนั้นผู้วิจัยจึงติดต่อผู้ทรงคุณวุฒิด้วยตนเองเพ่ือชี้แจงวัตถุประสงค์และรายละเอียดในการ
ตรวจสอบคุณภาพของเครื่องมือท่ใี ช้วิจัยในครั้งนี้

ในการตรวจสอบความตรงตามเน้ือหา (Content Validity) ของแบบสัมภาษณ์เก่ียวกับ
รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม
โดยผเู้ ชีย่ วชาญ จำนวน ๕ ทา่ น ประกอบดว้ ย

๑) พระมหาสาทร ธมฺมาทโร, ดร. อาจารย์ประจำหลักสูตร พธ.บ. (พระพทุ ธศาสนา)
มหาวทิ ยาลยั มหาจฬุ าลงกรณราชวทิ ยาลยั วทิ ยาลัยสงฆ์พุทธปญั ญาศรีทวารวดี

๒) พระปลัดประพจน์ สุปภาโต, ดร. อาจารย์ประจำหลักสูตร พธ.ม. (การพฒั นาสงั คม)
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวทิ ยาลยั วิทยาลยั สงฆพ์ ุทธปัญญาศรที วารวดี

๓) ผศ.ดร.ภรู ิวจั น์ ปุณยวฒุ ิปรดี า อาจารย์ประจำหลักสูตร พธ.ม. (การพัฒนาสังคม)
มหาวิทยาลยั มหาจฬุ าลงกรณราชวทิ ยาลัย วิทยาลยั สงฆ์พทุ ธปญั ญาศรีทวารวดี

๔) ผศ.ดร.อุบล วุฒิพรโสภณ อาจารย์ประจำหลักสูตร พธ.ม. (รัฐประศาสนศาสตร์)
มหาวทิ ยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลยั วิทยาลยั สงฆพ์ ทุ ธปญั ญาศรที วารวดี

๕) ดร.พัชราวลัย ศุภภะ อาจารย์ประจำหลักสูตร รป.บ. (รัฐประศาสนศาสตร์)
มหาวทิ ยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวทิ ยาลยั วิทยาลยั สงฆ์พุทธปัญญาศรีทวารวดี

๑.๓ ผู้วิจัยนำเสนอแบบสัมภาษณ์เกี่ยวกับการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของ
ชมุ ชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ที่ผ่านการตรวจสอบเบือ้ งตน้ จากอาจารย์ท่ีปรึกษาหลัก
อาจารย์ท่ีปรึกษาร่วม นำไปมอบให้ผู้เช่ียวชาญตรวจสอบ และประเมินความสอดคล้องของแบบสัมภาษณ์

๔๔

เก็บข้อมูล จากการพิจารณาของผู้เชี่ยวชาญเพ่ือหาค่าดัชนีความตรงตามเน้ือหา (Content Validity
Index : CVI) ใช้เกณฑ์ความเห็นสอดคล้องกัน และการยอมรับของผู้ทรงคุณวุฒิที่มีค่า CVI ๐.๘๐ ขึ้นไป๑

โดยหลกั สูตรพุทธศาสตรมหาบณั ฑิต สาขาวิชาการพฒั นาสงั คม ได้กำหนดเกณฑก์ ารให้ค่าคะแนน คือ

๑ หมายถึง ข้อคำถามมคี วามสอดคล้องกับวตั ถปุ ระสงค์

๐ หมายถึง ข้อคำถามที่ไม่แน่ใจว่ามีความสอดคล้องกับวัตถุประสงค์
หรอื ให้ปรับปรงุ แกไ้ ข

ในการหาค่าดัชนีความตรงตามเน้ือหา (Content Validity Index: CVI) จากผลการ
ประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญ ข้อคำถามแต่ละข้อต้องไดค้ ่าดัชนีความตรงตามเน้ือหาโดยใช้เกณฑ์ความเห็น
สอดคล้องและการยอมรับของผู้เช่ียวชาญ มีค่าความสอดคล้องรายข้อ I-CVI ไม่ต่ำกว่า ๐.๘๐ และ
มคี ่าค่าความสอดคลอ้ งทั้งฉบับ (S-CVI) ไมต่ ่ำกว่า ๐.๘๐

๑.๔ เมื่อผู้ทรงคุณวฒุ ิ ทั้ง ๕ ท่านส่งแบบสอบถามคืนให้ผู้วิจัยเรียบร้อยแล้ว ผู้วิจัยนำผล
การประเมนิ ของผูท้ รงคุณวุฒมิ าทำการวเิ คราะหส์ รุปความสอดคลอ้ ง

โดยคำนวณจากสูตร คอื

− = จำนวนค่าคะแนนความสอดคล้องจากผู้เช่ยี วชาญท้ังหมด

จำนวนผเู้ ชี่ยวชาญทง้ั หมด

− = จำนวนข้อท่มี คี า่ คะแนนความสอดคลอ้ งผา่ นเกณฑ์

ข้อคำถามท้ังหมดท้ังหมด

โดยค่าดัชนีความตรงตามเน้ือหา (Content Validity Index : CVI) เกี่ยวกับแบบสัมภาษณ์
การจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ผลจาก
การประเมนิ โดยผ้เู ชีย่ วชาญท้ัง ๕ ท่าน ข้อคำถามรายขอ้ มคี ่าความสอดคล้องรายขอ้ (I-CVI) เท่ากับ ๑
ทกุ ข้อ และมีคา่ ค่าความสอดคล้องทั้งฉบับ (S-CVI) เทา่ กบั ๑

๒. ทำการปรับปรุงแก้ไขตามท่ีผู้ทรงคุณวุฒิได้ให้ข้อคิดเห็นและเสนอแนะแล้วผู้วิจัย
นำแบบสอบถามท่ีได้รับแก้ไขแล้วเสนอคณะกรรมการควบคุมวิทยานิพนธ์ตรวจสอบความถูกต้อง
ของภาษาและความครบถว้ นตามคำนิยามอกี คร้ัง โดยแบบสอบถามท้ังหมดไดร้ ับการปรับปรุงให้สมบรู ณ์
กอ่ นนำไปทดลองใช้

๓) ปรับปรุงแกไ้ ขเคร่อื งมือตามคำแนะนำของผู้เชย่ี วชาญ

๑ บุญใจ ศรีสถิตนรากูร, ระเบียบวิธีการวิจัย : แนวทางปฏิบัติสู่ความสำเร็จ, กรุงเทพฯ : ยูแอนด์ไอ
อินเตอรม์ เี ดยี จำกดั , ๒๕๕๐. หนา้ ๒๒๔.

๔๕

๔) จัดพมิ พ์แบบสัมภาษณฉ์ บบั จริง และนำไปสมั ภาษณ์ผู้ให้ข้อมลู สำคญั

๕) ผู้วิจัยลงพื้นที่ทำการสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่มเฉพาะ สัมภาษณ์โดยใช้
การสนทนาเกบ็ ขอ้ มูลโดยการจดบันทกึ ถา่ ยภาพและบนั ทึกเสยี ง

๓.๔ การรวบรวมข้อมูล

ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ผู้วิจัยเป็นผู้ดำเนินการเก็บข้อมูลด้วยตนเองให้ครอบคลุม
วัตถปุ ระสงคก์ ารวิจัย โดยวธิ ีการดังต่อไปน้ี

๓.๔.๑ การเก็บรวบรวมข้อมูลในเชงิ คณุ ภาพ

ในการเก็บรวบรวมข้อมูลในคร้ังนี้ผู้วิจัยเป็นผู้ดำเนินการเก็บข้อมูลด้วยตนเองให้
ครอบคลมุ วตั ถปุ ระสงคก์ ารวิจยั โดยวธิ ีการดังต่อไปน้ี

๑) การเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงคุณภาพ เป็นการเก็บข้อมูลภาคสนาม จะดำเนินการโดย
๓ วิธีการ คือ การสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) การสนทนากลุ่มเฉพาะ (Focus Group
Discussion) และ การสงั เกตพฤติกรรม

การจัดหมวดหมู่และการตรวจสอบข้อมูล ดำเนินการอย่างเป็นระบบด้วยการจัดแบ่ง
ประเภทของข้อมูลให้ตรงตามเนื้อหาที่ได้กำหนดไว้ หลังจากที่ได้ข้อมูลมาครบถ้วนแล้ว ใช้เทคนิค
สามเส้า (triangulation) เพ่อื ตรวจสอบความถกู ต้องของข้อมูล ดงั น้ี

๑) การตรวจสอบสามเส้าด้านข้อมูล จะเน้นการตรวจสอบข้อมูลที่ได้มาจากแหล่งต่าง ๆ
น้ันมีความเหมือนกันหรือไม่ ซ่ึงถ้าทุกแหล่งข้อมูลพบว่าได้ข้อค้นพบมาเหมือนกัน แสดงว่าข้อมูล
ทผี่ วู้ จิ ยั ไดม้ ามีความถกู ตอ้ ง

๒) การตรวจสอบสามเส้าด้านผู้วิจัย จะเน้นการตรวจสอบจากผู้วิจัยหรือผู้เก็บข้อมูล
ต่างคนกันว่าได้ค้นพบที่เหมือนกันหรือแตกต่างกันอย่างไร ซึ่งถ้าผู้วิจัยหรือผู้เก็บข้อมูลทุกคนพบว่า
ข้อค้นพบท่ีไดม้ ามีความเหมอื นกนั แสดงว่าขอ้ มลู ท่ีผู้วจิ ัยไดม้ ามีความถกู ต้อง

๓) การตรวจสอบสามเส้าด้านทฤษฎี จะเน้นการตรวจสอบว่าถ้ามีการใช้ทฤษฎี
ที่หลากหลายแล้ว ข้อมูลที่ได้มาเป็นไปในทิศทางเดียวกันหรือไม่ ถ้าผู้วิจัยพบว่าไม่ว่าจะนำทฤษฎี
ใดมาใช้ ไดข้ ้อคน้ พบท่ีเหมือนกนั แสดงวา่ ขอ้ มูลท่ผี ู้วิจยั ไดม้ ามีความถกู ต้อง

หากมีส่วนใดที่ยังไม่สมบูรณ์จะตรวจสอบและเก็บข้อมูลเพิ่มเติม ด้วยการค้นคว้า
จากเอกสารและเข้าไปสัมภาษณ์เก็บรวบรวมข้อมูลอีกครั้งหน่ึง เพื่อยืนยันความถูกต้องและครบถ้วน
ทุกอย่าง ดังนั้น การเก็บรวบรวมข้อมูล การจัดหมวดหมู่และการตรวจสอบข้อมูลอาจจะดำเนินการ
ไปพร้อมกัน

๔๖

๓.๕ การวเิ คราะห์ขอ้ มลู

๓.๕.๑ การวเิ คราะหข์ ้อมูลเชิงคุณภาพ
การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ผู้วิจัยได้ทำการวิเคราะห์
และสังเคราะห์ข้อมูลโดยใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) โดยผู้วิจัยได้ตระหนักถึง
ประเด็นสำคัญของการวิจัยคร้ังน้ี นั่นคือ ข้อมูลท่ีได้มาจากการเก็บรวบรวมนั้น มีความสมบูรณ์
ครอบคลุมตามวัตถุประสงค์ของการวิจัย และสามารถตอบปัญหาของการวิจัยได้ชัดเจนสมบูรณ์และ
สอดคล้องกับกรอบความคิดในการวิจัย โดยผู้วิจัยได้เลือกใช้วิธีเทคนิคสามเส้า (Triangulation
Technique)๒ ด้วย ๓ เทคนิค คือ ๑) ต่างทฤษฎีหรือแนวคิด (Theory Triangulation)๓ เป็นการใช้
ทฤษฎหี ลาย ๆ ทฤษฎี มาเปน็ แนวทางในการอภิปรายข้อค้นพบท่ีได้จากการวิจัย ซ่ึงอาจจะสอดคล้อง
หรือขัดแย้งกันก็ได้ ๒) ต่างวธิ ีการเก็บรวบรวมข้อมูล (Method Triangulation) เป็นการใช้หลาย ๆ วิธี
ในการเก็บรวบรวมข้อมูล เช่น การเก็บข้อมูลในประเด็นเร่ืองเดียวกันจากกลุ่มตัวอย่าง ด้วยวิธีการ
สังเกต สัมภาษณ์ และเก็บข้อมูลจากเอกสารประกอบแล้วนำข้อมูลมาตรวจสอบยืนยันความ
สอดคล้องกัน และ ๓) ต่างแหล่งข้อมูล (Data Sources Triangulation) เป็นการตรวจสอบข้อมูลท่ี
ได้มาจากแหล่งที่ต่างกันนั้นด้วยวิธีการเก็บข้อมูลเหมือนกัน หรือใช้ข้อมูลจากกลุ่มตวั อย่างเดียวกนั แต่
ตา่ งเวลา สถานท่ี และบุคคล แลว้ นำข้อมูลมาตรวจสอบยืนยนั กนั
ผู้วิจัยได้ตระหนักถึงประเด็นสำคัญของการวิจัยโดยข้อมูลท่ีได้มาจากการเก็บรวบรวม
มีความสมบูรณ์ ครอบคลุมตามวัตถุประสงค์ของการวิจัย และสามารถตอบปัญหาของการวิจัยได้
ชดั เจน และสอดคล้องกับกรอบแนวคิดของการวิจัยหรือไม่ ผู้วิจัยได้ตรวจสอบข้อมูลกระบวนการวิจัย
การนำเสนอผลการวิจัย ใช้การนำเสนอข้อมูลแบบอรรถาธิบายและพรรณนาจากการวิเคราะห์
เชิงประจักษ์ ข้อมูลจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง ข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึก และสนทนากลุ่มเฉพาะ
นำข้อมลู ทไ่ี ดม้ าวิเคราะหเ์ นือ้ หาตามประเด็น สรุปนำเสนอผลการวิจัยตามวตั ถปุ ระสงคก์ ารวิจัย

๒ ศภุ กิจ วงศ์ววิ ฒั นนุกิจ, พจนานุกรมศพั ท์การวจิ ัยและสถติ ิ, (กรงุ เทพมหานคร: ด่านสุธาการพมิ พ์,
พ.ศ.๒๕๕๕), หน้า ๘๑.

๓.๖ สรุปขัน้ ตอนการดำเนนิ การวจิ ยั ๔๗

ขัน้ ที่ ๑ ศึกษาวเิ คราะห์ขอ้ มูล วางแผนการดำเนิน
พ้ืนฐานจากบรบิ ทพน้ื ท่ี การวจิ ัย
ศึกษาแนวคิดทฤษฎี และการศึกษาเชิงเอกสาร
จากเอกสารและงานวิจยั

ท่ีเก่ียวข้อง

ขนั้ ที่ ๒ - สรา้ งเครื่องมอื สำหรบั การเกบ็ ข้อมลู ชว่ งที่ ๑
การปฏิบตั กิ ารวิจัย เก็บข้อมูล แบบสมั ภาษณเ์ ชิงลกึ
- ตรวจสอบคณุ ภาพของ
ขั้นท่ี ๓ เคร่ืองมอื การเกบ็ ข้อมลู ชว่ งที่ ๒
การสรุปวเิ คราะหข์ อ้ มลู เพื่อ - การสังเกตกิจกรรม
ทำการสรุปผลการศกึ ษา วเิ คราะหข์ อ้ มลู - การสนทนากลุ่มเฉพาะ
และเก็บข้อมูลเพมิ่ เตมิ

วเิ คราะห์ข้อมูลสรุป - รายงานฉบบั สมบูรณ์
รายงานผลการวิจัย และเผยแพรผ่ ลการวจิ ัย
ตามวัตถุประสงค์

แผนภูมิท่ี ๓.๑ แผนผงั แสดงภาพรวมกระบวนการวิจยั

๑๐๑

บทที่ ๔

ผลการวิเคราะหข์ ้อมลู

การวิจัยเรื่อง “รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา
อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม” คร้ังน้ี เป็นการวิจัยปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participation
Action Research-PAR) ทำการเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview)
กับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ๑๖ ท่าน และการสนทนากลุ่มเฉพาะ (Focus Group Discussion) ร่วมกับ
ผู้ทรงคุณวุฒิ ๑๐ ท่าน และ ทำการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เน้ือหา (Content Analysis)
โดยใช้เทคนิควิเคราะห์ข้อมูลแบบสามเส้า (Triangulation Technique) เพื่อนำเสนอผลการ
วิเคราะหข์ อ้ มูลทส่ี อดคลอ้ งกับวัตถปุ ระสงคก์ ารวิจัย โดยแบง่ เป็น ๔ ตอน ดงั นี้

๔.๑ ผลการศึกษาสภาพการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา
อำเภอสามพราน จังหวดั นครปฐม

๔.๒ ผลการศึกษาการพฒั นารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนรว่ มของชุมชนยายชา
อำเภอสามพราน จังหวดั นครปฐม

๔.๓ รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน
จังหวัดนครปฐม

๔.๔ องคค์ วามร้ทู ไ่ี ดจ้ ากการวิจัย

๔.๑ ผลการศึกษาสภาพการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา
อำเภอสามพราน จงั หวัดนครปฐม

ผลการศึกษาพบว่า สภาพการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชมุ ชนยายชา อำเภอ
สามพราน จังหวัดนครปฐม ผู้วิจัยได้ทำการศึกษาเอกสารจากรายงานขององค์การบริหารส่วนตำบล
ยายชา กลุ่มอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) การสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญในพ้ืนท่ี
จำนวน ๑๖ คน ประกอบด้วย ๑) กลุ่มผู้นำชุมชน ผู้นำกลุ่มองค์กรชุมชน ๒) กลุ่มผู้แทนหน่วยงาน
ภาครัฐด้านการจัดการขยะมูลฝอย ๓) กลุ่มเยาวชนจิตอาสาด้านอนุรักษ์ส่ิงแวดล้อม ทำการวเิ คราะห์
ข้อมูลด้วยเทคนิคแบบสามเส้า (Triangulation Technique) จึงได้สรุปนำเสนอในประเด็นต่าง ๆ
เกี่ยวกับการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม
พบวา่ มกี ารสง่ เสริมการจัดการคดั แยกขยะตน้ ทางจากครัวเรอื น ประกอบด้วย

๑) การส่งเสรมิ การจัดการขยะมูลฝอยแบบครบวงจร ในชมุ ชนมกี ารส่งเสริมการจัดการคัด
แยกขยะต้นทางจากครัวเรือน จำเป็นต้องจัดให้มีระบบการคัดแยกขยะมูลฝอย ประเภทต่าง ๆ
ตามแต่ลักษณะองค์ประกอบโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อนำกลับไปใชป้ ระโยชน์ใหม่ สามารถดำเนินการได้

๔๙

ตั้งแต่แหล่งกำเนิด โดยจัดวางภาชนะให้เหมาะสม ตลอดจนวางระบบการเก็บรวบรวมมูลฝอย
อยา่ งมปี ระสิทธิภาพ และสอดคล้องกับระบบการคัดแยกขยะมลู ฝอย

๒) การจัดภาชนะรองรับขยะมูลฝอย คือ ถังขยะ เพ่ือให้การจัดเก็บรวบรวมขยะมูลฝอย
เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ และลดการปนเปื้อนของขยะมูลฝอยที่มีศักยภาพในการนำกลับมาใช้
ประโยชน์ใหม่จะต้องมีการตั้งจุดรวบรวมขยะมูลฝอย (Station) และให้มีการแบ่งแยกประเภท
ของถังรองรับขยะมูลฝอยตามสีต่าง ๆ โดยมีถุงบรรจุภายในถังเพื่อสะดวก และไม่ตกหล่น หรือ
แพร่กระจาย ดังน้ี สีเขียว รองรับขยะท่ีเน่าเสียและย่อยสลายได้เร็วสามารถนำมาหมักทำปุ๋ยได้ เช่น
ผกั ผลไม้ เศษอาหาร ใบไม้ สีเหลือง รองรบั ขยะที่สามารถนำมารไี ซเคลิ หรอื ขายได้ เชน่ แกว้ กระดาษ
พลาสติก โลหะ สีแดง รองรับขยะท่ีมีอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตและสิ่งแวดล้อม เช่น หลอดฟลูออเรสเซนต์
ขวดยา ถ่านไฟฉาย กระป๋องสีสเปรย์ กระป๋องยาฆ่าแมลง ภาชนะบรรจุสารอันตรายต่าง ๆ สีฟ้า รองรับ
ขยะย่อยสลายไม่ได้ ไม่เป็นพิษและไม่คุ้มค่าการรีไซเคิล เช่น พลาสติกห่อลูกอม ซองบะหมี่
ก่ึงสำเร็จรูป ถุงพลาสติก โฟม และ ฟอล์ยท่ีเป้ือนอาหาร จากท่ีพนักงานประจำรถขยะขององค์การ
บริหารส่วนตำบลยายชาได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการจัดภาชนะรองรับขยะมูลฝอย ถังขยะ ว่า...... “ทาง อบต.
มีการจัดต้ังถังขยะเพ่ือใช้คัดแยกประเภทขยะตามสีต่าง ๆ ไว้ตามหมู่บ้าน ๆ ๕ ท่ี ที่ละ ๔ ถัง เพ่ือใช้
สำหรับคัดแยกขยะมูลฝอยและจะมีรถจัดเก็บขยะมาเก็บขยะทุก ๆ เช้าของในแต่ละวัน ”๑
โดยองค์การบริหารส่วนตำบลยายชามีการแจกถังขยะเปียก ให้แต่ละครัวเรือนมีถังในการคัดแยกเศษ
อาหาร เศษผัก หรอื ของท่ีสามารถย่อยสลายได้ใหน้ ำมาใสถ่ ัง หากบา้ นท่พี ักอาศัย มลี ักษณะเป็นบ้านสวน
มีท่ีดินและมีบริเวณพื้นท่ี ก็สามารถนำเทลงดินได้เลย หรือในบ่อปูนซีเมนต์ และมีการใช้น้ำหมัก
ชีวภาพเพื่อช่วยย่อยเศษอาหารต่าง ๆ โดยน้ำที่ได้จากการหมักของเศษอาหาร เศษผักผลไม้ต่าง ๆ
สามารถนำไปใช้ปรับสภาพดับกล่ินไม่พึงประสงค์ในห้องน้ำ ท่อน้ำ ลดการอดุ ตันในแต่ละหลังคาเรือน
ส่วนกากที่ได้สามารถนำไปใช้ใส่ปุ๋ยปลูกตน้ ไม้ได้ ส่วนขยะอันตราย จากท่ีตัวแทนชาวบ้านได้ให้ข้อมูล
เก่ียวกับการจัดภาชนะรองรับขยะมูลฝอย ถังขยะ ว่า...... “ผมได้รับแจกถังขยะจาก อบต. เพื่อนำมา
คัดแยกขยะท่ีบ้าน โดยพี่เล็กที่ อบต.บอกว่า ให้คัดแยกขยะท่ีบ้านออกเป็นแบบต่าง ๆ เช่น ขวดแก้ว
ขวดพลาสติก กระดาษ หรืออะไรท่ีขายได้ให้แยกใส่ถุงไว้สำหรับไว้ขายให้รถซ้ือของเก่า ส่วนเศษ
อาหารให้แยกใส่ถังขยะเปียกไวพ้ อนั่นก็ให้เอามาเทใส่รองท่ีศูนย์ไว้หมักทำปุ๋ยและดิน”๒ ทางองค์การ
บริหารส่วนตำบลยายชา จะมีถังจัดเก็บเฉพาะไว้ให้ทิ้งขยะมูลฝอยอันตราย เช่น หลอดไฟ กระป๋องสีสเปรย์
กระป๋องยากันยุง นำไปเข้าสู่กระบวนการทำลายต่อไป การส่งเสริมการคัดแยกขยะท่ีต้นทางจากใน
ครัวเรือน และการทำปุ๋ยอินทรีย์ โดยการทำ Memorandum of Understanding คือ เอกสารหรือ
หนังสือที่เก็บบนั ทึกข้อตกลง ความเข้าใจท่ีตรงกัน หรือข้อตกลงท่ีจะร่วมมือกันในหมู่บ้าน โดยเริ่มต้น
จากตัวเรา และชักชวนให้สมาชิกในครอบครัว และเพื่อนบ้าน เข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการขยะ
ในครัวเรือน เช่น การรวมกลุ่มกันไปกวาดลานวัด หรือพื้นท่ีต่าง ๆ ในชุมชน และนำเศษวัชพืช เศษใบไม้
ที่ได้จากการทำความสะอาดชุมชน มาทำปุ๋ยอินทรีย์ใช้กันในชุมชน ขวดน้ำประเภทต่าง ๆ ก็นำกลับมา

๑ สมั ภาษณ์ นายอภิชาต แก้วประชา, เมือ่ วันที่ ๑๕ กันยายน ๒๕๖๓.
๒ สัมภาษณ์ นายดอกรกั สงวนเช้ือ, เมอื่ วนั ท่ี ๒๐ กนั ยายน ๒๕๖๓.

๕๐

เก็บไว้ขาย การมอบถังดำ และการให้ความรู้เกี่ยวกับวิธีการนำเศษอาหารที่ได้จากในครัวเรือนมาทำ
น้ำหมักชีวภาพไว้ใช้เองในครัวเรือน โดยมีการทำน้ำหมัก ๒ ประเภท คือ น้ำหมักรสเปร้ียว โดยหมัก
จากผลไม้รสเปร้ียว และน้ำตาลทรายแดง สำหรับราดลงท่อ กำจัดไขมันซ่ึงน้ำหมักรสเปร้ียว สามารถ
นำไปต่อยอดเป็นน้ำยาอเนกประสงค์ไว้สำหรับ ซักผ้า ล้างจาน ทำความสะอาดรถ และน้ำหมักเศษ
อาหาร โดยหมักจากกากน้ำตาล จากที่ตัวแทนชาวบ้านได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการคัดแยกขยะท่ีต้นทาง
จากในครัวเรือน ว่า...... “หลังจากที่ได้ไปเรียนการทำน้ำหมักจุลินทรีย์จากพี่น้อยโดยใช้ขยะจากเศษ
อาหารมาทำและนำกลับมาใช้ที่บ้าน เช่น เวลาท่อน้ำท่ีบ้านตันก็ใช้น้ำหมักเทราดลงไปก็ทำให้ท่อน้ำ
หายตันได้ใช้ได้ผลดีจริง ๆ และยังนำไปขัดห้องน้ำไม่ให้มีกลิ่นเหม็นได้ด้วย”๓ การลดปริมาณขยะมูล
ฝอยให้ได้ผลดีต้องเร่ิมต้นท่ีการคัดแยกขยะมูลฝอยก่อนทิ้ง เพื่อไม่ให้เกิดการปนเปื้อน ทำให้ได้วัสดุ
เหลือใชท้ ่มี คี ณุ ภาพสงู สามารถนำไป Reused - Recycle ได้งา่ ย รวมทง้ั ปริมาณขยะมูลฝอยที่จะต้อง
นำไปกำจัดมีปริมาณลดลง ซ่ึงการคัดแยกขยะมูลฝอย ณ แหล่งกำเนิดน้ันต้องคำนึงถึงความเหมาะสม
ของแตล่ ะชุมชน รวมทัง้ ปรมิ าณ และลกั ษณะสมบัติขยะมลู ฝอยท่ีแตกตา่ งกันดว้ ย

ดังนนั้ จงึ ไดส้ รุปประเด็นนำเสนอ ดงั นี้

๔.๑.๑ สภาพปัญหาการจัดการขยะมูลฝอยของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน
จังหวัดนครปฐม

จากผลของการศึกษาที่แสดงให้เห็นถึงสภาพบริบทพ้ืนท่ีชุมชนยายชา อำเภอสามพราน
จังหวัดนครปฐม พบว่า มีแม่น้ำผ่านแบ่งพ้ืนที่ชุมชนออกเป็นสองส่วน โดยพื้นที่หมู่ที่ ๑ ถึงหมู่ที่ ๓
เปน็ ชมุ ชนท่ีมีความแออดั มีการขยายตัวของอาคารที่พกั อาศัยและมกี ารขยายของจำนวนประชากรสูง
เนื่องจากพ้ืนที่ส่วนใหญ่เป็นพ้ืนที่ติดถนนหลัก การคมนาคมสะดวก สามารถเดินทางเข้าสู่เมืองหลวง
ได้ง่าย ทำให้มีโครงการหมู่บ้านจัดสรรเกิดข้ึนในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลยายชาจำนวนมาก
ส่วนพ้ืนที่หมู่ท่ี ๔ ถึงหมู่ท่ี ๖ สภาพโดยทั่วไปของชุมชนเป็นชุมชนเกษตรกรรม มีการทำไร่ ทำสวน
ปลูกพืชผัก ผลไม้ มีสภาพความเป็นอยู่แบบชุมชนด้ังเดิม แต่มีจำนวนประชากรเพิ่มข้ึนเช่นเดียวกับ
ชุมชนพ้ืนท่ีหมู่ ๑ ถึงหมู่ ๓ จากการสำรวจชุมชนทางกายภาพ การขยายตัวของชุมชน การมีจำนวน
ประชากรท่เี พิ่มขึน้ โรงงานอุตสาหกรรมในพน้ื ที่มีจำนวนมาก ส่งผลใหม้ ีปริมาณขยะมูลฝอยของชมุ ชน
เพิ่มมากขึ้น ส่งผลให้ปัญหาขยะมูลฝอยกลายเป็นปัญหาสำคัญที่มีผลกระทบต่อส่ิงแวดล้อม คุณภาพ
ชีวิตของประชาชน และสภาพความเป็นอยู่ในชุมชนมากมาย ได้แก่ ชุมชนสกปรกไม่น่ามอง
เสยี ทศั นียภาพ ส่งกลิน่ เหมน็ รบกวน เปน็ แหลง่ เพาะพันธุส์ ตั ว์พาหนะนำโรคตา่ ง ๆ เชน่ หนู แมลงสาบ
แมลงวัน ทั้งยังเป็นแหล่งแพร่เชื้อโรคโดยตรง เช่น อหิวาตกโรค อุจจาระร่วง บิด โรคผิวหนังโรค
บาดทะยัก โรคทางเดินหายใจ เกิดการปนเป้ือนของสารพิษ เช่น ตะกั่ว ปรอท ลงสู่พื้นดิน และแหล่ง
น้ำ แหลง่ นำ้ เน่าเสีย ท่อระบายน้ำอุดตนั อันเป็นสาเหตขุ องปัญหาน้ำทว่ ม เป็นแหล่งกำเนิดมลพิษทาง
อากาศ เช่น ฝุ่นละออง เขม่า ควัน จากการเผาขยะ และเกิดก๊าซมีเทนจากการฝังกลบขยะมูลฝอย

๓ สมั ภาษณ์ นายณฐั วุฒิ พึง่ ประยูร, เม่อื วนั ที่ ๑๔ กันยายน ๒๕๖๓.

๕๑

และขยะมูลฝอยบางชนิดไมย่ อ่ ยสลาย และกำจัดได้ยาก เชน่ โฟม พลาสติก ทำให้ตกคา้ งสูส่ ง่ิ แวดลอ้ ม
ทงั้ ทางดา้ นกายภาพ เศรษฐกิจ สุขภาพอนามัย และจติ ใจ

ดังนั้น จึงต้องมีการจัดการขยะมูลฝอยท่ีมีประสิทธิภาพ เพ่ือลดปัญหามลพิษจากขยะ
มลู ฝอยท่ีส่งผลกระทบต่อคณุ ภาพชวี ิตของประชาชนท่ีอาศยั อย่ใู นชมุ ชนยายชา เช่นกับที่ประธานกลุ่ม
อาสาสมคั รท้องถิน่ รักษ์โลก (อถล.) ได้ใหข้ ้อมูลเพิม่ เตมิ วา่ ....... “ปัจจุบนั ในชมุ ชนยายชามปี ัญหาเรื่อง
การคัดแยกขยะมูลฝอยมาก เพราะมีจำนวนประชากรมากขึ้น การคัดแยกขยะมูลฝอยเลยทำได้อย่าง
ไม่มีประสิทธิภาพเท่าท่ีควร ทาง อถล. เคยมีการจัดกิจกรรมเรื่องการรณรงค์การคัดแยกขยะมูลฝอย
ในครัวเรือน แต่ก็ได้ผลดีในระยะแรก ๆ เท่านั้น พอผ่านไปสักพักก็กลับมาสู่รูปแบบเดิม คือ การไม่
คัดแยกขยะ ก็เลยทำให้การแก้ปัญหาเรื่องนี้ไม่ไดผ้ ลเท่าที่ควร”๔ สำหรับลักษณะท่ัวไปการจัดการขยะ
มูลฝอยในชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม จากรายงานองค์การบริหารส่วนตำบล
ยายชา เรื่องการจัดการขยะมูลฝอยในชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม พ.ศ. ๒๕๖๓
พบว่า มีขยะมูลฝอยท่ีทำการจัดเก็บ ๒๒ ตันต่อวัน โดยมีการจำแนกลักษณะท่ัวไปของขยะมูลฝอย
๔ ประเภท คอื

๑) ขยะทั่วไป ประกอบด้วย ห่อพลาสติกใส่ขนม ถุงพลาสติกบรรจุผงซักฟอก พลาสติก
ห่อท๊อฟฟ่ี ลูกอม ซองบะหม่ีก่ึงสำเร็จรูป ถุงพลาสติกเปื้อนเศษอาหาร โฟมเปื้อนอาหาร ฟอล์ยเป้ือน
อาหาร ซองหรือถุงพลาสติกสำหรบั บรรจุเครอ่ื งอปุ โภคดว้ ยวิธรี ีดความร้อน หลอด กระดาษชำระ

๒) ขยะอินทรยี ์ ประกอบดว้ ย เศษอาหาร เปลอื กผลไม้ เศษผัก เศษเนอื้ สตั ว์ เศษกระดูกสัตว์
เศษใบไม้ วัชพชื ตา่ ง ๆ

๓) ขยะรีไซเคิล ประกอบด้วย แก้ว กระดาษ เศษพลาสติก กล่องเครื่องดื่มแบบยูเอชที
กระป๋องเคร่อื งดืม่ เศษโลหะ อะลมู เิ นียม ยางรถยนต์

๔) ขยะอันตราย ประกอบด้วย วัตถุไวไฟ วัตถุมีพิษ วัตถุท่ีทำให้เกิดโรค ถ่านไฟฉาย
หลอดฟลูออเรสเซนต์ แบตเตอร่ีโทรศัพท์เคลื่อนท่ี ภาชนะบรรจุสารกำจัดศัตรูพืช กระป๋องสเปรย์
บรรจุสีหรือสารเคมี วัตถุออกซิไดซ์ วตั ถุกรรมมันตรังสี วัตถุกัดกร่อน วัตถุท่ีก่อให้เกิดการระคายเคือง
วัตถทุ ี่ทำให้เกิดการเปลีย่ นแปลงทางพันธกุ รรม วตั ถรุ ะเบิด

๔.๑.๒ สภาพทั่วไปของการจัดการขยะมูลฝอยของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน
จังหวดั นครปฐม รูปแบบ ๓Rs

ผลการศึกษาพบว่า ผู้วิจัยได้ทำการศึกษาเอกสารจากรายงานขององค์การบริหารส่วนตำบล
ยายชา การสังเกตกิจกรรมของกลุ่มอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) การสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูล
สำคัญประกอบด้วยกลุ่มผู้นำชุมชน ผู้นำกลุ่มองค์กรชุมชน กลุ่มผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ ด้านการ
จัดการขยะมูลฝอย และ กลุ่มเยาวชนจิตอาสาด้านอนุรักษ์ส่ิงแวดล้อม พบวา่ ในชุมชนยายชา อำเภอ
สามพราน จังหวัดนครปฐม มีรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอย ๒ รูปแบบ คือ ๑) การจัดการขยะมูลฝอยแบบ ๓Rs

๔ สมั ภาษณ์ นางสาวพรชนนั แซ่คู, เมื่อวันท่ี ๒๐ กนั ยายน ๒๕๖๓.

๕๒

๒) การรณรงค์เพื่อสร้างจิตสำนึกในการจัดการขยะมูลฝอย พบว่ารูปแบบในการจัดการขยะมูลฝอย
ของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม มีหน่วยงานส่วนท้องถิ่น เป็นผู้รับผิดชอบในการ
ดำเนินการจัดการขยะมูลฝอยของชุมชน คือ องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา ตามแผนการอนุรักษ์
สิ่งแวดล้อมขององค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน ด้านการจัดการขยะมูลฝอย ได้มีการจัดกิจกรรมส่งเสริม
การคัดแยก และจัดการขยะมูลฝอยในระดับครัวเรือนเป็นประจำทุกปี ซึ่งรูปแบบการจัดการขยะ
มูลฝอยของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ตามท่ีหน่วยงานส่วนท้องถ่ินนำมา
ดำเนนิ การจะเปน็ รปู แบบ ๓Rs คอื การลดการใช้ การใชข้ องน้ันซ้ำ และการนำกลับมาใช้ใหม่

๑ การจดั การขยะมูลฝอยแบบ ๓Rs

๑) การลดการใช้ (Reduce) เป็นการลดใช้ส่ิงของที่อาจก่อให้เกิดขยะมูลฝอยหรือการ
เลือกซื้อสินค้าหรือผลิตภัณฑ์โดยหลีกเลี่ยงหีบห่อบรรจุภัณฑ์ที่มีการหุ้มหลายชั้น การหลีกเลี่ยงการ
เลือกซ้ือสินค้าชนิดใช้ครั้งเดียวและลดการขนขยะเข้าบ้าน ไม่ว่าจะเป็นถุงพลาสติก ถุงกระดาษ
กระดาษห่อของ กล่องโฟม หรือหนังสือพิมพ์ จากท่ีตวั แทนชาวบ้านไดใ้ ห้ข้อมูลเกี่ยวกับการลดการใช้
ว่า....... “เวลาผมไปซื้อกาแฟเย็นก็จะเอาแก้วน้ำสแตนเลสไปใส่กาแฟแทนการใช้แก้วพลาสติกของ
ทางร้าน เป็นการลดขยะอีกวธิ ีหน่ึงที่ผมทำเป็นประจำ”๕ เลือกใช้ผลิตภัณฑ์ที่เป็นชนิดเติม เช่น น้ำยา
ลา้ งจาน น้ำยาปรับผา้ นมุ่ เครื่องสำอาง ถ่านชนดิ ที่สามารถชารจ์ ซ้ำได้ สบเู่ หลว น้ำยารีดผา้ ผลติ ภัณฑ์
น้ำยาทำความสะอาด ลดปริมาณขยะมูลฝอยอันตรายในบ้าน จากท่ีตัวแทนชาวบ้านได้ให้ข้อมูล
เก่ียวกับการลดการใช้ ว่า....... “เวลาฉันไปซ้ือของท่ีห้างฉันจะเลือกซื้อพวกน้ำยาล้างจาน น้ำยาซักผ้า
น้ำยาปรับผ้านุ่ม น้ำยาถูพื้น ท่ีเป็นแบบเติม เพื่อลดขยะในบ้าน ราคาถูกและประหยัดเงินด้วย”๖
หลีกเลี่ยงการใชส้ ารเคมีภายในบ้าน เช่น ยากำจัดแมลงหรือน้ำยาทำความสะอาดต่าง ๆ เปลี่ยนมาใช้
สารสกัดจากธรรมชาติหรือภูมิปัญญาท้องถิ่นแทน เช่น ใช้เปลือกส้มแห้งนำมาเผาไล่ยุง หรือใช้
ลูกมะกรูดฝานและนำไปวางไว้จุดต่าง ๆ ของห้อง หรือห้องน้ำ เพื่อดับกล่ินเหม็น จากท่ีตัวแทน
ชาวบ้านได้ให้ข้อมูลเก่ียวกับการลดการใช้ วา่ ....... “ทีบ่ ้านผมทำสวน แม่ปลูกมะกรูดไว้หลายต้นจึงนำ
ลูกมะกรูดมาฝานและนำไปไว้ในห้องน้ำ เช่น ที่โถฉ่ี เพื่อกำจัดกลิ่นเหม็น และนำมาคั้นเป็นน้ำเพ่ือใช้
เทลาดทำความสะอาดห้องน้ำแทนการใช้วิกซอล”๗ การใช้ถุงผ้าหรือตะกร้าในการจับจ่ายซื้อของ
ใช้ปิ่นโตใส่อาหาร แทนการใช้ถุงพลาสติกหรือหลีกเลี่ยงการใช้ถุงพลาสติกที่ใช้ครั้งเดียวทิ้ง จากที่
ตัวแทนชาวบ้านได้ให้ข้อมูลเก่ียวกับการลดการใช้ ว่า....... “เม่ือก่อนเรามีตลาดริมเข่ือน เราก็จะมี
ในเร่ืองของการ ถ้าคุณเอาปิ่นโตมา เราก็จะลดราคาให้คุณ ๕ บาท สมมติว่าคุณไม่มีอะไรมา แต่เรามี
ถุงให้นะคะ สมมตคิ ณุ เอาถุงเรากลบั ไป เราคิดราคาเพิ่มจากคุณ ๕ บาท เท่ากับว่าคณุ เป็นคนเพิม่ ขยะ
เราจงึ เกบ็ เงินคุณมาเพอ่ื ใช้ในการจัดการขยะทเี่ กิดข้ึน”๘

๕ สมั ภาษณ์ นายดอกรัก สงวนเชื้อ, เม่ือวันท่ี ๒๐ กนั ยายน ๒๕๖๓.
๖ สมั ภาษณ์ นางสมภัสสร จีนประชา, เมอื่ วนั ท่ี ๒๐ กนั ยายน ๒๕๖๓.
๗ สมั ภาษณ์ นายสพุ จน์ ร่งุ ประชา, เม่ือวนั ท่ี ๑๕ กนั ยายน ๒๕๖๓.
๘ สมั ภาษณ์ นายธันสพัฒน์ ธรรมธนจติ , เมอ่ื วนั ท่ี ๑๕ กันยายน ๒๕๖๓.

๕๓

๒) การนำกลับมาใช้ซ้ำ (Reuse) มีการส่งเสริมการจัดกิจกรรมโดยนำชุดทำงานเก่า
ท่ียังอยู่ในสภาพดี นำมาใส่ลำลองอยู่บ้านหรือนำไปบริจาคแทนการท้ิงไปโดยเปล่าประโยชน์ จากที่
ตัวแทนเยาวชนจิตอาสาไดใ้ ห้ข้อมูลเกี่ยวกับการนำกลับมาใช้ซ้ำ วา่ ....... “เส้ือผ้าที่ผมที่ใส่ไม่ได้แล้วผม
ก็จะให้น้องชายนำไปใส่ต่อเป็นการประหยัดเงินแม่ด้วย”๙ ส่วนกระดาษรายงานท่ีเขียนแล้วหนึ่งหน้า
เหลือหน้าที่สองด้านหลังก็จะนำมาใช้ทำเป็นกระดาษโน้ต กระดาษจด ก็สามารถช่วยลดปริมาณขยะ
จากกระดาษได้ และยังลดการใช้ทรัพยากรไม้ในการนำมาผลิตเป็นกระดาษได้เป็นจำนวนมาก จากท่ี
ตวั แทนเยาวชนจิตอาสาได้ใหข้ ้อมูลเกย่ี วกับการนำกลับมาใช้ซ้ำ วา่ ....... “หนูนำกระดาษท่ีใช้แลว้ หน้า
เดียวมาเย็บรวมกันเป็นเล่มเพื่อทำเป็นสมุดจดบันทึกทำให้ไม่ต้องซ้ือสมุดจดบันทึกเล่มใหม่ ”๑๐
การนำขวดแก้วมาใส่น้ำรับประทานหรือนำมาประดิษฐ์เป็นเครื่องใช้ต่าง ๆ เช่น แจกันดอกไม้ หรือ
ท่ีใส่ดินสอ จากท่ีประธานกลุ่มอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลกได้ให้ข้อมูลเก่ียวกับการนำกลับมาใช้ซ้ำ
วา่ ....... “ฉันนำขวดแบรนด์รังนกมาใช้ในการเป็นบรรจุภัณฑ์ ผลิตภัณฑ์ยาหม่องสมุนไพรให้กับกลุ่มผู้
พิการสัมมาชีพเป็นการลดขยะในชุมชนและลดต้นทุนให้กับกลุ่มผู้พิการด้วย”๑๑ การเลือกซ้ือหรือใช้
ผลิตภัณฑ์ท่ีออกแบบมาให้ใช้ได้มากกว่า ๑ ครั้ง เช่น แบตเตอร่ีท่ีสามารถบรรจุกระแสไฟฟ้าใหม่ได้
การซ่อมแซมเคร่ืองใช้ และอุปกรณ์ต่าง ๆ ให้สามารถใช้ประโยชน์ต่อไปได้อีก จากที่ตัวแทนชาวบ้าน
ได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการนำกลับมาใช้ซ้ำ วา่ ....... “ถ้าของใช้ที่บ้านเสียส่วนมากก็จะซ่อมกันเองไม่ค่อย
ไปซื้อใหม่ เชน่ เกา้ อ้ีท่ีบ้านขาหักข้างหน่ึงก็จะนำไม้มาต่อขาจนกลับมาใช้ใหม่ได้ เส้ือผ้าที่ขาดก็จะเย็บ
ซ่อมใหม่เพราะที่บ้านมีจักรมืออยู่เคร่ืองหน่ึง”๑๒ การนำสิ่งของที่ใช้แล้วกลับมาใช้ใหม่ เช่น
ถงุ พลาสตกิ ท่ีไม่เปรอะเปือ้ นก็ให้เก็บไว้ใช้ใส่ของอกี คร้ังหน่ึง หรือใชเ้ ป็นถุงใส่ขยะในบ้าน นำสิ่งของมา
ดดั แปลงใหใ้ ช้ประโยชน์ได้อกี เช่น การนำยางรถยนตม์ าทำเก้าอี้ ทำถังขยะ สนามเดก็ เล่น การนำขวด
พลาสติกมาดัดแปลงเป็นท่ีใส่ของ แจกันดอกไม้ ปลูกไม้ประดับ การนำเศษผ้ามาถักทำเป็นเปลนอน
เมื่อมีจำนวนมากก็สามารถนำไปขายสร้างรายได้ให้กับครอบครัวอีกด้วย จากที่เลขากลุ่มอาสาสมัคร
ท้องถ่ินรักษ์โลก ได้ให้ข้อมูลเก่ียวกับการนำกลับมาใช้ซ้ำ ว่า....... “ทางกลุ่ม อถล. เองก็มีการนำขยะ
มูลฝอยในชมุ ชนนำกลับมาใชซ้ ้ำ เช่น การนำกล่องนมมาทำเป็นหมวก การนำขวดน้ำพลาสตกิ มาทำเป็น
ไม้กวาด ทำเปน็ ตะกรา้ สำหรับใสข่ อง”๑๓

๓) การนำกลับมาใช้ใหม่ (Recycle) ชุมชนยายชา มีกระบวนการนำกลับมาใช้ใหม่
โดยการจัดกิจกรรมส่งเสริมการนำเศษกระดาษท่ีสามารถนำไปรีไซเคิล กลับมาใช้เป็นกล่องหรือ
ถุงกระดาษ สำหรับบรรจุสิ่งของ จากที่นักวิชาการสุขาภิบาลชำนาญการได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการนำ
กลับมาใช้ใหม่ ว่า....... “ที่บ้านผมเปิดร้านถ่ายเอกสาร ผมเอาซองใส่กระดาษเอสี่ มาทำเป็นถุงห้ิว

๙ สัมภาษณ์ นายศภุ ณฏั ฐ์ จนี ประชา, เม่อื วนั ที่ ๑๔ กันยายน ๒๕๖๓.
๑๐ สมั ภาษณ์ นางสาวปวินตรา จีนประชา, เมือ่ วันท่ี ๑๔ กันยายน ๒๕๖๓.
๑๑ สัมภาษณ์ นางสาวพรชนัน แซ่คู, เมอ่ื วนั ท่ี ๒๐ กนั ยายน ๒๕๖๓.
๑๒ สัมภาษณ์ นางนอ้ ย เตีย๋ นา, เม่อื วนั ที่ ๑๔ กนั ยายน ๒๕๖๓.
๑๓ สัมภาษณ์ นางสมภสั สร จีนประชา, เมื่อวันท่ี ๒๐ กนั ยายน ๒๕๖๓.

๕๔

ใส่เอกสารให้ลูกค้าแทนการใช้ถุงพลาสติกเปน็ การลดขยะและประหยัดค่าใชจ้ ่ายในการซื้อถุงพลาสติก”๑๔
การนำเศษอาหารกลับมาใช้ประโยชน์โดยการหมัก เช่น ทำปุ๋ยและดินวัสดุพร้อมปลูกการทำน้ำหมัก
จุลินทรีย์ จากท่ีปราชญ์ชาวบ้านในชุมชนได้ให้ข้อมูลเก่ียวกับการนำกลับมาใช้ใหม่ ว่า....... “ฉันสอน
คนในชุมชนให้ทำดินและปุ๋ยจากขยะอินทรีย์ด้วยวิธีการใช้บ่อรองปูนซีเมนต์ใส่ขยะอินทรีย์ต่าง ๆ
ลงไปในบอ่ ประกอบด้วย เศษหญ้า เศษใบไม้ เศษอาหาร เปลือกมะพร้าว ผลไม้ตา่ ง ๆ สลับช้นั กันไป
แล้วแต่จะใส่ส่ิงไหนก่อน โดยใส่ไม่ให้แน่นเกินไป จากน้ันราดด้วยกากน้ำตาล รอเวลาในการย่อยของ
เศษอาหาร และนำผลผลิตท่ีได้ คือ ปุ๋ยและดิน มาใส่ต้นไม้ พลิกฟ้ืนทรัพย์ยากรดินของชุมชนให้มี
ความอุดมสมบูรณ”์ ๑๕ ขวดแกว้ โลหะ พลาสตกิ กระดาษ ขายให้ร้านคา้ ศนู ย์บาท เพือ่ นำไปใหโ้ รงงาน
แปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ และกิจกรรมขยะ แลกของใชใ้ นครัวเรือน เช่น ไข่ไก่ น้ำปลา ปลากระป๋อง
สบู่ผงซักฟอก ของศูนย์การเรียนรู้การจัดการขยะมูลฝอยแบบครบวงจร จากท่ีตัวแทนชาวบ้านได้ให้
ข้อมูลเก่ียวกับการนำกลับมาใช้ใหม่ ว่า....... “เป็นโครงการของประธาน อถล. เขาทำโครงการขยะ
ศูนย์บาท เขาก็มาทำที่ฝั่งนี้ทุกวันที่ ๑๕ ของทุกเดือน เป็นร้านขายของชำ มีห้องแถวให้คนงาน
ต่างด้าวเช่า เขามีกิจกรรมขยะและของใช้ในครัวเรือน ขวดพลาสติกแลกปลากระป๋อง น้ำปลา
นำ้ ยาล้างจาน”๑๖

๒. การรณรงคเ์ พ่ือสรา้ งจติ สำนึกในการจดั การขยะมูลฝอย

การจัดการคัดแยกขยะตน้ ทางจากครัวเรือนของชมุ ชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม
โดยมีการรณรงค์เพื่อสร้างจิตสำนึกในการจัดการขยะมูลฝอย เป็นการส่งเสริมให้ประชาชนตระหนัก
ในการคัดแยกขยะมูลฝอย เสริมสร้างองค์ความรู้และจิตสำนึกท่ีดีในการคัดแยกขยะมูลฝอย
รู้จักกระบวนการคัดแยกขยะอันตรายออกจากขยะทั่วไป มีการนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้อย่างถูกตอ้ ง
เหมาะสม เช่น ส่งเสริมการนำขยะอินทรีย์มาทำเป็นน้ำหมักชีวภาพเพื่อใช้ในครัวเรือน การรณรงค์
เพ่ือสร้างจิตสำนึกในการจัดการขยะมูลฝอย ส่งเสริมการผลิตที่สะอาดในภาคการผลิต โดยลดการใช้
วัสดุ ลดพลังงานและลดมลพิษ เพิ่มศักยภาพการใช้ทรัพยากรหมุนเวียน การนำของเสียกลับมาใช้
ประโยชน์และการออกแบบผลิตภัณฑ์ให้มีอายุการใช้งานได้นานขึ้น ส่งเสริมให้ภาคธุรกิจเอกชน
มีส่วนร่วมลงทุนและดำเนินการจัดการขยะให้ความรู้แก่ประชาชนเร่ืองการจัดการขยะอย่างถูกหลั ก
วิชาการ การรณรงค์และประชาสัมพันธ์ เพื่อสร้างจิตสำนึกให้ประชาชนเข้าใจ และยอมรับว่าเป็น
ภาระหน้าท่ีของตนเองในการร่วมมือกันจัดการขยะมูลฝอยท่ีเกิดขึ้นในชุมชน จากที่ประธานกลุ่ม
อาสาสมัครทอ้ งถ่นิ รักษ์โลกไดใ้ ห้ขอ้ มลู เกย่ี วกับการรณรงค์เพ่ือสร้างจิตสำนึกในการจดั การขยะมูลฝอย
วา่ ....... “กลุ่มอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) ได้มีการรณรงคเ์ พอื่ สร้างจิตสำนึกในการจัดการขยะ
มูลฝอย มีการส่งเสริมโดยการเชิญผู้นำชุมชนไปศึกษารูปแบบการจัดการขยะในสถานท่ีจริง ที่มีการ
จัดการขยะมูลฝอยแล้วประสบความสำเร็จ และการระดมสมองร่วมกันเพ่ือการนำวิธีการมาปรับใช้
แก้ไขปัญหาขยะท่ีเกิดในชุมชน มีการประชุมผู้นำชุมชน และประชนชนในพ้ืนที่ เพ่ือร่วมมือกัน

๑๔ สัมภาษณ์ นายชัยอาสา ลลี าศุภกจิ , เม่อื วันท่ี ๑๔ กนั ยายน ๒๕๖๓.
๑๕ สมั ภาษณ์ นางนอ้ ย เต๋ยี นา, เมื่อวนั ท่ี ๑๔ กนั ยายน ๒๕๖๓.
๑๖ สมั ภาษณ์ นายสามารถ เทียมอุบล, เมือ่ วนั ท่ี ๑๔ กนั ยายน ๒๕๖๓.

๕๕

เริ่มดำเนินการถนนปลอดถังขยะ และการทดลองคัดแยกขยะอย่างเต็มรูปแบบ”๑๗ องค์การบริหาร
ส่วนตำบลยายชา ได้จัดกิจกรรมตลาดนัดขยะรีไซเคิลเคล่ือนท่ี ได้มีการประชาสัมพันธ์ให้ประชาชน
คัดแยกขยะมูลฝอยแล้วนำขยะรีไซเคิลมาขาย กิจกรรมคัดแยกขยะอันตราย ตามที่สำนักงาน
ทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม จังหวัดนครปฐม ได้สนับสนุนตู้รองรับขยะอันตรายจำนวน ๔ ตู้
และได้มีการนำไปต้ังตามบริเวณพื้นที่ชุมชนตำบลยายชา ในแต่ละเขต ๆ ละ ๑ ตู้ และท่ีสำนักงาน
เทศบาล ๑ ตู้ และ ได้มีการประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนในพื้นท่ีตำบลยายชา นำขยะอันตรายมาแลก
สบู่ น้ำยาล้างจาน ปลากระป๋อง ผงซักฟอก น้ำปลา โดยได้มีการจัดกิจกรรมที่ศูนย์การเรียนรู้
การจัดการขยะมูลฝอยแบบครบวงจร ซึ่งได้มีการเก็บรวบรวมขยะอันตรายได้น้ำหนักรวมทั้งสิ้น
๒๖๒.๖๕ กิโลกรัม และได้มีการจ้างเหมาบริษัทนำขยะอันตรายไปกำจัดอย่างถูกหลักสุขาภิบาลต่อไป
จากท่ีตวั แทนชาวบา้ นไดใ้ ห้ข้อมูลเกี่ยวกับการคัดแยกขยะที่ตน้ ทางจากในครัวเรือน วา่ ...... “ผมไดน้ ำ
หลอดไฟท่ีเสียแล้ว ถ่านไฟฉายที่ใช้แล้ว กระป๋องยากันยุง กระป๋องสีและขวดทินเนอร์ที่ใช้หมดแล้ว
มาแลก สบ่กู ับน้ำยาลา้ งจานที่ อบต. ในกิจกรรมขยะอันตรายแลกของใชใ้ นครวั เรือน”๑๘

ดังน้ัน จากการศึกษาการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอ
สามพราน จังหวัดนครปฐม โดยภาพรวมสรุปได้ว่า การจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชน
ยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ประกอบด้วย ๒ รูปแบบ คือ ๑) การจัดการขยะมูลฝอย
แบบ ๓Rs โดยใหค้ วามรู้แกป่ ระชาชนใหช้ ว่ ยกนั ร่วมมอื ในการคัดแยกขยะมูลฝอย นำขยะมูลฝอยไปใช้
ประโยชนไ์ ด้ และลดปริมาณขยะมูลฝอยจากครวั เรือน ๒) การรณรงคเ์ พ่ือสร้างจิตสำนกึ ในการจัดการ
ขยะมูลฝอย เป็นการส่งเสริมให้ประชาชนตระหนักในการคัดแยกขยะมูลฝอย รู้จักกระบวนการ
คัดแยกขยะมูลฝอยอันตรายออกจากขยะมูลฝอยทั่วไป มีการนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้อย่างถูกต้อง
เหมาะสม

๔.๑.๓ สภาพปัญหาที่พบในการจัดการขยะมูลฝอยของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน
จงั หวัดนครปฐม รูปแบบ ๓Rs

ผลการศึกษาพบว่า แม้ชุมชนยายชาจะมีการจัดการขยะมูลฝอยด้วยการทำกิจกรรม
ท่ีเก่ียวข้องกับการจัดการขยะมูลฝอยรูปแบบต่าง ๆ แต่ยังคงพบวา่ ปญั หาขยะมูลฝอยในชุมชนยังคงมี
ให้พบเห็นได้ท่ัวทั้งชุมชน เนื่องการขาดการคัดแยกขยะจากครัวเรือนต้นทาง มีการทิ้งขยะหลาย
ประเภทรวมกันในถุงเดียวโดยไม่มีการคัดแยกขยะ เศษอาหาร ขยะอันตราย ขยะมีพิษ ทำให้ปริมาณ
ขยะมูลฝอยเพ่ิมขึ้น จัดเก็บไปกำจัดยาก และจากจำนวนประชากรเพ่ิมข้ึน การขยายตัวของชุมชน
โรงงานอุตสาหกรรม ทำให้การจัดการขยะมูลฝอยรูปแบบ ๓Rs ยังไม่บรรลุวัตถุประสงค์เท่าท่ีควร
จากท่ีปลัดองค์การบริหารส่วนตำบลยายชาได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับปัญหาขยะมูลฝอยในชุมชนยายชา
ว่า......“ต้องยอมรับว่าเราเป็นชุมชนเมือง ซ่ึงประชากรส่วนใหญ่ตอนนี้ มันก็จะเป็นแรงงาน แรงงาน
เขาเรียกว่า แรงงานต่างสัญชาติกับเราก็เยอะ บางคร้ังไอภ้ าพรวมลักษณะแบบนี้ ท่ีจะขอความร่วมมือตา่ ง ๆ

๑๗ สัมภาษณ์ นางสาวพรชนนั แซ่คู, เมื่อวนั ท่ี ๑๔ กนั ยายน ๒๕๖๓.
๑๘ สัมภาษณ์ นายณฐั วฒุ ิ พึง่ ประยูร, เม่อื วนั ที่ ๑๔ กันยายน ๒๕๖๓.

๕๖

แบบนี้ เปน็ ภาพรวมภาพใหญ่เลย ค่อนข้างจะยากพอสมควร แตถ่ ้าทำเป็นกลุ่มเล็ก ๆ ในชุมชนเล็ก ๆ
น้ีค่อนข้างพอจะทำได้อยู่ แต่ถ้าทำให้ภาพรวมภาพใหญ่เลยค่อนข้างจะยากหน่อย”๑๙ จากสภาพ
ปัญหาดังกล่าว ส่งผลให้การจัดการขยะมูลฝอยของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม
ยังไม่เกิดประสิทธิผลเท่าท่ีควร สภาพแวดล้อมของชุมชนโดยท่ัวไปยังพบมีขยะล้นถัง ภาชนะรองรับ
ขยะมูลฝอยไม่เพียงพอ การจัดเก็บตอ้ งมีการเพิ่มจำนวนรอบในการเก็บต่อวันมากกว่า ๒ รอบ จากที่
พนักงานประจำรถขยะขององค์การบริหารส่วนตำบลยายชาได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับปัญหาขยะมูลฝอย
ในชุมชนยายชา ว่า...... “ทุกวันนี้ต้องเก็บขยะทุกวัน วันนึงรถมี ๓ คัน คันเล็ก ๖ ตัน คันใหญ่ ๒ คัน
คันละ ๙ ถึง ๑๐ ตัน ขยะตำบลยายชาในแต่ละวันเกือบ ๓๐ ตัน ทั้งสองฝ่ัง แล้วบางวันนะ ไม่ใช่รอบ
เดียวนะ สองรอบ ไม่รู้มันมาจากไหนขยะ คือแบบมันไม่ใช่คนในตำบลอย่างเดียวคือคนจากที่อ่ืน”๒๐
เน่ืองด้วยปัจจัยด้านการขาดจิตสำนึกในการแยกขยะก่อนท้ิง ด้วยสภาพสังคมท่ีเร่งรีบแข่งขันกับเวลา
ทำให้ประชาชนในชุมชนนิยมซ้ืออาหารสำเร็จรูปท่ีบรรจุถุงพลาสติก กล่องโฟมมารับประทาน
และยังขาดความตระหนักในการแยะขยะก่อนท้ิง กรอปกับมีประชากรต่างถิ่นที่เข้ามาอาศัยอยู่
ในชุมชนเพ่ือประกอบอาชีพ ไม่ได้เห็นถึงความสำคัญของปัญหาขยะมูลฝอยท่ีเกิดข้ึนในชุมชนยายชา
อำเภอสามพราน จังหวดั นครปฐม เพราะคิดแต่เพยี งว่าไม่ใชช่ ุมชนบ้านเกิดของตน ปัญหาขยะมูลฝอย
ชุมชนยายชาจงึ ยงั มอี ยไู่ ม่หมดไปจนถึงปจั จบุ ัน

ดังนั้น สภาพการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน
จังหวัดนครปฐม แบ่งเป็น ๒ ด้าน ประกอบด้วย ๑) การจัดการขยะมูลฝอยโดยใช้หลัก ๓ Rs
๒) การรณรงคเ์ พ่ือสรา้ งจิตสำนกึ ในการจัดการขยะมลู ฝอย สรปุ ไดด้ ังตารางที่ ๔.๑

รปู แบบการจดั การ กจิ กรรม สภาพปัญหาที่พบ
คัดแยกขยะตน้ ทาง

จากครัวเรือน

๑. การส่งเสริมการจัดการ ๑. ลดใช้ถุงพาสติกตามตลาดนัดชุมชน ๑. มีขยะมูลฝอยตกค้างอยู่

คัดแยกขยะต้นทางจาก ส่งเสริมการใช้ถุงผ้า ตะกร้า เพื่อลด ในชมุ ชนเป็นจำนวนมากทำให้

ครวั เรอื น การใช้ถุงพลาสติก ใช้ผ้าเช็ดหน้าแทน ส่งกล่ินเหม็นรบกวน เปน็ แหล่ง

๑.๑ Reduce ลดการใช้ การใช้ กระดาษ เช็ ดหน้ า ใช้ ปิ่ นโต เพ าะ พั น ธุ์ สั ต ว์ แ ล ะ พ าห น ะ
(คิดก่อนใช้) หลีกเลี่ยงการ ใช้กล่องข้าวใส่อาหารแทนการใส่กล่อง นำโรคต่าง ๆ เช่น หนูแมลงสาบ
ใช้ อย่ างฟุ่ มเฟื อยท ำ ใ ห้ โฟม การส่งข้อมูลผ่านทาง E-mail เพื่อ แมลงวัน ท้ังยังเป็นแหล่งแพร่
ปรมิ าณขยะมูลฝอยลดลง ลดการใชก้ ระดาษ เชือ้ โรคโดยตรง เชน่ อหวิ าตกโรค

๑๙ สัมภาษณ์ นายโอฬาร เหล่าประยรู ศริ ,ิ เมื่อวนั ท่ี ๑๔ กนั ยายน ๒๕๖๓.
๒๐ สมั ภาษณ์ นายอภชิ าต แกว้ ประชา, เมือ่ วันที่ ๑๘ กันยายน ๒๕๖๓.

๕๗

๑.๒ Reuse นำกลับมา ๒. การทำกระถางต้นไม้ จากยางรถยนต์ อุจจาระร่วง บิด โรคผิวหนัง
ใช้ซ้ำ (ใช้แล้วใช้ซ้ำ) เพื่อ ท่ีหมดสภาพแล้ว การประดิษฐ์แจกัน บาดทะยกั โรคทางเดินหายใจ

เป็ นการใช้ทรัพยากร จากขวดน้ำพลาสติก การประดิษฐ์หมวก ๒. ไม่มีการคัดแยกขยะมูลฝอย

อย่างคุ้มค่าทีส่ ดุ จากกระป๋องเบียร์ และ การประดิษฐ์ ในครัวเรือนก่อนท้ิง จึงทำให้

กระเปา๋ จากกล่องนม เป็นภาระ เกิดความยากลำบาก

๑.๓ Recycle นำกลับมา ๓. การนำขยะเศษอาหารกลับมาใช้ กั บ เจ้ าห น้ าท่ี ใน ก ารจั ด ก าร
ใช้ใหม่การคัดแยกขยะ ประโยชน์ เช่น ทำปุ๋ยและดินพร้อมปลูก คดั แยกขยะมลู ฝอยในชมุ ชน

มูลฝอยแต่ละประเภทท่ี การทำน้ำหมักจุลินทรีย์ ขวดแก้ว โลหะ ๓. การทิ้งขยะไม่เป็นที่ส่งผล
สามารถนำกลับมาแปรรูป พลาสตกิ กระดาษ ขายให้ร้านคา้ ศูนยบ์ าท ทำให้ขยะมูลฝอยไปอุดตันท่อ
ใหม่หมุนเวียนกลับเข้าสู่ เพอื่ นำไปให้โรงงานแปรรูปเป็นผลติ ภัณฑ์ ระบายน้ำ ทำใหเ้ กดิ น้ำทว่ มขัง
กระบวนการผลิตของ ใหม่ และกิจกรรมขยะแลกของใช้ใน ในชมุ ชนบางจุด
ครัวเรือน เชน่ ไขไ่ ก่ น้ำปลา ปลากระป๋อง
แต่ละประเภท สบู่ผงซักฟอก ของศูนย์การเรียนรู้การ ๔. มีการเผาเศษขยะมูลฝอย
จดั การขยะมูลฝอยแบบครบวงจร ทำใหเ้ กดิ มลพิษทางอากาศ

๒) การรณรงคเ์ พ่ือสรา้ ง ๑. กิจกรรมการส่งเสริมให้ประชาชน ๑. ประชาชนส่วนใหญ่ยังขาด
จิตสำนึกในการจดั การ ตระหนักในการคดั แยกขยะมูลฝอย จิตสำนึก และการให้ความสำคัญ
ขยะมูลฝอย
๒. กิจกรรมอบรมให้ความรู้และการ ในการคดั แยกขยะมลู ฝอย

ปลูกฝังจิตสำนึกที่ดีในการคัดแยกขยะ ๒. เยาวชนจิตอาสาไม่ให้ความ
มูลฝอย ร่วมมือในการเข้ามามีส่วนร่วม

๓. กิจกรรมการฝึกทักษะการคัดแยก ในการทำกิจกรรม เช่น การ
ขยะอันตรายออกจากขยะทว่ั ไป
รณรงค์เพ่ือสร้างจิตสำนึกใน

การจดั การขยะมูลฝอย

๔.๒ ผลการศึกษาการพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชน
ยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม

จากการศึกษาได้พบสภาพปัญหาการจัดการขยะมูลฝอยของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน
จังหวัดนครปฐม รูปแบบ ๓Rs เน่ืองการขาดการคัดแยกขยะจากครัวเรือนต้นทาง มีการท้ิงขยะหลาย
ประเภทรวมกันในถุงเดยี วโดยไม่มีการคัดแยกขยะ เศษอาหาร ขยะอนั ตราย ขยะมีพษิ ทำให้ปริมาณ
ขยะมูลฝอยเพ่ิมขึ้น จัดเก็บไปกำจัดยาก และจากจำนวนประชากรเพ่ิมข้ึน การขยายตัวของชุมชน
โรงงานอุตสาหกรรม ทำให้การจัดการขยะมูลฝอยรูปแบบ ๓Rs ยังไม่บรรลุวัตถุประสงค์เท่าท่ีควร
ส่งผลให้ปัญหาขยะมูลฝอยกลายเป็นปัญหาสำคัญที่มีผลกระทบต่อส่ิงแวดล้อม คุณภาพชีวิตของ
ประชาชน และสภาพความเป็นอยู่ในชุมชนมากมาย ส่งกล่ินเหม็นรบกวน เป็นแหล่งเพาะพันธุ์สัตว์
และพาหะนำโรคต่าง ๆ เช่น หนู แมลงสาบ แมลงวัน ทั้งยังเป็นแหล่งแพร่เชื้อโรคโดยตรง เช่น

๕๘

อหวิ าตกโรค อุจจาระร่วง บดิ โรคผิวหนงั บาดทะยัก โรคทางเดินหายใจ เกิดการปนเป้ือนของสารพิษ
เช่น ตะกั่ว ปรอท ลงสู่พ้ืนดินและแหล่งน้ำ แหล่งน้ำเน่าเสีย ท่อระบายน้ำอุดตัน อันเป็นสาเหตุของ
ปัญหาน้ำท่วม เป็นแหล่งกำเนิดมลพิษทางอากาศ เช่น ฝุ่นละออง เขม่า ควัน จากการเผาขยะ และ
เกิดก๊าซมีเทนจากการฝังกลบขยะมูลฝอย และขยะมูลฝอยบางชนิดไม่ย่อยสลาย และกำจัดได้ยาก
เช่น โฟม พลาสติก ทำให้ตกค้างสู่ส่ิงแวดล้อมท้ังทางด้านกายภาพ เศรษฐกิจ สุขภาพอนามัย และ
จิตใจ ดังนั้น ผู้วิจัยจึงได้นำเสนอองค์ความรู้เก่ียวกับแนวคิดการจัดการขยะมูลฝอยรูปแบบ ๗Rs
เข้าไปสู่กิจกรรมโครงการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ “การส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ
ณ แหล่งกำเนิด” โดยร่วมกิจกรรมเชิงปฏบิ ัติการร่วมกับกลุ่มอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) องค์การ
บริหารสว่ นตำบลยายชา สำนักงานพัฒนาชมุ ชน อำเภอสามพราน จงั หวัดนครปฐม และเยาวชนจิตอาสา

ผลการศึกษาพบว่า จากสภาพการจัดการขยะมูลฝอยในชุมชนยายชา มีการจัดการขยะ
มูลฝอยเพียง ๒ รูปแบบเท่าน้ัน ปัจจุบันชุมชนยายชา มีแนวโน้มจำนวนประชากรเพิ่มข้ึนทุกปี
จึงทำให้ปริมาณขยะมูลฝอยเพ่ิมตามข้ึนไปด้วย ส่งผลให้ปัญหาขยะมูลฝอยกลายเป็นปัญหาสำคัญ
ทมี่ ีผลกระทบตอ่ สิ่งแวดล้อม คุณภาพชีวติ ของประชาชน และสภาพความเปน็ อยใู่ นชมุ ชนเป็นอย่างมาก
ส่งผลต่อการจัดการขยะมูลฝอยโดยใช้หลัก ๓Rs ที่ยังไม่ครอบคลุมท่ัวถึง อีกทั้งยังไม่ตอบโจทย์ของ
สภาพปญั หาท่ีเกิดขนึ้ ตอ่ สังคมและต่อสภาพการเปลี่ยนแปลงของชุมชนยายชาในปัจจุบนั ดงั น้ัน จึงได้
มีการขับเคล่ือนการพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม ด้วยกระบวนการ ๗Rs
และใช้หลักกิจกรรมโครงการส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด
เป็นตัวขับเคลื่อนส่งเสริมการพัฒนาในพ้ืนท่ีชุมชนยายชา เพื่อสร้างจิตสำนึกท่ีดีในการจัดการขยะ
มูลฝอยของทุกคนในชุมชน ผู้วิจัยได้ทำการศึกษาเอกสารจากรายงานขององค์การบริหารส่วนตำบล
ยายชา กลุ่มอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) การสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญในพนื้ ที่ จำนวน
๑๖ คน ประกอบด้วย ๑) กลุ่มผู้นำชุมชน ผู้นำกลุ่มองค์กรชุมชน ๒) กลุ่มผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ
ด้านการจัดการขยะมูลฝอย ๓) กลุ่มเยาวชนจิตอาสาด้านอนุรักษ์ส่ิงแวดล้อม เบอ้ื งต้นไดม้ ีการประชุม
รว่ มกันของกลมุ่ ผูใ้ หข้ อ้ มลู สำคญั เพ่อื ขับเคลอ่ื นการพัฒนารปู แบบการจดั การขยะมูลฝอยแบบมสี ว่ นรว่ ม
ด้วยกระบวนการ ๗Rs โดยใช้หลักกิจกรรมโครงการส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ
ณ แหล่งกำเนิดเปน็ ตัวขบั เคล่ือนสง่ เสริมการพฒั นาในพืน้ ทชี่ ุมชนยายชา โดยผู้วิจยั ไดร้ ว่ มสงั เกตการณ์
และรว่ มประชุมดังกล่าว เม่ือวันที่ ๑๔ กันยายน ๒๕๖๓ ณ ท่ีทำการองค์การบริหารส่วนตำบลยายชา
จากการประชุมได้ข้อสรุปเก่ียวกับ การพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม
ด้วยกระบวนการ ๗Rs โดยใช้หลักกิจกรรมโครงการส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ
ณ แหล่งกำเนิดเป็นตัวขับเคลื่อนส่งเสริมการพัฒนาในพ้ืนที่ชุมชนยายชา จากการร่วมกันวิเคราะห์
ทุนของชุมชน วิถีชีวติ ทุนเดิมของทรัพยากร ทุนทางสังคม เครือข่ายต่าง ๆ ที่ยินดีเข้ามาสนับสนุนให้
การมีส่วนร่วม จึงได้ร่วมกันขับเคล่ือนโครงการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ “การส่งเสริมการจัดการขยะ
มูลฝอยครัวเรือนตน้ แบบ ณ แหลง่ กำเนดิ ”

ดังนั้น ผู้วิจัยจึงได้ทำการสรุปประเด็นเกี่ยวกับการพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอย
แบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม โดยใช้กระบวนการแบบ PDCA
เพื่อวิเคราะห์การพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมด้วยกระบวนการ ๗Rs และใช้

๕๙

หลักกิจกรรมโครงการสง่ เสรมิ การจัดการขยะมูลฝอยครวั เรอื นต้นแบบ ณ แหลง่ กำเนิด เป็นตัวขับเคลือ่ น
ส่งเสริมการพัฒนาในพื้นท่ีชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ในโครงการฝึกอบรม
เชิงปฏิบัติการ “การส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด” โดยร่วม
กิจกรรมเชงิ ปฏิบัติการร่วมกับกลุ่มอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา
สำนกั งานพัฒนาชมุ ชน อำเภอสามพราน จังหวดั นครปฐม และเยาวชนจิตอาสาสรปุ ได้ ดังนี้

ข้ันตอนท่ี ๑ เป็นข้ันตอนการวางแผนเพื่อร่วมกันวิเคราะห์ถึงทุนของชุมชนยายชา
ด้านศักยภาพ ด้านทรัพยากร ด้านบุคลากร ด้านสังคมและวัฒนธรรม ในการพัฒนารูปแบบการ
จัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมด้วยกระบวนการ ๗Rs และใช้หลักกิจกรรมโครงการส่งเสริมการ
จัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด เป็นตัวขับเคลื่อนส่งเสริมการพัฒนาในพ้ืนท่ี
ชุมชนยายชาโดยมีการประชุมคณะกรรมดำเนินงานกลุ่มอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) ร่วมกับ
องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา สำนักงานพัฒนาชุมชน อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม และ
เยาวชนจิตอาสา

จากผลการประชุมร่วมกันได้ประเด็น ดังน้ี วิเคราะห์ประเด็นหรือหาข้อสรุปเก่ียวกับการ
พัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา โดยวิเคราะห์จากทุนเดิมของ
ชุมชนยายชา ที่มีสภาพพ้ืนที่ชุมชนมีแม่น้ำผ่านแบ่งพ้ืนที่ชุมชนออกเป็นสองส่วน โดยพื้นท่ีหมู่ที่ ๑
ถึงหมู่ท่ี ๓ เป็นชุมชนท่ีมีความแออัด มีการขยายตัวของอาคารท่ีพักอาศัยและมีการขยายของจำนวน
ประชากรสูง เนื่องจากพื้นท่ีส่วนใหญ่เป็นพื้นท่ีติดถนนหลัก การคมนาคมสะดวก สามารถเดินทางเข้า
สู่เมืองหลวงได้ง่าย ทำให้มีโครงการหมู่บ้านจัดสรรเกิดข้ึนในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลยายชา
จำนวนมาก ส่วนพื้นที่หมู่ที่ ๔ ถึงหมู่ที่ ๖ สภาพโดยทั่วไปของชุมชนเป็นชุมชนเกษตรกรรม มกี ารทำไร่
ทำสวน ปลูกพืชผัก ผลไม้ มีสภาพความเป็นอยู่แบบชุมชนด้ังเดิม แต่มีจำนวนประชากรเพิ่มขึ้น
เช่นเดียวกับชุมชนพื้นที่หมู่ ๑ ถึงหมู่ ๓ การขยายตัวของชุมชน จำนวนประชากรท่ีเพิ่มขึ้น โรงงาน
อุตสาหกรรมในพ้ืนท่ีจำนวนมาก ทำให้มีปริมาณขยะมูลฝอยของชุมชนเพิ่มมากขึ้น ส่งผลกระทบต่อ
คณุ ภาพชีวิตของประชาชนในชมุ ชน ดังน้ัน กลุ่มอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) ร่วมกับ องค์การ
บริหารส่วนตำบลยายชา สำนักงานพัฒนาชุมชน อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม และประชาชน
ในชุมชนยายชา จึงมีมตเิ ห็นชอบดว้ ยในการเลือกการพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีสว่ นร่วม
ดว้ ยกระบวนการ ๗Rs และใช้หลักกิจกรรมโครงการส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ
ณ แหลง่ กำเนิด เปน็ ตวั ขับเคลือ่ นสง่ เสรมิ การพัฒนาในพ้ืนที่ชุมชนยายชา

ขั้นตอนที่ ๒ เป็นข้ันตอนการจัดกิจกรรมโครงการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ “การส่งเสริม
การจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด”เพ่ือเป็นตัวขับเคล่ือนส่งเสริมการพัฒนา
ในพื้นท่ีชุมชนยายชา โดยกลุ่มอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา
สำนักงานพัฒนาชุมชน อำเภอสามพราน จังหวดั นครปฐม และเยาวชนจิตอาสา ซึง่ มกี ิจกรรมตา่ ง ๆ ดังน้ี

๑) การฝึกอบรมให้ความรู้เก่ียวกับหน้าที่ของพลเมือง การรับผิดชอบต่อส่วนรวม
การรับผิดชอบต่อสังคม การปลูกฝังจิตสำนึกและตระหนักในการคัดแยกขยะมูลฝอยในครัวเรือน
การฝึกทักษะด้านการคัดแยกขยะมูลฝอยในครัวเรือน กระบวนการคัดแยกประเภทขยะมูลฝอย
ในครัวเรือนตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง ระบบการจัดการขยะมูลฝอยให้เป็นการจัดการทรัพยากร

๖๐

ท่ีเป็นมิตรกับส่ิงแวดล้อม เน้นรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมโดยใช้กระบวนการ ๗Rs
ประโยชนข์ องการแปรรูปขยะมูลฝอยเพือ่ ยกระดบั และสร้างมลู ค่าเพิม่ จากขยะมูลฝอยชุมชน

๒) การแปรรูปขยะมูลฝอย โดยการฝึกทำหมวกจากกล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยา
ปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยาล้างจาน ถุงนำ้ ยาซักผ้า ถุงผงซกั ฟอก เพ่ือสรา้ งมูลค่าเพิม่ โดย สำนักงานพัฒนาชมุ ชน
อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ร่วมกับ กลุ่มอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) เป็นวิทยากร
ผู้เช่ียวชาญบรรยายให้ความรู้ดา้ นการแปรรูปขยะมูลฝอยการทำหมวกจากกล่องนม ถุงขนมพลาสติก
ถุงนำ้ ยาปรบั ผา้ นุ่ม ถงุ น้ำยาล้างจาน ถงุ น้ำยาซักผ้า ถุงผงซักฟอก เพ่ือสรา้ งมูลค่าเพ่มิ จากขยะมลู ฝอย

ขัน้ ตอนท่ี ๓ เปน็ การร่วมกันตรวจสอบ ประเมินผลจากการพฒั นารูปแบบการจัดการขยะ
มูลฝอยแบบมีส่วนร่วมด้วยกระบวนการ ๗Rs และใช้หลักกิจกรรมโครงการส่งเสริมการจัดการขยะ
มูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด เป็นตัวขับเคล่ือนส่งเสริมการพัฒนาในพื้นที่ชุมชนยายชา
โดยกลุ่มอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา สำนักงานพัฒนาชุมชน
อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม และเยาวชนจิตอาสา ร่วมมือกันในการตรวจสอบผลท่ีเกิดขึ้นว่า
การพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมด้วยกระบวนการ ๗Rs และใช้หลักกิจกรรม
โครงการส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด เป็นไปตามเป้าหมายหรือ
ตามวัตถุประสงค์ท่ีตั้งไว้หรือไม่ พบอุปสรรค ปัญหา เกิดขึ้นมาจากอะไร มีผลกระทบอย่างไรบ้าง
ทั้งผลดี ผลเสยี

ขัน้ ตอนท่ี ๔ เปน็ การปรับปรุงแก้ไขกิจกรรมหรือการดำเนินงานให้เหมาะสมในการพัฒนา
รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมด้วยกระบวนการ ๗Rs และใช้หลักกิจกรรมโครงการ
ส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนตน้ แบบ ณ แหล่งกำเนิด เป็นตัวขับเคลื่อนส่งเสริมการพัฒนา
ในพื้นท่ีชุมชน โดยกลุ่มอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา
สำนักงานพัฒนาชุมชน อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม และเยาวชนจิตอาสา ร่วมมือกันในการ
ปรับปรุงแก้ไข อุปสรรค ปัญหา ที่เกิดข้ึน หลังจากการตรวจสอบผลที่ได้จากการฝึกอบรมให้ความรู้
และการแปรรูปขยะมูลฝอยโดยการทำหมวกจากกล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม
ถุงน้ำยาล้างจาน ถุงน้ำยาซักผ้า ถุงผงซักฟอก เพ่ือยกระดับและสร้างมูลค่าเพ่ิม แล้วพบว่ามีอุปสรรค
ปัญหา เกิดขึ้น จึงได้นำอุปสรรค ปัญหา เหล่าน้ันมาสู่กระบวนการวิเคราะห์ สังเคราะห์ เพ่ือแก้ไข
ปรับปรุงใหส้ มบรู ณย์ ิง่ ข้ึนจนนำไปส่เู ป้าหมายหรือวัตถปุ ระสงค์ทตี่ ้งั ไว้

จากผลของการศึกษา ทำให้เห็นถึงการพัฒนารูปแบบจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม
ของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ด้วยกระบวนการ ๗Rs และใช้หลักกิจกรรม
โครงการส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด โดยความร่วมมือของ
กลุ่มอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา สำนักงานพัฒนาชุมชน
อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม และเยาวชนจิตอาสา เพ่ือพัฒนารูปแบบจัดการขยะมูลฝอยแบบ
มีส่วนร่วม เพื่อให้สามารถแก้ไขปัญหาขยะมูลฝอยในชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้ประชาชน
มีความรู้และมีทักษะ สามารถคัดแยกและจัดการขยะมูลฝอยแต่ละประเภทได้อย่างเหมาะสม
มีจิตสำนึก และเห็นคุณประโยชน์ในการคัดแยกขยะมูลฝอย สามารถสร้างรายได้และลดรายจ่าย
จากการคัดแยกขยะมูลฝอยได้ ทำให้ปัญหากล่ินเหม็นจากขยะเน่าเสียลดลง ลดปัญหามลพิษ

๖๑

ทางอากาศจากการเผาใบไม้ ทำให้สภาพอากาศดีขึ้น และพื้นที่มีความสะอาด วัชพืชในแม่น้ำลำคลอง
ลดลง มีสภาพท่ีสวยงามสะอาดน้ำไหลสะดวกมากขึ้น จากการสังเกตประชาชนในชุมชนยายชามีการ
ใช้ถุงผ้าแทนการใชถ้ ุงพลาสตกิ มากย่ิงข้ึน มีการใชแ้ ก้วสแตนเลสแทนการใช้แก้วน้ำพลาสติก มีการใช้
ปิ่นโตใส่อาหารแทนการใช้กล่องโฟมและถุงพลาสติก นำไปสู่การเกิดครอบครัวตัวอย่าง โดยกลุ่ม
อาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) ได้ให้การยกย่องว่าเป็นครอบครัวที่สามารถถ่ายทอดความรู้ และ
ทักษะในการคัดแยกประเภทขยะมูลฝอยสู่ชุมชนได้ ส่งผลให้ปัญหาขยะมูลฝอยในพ้ืนที่ตำบลยายชา
ได้รับการแกไ้ ขอยา่ งเปน็ ระบบ ทำให้ปรมิ าณขยะมลู ฝอยในชมุ ชนลดลง

ขั้นตอนนี้เป็นกิจกรรมเชิงปฏิบัติการในโครงการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ “การส่งเสริม
การจดั การขยะมลู ฝอยครัวเรือนตน้ แบบ ณ แหล่งกำเนิด” โดยผวู้ ิจยั มสี ่วนรว่ มกจิ กรรมเชิงปฏิบตั ิการ
ร่วมกับ องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา สำนักงานพัฒนาชุมชน อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม
กลมุ่ อาสาสมัครทอ้ งถ่ินรักษโ์ ลก (อถล.) และเยาวชนจติ อาสา ดังนี้

๑) หลกั การและเหตุผล

การแก้ไขปัญหาขยะมูลฝอยขององค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินถือเป็นปัญหาสำคัญและ
สะสมมายาวนาน รัฐบาลถือว่าเป็นวาระแห่งชาติท่ีจะต้องแก้ไข โดยกำหนดแผนแม่บทการบริหาร
จัดการขยะมูลฝอยของประเทศ (พ.ศ. ๒๕๕๙ - ๒๕๖๔) และแผนปฏิบตั กิ ารจดั การขยะมูลฝอยชมุ ชน
“จังหวัดสะอาด” ประจำปี พ.ศ.๒๕๖๓ ขึ้น โดยมอบหมายให้กระทรวงมหาดไทยและกระทรวง
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเป็นหน่วยงานท่ีจะต้องขับเคลื่อนการบริหารจัดการขยะมูลฝอย
ในภาพรวมทั้งประเทศ เช่น เรื่องของการประกวดจังหวัดสะอาด การจัดกลุ่มพ้ืนท่ีการจัดการมูลฝอย
(Clusters) ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และการกำจัดขยะอิเล็กทรอนิกส์ ปัจจุบันประเทศไทย
มีขยะอิเล็กทรอนิกส์ตกค้างเพื่อรอการกำจัดอยู่ในประเทศกว่า ๕ แสนตัน และขยะมูลฝอยครัวเรือน
ตกค้างกว่า ๒๐ ล้านตัน แนวทางการจัดการขยะมูลฝอยให้ใช้หลัก ๓ช หรือ ๓Rs คือ การใช้น้อย
(Reduce) การใช้ซ้ำ (Reuse) และการนำกลับมาใช้ใหม่ (Recycle) ปัญหาจากขยะมูลฝอยจึงเป็น
เร่ืองท่ีมีความสำคัญ เนื่องจากขยะมูลฝอยส่งผลกระทบต่อมนุษย์และส่ิงแวดล้อมอย่างเห็นได้ชัด
เพื่อลดปัญหาการเพ่ิมขึ้นของปริมาณขยะมูลฝอยและขยะมูลฝอยตกค้าง จึงต้องมีการคัดแยก
ขยะมูลฝอยให้ถูกประเภทเพื่อสะดวกในการจัดการ เช่น ขยะมูลฝอยย่อยสลายได้ก็นำไปทำปุ๋ยหมัก
ขยะมูลฝอยอันตรายก็นำเข้าสู่ระบบการทำลายที่ปลอดภัย ส่วนขยะมูลฝอยที่รีไซเคิลได้ก็นำรวบรวม
เขา้ สู่กระบวนการรีไซเคิล เพือ่ นำมาใช้ประโยชนใ์ หม่ สว่ นขยะมูลฝอยทั่วไปกน็ ำไปทิ้งหรอื นำไปกำจดั
อย่างถูกวิธีและตามหลักสุขาภิบาลต่อไป หากทราบว่าขยะมูลฝอยรีไซเคิล มีชนิดใดบ้าง ก็สามารถ
แยกชนิดได้อย่างละเอียดตั้งแต่ในครัวเรือน เม่ือนำไปขายก็จะเพ่ิมมูลค่าของขยะมูลฝอยรีไซเคิล
ให้มากข้ึน และง่ายต่อการนำเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลประเภทนั้น ๆ ขยะมูลฝอยในครัวเรือน
โดยท่ัวไปสามารถ แยกออกเป็นวัสดุรีไซเคิลได้เป็น ๔ ประเภท คือ แก้ว กระดาษ พลาสติก โลหะ/
อโลหะ ซึ่งเมื่อคัดแยกออกเป็น ประเภทต่าง ๆ แล้วมักจะเรียกว่าวัสดรุ ไี ซเคิล การคัดแยกขยะมูลฝอย
ก่อนท้ิงในครัวเรือน จะช่วยลดปริมาณขยะมูลฝอยในครัวเรือนและลดปัญหาขยะมูลฝอยที่ตกค้าง
ตามชุมชน ทำให้สิ่งแวดล้อมสะอาดได้เป็นอย่างมาก อีกทั้งยังเป็นการลดการใช้ทรัพยากรธรรมชาติ
ลดการใชพ้ ลังงาน และลดมลพิษท่ีจะเกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ดังน้ัน จำเป็นอย่างย่ิงท่ีประชาชน

๖๒

จะร่วมมอื กันลดและแก้ไขปัญหาขยะมูลฝอยท่ีเกิดข้ึน ด้วยการคดั แยกขยะมูลฝอยให้ถูกประเภท และ
นำวัสดุที่สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้เข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล เพ่ือใช้ทรัพยากรธรรมชาติได้อย่าง
คมุ้ คา่ และย่งั ยืนตอ่ ไป

ณ ปัจจุบัน การแก้ปัญหาที่ดีท่ีสุดคือการแก้ปัญหาท่ีต้นทาง สำคัญที่สุดคือการแยกขยะ
มูลฝอยให้ได้ เพราะฉะนั้นท้องถ่ินต้องปรับตัวทุกอย่างเพ่ือให้เกิดงานท่ีมีผลสัมฤทธิ์สูง การทำงาน
ในส่วนของทอ้ งถิน่ ต้องสอดคล้องและเป็นไปในทิศทางเดยี วกบั การทำงานของส่วนกลาง ส่วนภมู ิภาค
เพ่ือก่อให้เกิดผลสัมฤทธ์ิที่เป็นรูปธรรม เกิดการใช้จ่ายงบประมาณที่มีประสิทธิภาพ คุ้มค่า ประหยัด
โปร่งใส และเกิดประโยชน์ต่อชุมชนท้องถ่ินอย่างแท้จริง ปัจจุบันองค์การบริหารส่วนยายชา
อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม มีทั้งจำนวนประชากร ๘,๑๑๑ คน ครัวเรือนมีจำนวน ๕,๐๙๐
ครวั เรอื น จำนวนประชากรแฝงในพื้นทป่ี ระมาณ ๓,๙๔๙ คน การประกอบอาชีพของคนในชมุ ชนสว่ น
ใหญ่ อาชพี หลักคือ ค้าขาย และรับจ้างในโรงงานอตุ สาหกรรม อาชีพรอง คือ เกษตรกรรม ซึ่งจำนวน
ประชากรมีแนวโน้มเพิ่มข้ึนทุกปี เนื่องจากมีหมู่บ้านจัดสรรโครงการต่าง ๆ ก่อต้ังข้ึนในเขตองค์การ
บริหารส่วนตำบลยายชาเพิ่มขึ้น ส่งผลให้ปริมาณขยะมูลฝอยเพิ่มตามข้ึนไปด้วย จากข้อมูลปริมาณ
ขยะที่องค์การบริหารส่วนตำบลจัดเก็บและนำส่งไปกำจัดมีปริมาณเพม่ิ ขึ้นทุกปี จึงเปน็ ภาระหนักของ
องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา ในการบริหารจัดการขยะเหล่านัน้ ปริมาณขยะมูลฝอยท่ีเพมิ่ มากข้ึน
ทุกวัน ส่งผลให้ปัญหาขยะมูลฝอยกลายเป็นปัญหาสำคัญท่ีมีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม คุณภาพชีวิต
ของประชาชน และสภาพความเป็นอยู่ในชุมชนมากมาย ได้แก่ บ้านเมืองสกปรกไม่น่ามอง
เสียทัศนียภาพ ส่งกล่ินเหม็นรบกวน เป็นแหล่ง/เพาะพันธุ์สัตว์พาหะนำโรค เช่น หนู แมลงสาบ
แมลงวัน ท้ังยังเป็นแหล่งแพร่เช้ือโรคโดยตรง เช่น อหิวาตกโรค อุจจาระร่วง บิด โรคผิวหนัง
บาดทะยัก โรคทางเดนิ หายใจ เกิดการปนเป้ือนของสารพษิ เช่น ตะก่วั ปรอท ลงส่พู ้ืนดนิ และแหลง่ น้ำ
แหล่งน้ำเน่าเสีย ท่อระบายน้ำอุดตัน อันเป็นสาเหตุของปัญหาน้ำท่วม เป็นแหล่งกำเนิดมลพิษทาง
อากาศ เช่น ฝุ่นละออง เขม่า ควัน จากการเผาขยะมูลฝอย และเกิดก๊าซมีเทนจากการฝังกลบขยะ
มูลฝอย และขยะบางชนิดไม่ย่อยสลาย และกำจัดได้ยาก เช่น โฟม พลาสติก ทำให้ตกค้าง
สูส่ ่งิ แวดลอ้ ม ท้งั ทางด้านกายภาพ เศรษฐกิจ สขุ ภาพอนามัย และจิตใจ

อาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) จากแนวทางหนังสืออำเภอสามพราน ท่ี นฐ ๐๐๒๓.๑๒/
๑๗๕๘ ลงวันท่ี ๒๖ ธนั วาคม ๒๕๖๐ เร่ือง โครงการอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) โดยให้องค์กร
ปกครองส่วนท้องถ่ินเปิดรับสมัคร บุคคลท่ีมีความสนใจ มีความสมัครใจ มีความเสียสละและอุทิศตน
ในการทำงานด้านการจัดการสิ่งปฏิกูลและมูลฝอย การปกป้องและรักษาส่ิงแวดล้อม
ในท้องถิ่นของตนเอง ร่วมเป็นอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก ใช้ชื่อย่อว่า “อถล.” และให้แต่งต้ัง
คณะกรรมการสง่ เสรมิ และสนับสนุนอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก เพ่ือจัดกิจกรรมปฐมนิเทศ ฝึกอบรม
ประชุม สัมมนา เพื่อพัฒนา อถล. ให้เข้าใจบทบาทหน้าที่ของตนเอง และสามารถปฏิบัติงานได้อย่าง
มีประสิทธิภาพ ร่วมส่งเสริม สนับสนุน อถล. ในการเข้าร่วมหรือจัดกิจกรรมด้านการบริหารจัดการ
สงิ่ ปฏกิ ูลและมลู ฝอย การปกป้อง และรกั ษาสง่ิ แวดล้อม

ด้วยเหตุผลดังกล่าว องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา จังหวัดนครปฐม จึงได้จัดทำ
โครงการส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด เพื่อถ่ายทอดความรู้

๖๓

แก่อาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) และประชาชน ให้ช่วยกันร่วมมือในการคัดแยกขยะมูลฝอย
นำขยะไปใช้ประโยชน์ ลดปริมาณขยะมูลฝอยจากครัวเรือน การปกป้องและรักษาส่ิงแวดล้อม
ในท้องถิ่นของตนเอง การอนุรักษ์ และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม การท่องเที่ยวเชิงนิเวศ
ท่ีไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม ส่งเสริมกระบวนการมีส่วนร่วม โดยให้ประชาชนร่วมคิด ร่วมตัดสินใจ
ร่วมวางแผน ร่วมลงมือทำ และร่วมตดิ ตามผลการดำเนนิ งานในการแกไ้ ขปัญหารว่ มกนั

๒) วตั ถปุ ระสงค์

๑ เพื่อให้ความรู้การคัดแยกประเภทขยะมูลฝอย และส่งเสริม สนับสนุนให้อาสาสมัคร
ท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) และประชาชน ดำเนินการคัดแยกขยะมูลฝอยในครัวเรือนตามหลักปรัชญา
ของเศรษฐกจิ พอเพียง

๒ เพื่อสร้างครอบครัวตัวอย่างในการจัดการขยะมูลฝอย ที่เกิดจากการพัฒนา โดยกลุ่ม
อาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) ที่อยู่อาศัยในพื้นท่ีเอง เพ่ือประโยชน์ต่อประชาชนในพื้นท่ี
และสามารถใช้เป็นต้นแบบการพัฒนาในพ้นื ทอ่ี น่ื ๆ

๓ เพอื่ ใหค้ รอบครวั ตัวอย่างสามารถลดปริมาณขยะมลู ฝอยที่ตอ้ งนำไปกำจดั ลงได้

๔ เพ่ือสร้างแรงจูงใจ และกระตุ้นให้เกิดกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการ
ขยะมลู ฝอยกันในชมุ ชนอย่างย่ังยนื

๕ เพ่ือตระหนักถึงความสำคัญของทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมในชุมชนท้องถ่ิน
และร่วมกนั รกั ษา ฟนื้ ฟทู รพั ยากรธรรมชาตแิ ละสิง่ แวดลอ้ มในชมุ ชนท้องถ่นิ เพ่อื ลกู หลานต่อไป

๓) กลุ่มเป้าหมาย

อาสาสมคั รทอ้ งถ่ินรักษ์โลก (อถล.) และเยาวชนจิตอาสา จำนวน ๕๐ คน

๔) ผลที่ได้รับ

๑ อาสาสมคั รทอ้ งถ่ินรักษ์โลก (อถล.) และเยาวชนจิตอาสา มคี วามรู้ ทักษะ สามารถคดั แยก
และจัดการขยะมูลฝอยแตล่ ะประเภทไดอ้ ยา่ งเหมาะสม

๒ เกิดครอบครัวตัวอยา่ งท่ีสามารถถา่ ยทอดความรู้ และทักษะในการคัดแยกประเภทขยะ
มลู ฝอยส่ชู ุมชนได้

๓ ปัญหาขยะมูลฝอยในพื้นท่ีตำบลยายชาได้รับการแก้ไขอย่างเป็นระบบ และปรมิ าณขยะ
มูลฝอยลดลง

๔ ค่าใชจ้ ่ายในการจ้างเหมากำจดั ขยะมลู ฝอยขององคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำบลยายชาลดลง

๕ อาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) และเยาวชนจิตอาสา มีจิตสำนกึ เหน็ คุณประโยชน์
ในการคัดแยกขยะมูลฝอย

๖ อาสาสมัครทอ้ งถิ่นรักษโ์ ลก (อถล.) และเยาวชนจติ อาสา สามารถสร้างรายได้ ลดรายจ่าย
จากการคัดแยกขยะมลู ฝอยได้

๖๔

๕) วิธกี าร/ขั้นตอนการดำเนินงาน

การดำเนินกิจกรรมโครงการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ “การส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอย
ครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด” มีการอบรมให้ความรู้และฝึกปฏิบัติการ โดยใช้เวลาในการ
จดั กจิ กรรม จำนวน ๒ วนั มกี ารดำเนินงานสรุปไดด้ งั น้ี

กิจกรรมวันที่หนึ่ง ดำเนินการฝึกอบรมให้ความรู้เก่ียวกับการพัฒนารูปแบบจัดการขยะ
มูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ด้วยกระบวนการ ๗Rs
โดยวิทยากรจากสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม จังหวัดนครปฐม ร่วมกับ องค์การ
บริหารส่วนตำบลยายชา กลุ่มอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) และเยาวชนจิตอาสา ณ ห้องประชุม
ช้ัน ๒ องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา โดยดำเนินการฝึกอบรมแลกเปลี่ยนให้ความรู้ การทำ
Workshop ประกอบด้วยกิจกรรมการให้ความรู้เกี่ยวกับหน้าที่ของพลเมือง การรับผิดชอบต่อ
ส่วนรวม การรับผิดชอบต่อสังคม การปลูกฝังจิตสำนึกและตระหนักในการคัดแยกขยะมูลฝอย
ในครัวเรือน กระบวนการคัดแยกประเภทขยะมูลฝอยในครัวเรือนตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง ระบบ
การจัดการขยะมูลฝอยให้เป็นการจัดการทรัพยากรท่ีเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม การแปรรูปขยะมูลฝอย
เพ่ือยกระดับและสร้างมูลค่าเพ่ิม การสร้างครัวเรือนต้นแบบในการจัดการขยะมูลฝอย ถอดบทเรียน
และนำเสนอแนวคิดการบริหารจัดการขยะมูลฝอยต้ังแต่ต้นทางในครัวเรือนด้วยกระบวนการ ๗Rs
ประโยชน์ของรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมด้วยกระบวนการ ๗Rs เพื่อสร้างแรงจงู ใจ
และกระตุ้นให้เกิดกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการขยะมูลฝอยกันในชุมชนอย่างย่ังยืน
และตระหนักถึงความสำคัญของทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมในชุมชนท้องถิ่น ร่วมกันรักษา
ฟื้นฟทู รพั ยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในชมุ ชนท้องถ่ินเพือ่ ลูกหลานตอ่ ไป

จากการศกึ ษาสภาพการจัดการขยะมูลฝอยในชุมชนยายชา พบวา่ การจดั การขยะมลู ฝอย
ของชุมชนมีเพียง ๒ รูปแบบ ได้แก่ ๑) การจัดการขยะมูลฝอยโดยใช้หลัก ๓Rs ๒) การรณรงค์เพ่ือ
สร้างจิตสำนึกในการจัดการขยะมูลฝอย แต่ยังคงพบว่าปัญหาขยะมูลฝอยในชุมชนยังคงมีให้พบเห็น
ได้ท่ัวทั้งชุมชน เนือ่ งการขาดการคัดแยกขยะจากครัวเรือนต้นทาง มีการทิ้งขยะหลายประเภทรวมกัน
ในถุงเดียวโดยไม่มีการคัดแยกขยะ เศษอาหาร ขยะอันตราย ขยะมีพิษ ทำให้ปริมาณขยะมูลฝอย
เพม่ิ ขึ้น จดั เกบ็ ไปกำจัดไดย้ าก

ปัจจุบันชุมชนยายชา มีแนวโน้มจำนวนประชากรเพ่ิมข้ึนทุกปี โรงงานอุตสาหกรรม
ในพ้ืนท่ีมีจำนวนมาก จึงทำให้ปริมาณขยะมูลฝอยเพิ่มตามข้ึนไปด้วย ส่งผลให้ปัญหาขยะมูลฝอย
กลายเป็นปญั หาสำคัญที่มีผลกระทบต่อส่ิงแวดล้อม คุณภาพชีวิตของประชาชน และสภาพความเปน็ อยู่
ในชุมชนเป็นอย่างมาก จากที่พนักงานประจำรถขยะขององค์การบริหารส่วนตำบลยายชาได้ให้ข้อมูล
เกี่ยวกบั ปริมาณขยะมูลฝอยในชมุ ชุนยายชา ว่า...... “แต่ก่อนชมุ ชนยายชายงั ไม่คอ่ ยเจรญิ มากขนาดน้ี
สว่ นใหญ่เปน็ เกษตรกรทำไร่ทำสวนกัน ปญั หาขยะจึงมีน้อยเพราะดแู ลไดง้ ่ายและท่ัวถึง เฉลี่ยวันละ ๕ ตัน
ต่อจำนวน ๖ หมู่บ้าน แตป่ ัจจุบนั น้ีชมุ ชนยายชาไดเ้ จริญมากข้ึน เป็นสังคมเมือง มีโรงงาน หมู่บา้ นจัดสรร
เพมิ่ มากขึน้ มีคนมาอยู่มากข้ึนรวมท้งั แรงงานตา่ งด้าว ทำใหป้ ัญหาขยะก็มีเพม่ิ มากขึ้น เฉลี่ยวนั ละ ๒๒ ตนั

๖๕

ตอ้ งใช้รถจัดเก็บขยะอง อบต. ทุกวัน เพื่อนำไปกำจัด”๒๑ ส่งผลต่อการจัดการขยะมูลฝอยโดยใช้หลัก
๓Rs และการรณรงค์เพ่ือสร้างจิตสำนึกในการจัดการขยะมูลฝอย ที่ยังไม่ครอบคลุมท่ัวถึง ไม่บรรลุ
วตั ถุประสงค์เท่าที่ควร อีกท้ังยังไม่สอดคล้องกับการพัฒนาชมุ ชนซึ่งกำลังก้าวเข้าสู่ความเป็นชุมชนเมือง
อยา่ งเตม็ รูปแบบ

ดังนั้น จึงได้มีการขับเคลื่อนการพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยด้วยกระบวนการ
๗Rs และใชก้ จิ กรรม โครงการฝึกอบรมเชงิ ปฏบิ ัตกิ าร “การสง่ เสริมการจดั การขยะมูลฝอยครัวเรือน
ตน้ แบบ ณ แหล่งกำเนิด” เปน็ ตัวขบั เคลือ่ นส่งเสริมการพัฒนาในพ้นื ทช่ี มุ ชนยายชา รว่ มกับ องคก์ าร
บริหารส่วนตำบลยายชา กลุ่มอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติ
และสิ่งแวดล้อม จังหวัดนครปฐม และกลุ่มเยาวชนจิตอาสา เป็นขั้นตอนการให้ความรู้เกี่ยวกับการ
จัดการขยะมูลฝอยต้ังแต่ต้นทางในครัวเรือนด้วยกระบวนการ ๗Rs ประโยชน์ของรูปแบบการจัดการขยะ
มูลฝอยแบบมีส่วนร่วมด้วยกระบวนการ ๗Rs โดยได้ร่วมกันวิเคราะห์การจัดการขยะมูลฝอยต้ังแต่
ต้นทางในครัวเรือนด้วยกระบวนการ ๗Rs การสร้างความตระหนักต่อการคิดใหม่ สร้างความ
รบั ผิดชอบต่อส่วนรวม ให้ความตระหนักถึงโทษภยั ของขยะมูลฝอย เพื่อสร้างแรงจูงใจ และกระตุ้นให้
เกิดกระบวนการมีส่วนร่วมของชมุ ชนในการจัดการขยะมูลฝอยกันในชุมชนอย่างยั่งยืน และตระหนัก
ถึงความสำคัญของทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมในชมุ ชนท้องถ่ิน สอดคล้องกับการจัดการขยะ
มูลฝอยแบบมีสว่ นรว่ ม ตามหลักธรรมทางพระพทุ ธศาสนา คอื หลกั สาราณียธรรม ๖ สรุปไดด้ ังน้ี

๑. การคิดใหม่ (Rethink) สำหรับกระบวนการจัดการแบบคิดใหม่ ผู้เข้าร่วมกิจกรรม
“โครงการส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด” ได้มีการเสนอแนวคิด
การส่งเสริมการจัดกิจกรรมการประชาสัมพันธ์เรื่องการทิ้งขยะให้ถูกท่ี ไม่ท้ิงขยะข้างทาง หรือท้ิงขยะ
ลงในแม่น้ำลำคลอง ให้ความรู้กับประชาชน เรื่องการแยกประเภทของขยะชนิดต่าง ๆ เพ่ือให้ง่ายต่อ
การจัดเก็บของเจา้ หน้าท่ี การรณรงค์ให้ประชาชนในชุมชนทำอาหารรับประทานเอง หลีกเลย่ี งการซื้อ
อาหารพร้อมรับประทาน เช่น แกงถุง ข้าวตามส่ังใส่กล่องโฟม เพื่อลดปริมาณขยะในชุมชน จากท่ี
ตัวแทนชาวบ้านได้ให้ข้อมูลเก่ียวกับการคิดใหม่ ว่า...... “หลังจากท่ีผมได้เข้าร่วมกิจกรรมการคัดแยก
ขยะจาก อบต. ก็เลยทำให้ผมเข้าใจเร่ืองปัญหาขยะในชมุ ชนของเรามากยิ่งข้ึน ว่าแค่การทิ้งขยะลงใน
ถังแยกประเภทก็ช่วยให้เราแก้ไขปัญหาขยะของชุมชนได้ทางหนึ่งแล้ว”๒๒ มีการก่อต้ังร้านค้า
ศูนย์บาท ท่ีเกิดจากความร่วมมือโดยประธานกลุ่มอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) องคก์ ารบรหิ าร
ส่วนตำบลยายชาและผู้นำท้องถิ่น เป็นการส่งเสริมให้ประชาชนในชุมชนทุกหมู่บ้าน คัดแยกขยะ
ในครัวเรือนและนำขยะท่ีสามารถแปรรูปใหม่ได้ เช่น ขวดพลาสติก ขวดแก้ว ถุงพลาสติก ชนิดต่าง ๆ
กระดาษลัง หรือกล่องกระดาษ นำมาส่งให้กับทางร้านค้าศูนย์บาท มาแลกเป็นส่ิงของเครื่องใช้ใน
ครัวเรือนประเภทต่าง ๆ จากที่ตัวแทนชาวบ้านได้ให้ข้อมูลเก่ียวกับการคิดใหม่ ว่า...... “ผมนำพวก
ขวดพลาสติก ขวดแก้ว กล่องกระดาษ ไปแลกสบู่ น้ำปลา ยาสีฟัน ของร้านค้าศูนย์บาท ที่ อบต.

๒๑ สัมภาษณ์ นายดอกรกั สงวนเชอ้ื , เมอ่ื วันท่ี ๑๕ กนั ยายน ๒๕๖๓.
๒๒ สมั ภาษณ์ นายกิตติศักด์ิ แกว้ ประชา, เม่อื วันที่ ๑๕ กันยายน ๒๕๖๓.

๖๖

เดือนหน่ึงก็ได้ของกลับมาใช้ท่ีบ้านหลายอย่าง และเป็นของดี ๆ ทั้งนั้น ประหยัดเงนิ ในยุคโควิดด้วย”๒๓
โดยเป็นการรณรงค์ท่ีทำให้ประชาชนในชุมชนเกิดแรงกระตุ้น และเกิดการเรียนรู้มีเจตคติที่ดีต่อการ
คัดแยกขยะ การส่งเสริมให้คนในชุมชนปรับเปล่ียนความคิด หรือ การปลูกจิตสำนึกท่ีดีเก่ียวกับการ
จัดการขยะมูลฝอยในชุมชนการส่งเสริมการอบรมให้ความรู้เพื่อการปรับเปลี่ยนทัศนคติในการ
คัดแยกขยะมูลฝอย รวมถึงการจัดการส่ิงแวดล้อม มุ่งเน้นการจัดการขยะมูลฝอยจากต้นทาง
ในครวั เรอื น โดยสอดแทรกเข้าไปในการประชุมของชมุ ชนในโอกาสตา่ ง ๆ การประชาสัมพันธเ์ ผยแพร่
ความรู้ตามสื่อต่าง ๆ เช่น แผ่นป้ายรณรงค์การท้ิงขยะท่ีถูกสุขลักษณะ การประชาสัมพันธ์เผยแพร่
ความรู้ทางแผ่นพับ หอกระจายข่าว ส่ือออนไลน์ การปลูกฝังจิตสำนึกที่ดีเกี่ยวกับการจัดการขยะ
มูลฝอยในชุมชน มีกิจกรรมการคัดแยกขยะ โดยมีการจัดกิจกรรมที่ศูนย์การเรียนรู้การจัดการขยะ
แบบครบวงจร ของกลุ่มอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) สอดคล้องกับหลักเมตตามโนกรรม คือ
การรณรงค์ปลูกฝังจิตสำนึกและตระหนักในการคัดแยกขยะมูลฝอยต้นทางจากครัวเรือน มีจิตสำนึก
รับผิดชอบต่อส่วนรวม มีจิตใจเมตตาเอื้อเฟื้อต่อกัน จากท่ีตัวแทนชาวบ้านได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการ
คิดใหม่ ว่า...... “เม่ือก่อนผมคดิ วา่ ปัญหาเร่ืองขยะ เป็นหนา้ ท่ีของ อบต. ในการจัดการ แต่ตอนนี้ผมคิด
ได้แล้วว่า จริง ๆ แล้ว ปัญหาขยะในชุมชนเป็นเร่ืองของทุกคนที่ต้องช่วยเหลือกันในการแก้ไขไม่ใช่เป็น
ภาระของใครหรอื หนว่ ยงานใด”๒๔

๒. การลดการใช้ (Reduce)

สำหรับกระบวนการจัดการแบบการลดการใช้ ผู้เข้าร่วมกิจกรรม “โครงการส่งเสริมการ
จัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด” ได้เสนอกระบวนการจัดการแบบการลดการใช้
ทรัพยากร หรือใช้เท่าท่ีจำเป็น หรือใช้ทรัพยากรท่ีมีอยู่ให้คุ้มค่าและเกิดประโยชน์สูงสุด โดยจากการ
ส่งเสริมการจัดกิจกรรมการนำวชั พืชท่ีมีอยู่ในคูคลอง เช่น การนำผักตบชวา ดอกจอก แหน เศษใบไม้
มาใช้ เป็นวัตถุดิบหลักในการทำปุ๋ยหมักอินทรีย์ ซ่ึงเป็นวิสาหกิจของชุมชน และในพื้นท่ีชุมชนยายชา
เป็นสถานที่ตั้งของโรงงานเส้นบะหมี่ โรงงานปลากระป๋อง โดยในแต่ละวันจะมีเศษขยะจากโรงงาน
อุสาหกรรม เช่น เศษแป้งบะหม่ี แผ่นเกี๊ยว ไขมันปลา ในปริมาณมาก จึงได้มีการนำกลับมาใช้
ประโยชน์ชำ้ โดยใชเ้ ปน็ วัตถุดิบชนิดหนึ่งในการผสมรวมทำเป็นอาหารสัตว์ เป็นการลดปริมาณต้นทุน
ของอาหารสัตว์โดยการนำขยะท่ีเหลือจากการผลิตกลับมาใช้ ต่อยอดสร้างมูลค่าเพ่ิม มีการเลือกใช้
เครื่องใช้ไฟฟ้าเบอร์ห้า มีการลดใช้ถุงพลาสติก กล่องโฟม ลักษณะต่าง ๆ เช่น การแจกถุงผ้า ร้านค้า
ในชุมชนมีการรณรงค์การใช้ จาน ชาม หรือการหิ้วปิ่นโต เม่ือเดินทางไปซื้ออาหารในชุมชนเป็นการ
ลดการใช้ทรัพยากรท่ีมีอยู่ให้คุ้มค่าเกิดประโยชน์สูงสุด จากท่ีตัวแทนชาวบ้านไดใ้ ห้ข้อมูลเกี่ยวกับการ
ลดการใช้ ว่า...... “เวลาป้าไปซื้อของที่ตลาดสดก็จะใช้ถุงผ้าไปใส่อาหารแทนการใช้ถุงพลาสติก เวลา
ไปทำบุญท่ีวดั ในวนั พระกจ็ ะนำเอาอาหารใส่ป่ินโตไปถวายพระท่ีวัดเดชา”๒๕ กิจกรรมธนาคารน้ำหมัก
ชีวภาพ ได้มีการนำเศษผัก ผลไม้ มาทำเป็นน้ำหมักชวี ภาพ โดยปริมาณเศษผกั ท่ีนำมาทำน้ำหมักชวี ภาพ

๒๓ สัมภาษณ์ นายปภาวิน รัตนสิทธิ, เม่ือวนั ท่ี ๑๕ กนั ยายน ๒๕๖๓.
๒๔ สมั ภาษณ์ นายสามารถ เทยี มอุบล, เมอ่ื วันที่ ๒๐ กนั ยายน ๒๕๖๓.
๒๕ สัมภาษณ์ นางสาวเตือนใจ ฤทธิ์สงิ ห์, เมื่อวันท่ี ๑๕ กนั ยายน ๒๕๖๓.

๖๗

๑๒๒ กโิ ลกรัม จำนวนถังหมัก ๙ ถงั ปริมาณนำ้ หมกั ที่จะได้ ประมาณ ๙๐๐ ลิตร ซึ่งให้ประชาชนท่วั ไป
หรือหน่วยงานต่าง ๆ ในพ้ืนที่ตำบลยายชาสามารถมาขอรับน้ำหมักชีวภาพเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ใน
ด้านต่าง ๆ ได้ เช่น ช่วยบำบัดน้ำเสียในคูคลอง ระงับกลิ่นเหม็นตามท่อระบายน้ำ ห้องน้ำ ห้องครัว
จากท่ีกำนันตำบลยายชา ได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการลดการใช้ ว่า...... “ผมในฐานะผู้นำชุมชน ก็ได้มีการ
รณรงค์เชิญชวนพ่ีน้องประชาชนมาร่วมกันทำน้ำหมักชีวภาพโดยให้ทุ กครัวเรือนแยกขยะเปียกไว้
ถ้าได้เต็มถังแล้วก็เอามาให้ผมที่บ้านเพื่อผมจะได้นำมาทำเป็นน้ำหมักจุลินทรีย์เพ่ือแจกจ่ายให้
ทุกครัวเรอื นไดน้ ำไปใช้ ในการเทลาดท่อระบายน้ำ ใชล้ ้างทำความสะอาดหอ้ งน้ำ ดับกลิ่นเหมน็ ตา่ ง ๆ
ได้ด้วย ซ่ึงก็ได้รับความร่วมมือดีจากพี่น้องประชาชนในชุมชน”๒๖ สอดคล้องกับหลักสาธารณโภคี คือ
การใช้ทรัพยากรธรรมชาติ และส่ิงแวดล้อมร่วมกนั อย่างหมาะสม ก่อให้เกิดประโยชน์ต่อส่วนรวมมาก
ท่ีสุด เช่น นำวัชพืชมาทำเป็นน้ำหมักชีวภาพ เพื่อใช้บำบัดน้ำเสียในแม่น้ำ การนำขยะมูลฝอยมาแปร
รปู เป็นผลิตภัณฑต์ า่ ง ๆ เพื่อสร้างมูลค่าเพ่มิ

๓. การใชซ้ ำ้ (Reuse)

สำหรับกระบวนการจัดการแบบการใช้ซ้ำ ผู้เข้าร่วมกิจกรรม “โครงการส่งเสริมการ
จัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด” ได้เสนอกระบวนการจัดการแบบการ
นำกลับมาใช้ใหม่ หรือใช้อีกหลายๆ ครั้ง โดยจากการส่งเสริมการจัดกิจกรรมการให้ประชาชน
ในหมู่บ้านนำเศษอาหาร เศษใบไม้ เศษวัชพืชต่าง ๆ มาหมักทำเป็นน้ำหมักจุลินทรีย์ ใช้กันเอง
ในครัวเรือนการนำไม้ไผ่ หรือเศษไม้ท่ีมีอยู่ในชุมชนหรือท่ีได้รับมาจากตลาดของชุมชน ตลาดริมเขื่อน
นำมาผูกกับต้นไม้เพอื่ ใช้ปลูกพืชผักสวนครัวและการนำถุงพลาสติกที่ได้จากการซื้อสินค้าตา่ ง ๆ กลับมา
ใช้ประโยชน์ซ้ำ จากท่ีตัวแทนชาวบ้านได้ให้ข้อมูลเก่ียวกับการใช้ซ้ำ ว่า...... “พวกถุงพลาสติกผมก็นำ
กลับมาใช้ใหม่ เอาไว้ใส่ของบา้ ง เอาไว้ทำเปน็ ถุงขยะในบ้านบ้าง พวกขวดน้ำสวย ๆ ผมก็เอามากรอกน้ำ
ใส่ตู้เย็นไว้กิน กล่องใส่ขนมคุกกี้ก็เอามาใส่ของใช้ในบ้าน”๒๗ สอดคล้องกับหลักสีลสามัญญตา คือ
การร่วมมือกันเพือ่ หาแนวทางการจัดการขยะมลู ฝอยครัวเรือนตน้ แบบ ณ แหล่งกำเนิด ทำให้ปัญหาขยะ
มูลฝอยในชมุ ชนลดลง การใช้ทรัพยากรอย่างค้มุ ค่าท่ีสดุ เชน่ นำเศษอาหารมาทำเปน็ ปุย๋ และดินอนิ ทรยี ์

๔. การนำกลับมาใชใ้ หม่ (Recycle)

สำหรับกระบวนการจัดการแบบการนำกลับมาใช้ใหม่ ผู้เข้าร่วมกิจกรรม “โครงการ
ส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด” ได้เสนอกระบวนการจัดการแบบ
การนำวัสดุที่หมดสภาพแล้วหรือที่ใช้แล้วมาแปรสภาพด้วยกระบวนการต่าง ๆ เพื่อนำกลับมาใช้
หรือแปรรูปเป็นผลติ ภัณฑ์ใหม่ โดยจากการส่งเสริมการจดั กจิ กรรมการนำขวดนำ้ กระป๋องภาชนะต่าง ๆ
ท่ีชำรุด ยางรถสิบล้อ ยางรถกระบะนำกลับมาใช้ใหม่โดยวิธกี ารประดิษฐ์หรือแปรรูปใหม่เป็นกระถาง
ใส่ต้นไม้ การทำไม้กวาดจากขวดพลาสติก การทำหมวกสวยงามจากกล่องนม กล่องน้ำผลไม้ การทำ
ตะกร้าจากกระป๋องอลูมิเนียม การทำเส่ือรองน่ังจากถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ซึ่งสามารถเป็นผลิตภัณฑ์

๒๖ สัมภาษณ์ นายกติ ติศกั ดิ์ แกว้ ประชา, เมอ่ื วันที่ ๒๐ กนั ยายน ๒๕๖๓.
๒๗ สมั ภาษณ์ นายศุภนฏั ฐ์ จนี ประชา, เม่ือวันท่ี ๒๐ กนั ยายน ๒๕๖๓.

๖๘

ท่ีสร้างรายได้เสริมให้กับประชาชนในชุมชน จากที่ผู้ใหญ่บ้าน หมู่ท่ี ๑ ได้ให้ข้อมูลเก่ียวกับการ
นำกลับมาใชใ้ หม่ วา่ ...... “ที่บ้านผมได้นำพวกยางรถยนต์เก่า ๆ ที่หมดสภาพแลว้ นำกลับมารีไซเคิลใหม่
โดยการนำมาทำเปน็ กระถางใส่ต้นไม้พวกไม้ดอกไม้ประดบั ทำเปน็ ชดุ รับแขก ทำเป็นถังขยะ เพ่อื ส่งขาย
ตามออเดอร์ และผมยังเปน็ วิทยากรให้ความรู้กับชาวบ้านที่สนใจมาศึกษาและนำไปต่อยอดเป็นธรุ กิจ
ของตัวเองได้”๒๘ การส่งเสริมให้ผู้นำชุมชน ผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ และตัวแทนประชาชนที่เป็นสมาชิก
อยู่ในกลุ่มอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) ไปศึกษาดูงานนอกสถานท่ี เพื่อให้เกิดการเรียนรู้
และนำกลับมาพัฒนาชุมชน กิจกรรมการเรียกคืนวัสดุอะลูมิเนียมเพ่ือจัดทำขาเทียมพระราชทาน
โดยกองสาธารณะสุขและสงิ่ แวดลอ้ ม จังหวัดนครปฐม ไดด้ ำเนนิ การรวบรวมอะลูมิเนยี มจากสถานศกึ ษา
ในพ้ืนท่ีและประชาชนในพื้นท่ีของตำบลยายชา อย่างต่อเนื่องรวมน้ำหนักท้ังส้ิน ๓.๘๐ กิโลกรัม และ
มีการส่งมอบให้สำนักงานสิ่งแวดล้อมภาคที่ ๕ จังหวัดนครปฐม เพื่อนำไปดำเนินการต่อไป จากที่
ผู้ใหญ่บ้าน หมู่ท่ี ๒ ได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการนำกลับมาใช้ใหม่ ว่า...... “ผมกับลูกบ้านหมู่ ๒ ได้ทำการ
ประชาสัมพันธใ์ ห้ทุกครัวเรือนเก็บห่วงเปิดกระป๋องอลูมิเนียมไว้ และให้รวบรวมมามอบให้ผม เพ่ือจะได้
นำไปบรจิ าคสำหรบั ทำอวัยวะเทียมให้กบั คนพิการในชมุ ชนยายชาได้ใช”้ ๒๙ สอดคล้องกบั สาธารณโภคี คือ
การใช้ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมร่วมกันอย่างหมาะสม ก่อให้เกิดประโยชน์ต่อส่วนรวม
มากทส่ี ดุ เชน่ ยางรถกระบะนำกลบั มาใชใ้ หมโ่ ดยวธิ กี ารประดษิ ฐ์เปน็ กระถางใส่ต้นไม้

๕. การซอ่ มแซม (Repair)

สำหรับกระบวนการจัดการแบบการซ่อมแซม ผู้เข้าร่วมกิจกรรม “โครงการส่งเสริมการ
จัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด” ไดเ้ สนอกระบวนการจัดการแบบการซ่อมแซม
ให้กลับมาใช้ประโยชน์ได้ใหม่ โดยจากการส่งเสริมการจัดกิจกรรมการซ่อมแซมให้ใช้การได้ใหม่ เช่น
กระป๋องพลาสติกที่แตกเป็นรอยร้าวหรือเป็นรูรั่วให้ใช้กาวประสานหรืออุดรูร่ัวเหล่าน้ัน ก็ยังสามารถ
นำมาใช้ได้เหมือนเดิม ทำให้ยืดอายุการใช้งานนานข้ึน การกลายเป็นขยะก็ยืดเวลาออกไป จากท่ี
ผู้ใหญ่บ้าน หมู่ที่ ๕ ได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการซ่อมแซม ว่า......“ทางองค์การบริหารส่วนตำบล
ยายชา ได้มีการผสานความร่วมมือกับวิทยาลัยเทคนิคนครปฐม และวิทยาลัยการอาชีพนครปฐม
(วัดไร่ขิง) ในการออกหน่วยเคล่ือนท่ีให้ความรู้ และบริการซ่อมแซมเครื่องใช้ไฟฟ้า ฟรีค่าแรงในการ
ซ่อมแซม แต่ประชาชนในชุมชนต้องออกเงินซ้ืออะไหล่เปลี่ยนเองซึ่งกิจกรรมนี้จัดข้ึนเพียงปีล ะ
หน่ึงคร้ัง โดยแบ่งการทำกิจกรรมเป็นหมู่บ้าน หมู่บ้านละหนึ่งวัน แต่โดยปกติประชาชนในชุมชนก็มี
การซ่อมแซมเคร่ืองใช้ไฟฟ้าในส่วนท่ีพอจะซ่อมได้ เช่น พัดลม ตู้เย็น เคร่ืองใช้ไฟฟ้าในบ้าน เป็นต้น
มกี ารซ่อมแซมส่ิงของท่ีสามารถนำกลบั มาใช้ใหม่ได้ เชน่ โต๊ะ ตู้ ตั่ง เตยี งนอน เสือ้ ผา้ ท่ีขาดชำรุดนำมา
เย็บซ่อมแซมเพื่อยืดอายุในการใช้งานต่อ”๓๐ สอดคล้องกับสีลสามัญญตา คือ การร่วมมือกัน
เพื่อหาแนวทางการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด ทำให้ปัญหาขยะมูลฝอย
ในชุมชนลดลง การใชท้ รพั ยากรอย่างคมุ้ คา่ ที่สุด เช่น การซ่อมแซมสง่ิ ของให้กลบั มาใชใ้ หม่

๒๘ สมั ภาษณ์ นายปภาวิน รัตนสิทธิ, เมื่อวันท่ี ๒๐ กนั ยายน ๒๕๖๓.
๒๙ สัมภาษณ์ นายสามารถ เทยี มอุบล, เมอ่ื วันที่ ๒๐ กันยายน ๒๕๖๓.
๓๐ สัมภาษณ์ นายสพุ จน์ รงุ่ ประชา, เมอ่ื วันที่ ๑๕ กนั ยายน ๒๕๖๓.

๖๙

๖. การปฏิเสธ (Reject)

สำหรับกระบวนการจัดการแบบการปฏิเสธ ผู้เข้าร่วมกิจกรรม “โครงการส่งเสริมการ
จัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด” ได้เสนอกระบวนการจัดการแบบการปฏิเสธ
การใช้ทรัพยากรแบบใช้ครั้งเดียวทิ้ง หรือการนำเข้าจากต่างประเทศ หรือการปฏิเสธใช้สินค้า
หรือผลิตภัณฑ์ท่ีทำลายโลก โดยจากการส่งเสริมการจัดกิจกรรมการรณรงค์ส่งเสริมให้ประชาชน
ในชุมชนใช้วัสดุทดแทน เช่น วัสดุจากธรรมชาติ แทนการใช้ผลิตภัณฑ์ที่ทำลายส่ิงแวดล้อม ปฏิเสธ
การใช้สารเคมีอันตราย ยาฆ่าแมลง ยาฆ่าหญ้า ยากำจัดศัตรูพืช เพื่ออนุรักษ์ระบบนิเวศของชุมชน
มีการรณรงค์งดการใช้กล่องโฟม ถุงพลาสตกิ แก้วน้ำพลาสติก ขวดน้ำพลาสตกิ เพ่ือรกั ษาส่ิงแวดล้อม
และลดขยะมูลฝอยในชุมชนยายชา จากที่ตวั แทนชาวบา้ นไดใ้ ห้ข้อมูลเกีย่ วกับการปฏิเสธ วา่ ...... “ทุกวันน้ี
ป้าไม่ใช้พวกสารเคมี ปุ๋ยเคมี ในสวนส้มโอ ของป้าเลยนะ ป้าใช้ ปุ๋ย ดิน เกษตรอินทรีย์ ที่ทางกลุ่ม
อถล. ได้ทำขึ้นมาขายป้าไปซ้ือมาใช้ผลปรากฏว่าใช้ดีมาก ๆ ได้ผลผลิตดี และใช้น้ำหมักชีวภาพ
ที่ทางกำนันเอามาให้ทดลองใช้ ผลปรากฏว่าไม่ค่อยมีปัญหาเรื่องแมลงเท่าไหร่ ไม่แสบจมูกและคัน
เหมือนกับตอนใช้สารเคมี ทำให้ดินในสวนของป้าอุดมสมบูรณ์”๓๑ สอดคล้องกับหลักทิฏฐิสามัญญตา
คือ การมีความเห็นร่วมกันในการจัดการขยะมูลฝอย การเห็นประโยชน์ของการคัดแยกขยะมูลฝอย
ในครัวเรือน การเคารพกฎกติการ่วมกัน ส่งผลให้ปัญหาขยะมูลฝอยในชุมชนยายชาได้รับการแก้ไข
อย่างเปน็ ระบบ ปริมาณขยะมูลฝอยลดลง

๗. การตอบแทน (Return)

สำหรับกระบวนการจัดการแบบการตอบแทน ผู้เข้าร่วมกิจกรรม “โครงการส่งเสริมการ
จดั การขยะมูลฝอยครวั เรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด” ไดเ้ สนอกระบวนการจัดการแบบการตอบแทน
คืนสู่ธรรมชาติโดยจากการส่งเสริมการจัดกิจกรรมการปลูกต้นไม้ เพ่ือเพ่ิมพื้นท่ีสีเขียว ลดก๊าซ
คาร์บอนไดออกไซด์ ลดปัญหาโลกร้อน จากท่ีผู้ใหญ่บ้าน หมู่ท่ี ๖ ได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการตอบแทน
ว่า...... “มีการดำเนินการจัดการน้ำเสียในครัวเรือนโดยการใช้น้ำหมักชีวภาพช่วยในการบำบัด โดย
การใช้สารบำบัดน้ำเสีย พด.๖ และกากน้ำตาล ไปกำจัดระบบการหมักเศษอาหาร และนำน้ำหมัก
มาใช้ในการบำบัดน้ำเสียในครัวเรือนก่อนทิ้งลงสู่แม่น้ำลำคลอง”๓๒ มีการจัดทำถังขยะรกั ษ์โลกฝงั ลงไป
ในดินและนำเศษอาหารมาใส่ปิดฝาให้มิดชิดเพ่ือเข้าสู่กระบวนการทำปุ๋ยหมักไว้ใช้ในครัวเรือน
การเพิม่ พ้ืนท่สี เี ขยี ว การปลกู ต้นไม้ กนั้ แนวดินบริเวณคูคลองในพ้นื ท่ี ส่งเสรมิ ให้ชุมชนปลกู พชื ผักสวน
ครัว เชน่ ดอกแค สะเดา ข้เี หล็ก มะนาว และผลไม้ต่าง ๆ ไว้บริเวณสวนหย่อมท้ายซอย และ แนวสัน
เขื่อน การแก้ไขปัญหาน้ำเน่าเสีย ทอ่ ระบายนำ้ ส่งกล่ินไมพ่ ึงประสงคใ์ นชมุ ชนยายชา ศูนยเ์ พาะชำกล้า
ไม้ตำบลยายชา ได้รับการสนับสนุนจากทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัด ศูนย์เพาะชำ
กล้าไม้อำเภอพุทธมณฑล ได้ให้การสนับสนุนเมล็ดพันธุ์ ดิน ขุยมะพร้าว เพ่ือมอบให้ชุมชนได้นำมา
ปลูกในโอกาสวันสำคัญต่าง ๆ และ แจกจ่ายให้กับประชาชนในชุมชนยายชา เพื่อเพ่ิมพื้นที่สีเขียว

๓๑ สัมภาษณ์ นางน้อย เตยี๋ นา, เมอ่ื วันที่ ๑๔ กนั ยายน ๒๕๖๓.
๓๒ สมั ภาษณ์นาย ธันสพฒั น์ ธรรมธนจิต, เมอ่ื วนั ที่ ๑๕ กนั ยายน ๒๕๖๓.

๗๐

ในชุมชนส่วนแหล่งน้ำในชุมชนทางหน่วยงานได้มีการศึกษาดูงานวิธีการทำ น้ำหมักชีวภาพ เพื่อนำมา
ผลติ ใช้บำบัดนำ้ เสียในท่อระบายน้ำ และคูคลองของชมุ ชน โดยได้มีการแจกจ่ายให้ประชาชนในชมุ ชน
นำไปเทราดในแหล่งน้ำสาธารณะ คลองสาธารณะ บ้านที่พักอาศัยของตนเอง สอดคล้องกับ
หลักเมตตากายกรรม คือ การพ่ึงพาอาศัยซ่ึงกันและกันระหว่างชุมชนกับส่ิงแวดล้อมอย่างเหมาะสม
ก่อให้เกิดประโยชน์มากท่ีสุด เช่น การไม่ทิ้งขยะมูลฝอยหรือน้ำเสียลงในแหล่งน้ำตามธรรมชาติ
การไมเ่ ผาขยะมลู ฝอยทเี่ ป็นมลพิษกบั ส่งิ แวดลอ้ ม

ผลท่ีเกิดขึ้นจากการฝึกอบรมให้ความรู้เกี่ยวกับการพัฒนารูปแบบจัดการขยะมูลฝอย
แบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ด้วยกระบวนการ ๗Rs พบว่า
ผู้เข้าร่วมกิจกรรมสามารถทำหน้าที่ของตนเองด้านการคัดแยกขยะมูลฝอยจากครัวเรือนได้อย่าง
ถูกต้องตามหลักวิชาการเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม มีความรับผิดชอบต่อส่วนรวมและสังคม ทำให้เกิด
จิตสำนึก และตระหนักในการคัดแยกขยะมูลฝอยในครัวเรือน สามารถแปรรูปขยะมูลฝอย
เพ่ือยกระดับและสร้างมูลค่าเพิ่มได้ เกิดครัวเรือนต้นแบบในการจัดการขยะมูลฝอยของชุมชน
เพอ่ื สรา้ งแรงจูงใจ และกระตุ้นให้เกิดกระบวนการมสี ่วนรว่ มของชุมชน ในการจัดการขยะมูลฝอยของ
ชุมชนอย่างย่ังยืน และตระหนักถึงความสำคัญของทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมในชุมชน
สามารถร่วมมือกันรักษาฟ้ืนฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในชุมชนเพื่อลูกหลาน ในอนาคต
นำความรู้ที่ได้จากการเข้าร่วมกิจกรรมไปประยุกต์ใช้ในครอบครัวของตนเองได้ และสามารถร่วมมือ
กันนำวิธีการไปแก้ไขปัญหาเรื่องขยะมูลฝอยในชุมชนยายชาได้อย่างมีประสิทธิภาพ จากท่ีตัวแทน
ชาวบ้านได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการ เข้าร่วมกิจกรรมการจัดการขยะมูลฝอยในครัวเรือน ด้วยกระบวนการ
๗Rs วา่ ...... “ปกตฉิ ันทำงานอยู่แตก่ ับบ้านไม่ค่อยได้ไปไหน ก็มีวธิ ีการลดขยะในบ้านอยู่บ้าง เช่น การ
นำถุงพลาสตกิ กลับมาใช้ซ้ำหลาย ๆ คร้ัง แค่นั้น จนฉันไดม้ าเข้าร่วมกิจกรรมกับทาง อบต. ฉันก็ได้รับ
ความรู้ในการแยกขยะแต่ละอย่างมากย่ิงขึ้นนอกจากปริมาณขยะในบ้านของฉันจะลดลงแล้วขยะ
บางอย่างก็ทำให้ฉันมีรายได้เพิ่มขึ้นด้วย เช่น การประดิษฐ์พวงกุญแจกจากเศษผ้า การทำไม้กวาด
จากขวดพลาสตกิ และการทำหมวกกล่องกระดาษ”๓๓

หลังจากเสร็จสิ้นกิจกรรมการฝึกอบรมให้ความรู้เกี่ยวกับ การพัฒนารูปแบบจัดการขยะ
มูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ด้วยกระบวนการ ๗Rs
โดยวิทยากรจากสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม จังหวัดนครปฐม ร่วมกับ องค์การ
บริหารส่วนตำบลยายชา กลุ่มอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) และเยาวชนจิตอาสา ณ ห้องประชุม
ชั้น ๒ องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา แล้วมีการมอบหมายให้ผู้เข้าร่วมฝึกอบรมนำขยะมูลฝอย
ในครัวเรือนท่ีคัดแยกไว้แล้ว มามอบให้กับกลุ่มอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) โดยมีบทบาท
หน้าที่ดูแลการจัดการขยะมูลฝอยในชุมชน หลังจากได้ขยะมูลฝอยท่ีรวบรวมมาครบแล้ว องค์การ
บริหารส่วนตำบลยายชา และกลมุ่ อาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) ได้ร่วมกันจัดประชุมเพือ่ หาแนว
ทางการส่งเสริมอาชีพท่ีเหมาะสม ยกระดับและสร้างมูลค่าเพิ่ม โดยในที่ประชุมได้สรุปเก่ียวกับการ

๓๓ สัมภาษณ์ นางสาวเตอื นใจ ฤทธสิ์ งิ ห์, เม่อื วันท่ี ๑๔ กันยายน ๒๕๖๓.

๗๑

แปรรูปกล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยาล้างจาน ถุงน้ำยาซักผ้า ถุงผงซักฟอก
เปน็ ผลิตภัณฑ์ หมวก สำหรับใส่กันลมกันแดด จากการวเิ คราะห์ พบวา่ ขยะมูลฝอย ท่ีนำมามีจำนวนมาก
ที่แตกต่างกันไปแยกประเภทเป็น เศษอาหาร พลาสติก ขวดแก้ว กระดาษ กระป๋องอลูมิเนียม
กล่องโฟม กล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงนำ้ ยาปรับผา้ น่มุ ถุงน้ำยาล้างจาน ถุงน้ำยาซักผ้า ถงุ ผงซักฟอก
โดยสรุปแล้วมีขยะมูลฝอยประเภท กล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยาล้างจาน
ถุงน้ำยาซักผ้า ถุงผงซักฟอก เป็นจำนวนมาก จึงได้เสนอกำหนดกิจกรรมเชิงปฏิบัตกิ ารด้านการแปรรูป
กล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยาล้างจาน ถุงน้ำยาซักผ้า เป็นผลิตภัณฑ์หมวก
สำหรับใสก่ นั ลมกันแดด เพื่อยกระดับและสร้างมลู คา่ เพม่ิ

กิจกรรมช่วงที่ ๒ กิจกรรมเชิงปฏิบัติการด้านการแปรรูป กล่องนม ถุงขนมพลาสติก
ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยาล้างจาน ถุงน้ำยาซักผ้า ถุงผงซักฟอก เป็นผลิตภัณฑ์หมวก สำหรับใส่กันแดด
เพ่ือยกระดับและสร้างมูลค่าเพม่ิ

กิจกรรมวันท่ีสอง เป็นการฝึกปฏิบัติการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ
ณ แหล่งกำเนิด กิจกรรมการแปรรูป กล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยาล้างจาน
ถุงน้ำยาซักผ้า ถุงผงซักฟอก เป็นผลิตภัณฑ์ หมวก สำหรับใส่กันลมกันแดด เพื่อยกระดับและสร้าง
มูลค่าเพ่ิม โดยวิทยากรจากสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จังหวัดนครปฐม ร่วมกับ
องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา กลุ่มอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) และเยาวชนจิตอาสา
ณ ห้องประชุม ชั้น ๒ องคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำบลยายชา

มีขั้นตอนการปฏบิ ัติ ดงั นี้

๑) อปุ กรณ์ที่ใชท้ ำหมวกจากกล่องนม ถงุ ขนมพลาสติก ถงุ น้ำยาปรบั ผ้านมุ่ ถุงนำ้ ยาล้างจาน
ถุงน้ำยาซักผ้า ถุงผงซักฟอก ประกอบด้วย กรรไกร เข็มหรือกิ๊บติดผมสีดำ ไหมพรมสีต่าง ๆ ที่เจาะ
กระดาษ ดินสอหรือปากกา ตัวอย่างหรอื แบบของหมวกชนิดตา่ ง ๆ

๒) วิธีทำหมวกจากกล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยาล้างจาน
ถุงน้ำยาซักผ้า ถุงผงซักฟอก เร่ิมจากนำกล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยา
ล้างจาน ถุงน้ำยาซักผ้า ถุงผงซักฟอก มาแกะออกให้เป็นแผ่นส่ีเหลี่ยม ล้างน้ำให้สะอาดอย่าให้มีกล่ิน
ติดอยแู่ ล้วนำไปผึ่งลมให้แห้ง ใชต้ วั อย่างหรอื แบบของหมวกวางทับลงไปใช้ดินสอหรือ ปากกาวาดภาพ
ตามแบบชิ้นส่วนต่าง ๆ ของหมวกลงบนกล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยา
ล้างจาน ถุงน้ำยาซักผ้า ถุงผงซักฟอก การสร้างแบบ นั้นจะมี ๒ ส่วน คือ ตัวหมวกและปีกหมวก
สำหรบั บงั แดด สำหรบั ตวั หมวกน้ันจะมีลกั ษณะเป็นรปู สามเหลี่ยมคล้าย ๆ หน้าเตารดี ก่อนทีจ่ ะสร้าง
แบบต้องกะขนาดของหัวด้วย เพราะจะได้กะขนาดกว้างยาวได้ถูก ยกตัวอย่างเช่น กว้างประมาณ
๓.๕ นิ้ว ยาวประมาณ ๖.๕ น้ิว ส่วนของปีกหมวกเป็นรูปสี่เหล่ียมคางหมู ขนาดกว้างยาวพอ ๆ กัน
แต่จะต้องตัดให้มีส่วนโค้งเวา้ เพอ่ื ท่ีสามารถประกอบเข้ากับตวั หมวกได้อย่างเหมาะเจาะ การสร้างแบบที่ดี
ก็จะนำไปสู่หมวกท่ีสวยงามอย่างลงตัว เม่ือวาดแบบและตดั แบบออกมาตามท่ตี ้องการแลว้ เราจะมาถึง
การเพาะจุด เพ่ือเจาะรู การเพาะจุดน้ัน ให้เพาะจุดบริเวณ ริมขอบของตัวแบบลึกเข้าไปไม่เกิน ๐.๕
เซนติเมตร และเพาะจุดให้รอบแบบ โดยกะระยะห่างแต่ละจุดให้พอดี ๆ ไม่ชิดกันหรือห่างกัน

๗๒

จนเกินไป โดยเพาะจุดในส่วนยาวของตัวแบบไม่เกิน ๒๕ จุด และส่วนกว้างไม่เกิน ๑๓ จุด จากน้ัน
นำไปเจาะรูด้วยท่ีเจาะกระดาษจนครบ เม่ือเราได้ตัวแบบข้างต้นแล้ว เราก็นำต้นแบบน้ันไปทาบกับ
กล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยาล้างจาน ถุงน้ำยาซักผ้า ถุงผงซักฟอกชิ้นอื่น ๆ
โดยท่ี หมวกแก๊ป ๑ ใบ ต้องใช้ส่วนประกอบตัวหมวก ๖ ชิ้น และส่วนปีกหมวกอีก ๒ ช้ิน โดยเน้นว่า
ส่วนประกอบแตล่ ะชิ้นนั้นตอ้ งมีขนาดเท่ากนั หมด ทง้ั ตวั แบบหรือรทู ่เี จาะลงไป

๓) วิธีเย็บหมวกจากกล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยาล้างจาน
ถุงน้ำยาซักผ้า ถุงผงซักฟอก เร่ิมจากนำชิ้นส่วนมาต่อกันในแนวตั้ง ร้อยด้ายไหมพรมกับเข็ม หรือก๊ิบ
หนีบผมแล้วเริ่มเย็บจากฐานล่างของชนิ้ ส่วนทั้งสองให้ติดกันจากนั้นจึงค่อยเย็บให้ตดิ กันไปจนสุด โดย
จะเย็บด้ายไหมพรมไขวไ้ ปมาระหวา่ งรูเป็นรูปกากบาท หรืออาจจะเย็บทแยงไปแนวใด แนวหน่ึงก่อน
แล้วค่อยเย็บอีกแนวหน่ึงก็ได้แต่ก็ต้องเป็นรูปกากบาท และไหมท่ีใช้เย็บน้ันต้องเป็นเส้นคู่เพ่ือความ
หนาแน่น คงทนถาวร จากนั้นค่อย ๆ เย็บเชื่อมต่อชิ้นส่วนอื่น ๆ ทีละชิ้นจนเป็นรูปวงกลมนำส่วนปีก
หมวกอีก ๒ ชิ้นมาเย็บประกบกันเพื่อความแข็งแรง โดยเย็บเฉพาะส่วนด้านโค้งเท่านั้นแล้วต่อกับตัว
หมวกด้านใดด้านหน่ึงแล้วเย็บอีกครั้งก็เป็นอันเสร็จเรียบร้อย การเย็บน้ันให้เอาส่วนที่เป็นพื้นสีเงินไว้
ดา้ นใน ส่วนที่เป็นลวดลายของกล่องไว้ด้านนอก ซ่ึงผลตอบรับของผู้ร่วมกิจกรรมที่ได้ทดลองนำหมวก
จากกล่องนมถุง ขนมพลาสติก ถงุ น้ำยาปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยาล้างจาน ถุงน้ำยาซักผ้า ถงุ ผงซักฟอก มาใส่
พบว่า หมวกจากกล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยา ล้างจาน ถุงน้ำยาซักผ้า
ถงุ ผงซักฟอก สามารถนำมาใสไ่ ด้จริง กันแดด กนั ลม ไดเ้ หมือนกับหมวกปกติท่ัวไป สามารถเลือกขนาด
และรูปแบบให้ตรงตามความต้องการของตัวเองได้ จากท่ีตัวแทนผู้เข้าร่วมกิจกรรมได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับ
การทำหมวกจากกล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยาล้างจาน ถุงน้ำยาซักผ้า
ถุงผงซักฟอก ว่า...... “ตอนแรกป้าคิดว่าหมวกจากกล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม
ถุงน้ำยาล้างจาน ถุงน้ำยาซักผ้า ถุงผงซักฟอก ที่ทำขึน้ ไม่สามารถที่จะกันแดดไดจ้ ริง แต่พอได้นำมาใส่
ไปทำสวนกก็ นั แดดได้ ระบายอากาศไดด้ ีไมร่ อ้ น สีสนั สวยงามแปลกตาดี ลกู สาวปา้ ยังชอบเลย”๓๔

ผลท่ีเกิดข้ึนจากการฝึกปฏิบัติการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด
กิจกรรมการแปรรูป กล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยาล้างจาน ถุงน้ำยาซักผ้า
ถุงผงซักฟอก เป็นผลิตภัณฑ์ หมวก สำหรับใส่กันลมกันแดด เพื่อยกระดับและสร้างมูลค่าเพ่ิม พบว่า
ไดผ้ ลติ ภัณฑห์ มวก จากกลอ่ งนม ถุงขนมพลาสตกิ ถุงน้ำยาปรับผ้านมุ่ ถงุ น้ำยาลา้ งจาน ถุงนำ้ ยาซกั ผ้า
ถุงผงซักฟอก ที่มีคุณภาพและมีคุณสมบัติในการป้องกันแดด ระบายความร้อน ป้องกันลมได้เป็น
อย่างดี มีรูปแบบท่ีสวยงาม สามารถเลือกสีและขนาดได้ตามความต้องการ ซ่ึงผลตอบรับของผู้ร่วม
กิจกรรมที่ได้ทดลองใช้บอกวา่ หมวกจากกลอ่ งนม ถุงขนมพลาสตกิ ถุงน้ำยาปรับผา้ นุ่ม ถุงนำ้ ยาลา้ งจาน
ถุงน้ำยาซักผ้า สามารถนำมาใส่ได้จริง กันแดด กันลม ระบายความร้อน ได้ดีเหมือนกับหมวกปกติทั่วไป
สามารถเลือกขนาดและรปู แบบใหต้ รงตามความต้องการของตัวเองได้ จากทต่ี วั แทนผู้เขา้ รว่ มกิจกรรม
ได้ให้ข้อมูลเก่ียวกับการทำหมวกกล่องนม ว่า...... “ตอนแรกที่มาเข้าร่วมการทำหมวกจากกล่องนม

๓๔ สัมภาษณ์ นางสมภัสสร จีนประชา, เมือ่ วนั ท่ี ๑๔ กันยายน ๒๕๖๓.

๗๓

ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยาล้างจาน ถุงน้ำยาซักผ้า ถุงผงซักฟอก ผมคิดว่าคงไม่
นำมาใส่เอง เพราะน่าจะเหมาะสำหรับผู้หญิงมากกว่า และรูปแบบไม่น่าจะสวยอะไร แต่พอได้ทำมา
ศึกษาก็รู้ว่าหมวกจากกล่องนม ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยาปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยาล้างจาน ถุงน้ำยาซักผ้า
ถุงผงซักฟอก สามารถทำได้หลายรูปแบบ ทำแบบหมวกผู้ชายก็ได้รูปแบบสีสันก็เรียบ ๆ
ไม่ฉูดฉาดเหมือนของผู้หญิง ใส่กันแดดได้จริงและระบายความร้อนได้ เมื่อทำเสร็จแล้วผมจึงได้นำมา
ใส่ไปไหนมาไหนตลอด”๓๕

ดังนั้น จากรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา จึงสรุปนำมา
สู่การพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมโดยใช้หลักกระบวนการ ๗Rs และใช้หลัก
กิจกรรมโครงการส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด เป็นตัวขับเคลื่อน
ส่งเสรมิ การพัฒนาในพ้ืนที่ชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จงั หวดั นครปฐม สรปุ ไดด้ ังตารางที่ ๔.๒

การพัฒนารปู แบบการจดั การขยะ ขั้นตอนการดำเนนิ งาน ผลทเ่ี กดิ ขน้ึ

มลู ฝอยแบบมสี ว่ นร่วม

ตามแนวคิด ๗Rs

๑. การอบรมให้ความรู้โดยการประชมุ ๑. ประชุมวางแผนร่วมกับ ๑. ทำให้ประชาชนมีความรู้และ
ร่วมกับผู้ท่ีมีส่วนเก่ียวข้องดำเนินการ ชุมชน เพ่ือหาแนวทางการ มีทักษะ สามารถคัดแยก และ
ฝึกอบรมเก่ียวกับหน้าท่ีของพลเมือง จัดการขยะมูลฝอยครัวเรือน จัดการขยะมูลฝอย แต่ละประเภท
การรับผิดชอบต่อส่วนรวมและสังคม ต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด ได้อย่างเหมาะสม มีจิตสำนึกที่ดี
การปลูกฝังจิตสำนึก ถึงเรื่องการ การฝึกอบรมให้ความรู้ ด้าน และเห็ นคุ ณ ประโยชน์ ในการ
คัดแยกขยะมลู ฝอยในครัวเรือน การจัดการขยะอิ นทรีย์ คัดแยกขยะมูลฝอย สามารถสร้าง
๒. การฝึกทักษะการคัดแยกขยะ ในครัวเรือน หลักการเกษตร รายได้ และ ลดรายจ่ายจากการ
มูลฝอยในครัวเรือน มอบหมายให้ ทฤษฎีใหม่ คดั แยกขยะมลู ฝอยได้
ผู้เข้าร่วมฝึกอบรมนำขยะมูลฝอยใน ๒. ทำให้เกิดครอบครัวตัวอย่าง
ครัวเรือนที่คัดแยกไว้มาทำกิจกรรม ๒. การแปรรูปขยะมูลฝอย สาม ารถถ่ าย ท อด ค วาม รู้ ทั ก ษ ะ
เชิงปฏิบัติการด้านการแปรรูปขยะ โดยการฝึ กทำหมวกจาก ในการคัดแยกประเภทขยะมูลฝอย
มลู ฝอยเพื่อสร้างมลู ค่าเพม่ิ กล่องนม กล่องสบู่ กล่อง สู่ชุมชนได้ ส่งผลให้ปัญหาขยะ
๓. การฝึกอบรมการจัดการแปรรูป ยาสีฟัน กล่องกระดาษชำระ มูลฝอยในพ้ืนที่ชุมชนยายชาได้รับ
ขยะมูลฝอย กิจกรรมเชิงปฏิบัติการ ถุงขนมพลาสติก ถุงน้ำยา การแก้ไขอย่างเป็นระบบปริมาณ
ด้านการแปรรูป กล่องนม กล่องสบู่ ปรับผ้านุ่ม ถุงน้ำยาล้างจาน ขยะมลู ฝอยลดลง
กล่องใส่ยาสีฟัน กล่องกระดาษชำระ ถุงน้ำยาซักผ้า เพื่อสร้าง ๓. ปัญหากลิ่นไม่พึงประสงค์จาก
ถงุ ขนมพลาสติก ถุงนำ้ ยาปรบั ผ้านุ่ม มูลคา่ เพ่ิม ขยะเน่าเสียลดลง ลดปัญหามลพิษ

ถุงน้ำยาล้างจาน ถุงน้ำยาซักผ้า ๓. การนำผลิตภัณฑ์จากการ ทางอากาศจากการเผาใบไม้ ทำให้

๓๕ สมั ภาษณ์ นายศุภณัฏฐ์ จนี ประชา, เมอื่ วันท่ี ๒๐ กนั ยายน ๒๕๖๓.

๗๔

การพัฒนารปู แบบการจดั การขยะ ข้นั ตอนการดำเนนิ งาน ผลทเ่ี กิดขน้ึ

มลู ฝอยแบบมสี ว่ นรว่ ม

ตามแนวคดิ ๗Rs

ถุงผงซักฟอก เป็นผลิตภัณฑ์ หมวก แปรรูปของขยะมูลฝอยไป สภาพอากาศดี ข้ึน และพื้ นท่ี

สำหรับใช้ใส่กันแดด เพื่อการส่งเสริม จำหน่าย เช่น การจัดแสดง มีความสะอาด วัชพืชในแม่น้ำ

อาชพี ยกระดับและสรา้ งมลู ค่าเพม่ิ จำหน่ายเป็ นผลิตภั ณฑ์ ลำคลองลดลง มีสภาพที่สวยงาม

๔. การร่วมกันให้ข้อเสนอแนะและ สัมมาชีพชุมชนและ OTOP สะอาดนำ้ ไหลสะดวก

แลกเปล่ยี นการสร้างครวั เรอื นต้นแบบ ระดับประเทศ งานมหกรรม ๔ . ชุ มชนมี การใช้ ถุ งผ้ าแท น

ในการจัดการขยะมูลฝอยและการ หมู่บ้านรักษาศีล ๕ ต้นแบบ ถุงพลาสติกมากยิ่งขึ้น มีการใช้

สร้างเครอื ข่าย ตลาดท่านา ตลาดนัดชุมชน แก้ วสแตน เลส แท น แก้ วน้ ำ

วดั ไรข่ งิ ตลาดน้ำดอนหวาย พลาสติก การใช้ป่ินโตใส่อาหาร

แทนกลอ่ งโฟมและถุงพลาสตกิ

๔.๓ รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน
จังหวดั นครปฐม

ผลการศึกษาเกี่ยวกับการพฒั นารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมโดยใช้หลัก
กระบวนการ ๗Rs ทำให้ได้รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยที่พัฒนาข้ึนโดยมีการปฏิบัติการแบบ
มีส่วนร่วมในกิจกรรม “โครงการส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด”
เป็นตัวขับเคล่ือนส่งเสริมการพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา
อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ได้พบว่า ชุมชนมีความรู้และมีทักษะในการคัดแยกขยะมูลฝอย
ได้อย่างเหมาะสม มีจิตสำนึกท่ีดีและเห็นคุณประโยชน์ในการคัดแยกขยะมูลฝอย เนื่องจากมีต้นแบบ
การเรียนรู้ในการจัดการขยะมูลฝอยต้นทางจากครัวเรือน ส่งผลให้ปัญหาขยะมูลฝอยได้รับการแก้ไข
อย่างเป็นระบบ ปริมาณขยะมูลฝอยลดลง ดังน้ันผู้วิจัยจึงได้นำเอาผลจากการศึกษา ๑) สภาพการ
จัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชมุ ชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ๒) การพัฒนา
รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม
มาเป็นประเด็นในการสนทนากลุ่มเฉพาะ (Focus Group) เพื่อร่วมกันวิเคราะห์ ค้นหารูปแบบการ
จัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม โดยผู้วิจัยได้
นำผลสรุปจากขอ้ มูลทีไ่ ด้จากการลงพื้นท่ี เกบ็ ข้อมูลในพื้นทใ่ี นประเดน็ เกี่ยวกบั รปู แบบการจัดการขยะ
มูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวดั นครปฐม และการวิเคราะห์ร่วมกับ
ผู้ทรงคุณวุฒิในการสนทนากลุ่มเฉพาะ (Focus Group) เมื่อวันที่ ๑๙ พฤศจิกายน ๒๕๖๓
ณ องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม เร่ิมเวลา ๑๓.๐๐ น.
มีผู้เขา้ รว่ มจำนวน ๑๐ คน ได้แก่

๑) ผศ. ดร.อุบล วุฒิพรโสภณ ประธานหลักสูตรรัฐประศาสนศาสตร์ มจร.วิทยาลัยสงฆ์
พทุ ธปญั ญาศรีทวารวดี นักวิชาการด้านการสง่ เสริมการมีสว่ นรว่ ม

๗๕

๒) นายโอฬาร เหล่าประยูรศิริ องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา นักวิชาการด้านการ
จดั การขยะมูลฝอย

๓) นายชัยอาสา ลีลาศุภกิจ องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา นักวิชาการด้านการจัดการ
ขยะมูลฝอย

๔) นางสาวพรชนนั แซค่ ู องค์การบรหิ ารสว่ นตำบลยายชา อาสาสมคั รทอ้ งถนิ่ รกั ษ์โลก

๕) นางสาวสมภัสสร จนี ประชา องค์การบรหิ ารส่วนตำบลยายชา อาสาสมคั รทอ้ งถน่ิ รกั ษโ์ ลก

๖) นางนอ้ ย เตี๋ยนา องค์การบรหิ ารส่วนตำบลยายชา อาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก

๗) นางสาวเตือนใจ ฤทธส์ิ ิงห์ องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา นักวชิ าการดา้ นสิ่งแวดล้อม

๘) ดร.พัชราวลัย ศุภภะ อาจารย์ประจำหลักสูตรรัฐประศาสนศาสตร์ มจร.วิทยาลัยสงฆ์
พุทธปัญญาศรีทวารวดี นกั วชิ าการดา้ นสิง่ แวดล้อม

๙) นายศภุ ณัฏฐ์ จีนประชา ตวั แทนเยาวชนจติ อาสาอนรุ กั ษ์สิ่งแวดล้อม

๑๐) นางสาวปวิตรา จีนประชา ตวั แทนเยาวชนจิตอาสาอนุรักษส์ ิง่ แวดล้อม

ในการสนทนากลุ่มเฉพาะ (Focus Group) ผู้วิจัยได้นำผลการวิจัยท่ีค้นพบจากการเก็บ
รวบรวมข้อมูลในพ้ืนที่ด้วยประเด็นการสัมภาษณ์เชิงลึกเพื่อให้ได้ข้อมูลการจัดการขยะมูลฝอยแบบ
มีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ประกอบด้วย ๒ รูปแบบ คือ ๑) การจัดการ
ขยะมูลฝอยแบบ ๓Rs โดยให้ความรู้แก่ประชาชนให้ชว่ ยกันร่วมมือในการคัดแยกขยะมูลฝอย นำขยะ
มูลฝอยไปใช้ประโยชน์ได้ และลดปริมาณขยะมูลฝอยจากครัวเรือน ๒) การรณรงค์เพื่อสร้างจิตสำนึก
ในการจัดการขยะมูลฝอย เป็นการส่งเสริมให้ประชาชนตระหนักในการคัดแยกขยะมูลฝอย
รู้จักกระบวนการคัดแยกขยะมูลฝอยอันตรายออกจากขยะมูลฝอยทั่วไป มีการนำกลับมาใช้ประโยชน์
ได้อย่างถูกต้องเหมาะสม นำมาสู่การพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมโดยใช้
หลักกระบวนการ ๗Rs และใชห้ ลักกิจกรรมโครงการส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ
ณ แหล่งกำเนิด เป็นตัวขับเคลื่อนส่งเสริมการพัฒนาในพื้นท่ีชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัด
นครปฐม นำมาสูก่ ารเกิดครอบครัวตัวอย่าง ในการเปน็ ตวั อย่างเพ่อื ให้ได้เรียนรู้การจดั การขยะมลู ฝอย
ที่เป็นรูปธรรมในชุมชน สามารถถ่ายทอดความรู้และทักษะในการคัดแยกประเภทขยะมูลฝอย
สู่ชุมชนได้ สามารถทำให้ปัญหาขยะมูลฝอยในพื้นที่ชุมชน ให้ได้รับการแก้ไขอย่างเป็นระบบ
และปริมาณขยะมูลฝอยลดลง สามารถสร้างอาชีพ และรายได้เสริมจากการจัดการขยะมูลฝอย และ
เป็นแกนนำเรื่องการรณ รงค์เพ่ือสร้างจิตสำนึกในการคัดแยกขยะมูลฝอยใ ห้ประชาชนในชุมชน
เห็นคุณประโยชน์การคัดแยกขยะมูลฝอย และนำข้อมูลดังกล่าวมากำหนดเป็นประเด็นสำคัญในการ
สนทนากลุ่มเฉพาะ เพ่ือหาข้อสรุปในรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา
อำเภอสามพราน จงั หวัดนครปฐม

จากการสนทนากลุ่มเฉพาะ (Focus Group) ผู้วิจัยไดน้ ำเสนอเกี่ยวกับรูปแบบการจัดการ
ขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม แบ่งออกเป็น
๒ รูปแบบ คือ

๗๖

๑) ส่งเสริมกระบวนการมีส่วนร่วม โดยให้ประชาชนร่วมคิด ร่วมตัดสินใจ ร่วมวางแผน
ร่วมลงมือทำ ร่วมติดตามผลการดำเนินงานในการแก้ไปปัญหาร่วมกัน ร่วมเสนอแนวทางและข้อคิดเห็น
ในการจัดการขยะท่ีเป็นประโยชน์ต่อพื้นที่ชุมชนยายชา การมีส่วนร่วมในการติดตามประเมินผล
การมีส่วนร่วมในการดำเนินการ การดำเนินโครงการหรือกิจกรรม เช่น โครงการส่งเสริมการจัดการ
ขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด โครงการฝึกอบรมการคัดแยกขยะ และลดปริมาณขยะ
ในกลุ่มเยาวชน เพ่ือสนับสนุนการคัดแยกขยะในโรงเรียนและชุมชนท่ีเข้าร่วมโครงการ กิจกรรมการ
ทอดผ้าป่าขยะ การคัดแยกขยะในวันเด็ก และโครงการรณรงค์การสร้างจิตสำนึ กด้านส่ิงแวดล้อม
โดยอบรมและศึกษาดูงานด้านขยะและสิ่งแวดล้อม จากท่ีตัวแทนเยาวชนจิตอาสาอนุรักษ์ส่ิงแวดล้อม
ได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการมีส่วนร่วมการจัดการขยะมูลฝอย ว่า...... “ผมได้เข้าร่วมโครงการส่งเสริมการ
จัดการขยะมูลฝอยครัวเรอื นตน้ แบบ ณ แหล่งกำเนิด ท่ีทาง อบต. ได้จดั ข้ึนผมไดม้ ีส่วนร่วมในข้ันตอน
การวางแผนว่าจะใช้วิธีจัดการขยะในยายชาอย่างไรดี และได้ร่วมลงมือทำกิจกรรมที่ช่วยให้สามารถ
แก้ไขปัญหาเร่อื งขยะในยายชาไดอ้ ยา่ งมปี ระสิทธภิ าพ”๓๖

๒) การสร้างภาคีเครือข่ายเก่ียวกับการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา
อำเภอสามพราน จังหวดั นครปฐม จำแนกเปน็ ๓ เครอื ข่าย ประกอบดว้ ย

(๑) ภาคีเครือข่ายองค์กรชุมชน ประกอบด้วย องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา
วัดเดชานุสรณ์ วัดสรรเพชญ ตลาดนัดชุมชนวัดไร่ขิง โรงเรียนสามพรานวิทยา ตลาดน้ำดอนหวาย
เป็นภาคีเครือข่ายให้การสนับสนุนด้านการประชาสัมพันธ์ผ่านเว็บไซด์ เอกสารแผ่นพับ และทำป้าย
รณรงค์ประชาสัมพันธ์ จากที่นักวิชาการด้านการจัดการขยะมูลฝอยได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการจัดการ
ขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม ว่า...... “ผมและลูกน้องได้ทำป้ายไวนิลประชาสัมพันธ์การคัดแยกขยะ
ก่อนท้ิง “สิ่งแวดล้อมไม่เป็นพิษ ชีวิตจะแจ่มใส ร่วมใจลดขยะตั้งแต่ต้นทาง” ติดต้ังตามจุดสำคัญ
ทั้งหมด ๖ หมู่บ้านในชุมชนยายชา”๓๗

(๒) ภาคีเครือข่ายกลุ่มผู้แทนหน่วยงานภาครัฐฯ ประกอบด้วย กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน
นักวิชาการด้านส่ิงแวดล้อม นักพัฒนาชุมชน เป็นภาคีเครือข่ายให้การสนับสนุนด้านต่าง ๆ เช่น
องค์ความรู้ทางวิชาการการ การประเมินคุณภาพทางวิชาการ สถานท่ีทำกิจกรรม งบประมาณ จากที่
นักวิชาการด้านการส่งเสริมการมีส่วนร่วมได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม
ว่า...... “ผมในฐานะผู้นำชุมชน ก็ได้มอบหมายให้ผู้ใหญ่บ้านช่วยกันประชาสัมพันธ์ผ่านตามเสียง
ตามสายเรื่องการคัดแยกขยะมูลฝอยในครวั เรือนและให้การสนับสนุนการจัดกิจกรรมต่าง ๆ ท่ีเก่ียวกับ
การจัดการขยะมูลฝอยในชุมชน เพราะเรื่องนี้ถือว่าเป็นปัญหาท่ีสำคัญที่ต้องรับได้ความร่วมมือ
จากทุกฝ่าย และตัวผมเองก็สนับสนุนด้านค่าใช้จ่ายส่วนท่ีเกินมาจากงบประมาณท่ีต้ังไว้ และการ

๓๖ การสนทนากลุ่มเฉพาะ (Focus Group) นายศภุ ณัฏฐ์ จีนประชา, เมือ่ วันที่ ๑๙ พฤศจิกายน ๒๕๖๓.
๓๗ การสนทนากลมุ่ เฉพาะ (Focus Group) นายโอฬาร เหลา่ ประยูรศิริ, เมอื่ วันที่ ๑๙ พฤศจิกายน ๒๕๖๓.

๗๗

อำนวยความสะดวกเร่ืองสถานท่ี รวมถึงวัสดุอุปกรณ์ต่าง ๆ ท่ีใช้สำหรับจัดกิจกรรมในทุก ๆ คร้ัง
ทีผ่ า่ นมา”๓๘

(๓) ภาคีเครือข่ายกลุ่มอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) ประกอบด้วย เครือข่ายผู้ท่ี
สมัครใจ และอาสาเข้ามาเพ่ือช่วยเหลือและทำกิจกรรมที่เป็นประโยชน์แก่สังคมโดยสมัครใจ
โดยไม่หวงั ผลตอบแทน เป็นภาคีเครือข่ายให้การสนับสนุนดา้ นต่าง ๆ เชน่ องค์ความรู้ สถานท่ีปฏิบัติ
กิจกรรม งบประมาณ การตลาด การสร้างอาชีพและรายได้เสริมจากขยะมูลฝอย จากท่ีตัวแทน
อาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) ไดใ้ ห้ข้อมูลเกี่ยวกับการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม ว่า......
“ป้ารู้สึกดีใจท่ีได้มาเข้ามาร่วมในกิจกรรมคร้ังนี้ เพราะจะได้นำความรู้ที่ได้รับไปแก้ไขปัญหาเร่ืองขยะ
มูลฝอยได้อย่างเป็นระบบและครบวงจรมากยิ่งขึ้น โดยใช้กระบวนการ ๗Rs ท่ีกลุ่มนิสิตจากวิทยาลัย
สงฆพ์ ุทธปัญญาศรที วารวดี ไดม้ านำมาเสนอแนะใหท้ ราบและนำไปทดลองปฏบิ ัติ”๓๙

๒ นำเสนอรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน
จังหวัดนครปฐม โดยประยุกตใ์ ช้หลักกระบวนการจดั การแบบ ๗Rs นำมาสรา้ งกระบวนการมสี ว่ นรว่ ม
โดยใช้กิจกรรม โครงการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ “การส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือน
ต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด” ขับเคล่ือนร่วมกับ สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จังหวัด
นครปฐม องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา กลุ่มอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.) และเยาวชน
จิตอาสา ซ่ึงผลทเี่ กิดขึ้นต่อชมุ ชน แสดงให้เห็นถึงกระบวนการมีส่วนร่วม ประกอบด้วย ๑) การจัดการ
ขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของคนในพื้นท่ี โดยร่วมกันทำกิจกรรมการคัดแยกขยะต้นทาง
จากครัวเรือน ร่วมกันทำกิจกรรมอบรมให้ความรู้ ปลูกฝงั จิตสำนึกท่ีดแี ละตระหนักในการคัดแยกขยะ
มูลฝอย ร่วมกันทำกิจกรรมการฝึกทักษะการคัดแยกขยะอันตรายออกจากขยะท่ัวไป เช่น องค์การ
บริหารส่วนตำบลยายชา กลุ่มเครือข่ายอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) ศูนย์เรียนรู้ปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษฎีใหม่ประจำตำบลยายชา ๒) การจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม
ของคนนอกพ้ืนที่ โดยร่วมกันนำขยะมูลฝอยที่ผ่านการคัดแยกจากชุมชนมาแล้ว นำไปเข้าสู่
กระบวนการกำจัดขยะมูลฝอยอย่างถูกต้องเหมาะสม หรือนำไปผ่านกระบวนการรีไซเคิล เพื่อนำ
กลับมาใช้ใหม่ เช่น กลุ่มผู้คัดแยกวัสดุรีไซเคิล กลุ่มพ่อค้าคนกลางรับซื้อวัสดุรีไซเคิล กลุ่มโรงงาน
อตุ สาหกรรม โดยใช้กระบวนการสร้างภาคเี ครอื ขา่ ย ประกอบดว้ ย ๑) ภาคเี ครือขา่ ยในพ้นื ท่ีสนับสนุน
ดา้ นงบประมาณ การตลาด การสร้างอาชีพและรายได้เสริมจากขยะมูลฝอย เช่น ศูนย์การเรียนรู้การ
จัดการขยะมูลฝอยแบบครบวงจร ศูนย์การเรียนรู้เกษตรอินทรีย์และฟาร์มชุมชน ๒) ภาคีเครือข่าย
นอกพื้นท่ี สนับสนุนด้านองค์ความรู้ทางวิชาการ การประเมินคุณภาพทางวิชาการการประชาสัมพันธ์
ผ่านเว็บไซด์ เอกสารแผ่นพับ และทำป้ายรณรงค์ประชาสัมพันธ์ เช่น สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติ
และส่ิงแวดล้อม จังหวัดนครปฐม สำนักงานพัฒนาชุมชน อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม
มหาวทิ ยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน จงั หวดั นครปฐม

๓๘ การสนทนากลมุ่ เฉพาะ (Focus Group) ผศ. ดร.อุบล วุฒพิ รโสภณ, เมื่อวันท่ี ๑๙ พฤศจกิ ายน ๒๕๖๓.
๓๙ การสนทนากลมุ่ เฉพาะ (Focus Group) นางน้อย เตย๋ี นา, เม่อื วันท่ี ๑๙ พฤศจิกายน ๒๕๖๓.

๗๘

ดงั นั้น ในการสนทนากลุ่มจึงไดข้ ้อสรุปเก่ียวกับรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม
ของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จงั หวดั นครปฐม สรุปเรียกว่า “ PIN Model ” ดังแผนภูมิที่ ๔.๑

Rethink P = Participation
(การมสี ่วนร่วม)
การคดิ ใหม่
Reduce
Repair การลดการใช้
การซ่อมแซม

N = Network Reject รปู แบบการจดั การขยะมูลฝอย Reuse
(การมีเครือขา่ ย) การปฏิเสธ แบบมีส่วนร่วมโดยใชห้ ลกั การใช้ซา้
กระบวนการ ๗Rs

Return Recycle
การตอบแทน การน้ากลับมา

ใช้ใหม่

I = Idols
(การมตี ้นแบบ)

แผนภมู ทิ ่ี ๔.๑ แสดงการเสนอรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอย “PIN Model”

จากแผนภูมิที่ ๔.๑ แสดงถึงรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม รูปแบบ “PIN Model”
ซง่ึ สรุปได้ คอื

P คือ Participation เป็นกระบวนการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ประกอบด้วย
๑) การจัดการขยะมลู ฝอยของคนในพ้นื ที่ โดยรว่ มกันทำกิจกรรมการคัดแยกขยะต้นทางจากครวั เรอื น
ร่วมกันทำกิจกรรมอบรมให้ความรู้ ปลูกฝังจิตสำนึกท่ีดี และตระหนักถึงความสำคัญในการคัดแยก
ขยะมูลฝอย เช่น องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา กลุ่มเครือข่ายอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.)
ศูนย์การเรียนรู้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษฎีใหม่ประจำตำบลยายชา กลุ่มเยาวชน
จิตอาสา ๒) การจัดการขยะมูลฝอยของคนนอกพ้ืนท่ี โดยร่วมกันนำขยะมูลฝอยท่ีผ่านการคัดแยก

๗๙

จากชุมชนมาแล้ว นำไปเข้าสู่กระบวนการกำจัดขยะมูลฝอยอย่างถูกต้องเหมาะสม หรือนำไปผ่าน
กระบวนการรีไซเคิล เพ่ือนำกลับมาใช้ใหม่ เช่น กลุ่มผู้แยกวัสดุรีไซเคิล เป็นกลุ่มท่ีคัดแยกขยะมูลฝอย
ที่แหล่งกำเนิด เม่ือคัดแยกแล้วนำไปจำหน่ายให้ร้านรับซื้อขยะรีไซเคิลรายย่อย กลุ่มพ่อค้าคนกลาง
รับซื้อวัสดุรีไซเคิล เป็นกลุ่มท่ีรับซื้อขยะรีไซเคิลจากชุมชนยายชา และนำไปจำหน่ายต่อยังแหล่ง
กลุ่มโรงงานอุตสาหกรรม เพ่ือนำมาแปรสภาพให้กลับมาใช้ประโยชน์ได้ใหม่ ซ่ึงกลุ่มนี้จะเป็นร้านรับซื้อ
ขยะรีไซเคิล เชน่ รา้ นรับซื้อขยะรไี ซเคิลวงษพ์ าณชิ ย์

I คือ Idols อันหมายถึง การมีแบบอย่าง มีครอบครัวตวั อย่าง มีตน้ แบบ ในการจดั การขยะมูล
ฝอย โดยในชุมชนยายชามีการส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมจากครัวเรือน
โดยกลุ่มอาสาสมัครท้องถ่ินรักษ์โลก (อถล.) ได้ร่วมกันปฏิบัติการกับคนในพื้นท่ีโดยใช้โครงการ
ฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ “การส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด”
มีการยกย่องครอบครัวที่เป็นแบบอย่างท่ีดีในการจัดการขยะมูลฝอย เป็น “ครอบครัวต้นแบบในการ
จัดการขยะมูลฝอยจากแหล่งกำเนิน” และครอบครัวต้นแบบนี้สามารถถ่ายทอดความรู้ และทักษะ
ในการคัดแยกประเภทขยะมูลฝอยสู่ชุมชนได้ เป็นต้นแบบเพ่ือให้ได้เรียนรู้การจัดการขยะมูลฝอย
ท่ีเป็นรูปธรรม ทำให้ปัญหาขยะมูลฝอยในพ้ืนท่ีตำบลยายชา ได้รับการแก้ไขอย่างเป็นระบบ ปริมาณ
ขยะมูลฝอยลดลง สามารถสร้างอาชีพและรายได้เสริมจากการจัดการขยะมูลฝอย และเป็นแกนนำ
เรือ่ งการรณรงค์สร้างจติ สำนกึ ใหป้ ระชาชนชมุ ชนเหน็ คณุ ประโยชน์ในการคัดแยกขยะมูลฝอย

N คือ Network เป็นกระบวนการสร้างภาคีเครือข่ายเพื่อร่วมกันจัดการขยะที่มีประสิทธิภาพ
ประกอบด้วย ๑) ภาคีเครือข่ายในพื้นท่ี สนับสนุนด้านงบประมาณ การตลาด การสร้างอาชีพและ
รายได้เสริมจากขยะมลู ฝอย เช่น ศูนยก์ ารเรียนร้กู ารจัดการขยะมูลฝอยแบบครบวงจร ศูนยก์ ารเรยี นรู้
เกษตรอินทรีย์และฟาร์มชุมชน องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา กลุ่มเครือข่ายอาสาสมัครท้องถ่ิน
รักษ์โลก (อถล.) กลุ่มเยาวชนจิตอาสา ศูนย์การเรียนรู้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษฎใี หม่
ประจำตำบลยายชา ๒) ภาคีเครือข่ายนอกพ้ืนท่ี สนับสนุนด้านองค์ความรู้ทางวิชาการ การประเมิน
คุณภาพทางวิชาการการประชาสัมพันธ์ผ่านเวบ็ ไซด์ เอกสารแผ่นพับ และทำป้ายรณรงค์ประชาสัมพันธ์
เช่น สำนกั งานทรพั ยากรธรรมชาติ และสง่ิ แวดลอ้ ม จงั หวัดนครปฐม สำนักงานพฒั นาชมุ ชน อำเภอสามพราน
จังหวัดนครปฐม มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน จังหวดั นครปฐม ผู้ประกอบการรบั ซ้ือ
ขยะรไี ซเคลิ วงษพ์ าณิชย์

๔.๔ องค์ความรู้ท่ีได้จากการวจิ ัย

การวจิ ัยเรอ่ื ง “รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชมุ ชนยายชา อำเภอสามพราน
จังหวัดนครปฐม” ผู้วิจยั ศึกษาหลกั การ แนวคดิ ทฤษฎที เ่ี ก่ยี วขอ้ งและงานวจิ ยั ท่ีเกีย่ วขอ้ ง โดยเป็นการ
วิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participation Action Research : PAR) ทำการเก็บรวบรวบข้อมูล
ด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) กับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ๑๖ ท่าน และการสนทนากลุ่มเฉพาะ
(Focus Group Discussion) ร่วมกับผู้ทรงคุณวุฒิ ๑๐ ท่าน และทำการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการ
วิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) โดยเร่ิมต้นจากการศึกษาสภาพการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม
ของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม แล้วนำมาซึ่งกระบวนการพฒั นารูปแบบการจัดการ

๘๐

ขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมโดยใช้หลัก ๗Rs และนำไปสู่กระบวนการเสนอรูปแบบการจัดการขยะมูล
ฝอยแบบมีสว่ นรว่ ม ดงั น้ันจึงสามารถสรปุ องค์ความรทู้ ไ่ี ดจ้ ากการวจิ ยั ไดด้ ังแผนภมู ทิ ่ี ๔.๒

Rethink

การคดิ ใหม่

N = Network Repair Reduce P = Participation
(การมเี ครือขา่ ย) การซอ่ มแซม การลดการใช้ (การมีสว่ นร่วม)

Reject รูปแบบการจัดการขยะมลู ฝอย Reuse
การปฏิเสธ แบบมสี ว่ นร่วมของชุมชนยายชา การใช้ซ้า
อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม

Return Recycle
การตอบแทน การนา้ กลบั มา

ใชใ้ หม่

I = Idols
(การมีต้นแบบ)

แผนภูมิท่ี ๔.๒ แสดงองค์ความรู้ท่ีได้จากการวิจัย

จากแผนภูมิท่ี ๔.๒ แสดงให้เห็นถึงรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของ
ชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม โดยใช้หลักกระบวนการ ๗Rs จากการศึกษาการ
จัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม มีกระบวนการประกอบด้วย การไปสังเกตการณ์ การไปสัมภาษณ์
กลุ่มผู้นำชุมชน กลุ่มผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ กลุ่มเยาวชนจิตอาสา กลุ่มนักวิชาการด้านการส่งเสริม
การมีส่วนร่วม กลุ่มนักวิชาการด้านการจัดการขยะมูลฝอย กลุ่มอาสาสมัครท้องถิ่นรักษ์โลก (อถล.)
กลุ่มนักวชิ าการด้านสิ่งแวดล้อม เพ่ือศึกษาถึงสภาพการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา
พบว่า มีการจัดการขยะมูลฝอยเพียง ๒ รูปแบบเท่าน้ัน ประกอบด้วย ๑) การจัดการขยะมูลฝอย
โดยใช้หลัก ๓Rs ๒) การรณรงคเ์ พือ่ สร้างจิตสำนกึ ในการจัดการขยะมูลฝอยแตย่ ังคงพบวา่ ปญั หาขยะ
มลู ฝอยในชมุ ชนยังคงมีให้พบเห็นได้ทั่วท้ังชุมชน เนอ่ื งขาดการคัดแยกขยะจากครวั เรือนต้นทาง มีการ
ท้ิงขยะหลายประเภทรวมกันในถุงเดียวโดยไม่มีการคัดแยกขยะ เศษอาหาร ขยะอันตราย ขยะมีพิษ

๘๑

ทำให้ปริมาณขยะมูลฝอยเพิ่มขึ้น จัดเก็บไปกำจัดได้ยากปัจจุบันชุมชนยายชา มีแนวโน้มจำนวน
ประชากรเพิ่มข้ึนทุกปีโรงงานอตุ สาหกรรมในพ้นื ท่ีมีจำนวนมาก จึงทำให้ปริมาณขยะมูลฝอยเพิ่มตาม
ข้ึนไปด้วย ส่งผลให้ปัญหาขยะมูลฝอยกลายเป็นปัญหาสำคัญท่ีมีผลกระทบต่อส่ิงแวดล้อม คุณภาพ
ชีวิตของประชาชน และสภาพความเป็นอยู่ในชุมชนเป็นอย่างมาก จึงได้มีการขับเคลื่อนการพัฒนา
รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยด้วยกระบวนการ ๗Rs และใช้หลักกิจกรรม“โครงการส่งเสริม
การจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด” โดยการนำข้อมูลมาจากการจัดการขยะ
มูลฝอยของชมุ ชนยายชา ๒ รูปแบบ มาร่วมกันประชุมกับผู้ทรงคุณวฒุ ิ และเยาวชน จิตอาสา เพ่ือหา
แนวทางการพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยท่ีเหมาะสมกับบริบทของพื้นที่ชุมชนยายชา จึงได้
รูปแบบการพัฒนาการจัดการขยะมูลฝอยด้วยกระบวนการ ๗Rs `ดังนี้ ๑) การคิดใหม่ (Rethink)
การจัดกิจกรรมการประชาสัมพันธ์เร่ืองการท้ิงขยะให้ถูกที่ ไม่ท้ิงขยะข้างทาง หรือทิ้งขยะลงในแม่น้ำ
ลำคลอง ให้ความรู้กับประชาชน เร่ืองการแยกประเภทของขยะชนิดต่าง ๆ เพื่อให้ง่ายต่อการจัดเก็บ
ของเจ้าหน้าท่ี ๒) การลดการใช้ (Reduce) ใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ให้คุ้มค่าและเกิดประโยชน์สูงสุด
การเลือกใช้เครื่องใชไ้ ฟฟ้าเบอร์ห้า การลดใช้ถุงพลาสตกิ กล่องโฟม ๓) การใช้ซ้ำ (Reuse) การนำกลับมา
ใช้ใหม่หรือใช้อีกคร้ัง หรือหลาย ๆ ครั้ง นำเศษอาหาร เศษใบไม้ เศษวัชพืช มาหมักทำเป็นน้ำหมัก
จุลินทรีย์ ๔) การนำกลับมาใช้ใหม่ (Recycle) นำวัสดุท่ีหมดสภาพแล้วหรือที่ใช้แล้วมาแปรสภาพด้วย
กระบวนการต่าง ๆ เพื่อนำกลับมาใช้หรือแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ การทำหมวกสวยงามจากกล่องนม
กล่องกระดาษชำระ ๕) การซ่อมแซม (Repair) ซ่อมแซมให้กลับมาใช้ประโยชน์ได้ใหม่ พัดลม ตู้เย็น
เคร่ืองใช้ไฟฟ้าในบ้าน ๖) การปฏิเสธ (Reject) ปฏิเสธการใช้ทรัพยากรแบบใช้คร้ังเดียวท้ิง ใช้วัสดุ
ทดแทน เช่น วัสดุจากธรรมชาติ แทนการใช้ผลิตภัณฑ์ท่ีทำลายส่ิงแวดล้อม ๗) การตอบแทน
(Return) ตอบแทนคืนสู่ธรรมชาติโดยจากการส่งเสริมการจัดกิจกรรมการปลูกต้นไม้ เพ่ือเพิ่มพื้นที่สี
เขียว ลดก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ลดปัญหาโลกร้อน จึงได้มีการสนทนากลุ่มเฉพาะ (Focus Group)
เพอื่ การเสนอรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนรว่ ม โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วม ประกอบดว้ ย
๑) การจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของคนในพื้นท่ี โดยร่วมกันทำกิจกรรมการคัดแยกขยะ
ต้นทางจากครัวเรือน ร่วมกันทำกิจกรรมอบรมให้ความรู้ ปลูกฝังจิตสำนึกท่ีดีและตระหนักในการ
คัดแยกขยะมูลฝอย ร่วมกันทำกิจกรรมการฝึกทักษะการ คดั แยกขยะอนั ตรายออกจากขยะท่ัวไป เช่น
องค์การบริหารส่วนตำบลยายชา กลุ่มเครือข่ายอาสาสมคั รท้องถ่นิ รกั ษ์โลก (อถล.) ศนู ย์เรียนรู้ปรัชญา
ของเศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษฎีใหม่ประจำตำบลยายชา ๒) การจัดการขยะมูลฝอยแบบ
มีส่วนร่วมของคนนอกพื้นท่ี โดยร่วมกันนำขยะมูลฝอยท่ีผ่านการคัดแยกจากชุมชนมาแล้ว นำไปเข้าสู่
กระบวนการกำจัดขยะมูลฝอยอย่างถูกต้องเหมาะสม หรือนำไปผ่านกระบวนการรีไซเคิล เพ่ือนำ
กลับมาใช้ใหม่ เช่น กลุ่มผู้คัดแยกวัสดุรีไซเคิล กลุ่มพ่อค้าคนกลางรับซื้อวัสดุรีไซเคิล กลุ่มโรงงาน
อตุ สาหกรรม โดยใช้กระบวนการสร้างภาคเี ครือข่าย ประกอบด้วย ๑) ภาคเี ครอื ขา่ ยในพ้ืนทสี่ นับสนุน
ดา้ นงบประมาณ การตลาด การสร้างอาชีพและรายได้เสริมจากขยะมูลฝอย เช่น ศูนย์การเรียนรู้การ
จัดการขยะมูลฝอยแบบครบวงจร ศูนย์การเรียนรู้เกษตรอินทรีย์และฟาร์มชุมชน ๒) ภาคีเครือข่าย
นอกพ้ืนที่ สนับสนุนด้านองค์ความรู้ทางวชิ าการ การประเมินคุณภาพทางวิชาการการประชาสัมพันธ์
ผ่านเว็บไซด์ เอกสารแผ่นพับ และทำป้ายรณรงค์ประชาสัมพันธ์ เช่น สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติ
และส่ิงแวดล้อม จังหวัดนครปฐม สำนักงานพัฒนาชุมชน อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม

๘๒

มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน จังหวัดนครปฐม เพื่อขับเคล่ือนการจัดการขยะ
มลู ฝอยทีเ่ ป็นรูปธรรมในชุมชนยายชา

สอดคล้องกับการจดั การขยะมูลฝอยแบบมสี ่วนรว่ มโดยบูรณาการหลักธรรมทางพระพทุ ธศาสนา
คือ หลักสาราณียธรรม ๖ ดังนี้ ๑) เมตตากายกรรม คือ การพ่ึงพาอาศัยซึ่งกันและกันระหว่างชุมชน
กับส่ิงแวดล้อมอย่างเหมาะสม ก่อให้เกิดประโยชน์มากท่ีสุด เชน่ การไม่ท้ิงขยะมูลฝอยหรือน้ำเสียลงใน
แหล่งน้ำตามธรรมชาติ การไม่เผาขยะมูลฝอยท่ีเป็นมลพิษกับส่ิงแวดล้อม ๒) เมตตาวจีกรรม คือ
การอบรมใหค้ วามรู้เก่ียวกับหน้าท่ีของพลเมือง ความรบั ผิดชอบต่อส่วนรวม ความรับผดิ ชอบตอ่ สังคม
ไม่ทะเลาะกันเวลามีปัญหาเร่ืองขยะมูลฝอย ๓) เมตตามโนกรรม คือ รณรงค์ปลูกฝังจิตสำนึกและ
ตระหนักในการคัดแยกขยะมูลฝอยต้นทางจากครัวเรือน มีจิตสำนึกรับผิดชอบต่อส่วนรวม มีจิตใจ
เมตตาเอื้อเฟ้ือต่อกัน ๔) สาธารณโภคี คือ การใช้ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมร่วมกัน
อย่างหมาะสม ก่อให้เกิดประโยชน์ต่อส่วนรวมมากท่ีสุด เช่น การนำวัชพืชมาทำเป็นน้ำหมักชีวภาพ
เพื่อใช้บำบัดน้ำเสียในแม่น้ำ การนำขยะมูลฝอยมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เพ่ือสร้างมูลค่าเพ่ิม
๕) สีลสามัญญตา คือ การร่วมมือกันเพื่อหาแนวทางการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ
ณ แหล่งกำเนิด ทำให้ปัญหาขยะมูลฝอยในชุมชนลดลง ๖) ทิฏฐิสามัญญตา คือ การมีความเห็นร่วมกัน
ในการจัดการขยะมูลฝอย การเห็นประโยชน์ของการคัดแยกขยะมูลฝอยในครัวเรือน การเคารพกฎ
กติการ่วมกัน ส่งผลให้ปัญหาขยะมูลฝอยในชุมชนยายชาได้รับการแก้ไขอย่างเป็นระบบ ปริมาณขยะ
มูลฝอยลดลง

๑๐๑

บทที่ ๕

สรปุ อภปิ รายผล และข้อเสนอแนะ

การวจิ ัยเร่อื ง “รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชมุ ชนยายชา อำเภอสามพราน
จังหวัดนครปฐม” มีวัตถุประสงค์ เพ่ือศึกษาสภาพการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของ
ชมุ ชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวดั นครปฐม เพ่อื พัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม
ของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม และเพื่อเสนอรูปแบบ การจัดการขยะมูลฝอย
แบบมีส่วนร่วมของชมุ ชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ผู้วิจัยทำการศึกษาวจิ ัยเชิงปฏบิ ัตกิ าร
แบบมีส่วนร่วม (Participation Action Research : PAR) ทำการเก็บรวบรวมข้อมลู ด้วยการสมั ภาษณ์
เชิงลึก (In-depth Interview) กับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ๑๖ ท่าน และการสนทนากลุ่มเฉพาะ (Focus Group
Discussion) ร่วมกับผู้ทรงคุณวุฒิ ๑๐ ท่าน และทำการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา
(Content Analysis) โดยใช้เทคนิควิเคราะห์ข้อมูลแบบสามเส้า (Triangulation Technique)
เมื่อวิเคราะห์ข้อมูลเสร็จแล้วจึงสรุปผลการวิจัย อภิปรายผล และข้อเสนอแนะ ตามลำดับขั้นตอน
ดังตอ่ ไปน้ี

๕.๑ สรปุ ผลการวจิ ัย
๕.๒ อภปิ รายผล
๕.๓ ข้อเสนอแนะ

๕.๑ สรุปผลการวิจัย

จากการศึกษารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมสี ่วนรว่ มของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน
จังหวัดนครปฐม ผู้วิจัยได้สัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) ผู้นำชุมชน ผู้แทนหน่วยงานรัฐ
ด้านการจัดการขยะมูลฝอย และกลุ่มเยาวชนจิตอาสาอนุรักษ์ส่ิงแวดล้อม รวมจำนวน ๑๖ คน และ
การสนทนากลุ่ม (Focus Group Discussion) ผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ ผู้นำชุมชน และกลุ่มเยาวชน
จิตอาสาอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม รวมจำนวน ๑๐ คน ท่ีมีบทบาทในการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม
ของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม เมื่อรวบรวมข้อมูลเสร็จแล้ว จึงได้ดำเนินการ
วเิ คราะห์ขอ้ มูลโดยการพรรณนาความตามข้นั ตอนวตั ถุประสงคข์ องการวจิ ัย และสรุปผลการวิจยั ดงั นี้

๕.๑.๑ สภาพการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา อำเภอสามพราน
จังหวัดนครปฐม

จากการศึกษาวิจัยสภาพการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา
อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม แบ่งเปน็ ๒ ด้าน ประกอบด้วย

๘๔

๑) การส่งเสรมิ การจดั การคัดแยกขยะต้นทางจากครัวเรือน ประกอบดว้ ย

(๑) Reduce ลดการใช้ (คิดก่อนใช้) หลีกเลี่ยงการใช้อย่างฟุ่มเฟือยทำให้ปริมาณ
ขยะมูลฝอยลดลง กิจกรรมลดใช้ถุงพลาสติกตามตลาดนัดชุมชน ส่งเสริมการใช้ถุงผ้า ตะกร้า
เพ่ือลดการใช้ถุงพลาสติก การใช้ผ้าเช็ดหน้าแทนการใช้กระดาษชำระ การใช้ปิ่นโต กล่องข้าว
ใสอ่ าหารแทนการใสก่ ล่องโฟม การสง่ ข้อมูลผ่านทาง E-mail เพือ่ ลดการใชก้ ระดาษ

(๒) Reuse นำกลับมาใช้ซ้ำ (ใช้แล้วใช้ซ้ำ) การใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าท่ีสุด
กิจกรรมการทำกระถางต้นไมจ้ ากยางรถยนต์เกา่ การประดษิ ฐ์แจกันจากขวดพลาสตกิ ประดษิ ฐ์หมวก
จากกระป๋องเบยี ร์ ประดิษฐ์กระเป๋าจากกลอ่ งนม

(๓) Recycle นำกลับมาใช้ใหม่ คัดแยกขยะมูลฝอยแต่ละประเภทที่สามารถนำ
กลับมาแปรรูปใหม่หมุนเวียนกลับเข้าสู่กระบวนการผลิตของแต่ละประเภท กิจกรรมการนำขยะเศษ
อาหารกลับมาใช้ประโยชน์ เช่น ทำปุ๋ย ดินพร้อมปลูก การทำน้ำหมักจุลินทรีย์ ขวดแก้ว โลหะ
พลาสติก ขายให้ร้านค้าศูนย์บาท เพื่อนำไปให้โรงงานแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ และ กิจกรรมขยะ
แลกของใช้ในครัวเรือน เช่น ไข่ น้ำปลา ปลากระป๋อง สบู่ ผงซักฟอก ของศูนย์การเรียนรู้การจัดการ
ขยะมลู ฝอยแบบครบวงจร

๒) การรณรงค์เพื่อสร้างจิตสำนึกในการจัดการขยะมูลฝอย การรณรงค์ประชาสัมพันธ์
เพ่ือให้ประชาชนในชุมชนมีความรู้ความเข้าใจเกิดการตื่นตัวและตระหนักถึงความสำคัญของการ
จัดการขยะมูลฝอยการจัดทำป้ายรณรงค์ และบอร์ดประชาสัมพันธ์เสริมสร้างความรู้ความเข้าใจ
เก่ียวกบั ปญั หาและสถานการณข์ องขยะมูลฝอยในปัจจบุ ัน แนวทางลดการใชพ้ ลาสติกและกล่องโฟม

จากการศึกษาสภาพการจัดการขยะมูลฝอยในชมุ ชนยายชา พบว่า มีการจัดการขยะมูลฝอย
เพียง ๒ รูปแบบเท่านั้น ปัจจุบันชุมชนยายชามีแนวโน้มจำนวนประชากรเพ่ิมข้ึนทุกปีเนื่องจาก
มีหมู่บ้านจัดสรรโครงการต่าง ๆ ก่อตั้งขึ้นเพ่ิมข้ึน จึงทำให้ปริมาณขยะมูลฝอยเพิ่มตามข้ึนไปด้วย
ส่งผลให้ปัญหาขยะมูลฝอยกลายเป็นปัญหาสำคัญท่ีมีผลกระทบต่อส่ิงแวดล้อม คุณภาพชีวิตของ
ประชาชน และสภาพความเป็นอยู่ในชุมชนมากมาย ได้แก่ ส่งกล่ินเหม็นรบกวน เป็นแหล่งเพาะพันธ์ุ
สัตว์ และพาหะนำโรคต่าง ๆ เช่น หนู แมลงสาบ แมลงวัน ท้ังยังเป็นแหล่งแพร่เชื้อโรคโดยตรง เช่น
อหิวาตกโรค อุจจาระร่วง บิด โรคผิวหนัง บาดทะยัก โรคทางเดินหายใจ ส่งผลต่อการจัดการขยะ
มูลฝอย โดยใช้หลัก ๓Rs ท่ียังไม่ครอบคลุมทั่วถึง ดังน้ัน จึงมีการพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอย
โดยใช้หลัก ๗Rs และใช้หลักกิจกรรม โครงการส่งเสริมการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนต้นแบบ
ณ แหล่งกำเนิด เป็นตวั ขับเคล่อื นส่งเสริม การพัฒนาในพืน้ ทช่ี มุ ชนยายชา สรุปไดด้ ังนี้

๑) ดำเนินการฝึกอบรมให้ความรู้ภาควิชาการหรือทฤษฎีท่ีต้องรู้เกี่ยวกับสถานการณ์
สิ่งแวดล้อมและการจัดการขยะอินทรีย์ภายในครัวเรือน ความรู้การใช้หลักการเกษตรทฤษฎีใหม่
ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียง

๒) ศึกษาดูงานเพื่อเพม่ิ พนู ความรู้และสร้างแรงจูงใจดา้ นการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือน
ต้นแบบ ณ แหล่งกำเนิด เช่น ศึกษาดูงานการจัดการขยะมูลฝอยที่รักษาส่ิงแวดล้อม มีการใช้วัสดุ
ท่ีเปน็ มิตรกับสงิ่ แวดลอ้ ม

๘๕

๓) ฝึกปฏิบตั ิการจัดการขยะมูลฝอยครัวเรือนตน้ แบบ ณ แหล่งกำเนิด เช่น ฝึกปฏิบัติการ
ผลิตหมวกจากกล่องนม กล่องกระดาษชำระ เพ่ือสร้างมูลค่าเพิ่ม ฝึกปฏิบัติการทำน้ำหมักชีวภาพ
จากขยะอินทรยี ์ ฝกึ ปฏบิ ตั กิ ารทำภาชนะจากวัสดุธรรมชาติ

๕.๑.๒ การพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา
อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม

จากการศึกษาวจิ ัยการพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชมุ ชนยายชา
อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม พบว่าได้นำกระบวนการพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอย
รปู แบบ ๗Rs มาประยุกต์ใชแ้ ละส่งเสริมการพฒั นาในพน้ื ทีข่ องชุมชนยายชา ประกอบด้วย

๑) Rethink การเปล่ียนความคิดเรื่องการใช้ทรัพยากรอย่างเหมาะสม กิจกรรมการ
ให้ความรเู้ รอ่ื งการใช้วสั ดทุ ี่เป็นมติ รกบั สง่ิ แวดล้อมการเลอื กใชผ้ ลติ ภณั ฑ์ธรรมชาตทิ ส่ี ามารถยอ่ ยสลาย
ไดเ้ องตามธรรมชาติ

๒) Reduce การลดการใช้ทรัพยากรสิ้นเปลือง พร้อมท้ังนำทรัพยากรมาใช้ให้เกิด
ประโยชน์สูงสุด กิจกรรมการใช้ถุงผ้าแทนถุงพลาสติก ใช้ปิ่นโตแทนกล่องโฟม การปิดน้ำทุกคร้ัง
เมอ่ื เลกิ ใช้งาน การล้างผกั และผลไมใ้ นภาชนะแทนลา้ งจากกอ๊ กน้ำโดยตรง

๓) Reuse การใช้ซ้ำให้คุ้มค่าและเกิดประโยชน์สูงสุด กิจกรรมการนำถุงพลาสติกกลับมา
ใช้ประโยชน์ซ้ำ การนำเศษอาหารมาทำเป็นน้ำหมักจุลินทรีย์ การนำไม้ไผ่มาผูกกับต้นไม้ เพ่ือใช้ปลูก
พชื ผกั สวนครวั

๔) Recycle การนำกลับมาใช้หรือแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ กิจกรรมการทำไม้กวาด
จากขวดพลาสติก การทำหมวกสวยงามจากกล่องนมกล่องน้ำผลไม้ การทำตะกร้าจากกระป๋อง
อลมู เิ นยี มการทำเสอ่ื รองน่งั จากถุงนำ้ ยาปรับผา้ น่มุ

๕) Repair การซ่อมแซมเครื่องใช้ให้สามารถใชป้ ระโยชน์ได้ กิจกรรมการซ่อมแซมสิ่งของ
ทสี่ ามารถนำกลบั มาใชใ้ หม่ได้ เช่น โต๊ะ เสือ้ ผ้า รองเทา้ กระเป๋า เตยี งนอน

๖) Reject ปฏิเสธการใช้ทรัพยากรท่ีจะสร้างมลพิษต่อส่ิงแวดล้อม กิจกรรมการไม่ใช้
สารเคมีอันตราย ยาฆ่าแมลง ยาฆ่าหญ้า ยากำจัดศัตรูพืช งดการใช้กล่องโฟม ถุงพลาสติก แก้วน้ำ
พลาสติก ขวดน้ำพลาสติก

๗) Return การตอบแทนคืนสู่ชุมชน กิจกรรมจัดทำถังขยะรักษ์โลก การแจกเมล็ดพันธ์ุ
พืชผักสวนครวั ไมผ้ ล ไว้ปลกู รับประทาน และการปลกู ไม้ยนื ต้น เพอ่ื เพ่มิ พ้ืนท่สี เี ขยี วใหก้ ับชมุ ชน

จากการศึกษาการพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมของชุมชนยายชา
อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม พบว่าการเสนอรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วม
ของชุมชนยายชา โดยใช้หลักกระบวนการ ๗Rs มาส่งเสริมการพัฒนาในพ้ืนที่ของชุมชนยายชา
ประกอบด้วย ๑) Rethink การเปล่ียนความคิดเร่ืองของการใช้ทรัพยากรอย่างเหมาะสม ๒) Reduce
การลดการใช้ทรัพยากรสิ้นเปลอื งพร้อมท้ังนำทรพั ยากรมาใชใ้ ห้เกิดประโยชนส์ ูงสุด ๓) Reuse การใช้ซ้ำ
ให้คุ้มค่าและเกิดประโยชน์สูงสุด ๔) Recycle การนำกลับมาใช้หรือแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่