วิจัยทางสังคมศึกษา

39 ภาพที่ 4.16 การจัดโต๊ะหมู่บูชา ที่มา : (กาญจนา หอมเย็น. 2566) โดยการจัดโต๊ะหมู่บูชานี้จะจัดแบบโต๊ะหมู่บูชาหมู่ 3 โต๊ะฐาน 1 ตัว โต๊ะเล็ก 3 ตัว กระถางธูป เชิงเทียน พานดอกไม้ แจกัน และพระพุทธรูป เวลา 16.00 น. หลังจากจัดเตรียมสถานที่ประกอบพิธีกรรมเรียบร้อยแล้ว ผู้นำชุมชนหรือ ผู้ใหญ่บ้าน ก็จะทำการตีฆ้องเพื่อเป็นการประกาศว่าวันนี้มีประเพณีงานบุญให้ชาวบ้านได้รับรู้ ภาพที่ 4.17 การตีฆ้องเพื่อประกาศงานประเพณีในวันแรก ที่มา : (กาญจนา หอมเย็น. 2566) เวลา 16.30 น. ชาวบ้านเดินทางมาถึงสถานที่ประกอบพิธีกรรม ต่างนำทรายและน้ำใส่มากับ พาชนะต่าง ๆ ตามสะดวก และวางไว้หน้าโต๊ะหมู่บูชา เพื่อใช้ในการประกอบพิธีกรรม

40 ภาพที่ 4.18 ทรายและน้ำที่ชาวบ้านนำมาประกอบพิธี ที่มา : (นวพล ทางาม. 2566) เวลา 17.00 น. นิมนต์พระสงฆ์ทั้งหมด 8 รูปมายังสถานที่ประกอบพิธีกรรม และตีฆ้องก่อนที่ จะสวด เวลา 17.10 น. จุดธูปเทียนโต๊ะหมู่บูชาและทรายที่นำมา พระสงฆ์เริ่มทำการสวดเจริญพระ พุทธมนต์ ทุกครั้งที่สวดจบ 1 บท จะทำการตีฆ้องทุกครั้ง ภาพที่ 4.19 จุดธูปเทียนก่อนเริ่มพิธีกรรม ที่มา : (กาญจนา หอมเย็น. 2566) โดยบทสวดที่ใช้จะเป็นบทสวดเจริญพระพุทธมนต์และใช้บทสวดเจ็ดตำนานซึ่งมีความยาวจึง แบ่งสวดเป็น 2 เย็น

41 ภาพที่ 4.20 สวดเจริญพระพุทธมนต์ในวันแรก ที่มา : (นวพล ทางาม 2566) เวลา 18.00 น. หลังจากพระสงฆ์สวดเจริญพระพุทธมนต์เรียบร้อยแล้ว เป็นอันเสร็จสิ้น พิธีกรรมบุญกลางบ้านในวันแรก ผู้ใหญ่บ้านจะแจ้งเวลาในการสวดมนต์เย็นของวันถัดไป ชาวบ้านก็จะ แยกย้ายกลับเรือนของตน วันที่ 2 เวลา 16.00 น. ผู้ใหญ่บ้านจะตีฆ้อง 3 ชุด เพื่อเป็นการประกาศเรียกชาวบ้านมาร่วม สวดเจริญพระพุทธมนต์ในประเพณีบุญกลางบ้านวันที่ 2 ภาพที่ 4.21 การตีฆ้องเพื่อประกาศงานประเพณีในวันที่สอง ที่มา : (กาญจนา หอมเย็น. 2566)

42 เวลา 17.00 นิมนต์พระสงฆ์ทั้งหมด 8 รูปมายังสถานที่ประกอบพิธีกรรม และตีฆ้องก่อนที่จะ สวด ภาพที่ 4.22 สวดเจริญพระพุทธมนต์ในวันที่สอง ที่มา : (นวพล ทางาม. 2566) โดยบทสวดที่ใช้เป็นบทสวดเจริญพระพุทธมนต์และต่อบทสวดเจ็ดตำนานจากวันแรก เวลา 18.00 น. หลังจากพระสงฆ์สวดเจริญพระพุทธมนต์เรียบร้อยแล้ว เป็นอันเสร็จสิ้น พิธีกรรมบุญกลางบ้านในวันที่สอง ผู้ใหญ่บ้านจะแจ้งกับชาวบ้านในการเตรียมอาหารมาตักบาตรทำบุญ เลี้ยงพระ ในการสวดเจริญพระพุทธมนต์ช่วงเช้าของวันที่ 3 วันที่ 3 ชาวบ้านจะเตรียมอาหารเพื่อมาตักบาตร ทำบุญ เลี้ยงพระ โดยเป็นอาหารทั่วไปของ ชาวไทยพวน

43 ภาพที่ 4.23 อาหารที่ชาวบ้านนำมาตักบาตรเลี้ยงพระ ที่มา : (นวพล ทางาม. 2566) “วันสุดท้ายก็จะมีทำบุญ ตักบาตร เลี้ยงพระ อาหารที่เอามาตักบาตรก็แล้วแต่ชาวบ้าน ว่าบ้านไหนสะดวกทำอะไรมา ส่วนใหญ่ก็คืออาหารชาวพวนที่ทำกันเป็นประจำนี่แหละ” (นิกุล กิตเทียน. สัมภาษณ์. 2566) “วันที่สามเนี่ยก็มีทำบุญ เลี้ยงพระ ชาวบ้านก็เตรียมอาหารกันมาตักบาตรเลี้ยงพระ แล้วหลังพระฉัน พวกเราก็จะกินอาหารด้วยกัน ชาวบ้านเราก็จะได้มีโอกาสพูดคุยถามสารทุกข์สุขดิบกัน บางคนที่ไม่เจอกันทั้งปี พอมาในงานนี้ ก็มีโอกาสได้ถามไถ่กัน มีความสุขมาก” (วิบูรณ์ งามวงศ์. สัมภาษณ์. 2566) จากบทสัมภาษณ์ของคุณนิกุล กิตเทียนและคุณวิบูรณ์ งามวงศ์ก็จะเห็นถึงบรรยากาศภายใน พิธีกรรมวันที่ 3 ถึงการตักบาตร ทำบุญร่วมกันของชาวบ้านในอดีต ว่าเป็นอย่างไร เวลา 7.00 น. จะตีฆ้องเพื่อประกาศให้ชาวบ้านมาร่วมพิธีกรรมประเพณีบุญกลางบ้านวันที่ 3 ชาวบ้านก็จะนำปิ่นโต อาหารมาเพื่อตักบาตร เลี้ยงพระ และร่วมกันจัดเตรียมภัตตาหารให้กับพระสงฆ์ จำนวนทั้งสิ้น 8 รูป

44 ภาพที่ 4.24 การจัดเตรียมภัตตาหารให้กับพระสงฆ์ในวันที่สาม ที่มา : (กาญจนา หอมเย็น. 2566) เวลา 7.30 น. นิมนต์พระสงฆ์ 8 รูป ตักบาตร และเริ่มสวดเจริญพระพุทธมนต์ในวันสุดท้าย และพรมน้ำมนต์ให้ชาวบ้าน ภาพที่ 4.25 ชาวบ้านตักบาตร ที่มา : (กาญจนา หอมเย็น. 2566)

45 เวลา 8.00 น. จะมีการฟังเทศนาธรรมจากพระสงฆ์ ภาพที่ 4.26 เทศนาธรรม ที่มา : (กาญจนา หอมเย็น. 2566) เวลา 8.30 น. จะมีการทำบุญเลี้ยงพระ และการรับประทานอาหารร่วมกันของชาวบ้าน ผู้ใหญ่บ้านก็จะกล่าวขอบคุณชาวบ้านที่มาร่วมงานประเพณีบุญกลางบ้าน ชาวบ้านก็จะมีโอกาสได้พูดคุย ถามสารทุกข์สุขดิบกัน ภาพที่ 4.27 ชาวบ้านร่วมกันรับประทานอาหาร ที่มา : (นวพล ทางาม. 2566)

46 เวลา 9.00 น. ชาวบ้านนำน้ำและทรายที่นำมาในวันแรกและกลับเรือนของตน ภาพที่ 4.28 ชาวบ้านนำทรายและน้ำมนต์กลับ ที่มา : (กาญจนา หอมเย็น. 2566) หลังจากเสร็จสิ้นพิธีกรรมทั้ง 3 วันแล้ว ชาวบ้านก็จะนำน้ำมนต์ที่พระสวดมาดื่มหรืออาบ นำทรายมาโปรยบริเวณรอบบ้านเพื่อปัดเป่าและป้องกันสิ่งชั่วร้าย หญ้าคาที่ถูกร้อยเรียงไว้แต่ละเรือน จะถูกผูกไว้เป็นเวลา 3 วันหลังจากประเพณีบุญกลางบ้านแล้วจึงนำลง ภาพที่ 4.29 การโปรยทรายรอบตัวบ้าน ที่มา : (กาญจนา หอมเย็น. 2566)

47 ภาพที่ 4.30 ตักน้ำมนต์ ที่มา : (กาญจนา หอมเย็น. 2566) การจัดทำสื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี ขั้นตอนการจัดทำสื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรีทางผู้วิจัยได้นำหลักการออกแบบสื่อ ADDIE MODEL เข้ามาใช้เป็น แนวทางการจัดทำสื่อวีดิทัศน์ เพื่อทำการวิเคราะห์ส่วนประกอบต่าง ๆ ของสื่อวีดิทัศน์ซึ่งประกอบด้วย ขอบเขตของกลุ่มเป้าหมาย เนื้อหา การประเมินสื่อหรือเทคโนโลยีที่ช่วยในการจัดทำสื่อวีดิทัศน์เรื่อง ประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี โดยมีแนวทางในการวิเคราะห์ดังนี้ 1. การวิเคราะห์ (Analysis: A) วิเคราะห์ปัญหาและประเมินความต้องการ โดยแบ่งออกเป็น 5 ด้าน ดังนี้ 1) การวิเคราะห์ปัญหาและความต้องการของประเพณีบุญกลางบ้าน ทางคณะผู้วิจัยได้ ดำเนินการลงพื้นที่เพื่อสำรวจความต้องและปัญหาที่เกิดขึ้นของประเพณีบุญกลางบ้านในชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรีเพื่อนำข้อมูลจัดทำสื่อวีดิทัศน์ จากการวิเคราะห์ปัญหาและความต้องการของประเพณีบุญกลางบ้านในชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรีพบว่าปัจจุบันประเพณีบุญกลางบ้านกำลังจะ

48 เลือนหายไป ทางชุมชนจึงมีความต้องการที่จะอยากให้ประเพณีบุญกลางบ้านคงอยู่ต่อไป โดยมีความ ต้องการให้เผยแพร่ประเพณีออกไปให้กลุ่มผู้คนที่สนใจที่จะศึกษาประเพณีบุญกลางบ้านของชาวไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรีในรูปแบบของสื่อวีดิทัศน์เรื่อง “ประเพณีบุญ กลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี” ภาพที่ 4.31 ลงพื้นที่สำรวจความต้องการของชุมชน ที่มา : (ลำดวน สินสิริ. 2566) 2. การออกแบบ (Design: D ) หลังทราบถึงความต้องการของประเพณีบุญกลางบ้านในชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรีเป็นอย่างไรบ้างแล้ว ทางคณะผู้วิจัยและตัวแทนชุมชน ได้แก่ผู้ก่อตั้ง พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านไทยพวน บ้านดงกระทงยาม ผู้นำชุมชนบ้านใหม่ ผู้อาวุโสและชาวบ้าน ร่วมกัน ออกแบบและพัฒนาสื่อวีดิทัศน์สามารถนำข้อมูลที่ได้มาใช้ในขั้นตอนการออกแบบซึ่งประกอบไปด้วย กระบวนการต่าง ๆ ดังต่อไปนี้ 1) กำหนดวัตถุประสงค์และการกำหนดรูปแบบการจัดทำให้สอดคล้องความต้องการ ของชุมชนให้ตรงตามเป้าหมาย โดยได้ข้อสรุปว่าวัตถุประสงค์ของการจัดทำสื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชน ไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรีจัดทำเพื่อสร้างแนวทางการอนุรักษ์ และประชาสัมพันธ์ประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนยังคงอยู่คู่ชาวไทยพวนสืบต่อไป

49 2) กำหนดโครงร่างและลำดับของเนื้อหาของสื่อวีดิทัศน์ให้สอดคล้องความต้องการ ของชุมชน โดยลำดับขั้นตอนการเล่าเรื่องและประกอบพิธีบุญกลางบ้านให้เหมาะสม โดยได้ร่วมประวางแผนในการกำหนดโครงร่างและลำดับเนื้อของสื่อกับทางกลุ่มผู้ให้ข้อมูลทั้ง 4 กลุ่ม คือผู้ก่อตั้งพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านไทยพวน บ้านดงกระทงยาม ผู้นำชุมชนบ้านใหม่ ผู้อาวุโสและชาวบ้าน โดยมีข้อสรุปได้ว่า ให้เริ่มต้นจากประวัติศาสตร์ของชาวไทยพวนในประเทศไทยเป็นอันดับแรกและต่อด้วย รูปแบบการจัดพิธีกรรมบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม โดยจะมีการชูอัตลักษณ์ของ ประเพณีบุญกลางบ้านนั่นก็คือ การใช้หญ้าคาในการประกอบพิธีโดยเริ่มตั้งแต่ขั้นตอนการเก็บเกี่ยวหญ้า คาไปจนถึงการนำมาใช้ในพิธีกรรม ภาพที่ 4.32 วีดิทัศน์ขั้นตอนการจัดเตรียมหญ้าคา ที่มา : (https://youtu.be/ve_SfMmAjSs?si=PcLIC12196_49VOH. 2566) 3. การพัฒนา (Development: D ) หลังจากได้ทดสอบและสอบถามกับผู้เชื่อวชาญ จนเกิดความมั่นใจแล้ว คณะผู้วิจัยเริ่มเนินการ พัฒนาสื่อวีดิทัศน์เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี 1. การเขียนบท (Scripting) คือการแสดงรายละเอียดของสื่อวีดิทัศน์ซึ่งมีองค์ประกอบ ดังต่อไปนี้ 1.1 ชื่อสื่อวีดิทัศน์ เรื่อง “ประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี”

50 1.2 ประวัติความเป็นมาของประเพณีพิธีบุญกลางบ้าน โดยละเอียดดังนี้ “ ประเทศไทยเป็นประเทศที่มีความหลากหลายทั้งทางด้านภาษา วัฒนธรรม และกลุ่มชาติพันธุ์ ต่าง ๆ โดยข้อมูลเกี่ยวกับกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย พบว่าคนที่อยู่อาศัยในประเทศไทยมีจำนวน มากกว่า 70 กลุ่ม ชาวพวน หรือ ไทยพวน เป็นหนึ่งในชาติพันธุ์ที่มีอัตลักษณ์เป็นของตน ซึ่งชาวไทยพวนนั้น ถือเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีต้นกำเนิดมาจากการอพยพมาจากเมืองพวนในแขวน เชียงขวาน ประเทศลาว ปัจจุบันชาวไทยพวนได้ตั้งถิ่นฐานในประเทศไทยเป็นระยะเวลา มากกว่า 200 กว่าปี ซึ่งกระจายกันอยู่ตามจังหวัดต่าง ๆ และหนึ่งในนั้นคือจังหวัดปราจีนบุรี” 1.3 ขั้นตอนการประกอบพิธีบุญกลางบ้าน โดยละเอียดดังนี้ ประเพณีบุญกลางบ้านของชาวไทยพวนบ้านดงกระทงยาม จะใช้เวลาทั้งสิ้น 3 วันด้วยกัน โดย… ในวันที่ 1 จะมีการเตรียมสถานที่โดยการนำหญ้าคามาผูกรวมกันที่กลางหมู่บ้าน หลังจาก จัดเตรียมสถานที่ประกอบพิธีกรรมเรียบร้อยแล้ว ผู้นำชุมชนหรือผู้ใหญ่บ้าน ก็จะทำการตีฆ้องเพื่อเป็นการ ประกาศว่าวันนี้มีประเพณีงานบุญให้ชาวบ้านได้รับรู้ ชาวบ้านก็จะเดินทางมาถึงสถานที่เพื่อประกอ บ พิธีกรรมพร้อมนำทรายและน้ำใส่มากับพาชนะต่าง ๆ ตามสะดวก และวางไว้หน้าโต๊ะหมู่บูชา เพื่อใช้ใน การประกอบพิธีกรรม พิธีนี้จะนิมนต์พระสงฆ์ทั้งหมด 8 รูปด้วยกัน และพระสงฆ์ก็จะเริ่มสวดบทพุทธคุณ และใช้บทสวดเจ็ดตำนานซึ่งมีความยาวมาก นี่จึงเป็นสาเหตุให้ต้องแบ่งสวดเป็น 2 เย็น หลังจากพระสงฆ์ สวดเจริญพระพุทธคุณเรียบร้อยแล้ว เป็นอันเสร็จสิ้นพิธีกรรมบุญกลางบ้านในวันแรก ผู้ใหญ่บ้านจะแจ้ง เวลาในการสวดมนต์เย็นของวันถัดไป ชาวบ้านก็จะแยกย้ายกลับเรือนของตน ในวันที่ 2 ผู้ใหญ่บ้านจะตีฆ้อง 3 ชุด เพื่อเป็นการประกาศเรียกชาวบ้านมาร่วมสวดเจริญพระ พุทธคุณในประเพณีบุญกลางบ้านวันที่ 2 ซึ่งหลังจากพระสงฆ์สวดเจริญพระพุทธคุณเรียบร้อยแล้ว เป็นอัน เสร็จสิ้นพิธีกรรมบุญกลางบ้านในวันที่สอง ผู้ใหญ่บ้านจะแจ้งกับชาวบ้านในการเตรียมอาหารมาตักบาตร ทำบุญเลี้ยงพระ ในการสวดเจริญพระพุทธคุณช่วงเช้าของวันที่ 3 ในวันที่ 3 ชาวบ้านจะเตรียมอาหารเพื่อมาตักบาตร ทำบุญ เลี้ยงพระ โดยเป็นอาหารทั่วไปของ ชาวไทยพวน จะมีการตีฆ้องเพื่อประกาศให้ชาวบ้านมาร่วมพิธีกรรม ชาวบ้านก็จะมารวมตัวและฟังเทศนา ธรรมจากพระสงฆ์ หลังจากนั้นจะมีการรับประทานอาหารร่วมกันของชาวบ้าน ผู้ใหญ่บ้านก็จะกล่าว ขอบคุณชาวบ้านที่มาร่วมงานประเพณีบุญกลางบ้าน ชาวบ้านก็จะมีโอกาสได้พูดคุย ถามสารทุกข์สุขดิบ กัน เมื่อเสร็จสิ้นพิธีกรรมทั้ง 3 วันแล้ว ชาวบ้านก็จะนำน้ำมนต์ที่พระสวดมาดื่มหรืออาบ นำทรายมา โปรยบริเวณรอบบ้านเพื่อปัดเป่าและป้องกันสิ่งชั่วร้าย หญ้าคาที่ถูกร้อยเรียงไว้แต่ละเรือน จะถูกผูกไว้เป็น เวลา 3 วันหลังจากประเพณีบุญกลางบ้านแล้วจึงนำลง

51 4. การนำไปใช้ (Implementation: I ) คณะผู้วิจัยดำเนินการแก้ไขสื่อวีดิทัศน์ตามเหมาะสมแล้ว นำสื่อวีดิทัศน์และเครื่องมือวัดและ ประเมินผลที่พัฒนาขึ้นไปทดลองใช้กับกลุ่มตัวแทนหมู่บ้าน (tryout) ปรับปรุงสื่อวีดิทัศน์และเครื่องมือวัด และประเมินผลภายหลังการทดลองใช้นำสื่อวีดิทัศน์ที่พัฒนาขึ้นไปใช้จริง ภาพที่ 4.33 วีดิทัศน์ขั้นตอนการจัดเตรียมหญ้าคา ที่มา : (https://youtu.be/ve_SfMmAjSs?si=PcLIC12196_49VOH. 2566) ตารางที่ 4.1 การออกแบบการจัดทำสื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรีโดยประยุกต์ใช้ ADDIE Model (McGriff. 2000) ขั้นตอน วิธีการนำไปใช้/ กิจกรรมที่ปฏิบัติ 1. การวิเคราะห์ (Analysis: A ) วิเคราะห์ปัญหาและประเมินความต้องการ โดยปฏิบัติดังนี้ - วิเคราะห์ปัญหาและความต้องการของชุมชน 2. การออกแบบ (Design: D ) กำหนดวัตถุประสงค์และการกำหนดรูปแบบการจัดทำ โดยปฏิบัติ ดังนี้ - ร่วมประชุมวางแผนการจัดทำสื่อวีดิทัศน์กับตัวแทนชุมชน - ร่วมออกแบบสื่อวีดิทัศน์ เช่น สถานที่ กราฟฟิก ข้อความ ภาพ เสียง

52 - ออกแบบวิธีการวัดและประเมินผลตามวัตถุประสงค์ 3. การพัฒนา (Development: D ) พัฒนาสื่อวีดิทัศน์และเครื่องมือ โดยปฏิบัติดังนี้ - จัดทำสื่อสื่อวีดิทัศน์ เช่น สถานที่ กราฟฟิก ข้อความ ภาพ เสียง - จัดทำเครื่องมือ เช่น แบบประเมินสื่อวีดิทัศน์ 4. การนำไปใช้ (Implementation: I ) นำสื่อวีดิทัศน์ที่พัฒนาขึ้นไปใช้กับกลุ่มตัวแทนหมู่บ้าน - นำสื่อวีดิทัศน์และเครื่องมือวัดและประเมินผลที่พัฒนาขึ้นไป ทดลองใช้กับกลุ่มตัวแทนหมู่บ้าน (tryout) - ปรับปรุงสื่อวีดิทัศน์และเครื่องมือวัดและประเมินผลภายหลัง การทดลองใช้ - นำสื่อวีดิทัศน์ที่พัฒนาขึ้นไปใช้จริง จากตารางที่ 4.1 การออกแบบการจัดทำสื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทย พวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี โดยประยุกต์ใช้ ADDIE Model (McGriff, 2000) โดยมีแนวทางในการวิเคราะห์ ดังนี้1. Analysis (การวิเคราะห์) วิเคราะห์ปัญหาและ ประเมินความต้องการ โดยปฏิบัติดังนี้วิเคราะห์ปัญหาและความต้องการของชุมชน วิเคราะห์สถานที่ ประกอบพิธีบุญกลางบ้าน วิเคราะห์ขั้นตอนการจัดพิธีบุญกลางบ้าน วิเคราะห์ศึกษาและข้อมูลเก็บข้อมูล ของประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี 2. Design (การออกแบบ) ขั้นตอนนี้จะกำหนดวัตถุประสงค์และการกำหนดรูปแบบการจัดทำ โดยปฏิบัติ ดังนี้ร่วมประชุมวางแผนออกแบบการจัดทำสื่อวีดิทัศน์กับตัวแทนชุมชน ร่วมกันออกแบบสื่อวีดิทัศน์ เช่น สถานที่การจัดประเพณีบุญกลางบ้าน กราฟฟิก ข้อความ ภาพ เสียง ออกแบบวิธีการวัดและประเมิน สื่อวีดิทัศน์3. Development (การพัฒนา) ขั้นตอนนี้จะเป็นพัฒนาสื่อวีดิทัศน์และเครื่องมือ โดยปฏิบัติ ดังนี้ จัดทำสื่อสื่อวีดิทัศน์ เช่น สถานที่ กราฟฟิก ข้อความ ภาพ เสียง และจัดทำเครื่องมือในการประเมิน สื่อวีดิทัศน์ เช่น แบบประเมินสื่อวีดิทัศน์4. Implementation (การนำไปใช้) การนำสื่อวีดิทัศน์ ที่พัฒนาขึ้นไปใช้กับกลุ่มตัวแทนหมู่บ้าน จัดทำ โดยปฏิบัติดังนี้นำสื่อวีดิทัศน์และเครื่องมือวัดและ ประเมินผลที่พัฒนาขึ้นไปทดลองใช้กับกลุ่มตัวแทนหมู่บ้าน (tryout) ปรับปรุงสื่อวีดิทัศน์และเครื่องมือวัด และประเมินผลภายหลังการทดลองใช้และนำสื่อวีดิทัศน์ที่พัฒนาขึ้นไปใช้จริง 5. Evaluation

53 (การประเมินผล) ในขั้นตอนนี้จะเป็นการประเมินผลตามวัตถุประสงค์ โดยปฏิบัติดังนี้ ประเมินสื่อวีดิทัศน์ โดยให้กลุ่มผู้ให้ข้อมูลเป็นผู้ประเมิน และประเมินสรุปผล เพื่อนำผลที่ได้มาปรับปรุงในแต่ละขั้นตอนให้ดี ยิ่งขึ้น การประเมินคุณภาพสื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดง กระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี การประเมินคุณภาพสื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทง ยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรีโดยนำขั้นตอนการประเมินผล (Evaluation: E ) ของหลักการ ออกแบบสื่อ ADDIE Model (McGriff, 2000) วีดิทัศน์เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรีนำเสนอเนื้อหาประเพณีบุญกลางบ้านของชาวไทยพวนบ้านดงกระทงยาม ประกอบไป ด้วยเนื้อหาย่อย ได้แก่ ความเป็นอัตลักษณ์ของประเพณีบุญกลางบ้าน ประวัติศาสตร์ความเป็นมาของ ชุมชน ลักษณะของพิธีกรรมตามความเชื่อ ตลอดจนอิทธิพลของความเชื่อที่ส่งผลต่อวิถีชีวิตของชาวไทย พวน โดยมีวิธีการให้ความรู้ในรูปแบบสื่อวีดิทัศน์ที่เป็นการบรรยายประกอบภาพ มีระยะเวลาทั้งหมด 09.21 นาที ภาพที่ 4.34 “ประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิจังหวัดปราจีนบุรี” ที่มา : (https://youtu.be/ve_SfMmAjSs?si=PcLIC12196_49VOH. 2566)

54 ผลการประเมินคุณภาพสื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดง กระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรีที่พัฒนาขึ้นมา ผ่านการประเมินคุณภาพโดยผู้นำหมูบ้าน ผู้ที่เกี่ยวข้องหรือคนที่อยู่ในกลุ่มที่ให้ข้อมูลในด้านอัตลักษณ์ ตารางที่ 4.2 ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และระดับคุณภาพของสื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณี บุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัด ปราจีนบุรี รายการประเมิน ดี มาก ดี ปาน กลาง พอใช้ ปรับ ปรุง N X S.D. ระดับ คุณภาพ 5 4 3 2 1 1. ความเหมาะสมในการจัดลำดับ การเล่าเรื่องมีความเข้าใจง่าย 4 5 0 0 0 9 4.4 0.527 ดี 2. เนื้อหามีความกะทัดรัดเข้าใจง่าย 4 5 0 0 0 9 4.4 0.527 ดี 3. ความสวยงามของภาพ 7 1 1 0 0 9 4.6 0.44 ดีมาก 4. ขนาดตัวอักษรมีความเหมาะสม 4 3 2 0 0 9 4.2 0.83 ดี 5. ความเหมาะสมในการใช้สี 2 7 0 0 0 9 4.2 0.44 ดี 6. มีการจัดตำแหน่งและออกแบบไม่ ซับซ้อน 3 6 0 0 0 9 4.3 0.5 ดี 7. ระดับเสียงในการบรร ยาย เหมาะสม 8 1 0 0 0 9 4.8 0.33 ดีมาก 8. ความชัดของเสียงและเพลง ประกอบ 7 2 0 0 0 9 4.7 0.44 ดีมาก 9. สามารถเป็นแหล่งความรู้ได้ 9 0 0 0 0 9 5 0 ดีมาก เฉลี่ยโดยรวม 9 4.51 0.47 ดีมาก จากตารางที่ 4.2 พบว่า คุณภาพของคุณภาพของสื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของ ชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรีอยู่ในระดับดีมาก ( X = 4.51, S.D. = 0.47 ) เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อ พบว่าอยู่ในระดับดีมาก จำนวน 4 ข้อคือมีความสวยงามของภาพ ระดับเสียงในการบรรยายเหมาะสม ความชัดของเสียงและเพลงประกอบ สามารถเป็นแหล่งความรู้ได้ และอยู่ในระดับดีจำนวน 5 ข้อ คือความเหมาะสมในการจัดลำดับการเล่าเรื่องมีความเข้าใจง่าย เนื้อหามี ความกะทัดรัดเข้าใจง่าย ขนาดตัวอักษรมีความเหมาะสม ความเหมาะสมในการใช้สีมีการจัดตำแหน่ง และออกแบบไม่ซับซ้อน

บทที่ 5 สรุป อภิปรายผล ข้อเสนอแนะ การวิจัยเรื่องอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี ผู้วิจัยได้สรุปผล อภิปรายผล และข้อเสนอแนะ ในการวิจัยดังนี้ 1. สรุปผลการวิจัย 2. อภิปรายผลการวิจัย 3. ข้อเสนอแนะการวิจัย สรุปผลการวิจัย การศึกษาวิจัยเรื่องอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาอัตลักษณ์ทาง วัฒนธรรมผ่านประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัด ปราจีนบุรีและเพื่อสร้างสื่อวีดิทัศน์ เรื่อง ประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี และเพื่อประเมินคุณภาพสื่อวีดิทัศน์ เรื่อง ประเพณีบุญกลางบ้าน ของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี 1. เพื่อศึกษาอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี จังหวัดปราจีนบุรี เป็นจังหวัดที่มีคนไทยเชื้อสายพวนอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก ได้อพยพมา จากเมืองเชียงขวาง สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว โดยเข้ามาตั้งถิ่นฐานกันตั้งแต่สมัย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งเป็นเครือญาติเดียวกันกับจังหวัดนครนายก ชาวไทยพวนจะมี การแต่งกาย การใช้ภาษาพูดของพวนที่มีความเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง ในสมัยก่อนบ้านเรือนของพวน แต่ละหลังนั้นจะไม่มีรั้วกัน ผู้คนก็จะสามารถเดินลัดผ่านเรือนได้ แสดงให้เห็นถึงลักษณะนิสัยของชาวไทย พวนที่มีความใจดี เอื้อเฝื้อ เผื่อแผ่ เป็นกันเอง มีน้ำใจ ชาวไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม ปฏิบัติยึดถือ โดยเฉพาะประเพณี ฮีต 12 คอง 14 อย่างเคร่งครัด มีการปฏิบัติประเพณีดั้งเดิมต่าง ๆ อย่างไม่ขาดในแต่ ละปี ซึ่งในปัจจุบันมีการเลือนหายไปตามกาลเวลา รูปแบบการจัดประเพณีก็เปลี่ยนไปด้วยเช่นกัน

56 ประเพณีบุญกลางบ้าน เป็นหนึ่งประเพณีประจำปี ซึ่งจะจัดในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 ของทุก ๆ ปี ถือเป็นการทำบุญใหญ่ของหมู่บ้านชาวไทยพวน ที่ผู้คนในแต่ละครัวเรือนจะทำบุญร่วมกัน ชาวไทยพวน ในบ้านดงกระทงยามจะมีการถักหญ้าคา ซึ่งเป็นการสะท้อนให้เห็นว่าในพื้นที่มีทรัพยากรทางธรรมชาติอยู่ มาก จนสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ทั้งทางด้านการดำรงชีวิต และประกอบพิธีกรรม จะเห็นได้ จากการนำไปมุงหลังคาบ้านของชุมชนในอดีต และปรับประยุกต์ใช้หญ้าคาจนเกิดเป็นอัตลักษณ์ของ ประเพณีบุญกลางบ้านในพื้นที่ของตน ซึ่งแตกต่างจากจังหวัดนครนายกในการใช้สายสิญจน์ในการ ประกอบพิธีกรรม แต่ในเรื่องความเชื่อยังคงยึดแนวคิดที่ว่าเป็นการขับไล่สิ่งชั่วร้ายให้ออกจากชุมชน ของพวกเขาและปกป้องภัยร้ายต่าง ๆ เหมือนกัน โดยรูปแบบการจัดพิธีกรรมบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม จะนำหญ้าคา ที่ถักโยงไปตามแต่ละครัวเรือนจนไปถึงกลางหมู่บ้านเพื่อทำพิธีกรรม โดยจะจัดทั้งหมด 3 วัน และมีการ เลี้ยงพระในวันที่ 3 ซึ่งแตกต่างจากชาวไทยพวนจังหวัดนครนายกที่จัดเพียง 2 วัน เนื่องจากทางพระภิกษุ สงฆ์ได้มีการเลือกบทสวดที่จะทำพิธีให้เหมาะสมกับระยะเวลาและความเชื่อตั้งแต่โบราณที่สืบทอดกันมา ของพื้นที่ ชาวบ้านก็จะเตรียมอาหารมาทำบุญตักบาตร และร่วมรับประทานอาหารด้วยกัน แล้วยังมี ความสำคัญในเรื่องของการสร้างสัมพันธ์ระหว่างผู้คนในตำบล ให้ได้มาปฏิบัติประเพณีร่วมกัน และมีการ สังสรรค์ สร้างความสามัคคีให้กับชาวบ้านในชุมชน ตารางที่ 5.1 การเปรียบเทียบประเพณีบุญกลางบ้านของกลุ่มชาติพันธ์ไทยพวน ด้านความเชื่อ ความเชื่อของชาวพวน บ้านดงกระทงยาม จังหวัด ปราจีนบุรี 1) การถือฮีต 12 คอง 14 อย่างเคร่งครัด 2) ประเพณีบุญกลางบ้านคือหนึ่งวันงานประเพณีในฮีต 12 ตามความเชื่อของชาวลาวแต่โบราณที่ปฏิบัติสืบทอดกัน 3) เชื่อว่าประเพณีบุญกลางบ้านเป็นงานบุญหมู่บ้าน ที่จะทำให้หมู่บ้านและผู้คนอยู่เย็นเป็นสุข ปราศจากภัยร้าย บ้านเกาะหวาย จังหวัด นครนายก จากตารางที่ 5.1 ชาวพวนบ้านดงกระทงยาม จังหวัดปราจีนบุรี และบ้านเกาะหวาย จังหวัดนครนายก มีความเชื่อ และวัฒนธรรมที่เหมือนกันทุกประการ จากความความสัมพันธ์ทางเครือ ญาติจากบรรพบุรุษที่ลาว เมืองเชียงขวาง ก่อนจะอพยพเข้ามาในประเทศไทยในช่วงเวลาที่ใกล้เคียงกัน มีการนำความเชื่อฮีต 12 คอง 14 ซึ่งเป็นวัฒนธรรมดั้งเดิมอันเป็นเอกลักษณ์ของชาวลาว รวมไปถึงการจัด

57 งานประเพณีบุญกลางบ้านตามฮีต 12 ทั้งสองชุมชนยังคงความเชื่อเกี่ยวกับประเพณีบุญกลางบ้านว่า คือ ประเพณีงานมงคลหมู่บ้านเพื่อขับไล่สิ่งชั่วร้ายในหมู่บ้าน และปกป้องเหล่าอันตราย ภัยร้ายไม่ให้เข้า มารบกวนเหล่าชาวบ้านในการดำเนินชีวิตอย่างสงบสุข ตารางที่ 5.2 การเปรียบเทียบประเพณีบุญกลางบ้านของกลุ่มชาติพันธ์ไทยพวน ด้านพิธีกรรม ด้านพิธีกรรม รายการ บ้านดงกระทงยาม เกาะหวาย วันเวลาการจัดประเพณี 15 ค่ำ เดือน 6 ระยะเวลาของพิธีกรรม 3 วัน 2 วัน นิมนต์พระ 8 รูป บทสวด เจริญพระพุทธมนต์, เจ็ดตำนาน เจริญพระพุทธมนต์ การแต่งกาย ชุดไทยพวนเดิม ผ้าซิ่น เสื้อคอกระเช้า การจัดโต๊ะหมู่บูชา โต๊ะหมู่บูชาหมู่ 3 โต๊ะฐาน 1 ตัว โต๊ะเล็ก 3 ตัว กระถางธูป เชิง เทียน พานดอกไม้ แจกัน และพระพุทธรูป อุปกรณ์หลักในพิธีกรรม เชือกหญ้าคา สายสิญจน์ สิ่งของประกอบพิธีกรรม ทรายใส่กระถางพร้อมดอกไม้ธูปเทียน อาหารที่นำมาตักบาตร อาหารไทยพวน ตามที่ชาวบ้านทำมา ระยะเวลา รูปแบบของพิธีกรรมบุญกลางบ้านของชุมชนพวนบ้านดงกระทงยาม และชุมชนพวน เกาะหวาย มีการกำหนดวันเวลาที่เหมือนกันตามฮีต 12 คือ ฮีตเดือนหก ซึ่งปฏิบัติสืบทอดกันมาอย่างไม่ ขาด แต่พบความแตกต่างในส่วนของระยะเวลาของพิธีกรรม ซึ่งพวนบ้านดงกระทงยามจะมีระยะเวลาการ จัดพิธีกรรมอยู่ที่ 3 วัน และในส่วนของพวนเกาะหวายจะมีการจัดพิธีกรรมอยู่เพียง 2 วันเท่านั้น - เกาะหวาย จะสวดเจริญพระพุทธมนต์ในเย็นวันที่ 1 และทำบุญเลี้ยงพระในเช้าวันที่ 2 - บ้านดงกระทงยาม สวดเจริญพระพุทธมนต์ในเย็นวันที่ 1 และ 2 และทำบุญเลี้ยงพระ ในเช้าวันที่ 3

58 จากการศึกษาพบว่าระยะเวลาที่ต่างกัน มาจากรูปแบบการสวดของพระสงฆ์ ซึ่งมาจากบทสวดที่ บ้านดงกระทงยามใช้ คือ บทสวดเจริญพระพุทธมนต์หรือบทมงคลทั่วไป และสิ่งที่เพิ่มขึ้นมาจากชุมชน พวนเกาะหวาย คือบทสวด 7 ตำนานที่มีความยาวของบท ทำให้ระยะเวลาที่ใช้ในการจัดพิธีกรรมเพิ่มขึ้น ไปด้วย จึงได้แบ่งสวดออกเป็น 2 วัน อุปกรณ์หลักในพิธีกรรม อุปกรณ์หลักในการใช้ประกอบพิธีกรรมประเพณีบุญกลาง ชาวพวนจะนำสายสิญจน์ล้อมเรือน ของตนเองและเชื่อมเข้าหากันทุกเรือน และปลายทางของสายสิญจน์จะนำไปร้อยกันอยู่ที่กลางหมู่บ้าน เพื่อประกอบพิธีกรรมจากพระสงฆ์ ซึ่งความเป็นเอกลักษณ์ของพิธีกรรมบุญกลางบ้านในชุมชนบ้านดง กระทงยามจะเห็นได้ชัดจากอุปกรณ์ประกอบพิธีกรรมนี้ โดยชาวพวนบ้านดงกระทงยามจะนำหญ้าคามา ร้อยกันเป็นเชือกและใช้แทนสายสิญจน์ตามรูปแบบทั่วไป เกิดเป็นเอกลักษณ์และความสวยงาม แสดงให้ เห็นถึงความประณีตและความละเอียดในการจัดประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนพวนบ้านดงกระทงอย่าง เห็นได้ชัด อุปกรณ์อื่นในพิธีกรรม พวนบ้านดงกระทงยาม และพวนเกาะหวาย จะนำทรายใส่กระถางพร้อมดอกไม้ธูปเทียนมา ประกอบพิธีกรรมเช่นเดียวกัน และในวันทำบุญ ตักบาตร เลี้ยงพระ ก็จะนำเอาอาหารซึ่งตามความสะดวก ของแต่ละเรือน โดยจะเป็นอาหารไทยพวนเดิม เพื่อมาทำบุญ ตักบาตร เลี้ยงพระ และร่วมรับประทาน อาหารกัน ในวันสุดท้ายของพิธีกรรมเช่นเดียวกัน 2. เพื่อสร้างสื่อวีดิทัศน์ เรื่อง ประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี จากการใช้ขั้นตอนของ ADDIE Model ในการพัฒนาสื่อวีดิทัศน์ เรื่อง ประเพณีบุญกลางบ้าน ของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม ซึ่งได้มีการวิเคราะห์ข้อมูลโดยยึดการศึกษาอัตลักษณ์ผ่านทาง แนวคิดนิเวศวิทยาวัฒนธรรม มาวางแผนประชุมทีมวิจัยเพื่อทบทวนเป้าหมายตามวัตถุประสงค์ในการลง พื้นที่ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี จึงดำเนินการเก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์ เจาะลึกกลุ่มผู้สูงอายุในชุมชนและร่วมทำพิธีบุญกลางบ้านตลอดระยะเวลา 3 วัน หลังจากนั้นได้นำข้อมูล มาวิเคราะห์เนื้อหา เพื่อทราบถึงองค์ประกอบต่างๆของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยามและประเพณี

59 บุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน เช่น สถานที่ที่ใช้จัดพิธีกรรม รูปแบบการประกอบพิธีกรรม มาออกแบบ ซึ่งมีกระบวนการพิจารณาเลือกสื่อที่เหมาะสมที่จะไปถ่ายทอดในพิพิธภัณฑ์ไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม โดยวิธีการนําเสนอออกมาในรูปแบบสื่อวีดิทัศน์ เรื่อง ประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม ความยาวประมาณ 09.22 นาที โดยมีรายละเอียดองค์ประกอบการนําเสนอด้าน เนื้อหา องค์ประกอบด้านภาพ องค์ประกอบด้านการตัดต่อ องค์ประกอบด้านเสียง องค์ประกอบด้าน กราฟฟิก ซึ่งจะนำข้อมูลจากการสัมภาษณ์และการสังเกตอย่างมีส่วนร่วมมาจัดทำสคริปต์ เรียงลำดับ เรื่องราวของสื่อวีดิทัศน์ เรื่อง ประเพณีบุญกลางบ้าน และร่างแบบของสื่อ ในด้านการพัฒนาสื่อก็ได้มี การเก็บข้อมูลเพื่อการพัฒนาสื่อ จากการลงพื้นที่สํารวจความคิดเห็นของคนชุมชนไทยพวน ตำบลบ้านดง กระทงยาม เพื่อทำตามวัตถุประสงค์และเป้าหมายในการดําเนินงาน ตลอดจนการพัฒนาเค้าโครงเรื่อง และบทที่จะใช้สำหรับการถ่ายทำ ซึ่งมีการตรวจสอบข้อมูลต่าง ๆ กับชุมชนตลอดเวลา เพื่อให้ได้บทที่มี เนื้อหาถูกต้องและสมบูรณ์มากที่สุด และเมื่อผลิตสื่อวีดิทัศน์ เรื่อง ประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทย พวน ตำบลดงกระทงยามเสร็จ จึงได้นำไปทดลองใช้กับคนในชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม จำนวน 9 ราย และได้มีการประเมินสื่อวีดิทัศน์ เรื่อง ประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวนตำบลดงกระทง ยามผ่าน Google form และนำข้อมูลมาวิเคราะห์ เพื่อให้คนในชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม จังหวัดปราจีนบุรี ได้มีส่วนร่วมในการรับองค์ ความรู้และเกิดทักษะจากการลงมือปฏิบัติในการประชาสัมพันธ์ประเพณีบุญกลางบ้านผ่านสื่อวีดิทัศน์ ชุมชนไทยพวนตำบลดงกระทงยาม และสามารถใช้เทคโนโลยีในการสื่อสารให้เกิดประโยชน์ นำเสนองาน ของตนเองได้ และช่วยให้ประเพณีของชุมชนยังคงอยู่คู่ชาวไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม จังหวัด ปราจีนบุรี 3. เพื่อประเมินคุณภาพสื่อวีดิทัศน์ เรื่อง ประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดง กระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี พบว่า คุณภาพของสื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี จากการทดลองใช้สื่อกับผู้ให้ข้อมูล ซึ่งเป็นคนใน ชุมชนจำนวน 9 ราย ตามรูปแบบ ADDIE Model พบว่า อยู่ในระดับดี ( x̄= 4.51, S.D. = 0.47 ) เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อ พบว่าอยู่ในระดับดีมาก จำนวน 4 ข้อ และอยู่ในระดับดีจำนวน 5 ข้อ โดยข้อที่ ได้คะแนนเฉลี่ยมากที่สุด ( x̄ = 5 , S.D. = 0 ) คือเรื่องเป็นแหล่งเรียนรู้ได้ ส่วนข้อที่ได้คะแนนเฉลี่ยน้อย

60 ที่สุดคือ เรื่องขนาดตัวอักษรมีความเหมาะสม ( x̄ = 4.2 , S.D. = 0.83 ) และ เรื่องความเหมาะสมใน การใช้สี ( x̄ = 4.2 , S.D. = 0.44) อภิปรายผลการวิจัย ในการวิจัยเรื่อง อัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดง กระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี สามารถอภิปรายผลได้ดังนี้ จากการศึกษา ศึกษาอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี โดยใช้การศึกษาตามทฤษฎีปรากฎการณ์วิทยา โดยวิธีการสัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้างและการสัมภาษณ์เชิงลึก ใช้การสัมภาษณ์ซ้ำหลายครั้ง และการใช้ การสังเกตอย่างมีส่วนร่วมหรือไม่มีส่วนร่วมเป็นเครื่องมือในการดำเนินงานวิจัย เพื่อให้ได้ซึ่งข้อมูลจาก ประสบการณ์ของผู้ให้ข้อมูลอย่างแท้จริง (ประยูร ภักดีพัฒนาทร, ปัญญา เลิศไกร และศศลักษณ์ ทองขาว. 2564) ข้อมูลและประสบการณ์จริงของผู้ที่คัดเลือกมาอย่างเจาะจง อันได้แก่ ผู้อาวุโส ชาวบ้าน ผู้นำ หมู่บ้าน บุคคลสำคัญในพิธีกรรม พบว่าเป็นข้อมูลเชิงลึก ซึ่งอาศัยประสบการณ์จริงจากผู้ที่เคยปฏิบัติและ อยู่ในเหตุการณ์เหล่านั้น เป็นผู้ที่ผ่านและเข้าร่วมงานประเพณีบุญกลางมาหลายครั้งหลายครา และให้ ข้อมูลเกี่ยวกับรายละเอียดของพิธีกรรมได้อย่างลึกซึ้ง รวมถึงการใช้วิธีการสังเกตอย่างมีส่วนร่วมของผู้วิจัย ทำให้ผู้วิจัยได้ประสบเหตุการณ์จริงของการประกอบพิธีกรรมทั้ง 3 วัน และเก็บข้อมูลอย่างละเอียด พบว่า พิธีกรรมบุญกลางบ้านของชาวไทยพวน ตำบลบ้านดงกระทงยามนี้ มีความละเอียดลึกซึ้ง โดยเฉพาะการ จัดพิธีกรรมซึ่งใช้เวลาทั้งสิ้น 3 วัน และการใช้หญ้าคาซึ่งเป็นวัสดุที่พบได้มากในบ้านดงกระทงยาม แล้ว นำมาสานถักกลายเป็นเชือกแล้วใช้แทนสายสิญจน์ในการประกอบพิธีกรรม กลายมาเป็นความแตกต่าง จากพิธีกรรมบุญกลางบ้านของชาวพวนเกาะหวาย อำเภอปากพลี จังหวัดนครนายก ซึ่งเป็นพวนที่มีเชื้อ สายเครือญาติเดียวกัน ได้อพยพเข้าสู่มณฑลปราจิมในเวลาที่ใกล้เคียงกันก็คือรัชกาลที่ 3 จากทฤษฎีอัตลักษณ์ อธิบายโดยสุจรรยา โชติช่วง (2554) ได้อธิบายเกี่ยวกับอัตลักษณ์ไว้ว่า อัต ลักษณ์ หมายถึง คุณสมบัติหรือสิ่งที่แสดงออกมาถึงตัวตน เป็นสำนึกที่บุคคลรับรู้ และรู้ว่าตัวเขาคือใคร มี ลักษณะอย่างไร มีวิถีชีวิต ความคิด ความเชื่อ แบบแผนพฤติกรรม และลักษณะนิสัยอย่างไร มีความ เหมือนและแตกต่างจากคนอื่นหรือกลุ่มอื่นอย่างไรสามารถแบ่งอัตลักษณ์ออกได้เป็น 2 ประเภท ได้แก่

61 1. อัตลักษณ์ส่วนบุคคล (Personal Identity) คือ การแสดงออกถึงการรับรู้ และการ รู้จักตนเอง จากการปฎิสัมพันธ์กับสังคมสภาพแวดล้อม ผ่านการแสดงออกมาในรูปแบบของสถานะ เช่น บทบาท หน้าที่ เพศ ตำแหน่ง 2. อัตลักษณ์ทางสังคม (Social Identity) คือ การแสดงออกผ่านสัญลักษณ์ที่มี ความหมายเข้าใจร่วมกันของสังคมนั้นและการแสดงออกทางพิธีกรรม ประเพณี วัฒนธรรม ตำนาน เรื่อง เล่า ประวัติศาสตร์ และปรากฎการณ์ทางสังคม ในส่วนนี้จะเรียกว่า “อัตลักษณ์ทางสังคม” จากคำอธิบายทฤษฎีสามารถนำมาใช้ในการอธิบายตัวตนที่รับรู้ร่วมกันของชาวไทยพวนบ้านดง กระทงยาม ผ่านพิธีกรรมบุญกลางบ้านนี้ ถึงความแตกต่างของการจัดพิธีกรรมบุญกลางบ้านระหว่างชาว ไทยพวนบ้านดงกระทงยามในจังหวัดปราจีณบุรีและชาวไทยพวนเกาะหวาย จังหวัดนครนายก จากความ แตกต่างที่พิเศษในใช้นำวัสดุจากธรรมชาติรอบบริเวณหมู่บ้านของชาวไทยพวนอย่างหญ้าคามาถักร้อย เรียงกันเป็นเชือกอย่างสวยงาม และใช้แทนสายสิญจน์แบบที่พบในพวนเกาะหวาย จังหวัดนครนายก ผู้วิจัยจึงจะพูดถึงรายละเอียดเหล่านี้ว่า นี่คืออัตลักษณ์พิธีกรรมบุญกลางบ้านของชาวไทยพวนบ้าน ดง กระทงยาม นำข้อมูลที่ได้จาการศึกษาเรื่องประเพณีบุญกลางบ้านจากชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม จังหวัดปราจีนบุรี มาสร้างสื่อ ในรูปแบบวีดิทัศน์ ต้องเรียบเรียงลำดับขั้นตอน และความถูกต้องในเนื้อหา ไปพร้อมกับชุมชน ตามแนวคิด ADDIE Model ให้เกิดประโยชน์สูงสุดกับชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทง ยาม จังหวัดปราจีนบุรี จะสอดคล้องกับ พิจิตรา ธงพานิช. (2562) ได้อธิบายเกี่ยวกับแนวคิด ADDIE Model ไว้ว่า มีกระบวนการขั้นตอน 5 ขั้นตอน คือ 1. ขั้นการวิเคราะห์ (Analysis) กิจกรรมที่ปฏิบัติใน ขั้นนี้ ได้แก่การวิเคราะห์ปัญหาและความต้องการ การวิเคราะห์ระบบ สิ่งแวดล้อม และ สภาพขององค์กร เพื่อพิจารณาถึงทรัพยากรและอุปสรรคต่าง ๆ การศึกษาลักษณะของกลุ่มประชากร และการวิเคราะห์ เป้าหมายและจุดประสงค์ 2. ขั้นการออกแบบ (Design) กิจกรรมที่ปฏิบัติในขั้นนี้ ได้แก่ กำหนดเป้าหมาย จุดประสงค์ เพื่อออกแบบสื่อให้เหมาะสมและตอบโจทย์กับ ความต้องการของกลุ่มเป้าหมาย 3. ขั้นการ พัฒนา (Development) กิจกรรมที่ปฏิบัติในขั้นนี้ ได้แก่ สร้างสื่อตัวต้นแบบ ทดสอบสื่อ และทำการ พัฒนาปรับปรุงแก้ไข 4. ขั้นการนำไปใช้ (Implementation) กิจกรรมที่ปฏิบัติในขั้นนี้ ได้แก่ การเผยแพร่ สื่อที่สร้างขึ้นมา 5. ขั้นการประเมินผล (Evaluation) กิจกรรมที่ปฏิบัติในขั้นนี้ สร้างเครื่องมือประเมินสื่อ รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับความสำเร็จและ ความล้มเหลวของสื่อ ประเมินสื่อหลังการนำสื่อไปใช้กับกลุ่ม ประชากร

62 ผลการประเมินสื่อวีดิทัศน์ เรื่อง ประเพณีบุญกลางบ้าน ตำบลดงกระทงยาม จังหวัดปราจีนบุรี จากชาวไทยพวนในชุมชนที่เป็นผู้ให้ข้อมูลจำนวน 9 ราย จะพบว่า อยู่ในระดับดี ( X = 4.51, S.D. = 0.47 ) เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อ พบว่าอยู่ในระดับดีมาก จำนวน 4 ข้อ และอยู่ในระดับดี จำนวน 5 ข้อจะ สอดคล้องกับ นิเวศน์ วงศ์ประทุม ได้ทำการพัฒนาสื่อมัลติเดียตามรูปแบบ ADDIE Model โดยมี ผู้เชี่ยวชาญจำนวน 5 คนประเมินความเหมาะสมของสื่อมัลติมีเดีย ผลการประเมินสื่อมัลติมีเดียที่ พัฒนาขึ้นมีความเหมาะสมอยู่ระดับมากที่สุด ข้อเสนอแนะการวิจัย 1. ข้อเสนอแนะสำหรับการปฏิบัติ 1.1 การศึกษาวิจัยเรื่อง อัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทย พวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี ทำให้ทราบถึงการใช้ทรัพยากรในพื้นที่มา ทำให้เกิดประโยชน์กับการดำรงชีวิตในปัจจุบัน ซึ่งมีการปรับประยุกต์ใช้ในงานประเพณีบุญกลางบ้านของ ชาวไทยพวนแบบดั้งเดิมแต่โบราณ เกิดเป็นอัตลักษณ์ของท้องถิ่น เป็นประโยชน์ต่อหน่วยงานราชการที่ เกี่ยวข้องตั้งแต่ละดับท้องถิ่น จังหวัด ไปจนถึงสภาวัฒนธรรมจังหวัดปราจีนบุรีหรือกลุ่มที่ใช้ประโยชน์ สามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้เพื่อนำไปเป็นแนวนางในการส่งเสริม อนุรักษ์และต่อยอดประเพณีบุญ กลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี สะท้อนคุณค่า ของประเพณีให้คงอยู่ต่อไป 1.2 ควรส่งเสริมการสร้างปราชญ์ชุมชนรุ่นเยาวชนเพื่อเป็นนักถ่ายทอดอัตลักษณ์ชาวไทยพวน ซึ่งก่อให้เกิดความรัก ความหวงแหน และความภาคภูมิใจในการสืบทอดมรดกทางวัฒนธรรม อย่างยั่งยืน 2. ข้อเสนอแนะสำหรับการวิจัยครั้งต่อไป 2.1 ควรศึกษาการทำหลักสูตรในท้องถิ่นอย่างยั่งยืน เพื่อการส่งเสริมอนุรักษ์วัฒนธรรมไทย พวนให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น 2.2 ควรศึกษาวิถีชีวิตและวัฒนธรรมชาวไทยพวนที่เป็นอัตลักษณ์เฉพาะ ผ่านทฤษฎีต่าง ๆ เพื่อให้ได้รู้ถึงอัตลักษณ์ชาวไทยพวนในมุมมองอื่น

63 บรรณานุกรม กาญจนรัตน์ แปลกวงศ์ (2554). “ลําพวน : กรณีศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่นชาวพวน ตําบลบ้านทราย อําเภอบ้านหมี่ จังหวัดลพบุร (รายงานผลการวิจัย)”. กรุงเทพ ฯ. มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิ โรฒคณิเทพ ปิตุภูมินาค (2558). “อัตลักษณ์ครูดนตรีพื้นเมืองเหนือ กรณีศึกษา พ่อครูมานพ ยาระณะ พ่อครูอุ่นเรือนหงส์ทอง และครูบุญยิ่ง กันธวงค์(วารสาร)” เชียงใหม่ : มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ จรินทร์ ยอดมิ่ง (2557). “โครงการการศึกษาประวัติศาสตร์ไทยพวนเพื่อการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนที่ เหมาะสมกับบริบทตำบลเกาะหวาย อำเภอปากพลี จังหวัดนครนายก: รายงานวิจัยเพื่อ ท้องถิ่น ฉบับสมบูรณ์”. นครนายก : สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. เจนสุดา สมบัติ (2548). “ความเป็นพวนในปรากฏการณ์ความเป็นไทยร่วมสมัย”. ปทุมธานี : มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. ชาย โพธิสิตา. (2562). “ศาสตร์และศิลป์แห่งการวิจัยเชิงคุณภาพ : คู่มือนักศึกษาและนักวิจัย สังคมศาสตร์”. กรุงเทพมหานคร : อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิซซิ่ง ชาลินี เตียงทอง. (2559). “การสร้างอัตลักษณ์ในกิจกรรมพิเศษ (Special Event) กรณีศึกษา : การจัด งานแต่งงาน (รายงานผลการวิจัย)”. ปทุมธานี : มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ดาวรรณ หมัดหลี(2564). “นวัตศิลป์โนราสาน: เครื่องประดับนวัตศิลป์ร่วมสมัย สืบวัฒนธรรมสาน ศิลปะประยุกต์อัตลักษณ์มโนราห์”. ชลบุรี: มหาวิทยาลัยบูรพา เทศบาลตำบลเกาะหวาย (2566). “ประวัติความเป็นมาของตำบลเกาะหวาย”. สืบค้นเมื่อ 29 เมษายน 2566, จาก www.kohwaicity.go.th/public/ นิวัติ ทองวล. (2559). “การผลิตซ้ำทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ไทดำ บ้านนาป่าหนาด ตำบลเขาแก้ว อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย (รายงานผลการวิจัย)”. นครราชสีมา : มหาวิทยาลัยราชภัฏ นครราชสีมา บุศรินทร์ หนุนภักดี. (2551). “ความรู้เกี่ยวกับการประชาสัมพันธ์”. สืบค้น 5 กุมภาพันธ์ 2566, พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านไทยพวน บ้านดงกระทงยาม. (2564). “พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านไทยพวน บ้านดงกระทงยาม”.สืบค้น 5 กุมภาพันธ์ 2566, จาก https://www.gotoknow.org/posts/188676 ประยูร ภักดีพัฒนาทร, ปัญญา เลิศไกร และศศลักษณ์ ทองขาว. (2564). “ปรากฏการณ์วิทยากับ การศึกษาวิถีชีวิตครอบครัวคุณแม่มือใหม่”. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ

64 พระครูวินัยธร วุฒิชัย ชยวฑฺโฒ, แม่ชีเนตรนภา สุทธิรัตน และพระมหาจักรพล อาจารสุโภ. (2564). “ปรากฏการณ์ วิทยา The Phenomenology (รายงานผลการวิจัย)”. พังงา : มหาวิทยาลัย มหามกุฏราชวิทยาลัย ยรรยงวรกร ทองแย้ม และพัสกร ลี้วิศิษฏ์พัฒนา (2563) “กลยุทธ์การสื่อสารการตลาดออนไลน์โดยใช้ อัตลักษณ์ท้องถิ่นในการสร้างแบรนด์ชุมชนกาแฟดอยเผ่าไทยของบ้านรักไทย อำเภอเนินมะปราง จังหวัดพิษณุโลก”. พิษณุโลก : มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์กรมหาชน). “พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านไทยพวน บ้านดงกระทงยาม จังหวัดปราจีนบุรี”. สืบค้น 25 กุมภาพันธ์ 2566, จาก https://www.sac.or.th/exhibition/central/bandong.php สันต์ สุวัจฉราภินันท์และอภิญญา เฟื่องฟูสกุล. (2555). “ปรากฏการณ์วิทยา: ทบทวนการใช้ “รากเหง้า และอัตลักษณ์” ในวาทกรรม ของสถาปัตยกรรมไทยร่วมสมัย (รายงานผลการวิจัย)”. เชียงใหม่ : มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ สำนักงานจังหวัดนครนายก (2566). “ประวัติความเป็นมาของจังหวัดนครนายก”. สืบค้นเมื่อ 29 เมษายน 2566, จาก https://ww2.nakhonnayok.go.th/content/history สำนักงานจังหวัดปราจีนบุรี(2566). “ประวัติปราจีนบุรี”. สืบค้นเมื่อ 29 เมษายน 2566, จาก https://www.prachinburi.go.th/profile.htm สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (2550). “อัตลักษณ์ (16 มิถุนายน 2550)”. สืบค้น 25 กุมภาพันธ์ 2566, จาก http://legacy.orst.go.th/?knowledges=อัตลักษณ์-๑๖-มิถุนายน-๒๕ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดปราจีนบุรี(2566). “จังหวัดปราจีนบุรี”. สืบค้นเมื่อ 29 เมษายน 2566, จาก https://pri.moph.go.th/images/yuth/inspector261/intropho-round261.pdf สิริลักษณ์ พฤทธิอานันต์. (2559). “การออกแบบอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยว อนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขงไทยอย่างยั่งยืน (รายงานผลการวิจัย)”. กรุงเทพ ฯ : มหาวิทยาลัยศิลปากร สุจรรยา โชติช่วง. (2554). “การศึกษาสภาพการพัฒนา อัตลักษณ์และเอกลักษณ์ของสถานศึกษา สังกัดสำนักงาน เขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพิษณุโลก เขต 1”. พิษณุโลก : มหาวิทยาลัยนเรศวร สุดารัตน์ จงบูรณสิทธิ์. (2565). “การใช้รูปแบบการสอน ADDIE Model เพื่อการปรับปรุงและพัฒนาการ เรียนการสอนภาษาจีนให้สอดคล้องกับศตวรรษที่ 21”. สงขลา : มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา สุทธิ กาบพิลา. (2558). “สืบทอดอัตลักษณ์ของคนอีสานในชุมชนตำบลสะตอน อำเภอสอยดาว จังหวัด จันทบุรี (รายงานผลการวิจัย)”. จันทบุรี : ราชภัฏรำไพพรรณี

65 สุมิตร ปิติพัฒน์. (2544). “กลุ่มชาติพันธุ์ไทในเมืองเชียงเงิน แขวงหลวงพระบางประเทศสาธารณรัฐ ประชาธิปไตย ประชาชนลาว”. กรุงเทพฯ : สถาบันไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ อภิญญา เฟื่องฟูสกุล. (2546). “อัตลักษณ์”. กรุงเทพฯ : สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ

66 ภาคผนวก

67 ภาคผนวก ก แผนที่ชุมชนและพื้นที่ประกอบพิธี

68 แผนที่ชุมชนชาวไทยพวน บ้านดงกระทงยาม ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี ที่มา : (“แผนที่ชุมชนชาวไทยพวน บ้านดงกระทงยาม”. ออนไลน์. 2566)

69 สถานที่ประกอบพิธีกรรมบุญกลางบ้าน หมู่ที่ 3 บ้านใหม่ ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี ที่มา : (“สถานที่ประกอบพิธีกรรมบุญกลางบ้าน ณ หมู่ที่ 3 บ้านใหม่”. ออนไลน์. 2566)

70 ภาคผนวก ข แบบสัมภาษณ์เชิงลึกและแบบสังเกตแบบมีส่วนร่วม

71 แบบการสัมภาษณ์ การวิจัยเรื่อง “อัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี” คำถามวิจัยเชิงคุณภาพสำหรับพิธีกรรมบุญกลางบ้าน ชุมชนไทยพวนบ้านใหม่ ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี * หรือสัมภาษณ์ออนไลน์ ทั้งนี้สามารถปรับเปลี่ยนให้ยืดหยุ่นได้ ขึ้นอยู่กับสถานการณ์ในพื้นที่ สถานที่สัมภาษณ์...........................................................วันที่.................................เวลา....................... ส่วนที่ 1 ประวัติส่วนตัวของผู้ถูกสัมภาษณ์ ชื่อ – สกุล ...................................................... อายุ.......................ปี อาชีพ............................................ บทบาทในพิธีกรรม........................................................ ส่วนที่ 2 คำถามเกี่ยวกับพิธีกรรมบุญกลางบ้าน ด้านอัตลักษณ์/พิธีกรรม 1. ประวัติความเป็นมาของกลุ่มชาติพันธ์และความเชื่อของประเพณีบุญกลางบ้าน ……………………………………………………………………………………………………………………………………….…………… …….…………………………………………………………………………………………………………………………………….……… 2. ความเชื่อเรื่องผีปู่ย่าของคนที่นี่ เริ่มมีมาตั้งแต่สมัยใด ……………………………………………………………………………………………………………………………………….…………… …….…………………………………………………………………………………………………………………………………….……… 3. พิธีกรรมบุญกลางบ้านในอดีตเป็นอย่างไร ……………………………………………………………………………………………………………………………………….…………… …….…………………………………………………………………………………………………………………………………….……… 4. พิธีกรรมบุญกลางบ้านในปัจจุบันเป็นอย่างไร ……………………………………………………………………………………………………………………………………….…………… …….…………………………………………………………………………………………………………………………………….……… 5. พิธีกรรมเลี้ยงผีปู่ย่า จะจัดขึ้นในช่วงเวลาใด ……………………………………………………………………………………………………………………………………….…………… …….…………………………………………………………………………………………………………………………………….………

72 6. มีอุปกรณ์อะไรบ้างในการประกอบพิธี ……………………………………………………………………………………………………………………………………….…………… …….…………………………………………………………………………………………………………………………………….……….. 7. อาหารอะไรบ้างที่ใช้ในการประกอบพิธีกรรมบุญกลางบ้านเป็นพิเศษและขาดไปไม่ได้ ……………………………………………………………………………………………………………………………………….…………… …….…………………………………………………………………………………………………………………………………….……… ด้านความเชื่อ 8. ในมุมมองของท้าน “ผีปู่ย่า” คืออะไร ……………………………………………………………………………………………………………………………………….…………… …….…………………………………………………………………………………………………………………………………….……… 9. ความเชื่อที่มีต่อผีปู่ย่าส่งผลต่อความคิดการดำเนินชีวิตของตัวท่านอย่างไร ……………………………………………………………………………………………………………………………………….…………… …….…………………………………………………………………………………………………………………………………….……… 10. มีแนวทางการสืบทอดพิธีกรรมการเลี้ยงผีปู่ย่าอย่างไร ……………………………………………………………………………………………………………………………………….…………… …….…………………………………………………………………………………………………………………………………….……… 11. ในอดีต เจ้าจ้ำหรือร่างทรง จำเป็นต้องเป็นฝ่ายหญิงอย่างเดียว ท่านคิดอย่างไรกับการที่ผู้สืบทอดต้อง เป็นฝ่ายหญิงอย่างเดียว สามารถเปลี่ยนเป็นฝ่ายชายได้หรือไม่ ……………………………………………………………………………………………………………………………………….…………… …….…………………………………………………………………………………………………………………………………….……… 12. ท่านมีสิทธิ์ที่จะเลือกรับหรือปฎิเสธการสืบทอดไหมสำหรับประเพณีผีปู่ย่านี้ ……………………………………………………………………………………………………………………………………….…………… …….…………………………………………………………………………………………………………………………………….……… 13. ในการประกอบพิธีเคยประสบพบเจอเหตุการณ์แปลกๆ อะไรบ้าง ……………………………………………………………………………………………………………………………………….…………… …….…………………………………………………………………………………………………………………………………….………

73 แบบการสังเกต การวิจัยเรื่อง “อัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี” สำหรับการประกอบพิธีกรรมบุญกลางบ้าน ชุมชนไทยพวนบ้านใหม่ ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี ส่วนที่ 1 ข้อมูลทั่วไป สถานที่สังเกต................................................................................................................................................ วันที่สังเกต................................................................................ เวลา............................................................ ส่วนที่ 2 ข้อมูลด้านการการประกอบพิธีบุญกลางบ้าน 1.สถานที่ในการประกอบพิธีบุญกลางบ้าน ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... 2.บุคคลที่มีส่วนร่วมในการประกอบพิธีบุญกลางบ้าน ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... 3.พฤติกรรมของผู้เข้าร่วมในการประกอบพิธีบุญกลางบ้าน ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... 4.ขั้นตอนในการประกอบพิธีบุญกลางบ้าน ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................

74 5.อุปกรณ์ในการประกอบพิธีบุญกลางบ้าน ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... 6.เครื่องเซ่นไหว้ในการประกอบพิธีบุญกลางบ้าน ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... ลงชื่อ..............................................................ผู้สังเกต (.............../................/...............)

75 ภาคผนวก ค แบบประเมินความเหมาะสมเครื่องมือวิจัย

76 แบบประเมินค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) ของแบบสัมภาษณ์เชิงลึก การวิจัยเรี่อง “อัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดง กระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี” ตอนที่ 1 ประวัติส่วนตัวของผู้ถูกสัมภาษณ์ ข้อ คำถาม ความคิดเห็นผู้เชี่ยวชาญ ข้อเสนอแนะ +1 0 -1 1 ชื่อ – สกุล 2 อายุ 3 อาชีพ 4 สถานที่สัมภาษณ์ 5 วันที่สัมภาษณ์และเวลา 6 บทบาทในพิธีกรรม ส่วนที่ 2 คำถามเกี่ยวกับพิธีกรรมบุญกลางบ้าน ในบ้านดงกระทงยาม ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรี มหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี ข้อ คำถาม ความคิดเห็นผู้เชี่ยวชาญ ข้อเสนอแนะ +1 0 -1 ด้านอัตลักษณ์/พิธีกรรม 1 ประวัติความเป็นมาของกลุ่มชาติพันธ์ และความเชื่อของพิธีบุญกลางบ้าน 2 ความเชื่อเรื่องผีปู่ย่าของคนที่นี่ เริ่มมีมา ตั้งแต่สมัยใด 3 พิธีกรรมบุญกลางบ้านในอดีตเป็น อย่างไร 4 พิธีกรรมบุญกลางบ้านในปัจจุบันเป็น อย่างไร

77 5 พิธีกรรมเลี้ยงผีปู่ย่า จะจัดขึ้นใน ช่วงเวลาใด 6 มีอุปกรณ์อะไรบ้างในการประกอบพิธี 7 อาหารอะไรบ้างที่ใช้ในการประกอบ พิธีกรรมบุญกลางบ้านเป็นพิเศษและ ขาดไปไม่ได้ ด้านความเชื่อ 8 ในมุมมองของท่าน “ผีปู่ย่า” คืออะไร 9 ความเชื่อที่มีต่อผีปู่ย่าส่งผลต่อความคิด การดำเนินชีวิตของตัวท่านอย่างไร 10 มีแนวทางการสืบทอดพิธีกรรมการเลี้ยง ผีปู่ย่าอย่างไร 11 ในอดีต เจ้าจ้ำหรือร่างทรง จำเป็นต้อง เป็นฝ่ายหญิงอย่างเดียว ท่านคิดอย่างไร กับการที่ผู้สืบทอดต้องเป็นฝ่ายหญิง อย่างเดียว สามารถเปลี่ยนเป็นฝ่ายชาย ได้หรือไม่ 12 ท่านมีสิทธิ์ที่จะเลือกรับหรือปฎิเสธการ สืบทอดไหมสำหรับประเพณีผีปู่ย่านี้ 13 ในการประกอบพิธีเคยประสบพบเจอ เหตุการณ์แปลกๆ อะไรบ้าง ข้อเสนอแนะของผู้เชี่ยวชาญ …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ลงชื่อ……………………………………………………………ผู้ประเมิน (………………………………………………………………..) วัน/เดือน/ปี……………………………………………….

78 แบบประเมินค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) ของการสังเกตแบบมีส่วนร่วม การวิจัยเรี่อง “อัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดง กระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี” ส่วนที่ 1 ข้อมูลทั่วไป ข้อ คำถาม ความคิดเห็นผู้เชี่ยวชาญ ข้อเสนอแนะ +1 0 -1 1 สถานที่สังเกต 2 วันที่สังเกต 3 เวลา ส่วนที่ 2 ข้อมูลด้านการประกอบพิธีบุญกลางบ้าน 1 สถานที่ในการประกอบพิธีบุญกลางบ้าน 2 บุคคลที่มีส่วนร่วมในการประกอบพิธี บุญกลางบ้าน 3 พฤติกรรมของผู้เข้าร่วมในการประกอบ พิธีบุญกลางบ้าน 4 ขั้นตอนในการประกอบพิธีบุญ กลางบ้าน 5 อุปกรณ์ในการประกอบพิธีบุญ กลางบ้าน 6 เครื่องเซ่นไหว้ในการประกอบพิธีบุญ กลางบ้าน ข้อเสนอแนะของผู้เชี่ยวชาญ ……………………………………………………………………………………………………………………………………….…………… ลงชื่อ…………………………………………………………….ผู้ประเมิน (………….………………………………………………….

79 ตารางแสดงค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) ของแบบสัมภาษณ์เชิงลึกในการวิจัยเรื่อง “อัตลักษณ์ ทางวัฒนธรรมผ่านประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี” ส่วนที่ 2 คำถามเกี่ยวกับพิธีกรรมบุญกลางบ้าน ในบ้านดงกระทงยาม ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหา โพธิ จังหวัดปราจีนบุรี ข้อ ผู้เชี่ยวชาญ ∑ IOC แก้ไข คนที่ 1 คนที่ 2 คนที่ 3 1 +1 +1 +1 +3 1.00 2 +1 +1 +1 +3 1.00 3 +1 +1 0 +2 0.66 4 +1 +1 0 +2 0.66 5 +1 +1 -1 +1 0.33 6 +1 +1 -1 +1 0.33 7 +1 +1 +1 +3 1.00 8 +1 +1 -1 +1 0.33 9 +1 +1 +1 +3 1.00 10 +1 +1 0 +2 0.66 11 +1 +1 0 +2 0.66 12 +1 +1 0 +2 0.66 13 +1 +1 -1 +1 0.33 รวม 0.66307

80 ตารางแสดงค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) ของแบบสังเกตอย่างมีส่วนร่วมในการวิจัยเรื่อง “อัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมผ่านประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี” ส่วนที่ 2 ข้อมูลด้านการประกอบพิธีบุญกลางบ้าน ข้อ ผู้เชี่ยวชาญ ∑ IOC แก้ไข คนที่ 1 คนที่ 2 คนที่ 3 1 +1 +1 +1 +3 1.00 2 +1 +1 +1 +3 1.00 3 +1 +1 +1 +3 1.00 4 +1 +1 +1 +3 1.00 5 +1 +1 +1 +3 1.00 6 +1 +1 +1 +3 1.00 รวม 1.00

81 ภาคผนวก ง สื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี

82 ภาพขั้นตอนการตัดต่อสื่อวีดิทัศน์ด้วยโปรแกรม Adobe Premiere Pro ที่มา : (กาญจนา หอมเย็น. 2566) ภาพ QR code สื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี ที่มา : (https://youtu.be/ve_SfMmAjSs?si=PcLIC12196_49VOH. 2566)

83 ภาพตัวอย่างสื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี

84 ภาพตัวอย่างสื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี

85 ภาพตัวอย่างสื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี

86 ภาพตัวอย่างสื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี

87 ภาพตัวอย่างสื่อวีดิทัศน์ เรื่องประเพณีบุญกลางบ้านของชุมชนไทยพวน ตำบลดงกระทงยาม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี

88 ภาคผนวก จ ประวัติผู้วิจัย