การล้างมือเพื่อผ่าตัด

การลา้ งมือปกติ (General Hand Hygiene)

หมายถงึ การทาให้มอื ปราศจากการปนเปอื้ นเชอื้ โรคดว้ ยวธิ หี น่งึ ใด วิธีหนึ่ง
ระหว่างการล้างมอื ด้วยสบธู่ รรมดา หรือสบู่ยาและนา้ (Antimicrobial or
plain soap and water)หรอื การใชน้ า้ ยาปราศจากเช้ือในการถูมอื
(an antiseptic hand rub)

การล้างมือเพ่อื การผ่าตัด
(Surgical Hand Antiseptic/Hand scrub)

หมายถึง การฟอกมอื ด้วยนา้ ยาปราศจากเชอื้ (antimicrobial
surgical scrub agent) หรือ การใชน้ า้ ยาปราศจากเช้ือทมี่ สี ว่ นผสม
ของแอลกอฮอล์ ในการถูมอื (Surgical hand antiseptic /hand rub
with alcohol-based antiseptic hand rub product) ทไ่ี ด้
มาตรฐาน

เหตุผลของการลา้ งมือวิธีตา่ งๆ เนือ่ งจากผวิ หนงั เป็นแหลง่ ทมี่ กี าร
ปนเปอ้ื นเช้ือโรคท่สี าคัญถึงแม้วา่ พยาบาลชว่ ยผา่ ตัด (scrub nurse)
จะสวมถุงมอื ปลอดเช้ือ ผวิ หนงั ทมี อื และแขนควรทาใหส้ ะอาดกอ่ นการ
ผา่ ตัดเพอ่ื ลดจานวนเชอื้ โรค และลดความเส่ยี งในกรณถี ุงมอื รว่ั หรอื
ขาด

วตั ถปุ ระสงคข์ องการล้างมอื เพอื่ ผา่ ตดั
ของเชอื้ โรคขจัดเซลล์ที่ตายแล้วและเชอื้ โรคทแ่ี ฝงอยตู่ ามเลบ็ มอื และแขน
ลดจานวนเชื้อโรคที่อยปู่ ระจาให้น้อยมากทีส่ ดุ
ยับยั้งการเจรญิ เตบิ โต

แนวทางปฏิบัตสิ าหรับการล้างมือเพอ่ื การผา่ ตดั

เล็บมือควรตดั ส้นั สะอาด และมีสุขภาพดี เนอื่ งจากตาแหน่งใตเ้ ลบ็ เป็นท่ี
หลบซ่อนของเชอื้ โรค เล็บมือที่ยาวเกินปลายนิ้วมีความเสย่ี งทจ่ี ะทาใหถ้ ุง
มอื ฉกี ขาด
ไมค่ วรใส่เลบ็ ปลอม จากการวจิ ยั พบว่าจานวนเชอื้ โรคทเ่ี พาะได้จากผ้ทู ่ี
สวมเลบ็ ปลอมสูงกว่าเล็บธรรมชาตทิ ้งั กอ่ นและหลงั การล้างมอื และมี
โอกาสพบเชอ้ื ราใตเ้ ลบ็ ปลอมสงู เนอื่ งจากความชื้นทอ่ี ยู่ระหวา่ งเลบ็
ธรรมชาตแิ ละเลบ็ ปลอม
เลบ็ มือทย่ี าวอาจเปน็ สาเหตใุ หผ้ ้ปู ว่ ยไดร้ ับบาดเจบ็ ระหวา่ งการเคลื่อนย้าย
หรือขณะจัดท่าผปู้ ว่ ย

แนวทางปฏบิ ตั ิสาหรับการลา้ งมือเพ่ือการผ่าตัด

ไมค่ วรทาสีเลบ็ มือเนอื่ งจากเลบ็ ที่ทาไวน้ านมากกว่า 4 วนั และมีการ
แตกเสือ่ มมแี นวโน้มเป็นท่หี ลบซ่อนของเชอื้ โรคจานวนมาก
ขอบเลบ็ มอื และแขนควรปลอดจากรอยแผลเปดิ และความไม่
สมบรู ณ์ของผวิ หนงั เนอื่ งจากจะเพม่ิ ความเส่ียงตอ่ การตดิ เชอ้ื ของ
ผู้ปว่ ย
ถอดแหวน นาฬิกา และสรอ้ ยขอ้ มือกอ่ นเริม่ ลา้ งมอื เนอื่ งจากส่งิ
เหล่าน้ีเปน็ สง่ หลบซ่อนของเชอ้ื โรคหรอื ขัดขวางการขจัดเชอื้ โรค

ขน้ั ตอนการลา้ งมือเพ่อื การผ่าตัด (Surgical Hand
Antiseptic/Hand scrubs)

กอ่ นเร่ิมล้างมอื ควรสวมหมวกเกบ็ ผมใหเ้ รยี บรอ้ ย ผูกผา้ ปดิ ปากและ
จมูกใหก้ ระชับพอดที ัง้ ด้านลา่ งและดา้ นบน ผกู เชอื กให้แน่นพอสมควร
เพ่ือไม่ใหเ้ ล่ือนหลุดระหวา่ งการทาผ่าตัด สวมแวน่ ตาป้องกนั เลอื ดและ
สารคัดหลัง่ กระเดน็ เขา้ ตา

ข้นั ตอนการลา้ งมือเพ่อื การผา่ ตดั

1. เปิดกอ๊ กน้าชนิดคนั โยกเขา่ มอื ไม่
สมั ผัสก๊อกนา้ และยนื หา่ งจากอ่างล้าง
มอื พอสมควรระวงั ไมใ่ ห้นา้ กระเดน็
เปียกชุดทีส่ วมใส่ เพราะอาจ
ปนเปื้อนต่อเส้ือคลมุ ผ่าตดั ได้ เปดิ น้า
ให้น้าไหลผา่ นมอื ทั้ง 2 ข้างถงึ ข้อศอก
ความแรงพอประมาณ ยกมอื ใหส้ งู
กว่าบริเวณศอกไม่ใหน้ า้ ไหลยอ้ นกลับ
มาท่ีมอื

ข้นั ตอนการลา้ งมอื เพ่อื การผา่ ตดั

2. กดน้ายาฆ่าเชอื้ ดว้ ย
ข้อศอก ไมใ่ ห้มอื สัมผสั กับ
ขวดน้ายา

3. ฟอกบริเวณฝา่ มือถูให้
ท่ัวฝา่ มอื

ข้นั ตอนการลา้ งมือเพ่อื การผา่ ตดั

4.ฟอกนว้ิ และง่ามมือด้านหนา้

5.ฟอกหลังมอื และง่ามน้ิวมือ
ดา้ นหลัง

ขั้นตอนการลา้ งมือเพ่อื การผา่ ตดั 6

6. ฟอกน้ิวมือและขอ้ นิว้ ดา้ นหลงั

7. ฟอกปลายนิ้วมอื และเสน้ ลายมือ

ข้นั ตอนการล้างมอื เพอ่ื การผา่ ตดั

8. ฟอกน้วิ หัวแม่มอื

9.ใช้ฝ่ามอื ฟอก วนรอบแขน ฟอกจากข้อมอื ถงึ ขอ้ ศอกไมย่ ้อนกลับไปมา

ขั้นตอนการล้างมือเพ่ือการผา่ ตัด

10. ล้างฟองสบู่ออก ยกปลายมือสูงกวา่ ข้อศอก
ปล่อยนา้ หยดทางข้อศอกไมใ่ ห้นา้ ไหลย้อนกลับไปท่ี
มอื

ทุกข้ันตอนนบั 1-10 ในใจ ทาซ้าอกี 1 รอบใช้เวลา
ทง้ั หมด 2-5 นาที

เมอื่ ล้างมือเรยี บร้อยแล้วยกมอื ทง้ั 2 ข้างไวด้ า้ นหนา้ อยู่
ในระดับสายตาห่างจากตัวและกางขอ้ ศอกออกเลก็ นอ้ ย
เพื่อป้องกันมือสัมผสั กบั เสือ้ ผ้าทีส่ วม



วิธีสวมเส้อื คลมุ ผา่ ตดั

1. เมอ่ื ลา้ งมอื เรียบร้อยแลว้ เดนิ เข้าห้องผ่าตัดโดยใช้หลังดนั ประตู
หมนุ ตวั เข้าไปในหอ้ ง ระวงั มือและแขนสัมผสั กับสง่ิ ที่ไม่ปลอดเช้อื ยนื ห่าง
จากโต๊ะประมาณ 1 ฟุต

วธิ ีสวมเสือ้ คลุมผา่ ตดั 2.3

2.1 2.2

2. การเปดิ ห่อเส้อื
2.1 เปดิ ผา้ หอ่ เส้ือชัน้ ที่ 2 ออกทีละดา้ น ระวังไม่ใหน้ า้ หยดจากมอื ลงบนหอ่ ผา้
2.2 เปิดห่อเสือ้ ด้านไกลตวั ก่อน
2.3 เปิดหอ่ เสื้อด้านใกลต้ ัว

3.การเช็ดมือ วิธีสวมเสอื้ คลุมผา่ ตดั

3.1 3.2 3.3

1

2

3.1ใชม้ ือหยบิ ส่วนพับตลบของผา้ เชด็ มอื
3.2 ยื่นแขนออกห่างจากตัว จบั ส่วนกว้างของผา้ เชด็ มอื ให้ชายผ้าคลี่ออก กม้ ตัวลง
เลก็ น้อยระวังผ้าเช็ดมือสมั ผัสกบั ชดุ ท่ีสวม เช็ดโดยแบ่งผา้ เชด็ มือเปน็ 2 สว่ น วางผา้
สว่ นที่ 1 บนมือซ้ายเช็ดท่มี อื ขวา
3.3 เชด็ มอื ข้างขวาลงมาถึงแขนขวา โดยมอื ซา้ ยทอ่ี ยูใ่ ตผ้ ้าเช็ดหมุนวนบนแขนขวา
ไปมา จากข้อมือถึงข้อศอก ไมเ่ ช็ดยอ้ นขน้ึ มาทข่ี ้อมืออีกเพราะจะเกดิ การปนเปื้อน

วธิ สี วมเสื้อคลุมผ่าตัด

3.การเชด็ มือ

3.4 ใช้มอื ขวารบั ผา้ อกี ดา้ นหนง่ึ โดยไมส่ ัมผสั กบั สว่ นที่เช็ดแล้ว
3.5 เชด็ มอื และแขนซ้ายเช่นเดียวกับขา้ งขวา แลว้ ท้งิ ผ้าที่ใช้
แล้วในภาชนะท่รี องรบั

วธิ ีสวมเสอื้ คลุมผ่าตัด 4.3

4. การสวมเสอ้ื

4.1

จบั บริเวณรอยพบั แขน

4.1 หยิบเสือ้ จากโต๊ะ ยกสงู ข้ึนระดบั สายตา
4.2 จับบรเิ วณรอยพับของแขน
4.3 ปลอ่ ยด้านชายเสือ้ ลง

วิธีสวมเส้อื คลมุ ผา่ ตัด 4.5

4. การสวมเส้อื

4.4

4.4 สอดมอื เข้าไปในชอ่ งแขนท้งั 2 ข้าง แลว้ กางแขนออก

4.5 พยาบาลชว่ ยรอบนอกช่วยดงึ เส้ือไปด้านหลัง โดยจบั ด้านในของเสอื้ คลมุ ผา่ ตัด
และดึงตะเข็บดา้ นใน ใหป้ ลายแขนเสื้ออยู่หา่ งจากปลายมืออยา่ งน้อย 1 นิ้ว

4. การสวมเสอื้ วธิ สี วมเส้ือคลมุ ผา่ ตัด 4.8

4.6 4.7

4.6 ผูกเชอื กดา้ นในของเสือ้

4.7 ผูกเชอื กดา้ นนอกของเสื้อ

4.8 ผกู เชือกบริเวณเอว ขณะผกู เชือกทุกจดุ ให้จบั เฉพาะเชือก ระวังไมส่ ัมผสั
กับด้านนอกของเสือ้ คลมุ ผ่าตัด

วธิ สี วมเสอื้ คลมุ ผ่าตัด 5.2

5. การสวมถงุ มือแบบปดิ

5.1

5.1 เลื่อนมือในแขนของเสอ้ื คลมุ ผา่ ตดั จนกระทัง่ ถึงขอบรอยต่อระหวา่ งแขนเส้อื กบั
ขอบผ้ายืด มอื ต้องไมส่ ัมผสั กับขอบผา้ ยืดของแขนเส้อื ผชู้ ว่ ยรอบนอกเปิดหอ่ ถุงมือ
พยาบาลทีส่ วมเสื้อคลุมผ่าตัดแลว้ ใช้มือทอ่ี ย่ใู ต้เสอ้ื จับห่อถงุ มือ

5.2 นาห่อถุงมอื วางบนโตะ๊ เสอ้ื เปดิ ห่อออก

วิธสี วมเสอ้ื คลุมผ่าตัด 5.4

5. การสวมถุงมอื แบบปิด

5.3

5.3 หยบิ ถุงมือข้างขวาวางบนมอื ขวา ฝา่ มอื ของถงุ มืออย่ดู ้านลา่ งนิว้ หัวแมม่ อื
และถุงมืออยดู่ า้ นเดียวกนั โดยปลายนว้ิ เหยยี ดยาวไปตามแขนชไี้ ปยังขอ้ ศอก

5.4 ใชน้ ้วิ หัวแม่มือขวายึดขอบของถุงมอื ด้านล่างไว้ ใช้มือซ้ายจบั ขอบถุงมือ
ดา้ นบน

วิธีสวมเสอ้ื คลมุ ผ่าตดั

5. การสวมถุงมอื แบบปิด 5.6 5.7

5.5

5.5 มอื ซ้ายดึงยืดขอบข้อมอื ของถงุ มอื ครอบเหนอื ปลายมือที่เปิด

5.6 มือซ้ายทอี่ ยใู่ นแขนเสื้อ จบั ท้งั ขอบข้อมอื ของถงุ มือและ
เสอ้ื คลมุ ผ่าตดั

5.7 ขณะที่มอื ซา้ ยดึงขอบถงุ มือและเส้ือคลมุ ผ่าตดั ค่อยๆเลือ่ นนิ้วมอื และสอด
เข้าไปในถุงมือ

วิธสี วมเสื้อคลมุ ผา่ ตัด

5. การสวมถุงมอื แบบปิด

5.8 5.9

5.8 ดึงถงุ มอื ใหน้ ้ิวมือกระชับกับถงุ มอื
5.9 สวมถงุ มอื ขา้ งซา้ ยในแบบเดยี วกับขา้ งขวาโดยใชม้ อื ขวาทีใ่ ส่ถงุ มอื แลว้ ชว่ ยใส่
ใช้มือขวาทีใ่ ส่ถุงมือแล้วหยิบถุงมอื วางบนมอื ซา้ ย ฝ่ามือของถงุ มืออยดู่ า้ นล่าง นิว้ หวั แมม่ ือ
และถุงมืออยู่ด้านเดียวกนั โดยปลายน้วิ เหยยี ดยาวไปตามแขนช้ไี ปยงั ข้อศอก

วธิ สี วมเส้อื คลมุ ผา่ ตดั

5. การสวมถุงมอื แบบปิด

5.10 5.11

5.10 ใชน้ ิ้วหัวแมม่ ือซ้ายยึดขอบของถุงมือด้านลา่ งไว้ ใช้มือซ้ายจบั ขอบถงุ มอื ด้านบน
5.11 มือขวาดึงยืดขอบขอ้ มอื ของถุงมอื ครอบเหนือปลายมือทีเ่ ปิด

วิธีสวมเสือ้ คลมุ ผา่ ตัด

5. การสวมถุงมอื แบบปิด

5.12 5.13

5.12 ดงึ ถงุ มือให้นวิ้ มอื กระชบั กับถงุ มอื
5.13 ตรวจสอบความเรยี บร้อย ดวู ่าถงุ มอื มรี อยรั่วหรอื ฉกี
ขาดหรอื ไม่

วธิ สี วมเสอ้ื คลุมผ่าตัด 6.1

6. การผูกเสื้อคลุมผ่าตัด

6.0

6. ปลดสายเสอ้ื ทผ่ี ูกไว้ด้านหนา้ ของเสื้อ

6.1 วางปลายด้านขวาของมอื บนปลอกซองถุงมือ พับซองถุงมอื ให้สายของเสอ้ื อยู่
ในซองทีพ่ บั ไว้ มว้ นเก็บสายเสอื้ ไว้ดา้ นใน สายของเสอื้ อีกดา้ นใช้มือซา้ ยจบั ไว้

วธิ ีสวมเสือ้ คลมุ ผ่าตดั 6.3

6. การผูกเส้อื คลมุ ผ่าตดั

6.2

6.2 พับซองถุงมอื ให้สายของเส้อื อยู่ในซองทีพ่ บั ไว้ ม้วนเก็บสายเสื้อไว้
ดา้ นใน สายของเสือ้ อีกดา้ นใช้มอื ซา้ ยจับไว้

6.3 สง่ ปลายดา้ นด้านนอกใหผ้ ู้ช่วยรอบนอกจบั ไว้

วิธีสวมเสื้อคลมุ ผ่าตดั

6. การผกู เสื้อคลมุ ผ่าตดั 6.5 6.6

6.4

6.4 ผชู้ ว่ ยรอบนอกจบั 6.5 ผ้สู วมเสื้อรับสายเสอ้ื 6.6ผู้สวมเสื้อผกู สายเสอื้ ทั้ง
ปลายดา้ นนอกไว้ ผู้สวมเส้อื จากผู้ชว่ ยรอบนอก ผชู้ ่วย 2 เส้นดว้ ยกัน โดยผกู ให้
หมนุ ตวั ไปด้านซา้ ยมอื รอบอกปลอ่ ยเฉพาะสายเส้อื แน่นพอสมควร ไม่ให้หลุด
โดยทีจ่ ับปลอกถุงมือไว้ งา่ ยขณะเคลอ่ื นไหว
ร่างกาย

การใสถ่ งุ มอื แบบ Open

การใสถ่ งุ มอื แบบ Open