บทที่ 4 จิตวิทยาเบื้องต้นเกี่ยวกับเด็ก

จิตวิทยาเบอื+ งต้นเก2ียวกบั เดก็

พฒั นาการ ความต้องการ และความสนใจ

ดร.สุวรรณี ทองรอด

แนวคดิ

• ความรู้เบื+องต้นเกยี2 วกบั จติ วทิ ยาเดก็ เป็ นสิ2งสําคญั สําหรับผู้สร้างสรรค์วรรณกรรม

สําหรับเดก็

• ทาํ ให้ทราบถงึ ความต้องการและความสนใจของเดก็ ในการอ่านหนังสือ
• นําความรู้ไปสร้างสรรค์งานหนังสือสําหรับเดก็ ในแต่ละช่วงวยั
• เดก็ แต่ละช่วงมพี ฒั นาการ ความต้องการ และความสนใจ แตกต่างกนั ท+งั เพศและวยั

การจาํ แนกเดก็ ตามช่วงวัย

• เดก็ ปฐมวยั (R-T ปี )
• เดก็ วยั ประถมศึกษา (T-WWปี )
• เดก็ ก่อนวยั รุ่น (WW-WY ปี )
• เดก็ ก่อนวยั รุ่น (WY-ZW ปี )

พฒั นาการของเดก็ ตามวยั

• เดก็ ปฐมวยั (--/ ปี ) ไม่ไว้ใจคนแปลกหน้า คุ้นเคยเฉพาะคนใกล้ชิด
• เดก็ วยั ประถมศึกษา (/-HHปี ) ความตJงั ใจนานขนึJ เข้าใจสิNงต่างๆดขี นึJ ร่างกายเตบิ โตรวดเร็ว
• เดก็ ก่อนวยั รุ่น (HH-HS ปี ) มคี วามเป็ นตวั ของตวั เอง ชอบใช้ความคดิ อสิ ระ ต้องการเป็ นทรีN ัก

ของคนอNืน

• เดก็ ก่อนวยั รุ่น (HS-VH ปี ) รู้จกั ผดิ ชอบชNัวดี ต้องการเพืNอนและพวกพ้อง ต้องการเป็ นทีN

ยอมรับ

พฒั นาการของเดก็ ตามช่วงวัย

• พฒั นาการทางกาย
• พฒั นาการทางสังคม
• พฒั นาการทางอารมณ์
• พฒั นาการทางสตปิ ัญญา

พฒั นาการทางสตปิ ัญญาของเพยี เจย์

• จอห์น เพยี เจท์ (Jean Piaget) นักจติ วทิ ยาคนสาํ คัญในศตวรรษท<ี =>

1. พฒั นาการทางสตปิ ัญญาเกดิ จากการปฏสิ ัมพนั ธ์ระหว่างบุคคลกับส<งิ แวดล้อม
=. ความคดิ และการให้เหตุผลของเดก็ และผู้ใหญ่มีข้อแตกต่างกัน
S. บุคคลจะมีขันT ตอนของพฒั นาการรู้คดิ เหมือนกัน และจะกระโดดข้ามขันT ไม่ได้



ทฤษฎีพฒั นาการทางสตปิ ัญญา

• !. ขัน& ประสาทสัมผัสและการเคล6ือนไหว
• ;. ขัน& เกดิ ก่อนปฏบิ ตั กิ าร
• B.ขัน& ปฏบิ ตั กิ ารคดิ ด้วยรูปธรรม
• G. ขัน& ปฏบิ ตั กิ ารด้วยนามธรรม

1. ขนั % ประสาทรับรู้และการเคลอ6ื นไหว (Sensorimotor Stage) พฒั นาการระยะนี %
อยใู่ นชว่ ง D ปีแรกหลงั เกิด ขนั% นีเ%ป็นขนั% ของการเรียนรู้จากประสาทสมั ผสั ใน
ขนั% นีพ% ฒั นาการจะก้าวหน้าอยา่ งรวดเร็ว มีการพฒั นาการเรียนรู้ การแก้ปัญหา
มีการจดั ระเบียบการกระทํา มีการคดิ ก่อนที6จะทํา การกระทําจะทําอยา่ งมี
จดุ มงุ่ หมายด้วยความอยากรู้อยากเหน็ และเดก็ ยงั สามารถเลยี นแบบ โดยไม่
จําเป็นต้องมีตวั แบบให้เหน็ ในขณะนนั% ได้ ซง6ึ แสดงถงึ พฒั นาการด้านความจํา
ที6เพิ6มมากขนึ % ในชว่ ง TU-DW เดือน

2. ขนั % ก่อนปฏิบตั กิ ารคดิ (Preoperational Stage) ขนั % นีจ% ะอยใู่ นชว่ ง 2-7 ปี ในระยะ 2-
4 ปี เดก็ ยงั ยดึ ตนเองเป็นศนู ย์กลาง มีขีดจํากดั ในการรับรู้ สามารถเข้าใจได้เพียงมิติ
เดียว ในระยะ 5-6 ปี เดก็ จะยา่ งเข้าสขู่ นั % Intuitive Thought ระยะนีเ%ป็นชว่ งหวั เลยี % ว
หวั ตอ่ ของการคดิ ทQีขนึ % อยกู่ บั การรับรู้กบั การคดิ อยา่ งมีเหตผุ ลตามความจริง ซงึQ เดก็ จะ
ก้าวออกจากการรับรู้เพียงมิตเิ ดียวไปสกู่ ารรับรู้ได้ในหลาย ๆ มิตใิ นเวลาเดียวกนั มากขนึ %
และจะก้าวไปสกู่ ารคดิ อยา่ งมีเหตผุ ล โดยไมย่ ดึ อยกู่ บั การรับรู้เทา่ นนั% เดก็ จะเรQิมมี
ความคดิ รวบยอดเกQียวกบั สงQิ ตา่ ง ๆ รอบตวั ดีขนึ % แตย่ งั คดิ และตดั สนิ ผลของการกระทํา
ตา่ ง ๆ จากสงQิ ทีQเหน็ ภายนอก

3. ขนั # ปฏิบตั กิ ารคดิ ด้วยรูปธรรม (Concrete Operational Stage) ขนั # นี #เริ8มจากอายุ 7-11 ปี เดก็
จะมีความสามารถคดิ เหตผุ ลและผลท8ีเก8ียวข้องกบั ปรากฎการณ์ที8เกิดขนึ # โดยไมย่ ดึ อยเู่ ฉพาะการ
รับรู้เหมือนขนั# ก่อน เดก็ ในขนั# ปฏิบตั กิ ารคดิ ด้วยรูปธรรมจะพฒั นาจากการยดึ ตนเองเป็นศนู ย์กลาง
ไปสคู่ วามสามารถท8ีจะเข้าใจแนวคดิ ของสงั คมรอบตวั และสามารถเข้าใจวา่ ผ้อู ื8นคดิ อยา่ งไรมากขนึ #
แม้วา่ การคดิ ของเดก็ วยั นีจ# ะพฒั นาไปมากแตก่ ารคิดของเดก็ ยงั ต้องอาศยั พืน# ฐานของการสมั ผสั หรือ
สงิ8 ท8ีเป็นรูปธรรม เดก็ ยงั ไมส่ ามารถคดิ ในสง8ิ ท8ีเป็นนามธรรมท8ีซบั ซ้อนได้เหมือนผ้ใู หญ่ อยา่ งไรก็ตาม
ตอนปลายของขนั# นีเ#ดก็ จะเร8ิมเข้าใจสาเหตขุ องเหตกุ ารณ์รอบตวั พร้อมจะแก้ปัญหา ไมเ่ พียงแตส่ ง8ิ ท8ี
สมั ผสั ได้หรือเป็นรูปธรรมเทา่ นนั# แตเ่ ดก็ จะเร8ิมสามารถแก้ปัญหา โดยอาศยั การตงั# สมมตฐิ านและ
อาศยั หลกั ของความสมั พนั ธ์ของปัญหานนั# ๆ บ้างแล้ว

4. ขนั# ปฏิบตั กิ ารคดิ ด้วยนามธรรม (Formal Operational Stage) ตงั# แตอ่ ายุ 11 ปี
จนถงึ วยั ผ้ใู หญ่เป็นชว่ งท8ีเดก็ จะสามารถคดิ ไมเ่ พียงแตใ่ นสงิ8 ท8ีเหน็ หรือได้ยินโดยตรงเหมือนระยะ
ก่อน ๆ อีกตอ่ ไป แตจ่ ะสามารถจินตนาการเงื8อนไขของปัญหาในอดีต ปัจจบุ นั และอนาคต โดย
พฒั นาสมมตฐิ านอยา่ งสมเหตสุ มผลเกี8ยวกบั เหตกุ ารณ์ที8เกิดขนึ # ได้ ซง8ึ ก็หมายถงึ วา่ ในระยะนีเ#ดก็ จะ
มีความสามารถคดิ หาเหตผุ ลเหมือนผ้ใู หญ่นน8ั เอง



ความต้องการพนืD ฐานของเดก็

• Y.ความมนัQ คงปลอดภยั Z. ความรักและเป็นทQีรัก

• [.ความเป็นเจ้าของและการยอมรับ \. ความต้องการความสาํ เร็จ

• ]. ความต้องการการเปลยีQ นแปลง ^. ความต้องการทีQจะรู้

• _. ความสวยงามและความเป็นระเบียบ `. ต้องการมีสขุ ภาพสมบรู ณ์แขง็ แรง

• b. ความต้องการอิสรเสรี Yc. ความต้องการทางเพศ

องค์ประกอบสาํ คัญต่อความสามารถในการอ่าน

• สตปิ ัญญา
• อายุและเพศ
• ส6งิ แวดล้อม
• รูปร่างและขนาดของหนังสือ
• ความถนัดตามธรรมชาตขิ องเดก็