The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by Dorya Yayınları, 2021-03-31 08:02:11

7.Sınıf Dorya Türkçe Sınıf İçi Uygulama Klavuzu (2)_edited

7. Sınıf




TÜRKÇE



SINIF İÇİ UYGULAMA KILAVUZU

Yayım Yeri

KULVAR YAYIN DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ
Hürmet Keçeli İş Hanı Büyükdere Cad. No: 53 Kat: 7
Mecidiyeköy/Şişli/İstanbul
Tel: 0212 213 09 90

Sertifika No
35295

Yazar
Sinem Fatma İDE

Özlem Öztürk TÜLÜ


İletişim abv /doryayayinlari


Basım Yeri
Ceren Matbaacılık A.Ş.
Selimpaşa Mah. 6093 Sk. No: 1E Silivri/İstanbul
Tel: 0212 423 90 09


Sertifika No
31715


Baskı
Ağustos / 2018














Copyright ©

Bu kitabın ve sistemin her hakkı saklıdır. Tüm hakları Kulvar Yayıncılık A.Ş.’ye aittir.
Kısmen de olsa alıntı yapılamaz. Metin, biçim ve sorular yayımlayan şirketin izni olmaksızın
elektronik, mekanik, fotokopi ya da herhangi bir kayıt sistemiyle çoğaltılamaz, yayımlanamaz.















































kullanılan font minion pro

İÇİNDEKİLER





1. BÖLÜM SÖZCÜKTE ANLAM / Gerçek, Mecaz, Terim Anlam, Çok Anlamlılık ..............................................................5 - 11


2. BÖLÜM SÖZCÜKTE ANLAM / Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler, Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler,
Sesteş (Eş Sesli) Sözcükler, Yakın Anlamlılık ................................................................................................12 - 18

3. BÖLÜM SÖZCÜKTE ANLAM / Somut-Soyut Anlam, Genel-Özel Anlam, Nicel-Nitel Anlam ......................................19 - 25

4. BÖLÜM SÖZCÜKTE ANLAM / Söz Öbeklerinde Anlam, İkilemeler, Deyimler, Yansıma Sözcükler ............................26 - 32


5. BÖLÜM SÖZCÜKTE ANLAM / Dolaylama, Ad Aktarması, Deyim Aktarması ...........................................................33 - 38


6. BÖLÜM CÜMLEDE ANLAM / Cümle Vurgusu, Cümlenin Ana Düşüncesi, Cümlenin Konusu, Cümle Oluşturma,
Cümle Tamamlama, Benzer Anlamlı Cümleler, Zıt Anlamlı Cümleler, Örtülü Anlam ...................................39 - 47


7. BÖLÜM CÜMLEDE ANLAM / Atasözü, Özdeyiş (Vecize), Öznel-Nesnel Cümleler, Doğrudan-Dolaylı Anlatımlı Cümleler,
Neden (Sebep)-Sonuç Cümleleri, Amaç-Sonuç Cümleleri, Koşul-Sonuç Cümleleri (Şart Cümleleri),

Karşılaştırma Cümleleri ..............................................................................................................................48 - 57


8. BÖLÜM CÜMLEDE ANLAM / İçerik Bildiren, Üslup Bildiren Cümleler, Tanım, Öneri, Tasarı, Varsayım, Kesinlik,
Ön Yargı (Peşin Hüküm), Eleştiri, Öz Eleştiri, Tahmin, Olasılık (İhtimal) Cümleleri .......................................58 - 65


9. BÖLÜM CÜMLEDE ANLAM / Eşitlik, Endişe (Kaygı) , Yakınma (Şikâyet) , Sitem, Şaşırma, Uyarı, Beğeni, Pişmanlık,

Küçümseme ve Azımsama Cümleleri, Aşamalı Durum Bildiren Cümleler,

Anlama Dayalı Anlatım Bozukluğu ....................................................................................................... 66 - 75

10. BÖLÜM PARÇADA ANLAM / Parçanın Konusu, Başlığı, Anahtar Sözcüğü ...............................................................76 - 83

11. BÖLÜM PARÇADA ANLAM / Parçanın Ana Düşüncesi, Şiirin Ana Duygusu, Parçanın Teması .................................84 - 91


12. BÖLÜM PARÇADA ANLAM / Yardımcı Düşünceler, Kişilik ve Karakter Özellikleri ....................................................92 - 98


13. BÖLÜM PARÇADA ANLAM / Parçanın Bölümleri, Paragraf Oluşturma, Paragraf Tamamlama, Paragrafın Bölünmesi,
Anlatımın Akışını Bozan Cümle ...............................................................................................................99 - 106

14. BÖLÜM PARÇADA ANLAM / Anlatım Teknikleri, Anlatıcılar, Anlatımda Yararlanılan Duyular...........................107 - 114


15. BÖLÜM PARÇADA ANLAM / Düşünceyi Geliştirme Yolları, Anlatım Özellikleri .................................................115 - 124

16. BÖLÜM PARÇADA ANLAM / Metinde Olay Örgüsü, Ortak Metin, Görsel Okuma ............................................125 - 132


17. BÖLÜM METİN TÜRLERİ / Hikâye Edici ve Bilgi Verici Metinler ........................................................................133 - 140


18. BÖLÜM METİN TÜRLERİ / Şiir Bilgisi, Söz Sanatları ..........................................................................................141 - 147

19. BÖLÜM YAZIM KURALLARI / Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler .......................................................................148 - 159


20. BÖLÜM YAZIM KURALLARI / Ayrı Yazılan Birleşik Sözcükler, Bitişik Yazılan Birleşik Sözcükler,


Yazımı Karıştırılan Sözcükler ..................................................................................................................160 - 169


21. BÖLÜM YAZIM KURALLARI / Sayıların, Kısaltmaların, İkilemelerin ve Pekiştirmeli Sözcüklerin Yazımı, Satır Sonunda
Sözcüklerin Bölünmesi .........................................................................................................................170 - 177



22. BÖLÜM YAZIM KURALLARI / Bağlaç Olan de ve Ek Olan -de’nin Yazımı, Bağlaç Olan ki ve Ek Olan -ki’nin Yazımı,
Soru Eki mı / mi / mu / mü’nün Yazımı, Ek Fiilin Yazımı, İle’nin Yazımı ................................................178 - 185


23. BÖLÜM NOKTALAMA İŞARETLERİ / Nokta, Virgül, Noktalı Virgül, İki Nokta, Üç Nokta, Soru İşareti ................186 - 197



24. BÖLÜM NOKTALAMA İŞARETLERİ / Ünlem İşareti, Kısa Çizgi, Uzun Çizgi, Eğik Çizgi, Tırnak İşareti, Yay Ayraç,

Kesme İşareti ......................................................................................................................................198 - 208


25. BÖLÜM FİİLLER (EYLEMLER) / Anlam Özelliklerine Göre Fiiller (İş, Oluş, Durum Fiilleri),


Mastar Hâlindeki Fiiller ve Çekimli Fiiller ............................................................................................209 - 218

26. BÖLÜM FİİLLER (EYLEMLER) / Haber ve Dilek Kipleri, Fiilde Kişi, Fiillerin Olumsuz Çekimi, Fiillerin Soru Çekimi 219 - 229


27. BÖLÜM FİİLLER (EYLEMLER) / Basit, Türemiş ve Birleşik Fiiller .........................................................................230 - 239



28. BÖLÜM FİİLLER (EYLEMLER) / Fiilerde Anlam (Zaman, Kip) Kayması ...............................................................240 - 248



29. BÖLÜM EK EYLEM (EK FİİL) / Basit Zamanlı, Birleşik Zamanlı Fiiller, Ek Fiilin Olumsuz Çekimi,
Ek Fiilin Soru Çekimi ............................................................................................................................249 - 259


30. BÖLÜM ZARFLAR (BELİRTEÇLER) / Zaman, Durum, Miktar (Azlık-Çokluk), Yer-Yön, Soru Zarfları ......................260 - 270




YANIT ANAHTARI ............................................................................................................................................271 - 312

SÖZCÜKTE ANLAM
1.Bölüm
Gerçek, Mecaz, Terim Anlam, Çok Anlamlılık


Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi

Gerçek Anlam

Bir sözcüğün ilk anlamına ve bununla ilgili diğer anlamlarına “gerçek anlam” denir. Sözcüğün gerçek anlamı; temel,
yan ve terim anlamını kapsayan genel bir addır.

Örnek : Kırılan kolunu beş haftalığına alçıya aldılar.

Gerçek Anlam


Mecaz Anlam
Sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşıp kazandığı yeni anlamdır.
Örnek : Bu sözlerinizle çocuğu bozdunuz.

Mecaz Anlam
Alıştırma–1

Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden gerçek anlamlı olanları yay ayraçlar içerisine yazınız.

1. Bardak birden elinden kaydı. ( )
2. Koltuğun üstünde kedisi oturuyor. ( )
3. Annemin yemeklerine bayılıyorum. ( )
4. Tatlı bir gülümsemeyle baktı bana. ( )
5. Kara örtüler serilmiş evdeki eşyalara. ( )
6. Karanlık düşünceleri uzak tut kendinden. ( )
Alıştırma–2

Aşağıdaki görselleri karşılayan sözcükleri mecaz anlamda cümlede kullanınız.
1.

………………………………………………………………………………………





2.

………………………………………………………………………………………



3.
………………………………………………………………………………………




5

Gerçek, Mecaz, Terim Anlam, Çok Anlamlılık




Alıştırma–3
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerin hangi anlamda (gerçek, mecaz anlam) kullanıldığını cümlelerin karşısına
yazınız.


1. Derdim çoktur hangisine yanayım? .............................................................................................


2. Ahmet seneler sonra bizim gruptan koptu. ..............................................................................

3. İstanbul’daki yaşam şartları ona ağır geliyordu. ......................................................................

4. Hava çok soğudu bu aralar, kalın giyinmek gerek. .................................................................

5. Onun bu kadar kalpsiz olduğunu bilmezdim. ..........................................................................

6. Düğünde küçük çocuklar gelinin kuyruğuna bastı. ...............................................................

7. İnce tavırlarıyla gözümüze girdi. ...................................................................................................

8. Yanık bir türküyle başladı konsere. ...............................................................................................






Alıştırma–4

Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerin ifade ettiği anlam, gerçekse “G”, mecazsa “M” yazınız.


1. Ayağında eski bir spor ayakkabı var.

2. Onun pişkinliğine bir anlam veremedik.

3. Seni her gördüğümde ruhum kanatlanır.

4. Bu dalda başarılı olabileceğimi sanıyorum.

5. Biraz sonra toprak bir yola girdik.

6. Dolaptan temiz elbiselerini çıkardı.
7. Doktora boş gözlerle bakıyordu.

8. Cesaretinin kırılmasına sen sebep oldun.

9. Hepimiz onun hafif biri olduğunu biliyorduk.

10. Sıranın en başına geçtiğini gördük.






6

Gerçek, Mecaz, Terim Anlam, Çok Anlamlılık


Kılavuz Bilgi

Terim Anlam

Bilim, sanat, spor ve meslek dallarına özgü kavramları karşılayan anlamdır.

Örnek : Türkçe dersinde fiilleri, müzik dersinde ise notaları öğrendik.


Terim Anlam Terim Anlam
Alıştırma–5 Alıştırma–6

Aşağıdaki altı sözcükler, terim anlamlı ise “T”, mecaz Aşağıdaki cümlelerin bazılarında terim anlamlı sözcük
anlamlı ise “M” ile belirtiniz. yoktur. Terim anlamlı sözcük bulunmayan cümlelerin
sonuna “X” koyunuz.
Bitkiler, besinlerin yaklaşık %85’ini kökleri sayesinde 1. Tamlamalar konusunu anlamakta zorlanıyordu. ( )
alırlar. 2. Güneş, Dünya çevresindeki dönüşünü tamamladı. ( )
Meseleyi kökten hâlletmek için buralara kadar geldi. 3. Seni görünce dünyalar benim oldu. ( )
Olaya bir de şu açıdan bakalım. 4. Oyunun dekoruna hepimiz bayılmıştık. ( )
İkizkenar üçgenin taban açıları eşittir. 5. Kardeşimin çocukluğu top oynamakla geçti. ( )


Kılavuz Bilgi

Çok Anlamlılık
Tek bir kavramı karşılamak amacıyla doğan sözcüklerin zamanla terim ve mecaz anlamlar kazanmasıyla çok anlamlılık
ortaya çıkar. Çok anlamlılık bir dilin zenginliğinin göstergesidir.
Örnek: “kısa”
1. Boyu, uzunluğu az olan, uzun karşıtı.
Kısa boyuyla basket takımına seçilemez.
2. Az süren, uzun olmayan.
Türk milleti kısa zaman içinde yeni harflerle okumaya, yazmaya başladı.
3. Ayrıntısı çok olmayan.
Konuyla ilgili kısa bir yazı yayımlandı.

Alıştırma–7
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangi anlamda kullanıldığını TDK sözlüğünden bularak yazınız.
1. Mehmet Bey , bu okulun eski öğretmenlerindendir.
………………………………………………………………………………………………………………………………
2. Ben babamın eskilerinden uydurma şeylerle giyiniyordum.
………………………………………………………………………………………………………………………………

3. Ey benim eski duygularım! Neden böyle uzaksınız benden?
………………………………………………………………………………………………………………………………
4. Bu nüfus cüzdanı eski, banka işlemlerinizde kullanamazsınız.
………………………………………………………………………………………………………………………………


7

SÖZCÜKTE ANLAM
Gerçek, Mecaz, Terim Anlam, Çok Anlamlılık


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1

Doğru-Yanlış

1. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangi anlamda kullanıldıkları belirtilmiştir. Doğru verilen bilgiyi “D” ile yanlış
verilen bilgiyi ise “Y” ile belirtiniz.
1. Köpeğin havlaması onu ürkütmüş. Gerçek Anlam
2. Günde üç defa dişlerimi fırçalarım. Mecaz Anlam
3. Okuduğum kitabı dün bitirdim. Gerçek Anlam
4. Hayatımda yeni bir sayfa açtım. Mecaz Anlam
5. Pazarcı, terazinin bir gözüne domatesleri koydu. Gerçek Anlam
6. Yüzünde tatlı bir gülümseme vardı. Gerçek Anlam
7. Fırtına arkasından yağmur ve soğuğu getirdi. Mecaz Anlam
8. Okumak için bazı sıkıntılara katlanmalıyız. Gerçek Anlam
9. Bahçede kuruyan çamaşırları düzgün katlayınız. Mecaz Anlam
10. Babam sobamızı kurmak için dirsek alacak. Gerçek Anlam



Boşluk Doldurma

2. Aşağıdaki altı çizili sözcükleri mecaz ve gerçek anlam yönünden inceleyip ait olduğu kutuya yazınız.

1. Ayağı kayınca birden yere düştü.
Gerçek Anlam Mecaz Anlam
2. Bu ağır sözler karşısında donakaldım.
3. Karanlık odayı aydınlatmak için mum kullanıyordu.
.............................................. ..............................................
4. Denediğin sarı renk elbise seni çok açtı.
.............................................. ..............................................
5. Bana sadece o, sıcak davranıyor.
6. Eline sert bir portakal almış gülüyordu. .............................................. ..............................................
7. Böyle boş işlerle uğraşmamalısın. .............................................. ..............................................
8. Ceyhan’ın tatlı suyu Akdeniz’in tuzlu suyuna karışır. .............................................. ..............................................
9. Orhan, takımımızın koyu bir taraftarıdır.
10. Sınıfa renkli tebeşir getirir misin?




Eşleştirme
3. Aşağıdaki altı çizili terimleri uygun alanla eşleştirip yanlarındaki kutucuğa yazınız.

1. Bu oyunda suflör kullanmıyoruz. A. Tıp

2. Einstein, atomun parçalarına ayrılabileceğini keşfetti. B. Tiyatro

3. Oyuncu, son dakikalarda penaltı vuruşunu kullandı. C. Fizik
4. Toplardamarda bir sorun var gibi görünüyor. D. Futbol

8

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


4. 1. Arkadaşına verdiği kalemi aldı. 7. “Kesilmek” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde
2. O, hayatını kalemiyle kazanıyor. “bitmek, sona ermek” anlamında kullanılmıştır?
3. Yeni aldığım kalem çok ince yazıyor.
4. Üç kalem erzağı bizim çadıra götürdü. A) Tıraş olurken sakar berber yüzünden çenesi kesildi.
5. Tüm dostlarını bir kalemde sildi. B) Mayasını az katınca dün akşam yaptığım süt kesildi.
C) Mikrofonu eline alınca herkes dikkat kesildi.
Numaralanmış cümlelerde “kalem’’ sözcüğü kaç farklı
anlamda kullanılmıştır? D) Cama çıkan annesi bağırınca sesleri bıçak gibi kesildi.

A) 2 B) 3 C) 4 D) 5













8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ince” sözcüğü
5. 1. Eyvah! Parmağımı kestim.
2. Yoksullar yurduna yardımı kesmişler. mecaz anlamda kullanılmıştır?
3. Gürültüyü kesin artık!
4. Akşam kente giriş çıkışı kesmişler. A) Tablonun bazı yerlerinde ince fırça kullanılmış.
B) Sevdiğim şiirleri yazmak için ince bir defter aldım.
Yukarıdaki cümlelerde “kesmek” sözcüğü kaç farklı C) Çocukların elinde ince bir dal parçası vardı.
anlamda kullanılmıştır? D) Yaptığı espriler, ince zekâsının ürünleriydi.

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4














6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük 9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük
mecaz anlamıyla kullanılmamıştır? mecaz anlamda kullanılmıştır?

A) Öğrencileri sıcak bir şekilde karşıladılar. A) Gömleğinin düğmesini diktirdi.
B) Tam beş yıldır bu işin peşinden koşuyormuş. B) Ağaçtan düşen kuşun kanadı kırılmış.
C) Koltuğun altında ince bir dosya vardı. C) Tuğba’nın ayağına çivi batmış.
D) İçeri girer girmez bana ağır sözlerle hakaret etti. D) Ömer’in büyük konuşması hoş değil.








9

SÖZCÜKTE ANLAM
Gerçek, Mecaz, Terim Anlam, Çok Anlamlılık


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2

Eşleştirme

1. Aşağıdaki cümlelerde kullanılan “toplamak” sözcükleri ile ifade ettikleri anlamları eşleştirip yanlarındaki kutu-
cuğa yazınız.
1. Şairin bütün hatıralarını ve eserlerini toplayacak. A. Düzeltmek


2. Sofrayı misafir çocuklarla eğlenerek topladık. B. Artırıp biriktirmek

3. Sence bu odayı biraz toplamak gerekli değil mi? C. Bir araya getirmek

4. Uzun sarı saçlarını kalpağının altında toplamış. D. Dağınıklıktan kurtarmak

5. Yeğeni, dedesinin vefatından sonra epey servet toplamış. E. Bir araya getirip kaldırmak



Boşluk Doldurma

2. Aşağıdaki cümlelerde bulunan boşlukları, uygun şekilde doldurunuz.

1. “Yuvasından düşen yavru kırlangıcın kanadı kırılmıştı.” cümlesinde “kanat” sözcüğü “…………………” anlamda
kullanılmıştır.

2. “Anneler babalar çocuklarını kanatlarının altına alır.” cümlesinde “kanat” sözcüğü “ …………………” anlamda
kullanılmıştır.

3. “Beşiktaş sırtlarına iki gündür ağaç dikiyorlar.” cümlesinde “sırt” sözcüğü“ …………………” anlamda kullanılmıştır.


4. “Bu olaydan sonra sırtını döndü.” cümlesinde “sırt” sözcüğü “……………” anlamda kullanılmıştır.


Eşleştirme

3. Aşağıdaki altı çizili sözcükleri, uygun anlamlarla eşleştiriniz.

1. Söylediğin iğneleyici sözler ona ağır geldi. A. Kıvrak

2. İnce davranışınız salondaki herkesi etkiledi. B. Gücenmek

3. Bu çocuk keskin bir zekâya sahip. C. Sevgi dolu

4. Haberi duyunca adam âdeta yıkıldı. D. Kırıcı


5. Senin iğneleyici sözlerine herkes kırıldı. E. Zor, kötü

6. Bu küçük pansiyonun sahipleri bizi çok sıcak karşıladılar. F. Nazik

7. Acı günler geride kaldı, geleceğe bakalım. G. Mahvolmak

10

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


4. “Taramak” sözcüğü, aşağıdakilerden hangisinde 7. “Görmek” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde
“araştırmak” anlamında kullanılmıştır? “anlamak, kavramak” anlamında kullanılmıştır?

A) Kalabalığı göz ucuyla şöyle bir tarayıp geçti. A) Annenin gözü yavrusundan başkasını görmüyordu.
B) Annem uzun, dalgalı saçlarını güzelce taradı. B) Hüseyin Bey, beni aileden biri olarak görüyor.
C) Dolu bahçeleri tarayıp geçti, ekinler zarar gördü. C) Mehmet Çavuş, Birinci Dünya Savaşı’nı görmüş.
D) Bahçedeki yabani otları tırmıkla iyice taradım. D) O da sonunda bu işin iyiye gitmeyeceğini gördü.





















5. Aşağıdakilerin hangisinde “dağınık, düzensiz olmak” 8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “perde” sözcüğü
anlamında bir sözcük kullanılmıştır? terim anlamıyla kullanılmıştır?

A) Saçlarımı ne kadar toplasan perişandır. A) Yağmur bulutları, o güzelim güneşi perdeledi.
B) Donuk yaşantımıza zaman zaman renk katmalıyız. B) Küçük odanın perdesini yeni diktiriyordu.
C) Genç kızın ne denli dalgın olduğunu herkes biliyordu. C) Okudukça zihnindeki esrar perdesi aralandı.
D) Kitaplar yol olsa yaşam bazıları için nasıl da güçleşirdi. D) Oyunun son perdesi herkesi hüzünlendirdi.



















9. “Derin” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde
6. Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki altı çizili sözcük “İçinde ona karşı derin bir sevgi besliyordu.” cümlesin-
mecaz anlamıyla kullanılmıştır? deki anlamıyla kullanılmıştır?

A) Sonunda uzun süredir aradığı kitabı buldu. A) Ortalığı birdenbire derin bir sessizlik kapladı.
B) Eğitimli izciler uzun yolu kısa zamanda koştu. B) Büyükbabana en derin saygılarımı sunarım.
C) Tahtaya çıkan kız konuyu az çok biliyordu. C) Yüzmek için bilmediğim, derin suları seçmem.
D) Çalışkan çocuk sınıfın havasını değiştirir. D) Bebeğin derin bir uykudan uyandığı belliydi.

11

SÖZCÜKTE ANLAM
2.Bölüm Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler, Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler, Sesteş (Eş Sesli) Sözcükler,
Yakın Anlamlılık

Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar


Kılavuz Bilgi


Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler
Yazılışları ve okunuşları birbirinden farklı fakat anlamları aynı olan sözcüklerdir.
Örnekler: kabiliyet–yetenek cevap–yanıt
imtihan–sınav vasıta–araç

Uyarı: Bir sözcüğün eş anlamlısı, cümlede kazandığı anlama göre belirlenir.

Örnek: Kara en sevdiğim renktir.
Yüz karası bir insandır o.
* Birinci cümledeki “kara” sözcüğünün yerine “siyah” sözcüğünü kullanabilirken ikinci cümledeki “kara” sözcüğünün
yerine “siyah” ı kullanamayız.

Alıştırma
Alıştırma–1
Sol sütundaki sözcükleri, sağ sütundaki eş anlamlarıyla eşleştiriniz.



okul duygu
fikir ev

kılavuz gaye
hafıza mektep

his rehber
amaç düşünce

konut bellek



Alıştırma
Alıştırma–2
Aşağıdaki sözcüklerin eş anlamlarını bularak karşılarına yazınız.

ödül …………………………… meşhur …………………………… akıl ……………………………


sıfat …………………………… asır …………………………… armağan ……………………………

hikâye …………………………… millet …………………………… hane ……………………………

muallim …………………………… dil …………………………… sene ……………………………


delil …………………………… ahenk …………………………… sınav ……………………………

12

Gerçek, Temel, Yan, Mecaz, Terim Anlam, Çok Anlamlılık
Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler, Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler, Sesteş (Eş Sesli) Sözcükler, Yakın Anlamlılık

Kılavuz Bilgi

Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler
Anlam bakımından birbirinin tersi olan sözcüklerdir.
Örnekler: ıssız–kalabalık alçak–yüksek
Uyarı: Bir sözcüğün olumsuzu, o sözcüğün zıt anlamlısı değildir.
“Gülmek” sözcüğünün olumsuzu “Gülmemek”tir.
“Gülmek” sözcüğünün zıt anlamlısı ise “Ağlamak”tır.
Uyarı: Bir sözcüğün zıt anlamlısı, cümlede kazandığı anlama göre belirlenir.
Örnek: Yumuşak huylu bir çocuktu o.
Yumuşak tahtaya basınca yere düştü.
* Birinci cümledeki “yumuşak” sözcüğünün zıt anlamı “hırçın”dır, ikinci cümledeki “yumuşak” sözcüğünün zıt anlamı
ise “sert”tir.

Alıştırma
Alıştırma–3
Kılavuz Bilgi
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerin zıt anlam- Sesteş (Eş Sesli) Sözcükler
larını yazınız.
Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları tamamen farklı
olan sözcüklerdir.
1. Beni dinlemende yarar var, bunu biliyorsun.
………………………… Örnekler : taş, gül, bin, dal, arı ...
2. Hepimize karşı iyi davranışlar sergiliyor. Uyarı : Sesteş sözcüklerin her bir anlamı da temel anlamlıdır.
………………………… Örnek : Dal Ağacın gövdesinden ayrılan kollardan
3. Merdivenden her çıkışımda nefes nefese kalıyorum. her biri
………………………… Dal Suyun içine bütün vücuduyla ve hızla
girmek
4. Sürekli övmek, bir süre sonra samimiyetsizlik doğurur.
………………………… Uyarı : Düzeltme işareti (^) olan sözcükler, eş sesli
kabul edilmez.
5. Akşam gittiğimizde sokaklar çok tenhaydı.
………………………… Örnek: hala – hâlâ kar – kâr


Alıştırma
Alıştırma–4
Aşağıdaki sözcüklerden bazıları sesteştir. Sesteş sözcükleri bulup sesteş sözcük kutusunun içine yazınız.

sal, dip, çöp, dik, saç, arı, kar, çam, yol

Sesteş Sözcük Kutusu












13

Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler, Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler, Sesteş (Eş Sesli) Sözcükler, Yakın Anlamlılık




Kılavuz Bilgi

Yakın Anlamlılık

Aralarında ufak anlam ayrılıkları bulunan sözcüklerdir. Yakın anlamlı sözcükler, eş anlamlı sözcükler gibi birbirinin yerine
kullanılamaz.


Örnek: usanmak – sıkılmak – bıkmak








Alıştırma
Alıştırma–5
Aşağıdaki cümlelerde geçen yakın anlamlı sözcüklerin altını çiziniz.

1. Eş dost herkesi bu mutlu güne çağırdık.

2. Senden bu kadar çekinmese, kaçınmasa sorun yok.
3. Yıllardır seni okutmak için uğraşıp didiniyor.

4. Bu davranışlarından kim olsa usanmış, sıkılmıştır.
5. Mutluluk gözyaşları, sevinç kahkahalarına karıştı.








Alıştırma
Alıştırma–6
Aşağıdaki tabloda verilen sözcüklerin özelliklerini kutucuklara (✔) işareti koyarak işaretleyiniz.

Sözcükler Eş Anlamlısı Var Sesteş Zıddı Var
1. Var
2. İhtiyar
3. Dolu
4. El
5. Al
6. Kara
7. Sal
8. Yar
9. Az
10. Kaz




14

SÖZCÜKTE ANLAM
Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler, Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler, Sesteş (Eş Sesli) Sözcükler, Yakın Anlamlılık


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1




Eşleştirme

1. Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcükler arasındaki anlam ilişkisini, ortadaki kutudan bularak eşletiriniz.




Taş girmiş ayakkabısının içine. Doğru dürüst anlatırsanız anlayaca-
Taş gönlüm nerede istersen. Zıt anlam ğız.

Yakın anlam


Ne ağlaşmalarımız biter ne de Eş sesli Bazı kitaplar, yalan yanlış bilgilerle
gülüşmelerimiz. dolu.



















Doğru-Yanlış

2. Aşağıda verilen bilgiler doğruysa “D”, yanlışsa “Y” ile belirtiniz.

1. “ip, çöp, ten” sözcükleri sesteştir.
2. “çıkmak” sözcüğünün zıddı “inmek”tir.

3. “Kaç ton odun alacağız bu sene?” cümlesinde sesteş sözcük yoktur.
4. “tuzlu” sözcüğünün zıddı “tuzsuz”dur.

5. “değerli” sözcüğünün eş anlamlısı “kıymetli” dir.

6. “Halam, kardeşimi herkesten çok sever.” cümlesinde “hala” sözcüğü sesteştir.
7. “arkadaş - dost” sözcükleri eş anlamlıdır.

8. “koy, boy, in” sözcüklerinin sesteşi vardır.
9. “yar - yâr” sözcükleri sesteş değildir.

10. “işitmek - dinlemek” sözcükleri yakın anlamlıdır.


15

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


3. Yan komşuda gün varmış. 7. “Ustasını, artık acemi olmamasına rağmen her zaman
Sen kendi derdine yan bence. dinlerdi.” cümlesinde altı çizili sözcükler arasındaki
anlam ilişkisi aşağıdaki cümlelerin hangisinde vardır?
Bu cümlelerdeki altı çizili sözcükler arasında aşağı-
daki ilişkilerden hangisi vardır? A) Giderlerini, gelirine göre düzenlemelisin.
B) Umutsuzluk, umudu olanlardan uzaktır.
A) Eş anlam B) Zıt anlam C) Cesareti olduğu için en zor durumlarda bile pes et-
C) Yakın anlam D) Eş seslilik miyor.

D) Kırmızı telefonun siyah kablosu yine fişten çıkmış.



8.

Olmak ya da olmamak, işte
bütün mesele bu!
4. “Sezonun son maçını bin kişi izleyecekmiş.” cümlesinde
kaç sesteş sözcük vardır? Arda

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 Hüzün ve neşe hep bir arada
olmaz.

Nehir

Tuzlu eriği babam sever, tuz-
suzu da ben severim.


5. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinin eş an- Emin
lamlısı yoktur?
Sevgisiz büyüdüğü için kim-
seye ısınamıyor.
A) O, okulumuzun kibar öğrencilerindendir.
B) İhtiyar, ağaçlarına dokunmamıza izin vermezdi. Demet
C) Kısa boylu jokeyler çok daha iyiler. Bu öğrencilerden hangisinin cümlesinde zıt anlamlı
D) Fiiller, Türkçenin en eğlenceli konusudur. sözcükler bir arada kullanılmıştır?


A) Arda B) Nehir
C) Emin D) Demet




9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eş sesli sözcük
kullanılmıştır?
6. “Tertipli bir insan olduğu için aradığını kolay bulur.”
cümlesindeki altı çizili sözcüğün eş anlamlısı aşağı-
dakilerden hangisidir? A) Dedemin yaptığı sala binip salla denize açıldık.
B) Barış, hepimize göre en önemli kavramdır.
A) çalışkan B) planlı C) Zil çaldığı gibi çocuklar, dışarı fırladı.
C) düzenli D) dağınık D) Kimse anne ve babasını üzmek istemez.

16

SÖZCÜKTE ANLAM
Sözcükte Anlam
Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler, Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler, Sesteş (Eş Sesli) Sözcükler, Yakın Anlamlılık

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2




İşaretleme

1. “dünya” sözcüğünün aynı anlamda kullanıldığı cümleleri yandaki kutucuğa (✔) işareti ile işaretleyiniz.

1. Onun dünyası hepimizinkinden farklıydı.

2. Sevda, kendi dünyasında yaşıyor; kimseyle iletişim kurmuyordu.
3. Dünya, Güneş’in çevresinde durmaksızın dönüyor.

4. Edebiyatçılar dünyasında onun yeri başkaymış.
5. Dünyadan kopmuş, kendi kabuğuna çekilmişti yine.




Boşluk Doldurma
2. Aşağıdaki boşlukları uygun sözcükler ile doldurunuz.


SÖZCÜKLER OLUMSUZU ZIT ANLAMLISI
inmek inmemek ………………

……………….. tuzsuz ………………

……………….. ………………… kalkmak

unutmak …………………. hatırlamak

……………….. almamak ……………….




Bulmaca

3. “hediye, kibar, okul, hırçın, birey, hatıra” kelimelerinin eş anlamlarını bulmacada bulup, işaretleyiniz.



A R M A Ğ A N

K P E N Ç İ A

S T K I A Ş Z
İ G T Ö R L İ

T F E R T U K

E Y P O N S F

17

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


4. Aşağıdaki görsellerin karşıladığı sözcüklerden han- 7. pahalı - ucuz kapalı - açık
gisinin sesteşi yoktur?
1 2
A) B) yöntem - metot kolay - zor

3 4
Yukarıdaki belli bir anlam ilişkisine göre eşleştirilen
sözcük çiftlerinden hangisi farklıdır?

C) D) A) 1 B) 2 C) 3 D) 4


8. 1. Anlaşmak
2. Uzlaşmak
3. Sözleşmek
4. Uyuşmak

Yukarıdaki sözcükler anlam ilişkisine göre seçildi-
ğinde hangisi dışarıda kalır?

5. A) 1 B) 2 C) 3 D) 4


9. 1. Dik duruşu sayesinde kamburu çıkmadı dedemin.
? Vakit 2. Elinde kalan güzel kumaşlarla dik bu elbiseyi.

Bu iki cümledeki “dik” sözcükleri arasındaki anlam
ilişkisine örnek olabilecek sözcük aşağıdakilerden
Bu terazinin boş kefesine aşağıdaki sözcüklerden hangisidir?
hangisi getirilse sözcüklerin anlamsal ağırlığı eşit
olur?
A) çam B) kan
A) an B) zaman C) çan D) tam

10.
C) sene D) saat süslü sade
1…………… alçak
keder 2……………
zarar 3……………
Bu sözcükler, tabloya belli bir anlam ilişkisine göre yer-
leştirilmiştir.

6. “Termal bölgelerde topraktan toplanan ürünler boldur.” Buna göre, sayılarla belirtilen boşluklara hangi
cümlesindeki altı çizili sözcüğün karşıt anlamlısı sözcükler getirilmelidir?
aşağıdakilerden hangisinde vardır?

1 2 3
A) Az vakitte çok iş yapmaya çalışmamak gerek. A) kalpsiz üzüntü yarar
B) Bu şehirdeki geniş sokaklar, hepimizi büyüledi. B) yüksek acı yarar
C) Dar bir koridordan geçip salona ulaştık. C) yüksek sevinç kâr
D) Bu kadar kıt sebzeyle nasıl para kazanacağız? D) kalpsiz üzüntü kâr

18

SÖZCÜKTE ANLAM
3.Bölüm
Somut-Soyut Anlam, Genel-Özel Anlam, Nicel-Nitel Anlam


Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi

Somut-Soyut Anlam

Duyu organlarından herhangi biriyle algılanabilen sözcükler somut; duyu organlarının hiçbiri ile algılanamayan sadece
zihin yoluyla algılanabilen sözcükler, soyut anlamlıdır.


Örnek: hava, ses, koku, renk (somut)
zihin, sevinç, rüya, doktorluk (soyut)

Uyarı: Sözcükler cümlede kazandıkları anlama göre somut ya da soyut olabilir.

Kardeşimin kara kara gözleri vardır.

Somut
Dün gece aldığımız kara haberle yıkıldık.

Soyut



Alıştırma–1
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcükler somut ya da soyut anlamlıdır. Sözcükleri uygun kutuya yazınız.

Somut Anlamlı Kelimeler Soyut Anlamlı Kelimeler
Hangi insan, bu sevgi karşısında mutlu olmaz ki?

Rüzgâr, saçlarımı savururken ben koşuyordum.
Fikirlerini bazen kendine saklaman gerekiyor.

Sokaktan gelen ilginç ses, hepimizi korkuttu.

Öğretmenlik, çok değerli bir meslekmiş.
Odanın ışığını söndürüp mumları yaktı.




Alıştırma–2
Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde “pencere” sözcüğü soyut anlamlıdır? İşaretleyiniz.


1. Yaşlı seyis ahırın penceresinden dışarıya bakıyordu.

2. Bir kerede benim penceremden bakmalısın dünyaya.

3. Evlerin pencerelerinden sıcacık bir ışık süzülüyordu.


4. Annemin penceresinden bakınca hayat, çok daha kolaymış.

19

Somut-Soyut Anlam, Genel-Özel Anlam, Nicel-Nitel Anlam




Kılavuz Bilgi

Genel-Özel Anlam

Aynı türden varlıkların tamamını karşılayan sözcükler genel anlamlı, aynı türden tek bir varlığı karşılayan sözcükler özel
anlamlıdır.

Uyarı: Sözcükler, kullanıldıkları cümleye göre genel ya da özel anlam kazanır.
Anneler elleri öpülesidir. (Dünyadaki tüm anneler kastediliyor.)

Genel Anlam


Anneleri yarın gelecekmiş. (Belirli, bilinen bir anne kastediliyor.)

Özel Anlam


Alıştırma
Alıştırma–3
Aşağıdaki sözcükleri genelden özele doğru sıralayınız.


1. Boğa yılanı, yılan, hayvan, varlık, canlı 5. Kırmızı, renk, sıcak renk, varlık
……….………………………………………………… ……….…………………………………………………

2. Kıta, köy, şehir, bölge, ülke, mahalle 6. Eşya, varlık, mobilya, sandalye
………………………………………………………… ……….…………………………………………………


3. Yazar, edebiyat, Türk edebiyatı, Elif Şafak 7. Harf, paragraf, kelime, hece
….……………………………………………………… ……….…………………………………………………

4. Bitkiler, canlı, sebzeler, yaz sebzeleri, patlıcan 8. Ankara, Türkiye, il, bölge
………………………………………………………… ……….…………………………………………………



Alıştırma–4

Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcükler, genel anlamlı ise yanlarındaki kutucuğa “G” özel anlamlı ise “Ö” yazınız.


1. Gül, yıllardır aşkın simgesidir.

2. Bahçedeki sarı gül, dalından koparılmış.
3. Hayvanlar, insanların can yoldaşıdır; arkadaşıdır.

4. Bahçemizdeki hayvanlar, çıkardıkları seslerle bizi uyutmuyor.

5. Kitap; rafların el değmemiş, tozlu süsü olmamalıdır.

6. Dün gece başucumdaki kitabı bulamadım bir türlü.

20

Somut-Soyut Anlam, Genel-Özel Anlam, Nicel-Nitel Anlam




Kılavuz Bilgi

Nicel-Nitel Anlam

Sayılabilen, ölçülebilen varlıkları karşılayan sözcükler “nicel”; sayılamayan ya da ölçülemeyen, daha çok varlığın nasıl
olduğunu gösteren sözcükler ise “nitel” anlamlıdır.


Örnek: dar sokak güzel yüz

Nicel Nitel

Uyar: Sözcükler, kullanıldıkları cümleye göre nicel ya da nitel anlamlı olur.

Bize çok yakın bir eve geçen sene taşındılar.


nicel


Yakın bir arkadaşımın bizimle geleceğini öğrendim.

nitel





AlıştırmaAlıştırma
Alıştırma–5Alıştırma–5
Aşağıdaki altı çizili sözcükleri nitel-nicel anlamlarına göre uygun olanları yandaki tahtaya yazınız.


İstanbul’a yeni gelen dedemler eski bir konağa taşınmışlar.

Ağır olan bavulu ben taşırım, sen yere koy. Nicel Anlamlı Sözcükler Nitel Anlamlı Sözcükler

Olumlu davranışlarınla övgü topladın.
Öğretmenimiz bu hafta çok fazla ödev vermiş.

Zayıf karakteri yüzünden pek sevilmiyor.

Kendine alçak bir iskemle al da yanıma gel.

Ağır duruşu, odadakileri etkiledi.

Yere düşüp ufacık burnunu çarpmış.

Sağlam karakteri olanlar, pes etmez.

Küçük evlerinde büyük bir huzura sahiptiler.
Bu poşet daha hafif, eşyalarını buna koy.



21

SÖZCÜKTE ANLAM
Somut-Soyut Anlam, Genel-Özel Anlam, Nicel-Nitel Anlam


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


Eşleştirme
1. Aşağıdaki sözcükleri genel - özel anlam ilişkisi kuracak şekilde ikişerli eşleştirerek boşluğa yazınız.


bitki şehir meyve renk İstanbul kırmızı bölge Akdeniz papatya elma


1. ………………………………………………………………….

2. ………………………………………………………………….

3. ………………………………………………………………….

4. ………………………………………………………………….

5. ………………………………………………………………….




Doğru-Yanlış

2. Aşağıda verilen bilgiler doğruysa “D”, yanlışsa “Y” ile belirtiniz.


1. “Arkadaşlarımla bağımız çok kuvvetlidir.” cümlesinde “bağımız” sözcüğü somuttur.
2. “İki ülke arasındaki köprüler sağlamlaştırılmalı.” cümlesindeki “köprü” sözcüğü soyuttur.

3. “Güzellik, göreceli bir kavramdır.” cümlesindeki “güzellik” sözcüğü somuttur.
4. “Kin duymanın insanlara hiçbir faydası yoktur.” cümlesindeki “kin” sözcüğü somuttur.

5. “Dün gece beni bütün gün gülümseten bir rüya gördüm.” cümlesindeki “rüya” sözcüğü soyuttur.


İşaretleme

3. Aşağıdaki altı sözcükler nicel ya da nitel anlamlıdır. Uygun kutuyu nicel-nitel olmalarına göre (✔) işareti ile işa-
retleyiniz.
Nicel Nitel

Geçen sene büyük işler açmış başına.
Koca lokmayı atma ağzına, kibar ol.

Uzun boyuyla basketbol takımına girdi.
Bu havada deniz hâlâ sakindi.
Küçük kız upuzun saçlarını kısacık kestirmiş.

Hoş bir çocuk bizi kapıda saatlerdir bekliyor.


22

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde genelden özele 7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde somut anlamlı bir
sıralama vardır? sözcük, soyut anlama gelecek şekilde kullanılmış-
tır?
A) Profiterol, benim için tatlıların en güzelidir.
B) Yüzme, tüm kasları çalıştıran bir spormuş. A) Eşinin gölgesinde yaşamayı kimse istemez.
C) Oğlunu, kızını, tüm aileyi görmek istedi. B) Karınca gibi çalışkandır o, hiç durmaz.
D) Çiçek dendi mi aklıma ilk önce lavanta gelir. C) Kütüphanemde kaybolmayı özledim.
D) Hava, bizi dışarı çağırıyor sanki.






5.
Gıda Meyve Turunçgiller ?


Bu sözcükler genelden özele göre dizilmiştir. Buna
göre “?” ile belirtilen yere aşağıdaki meyvelerden
hangisi gelmelidir?

A) B)







C) D)





8.
keder
iyilik
soğuk
vicdan ayrılık


6. deniz sıcak
1. Evin her odası rahat ve oldukça geniştir. ekşi
2. Dar görüşleriyle herkesle tartışmaya çalışır.
3. Tablonun müzeye götürülmesi gerekiyor.

4. Kırların, dağların mis kokusunu özledim.

Papatyadan soyut anlamlı sözcüklerin olduğu yap-
Numaralanmış cümlelerin hangisinde nicel ve nitel rakları kopardığımızda papatyada kalan yaprak
anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır? sayısı kaçtır?

A) 1. B) 2. C) 3. D) 4. A) 3 B) 4 C) 5 D) 6

23

SÖZCÜKTE ANLAM
Somut-Soyut, Genel-Özel, Nicel-Nitel Anlam


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


Bulmaca

1. Aşağıdaki bulmacada bulunan somut anlamlı sözcükleri bulunuz.


D U M A N D R
E F A D E F U

F U S A H S H

T K A L İ Z E

E Ç P E R İ Ö
R G Ç T C L Y



Boşluk Doldurma

2. Aşağıdaki sözcük çiftlerini özelden genele ifade edecek biçimde cümlede kullanınız.

mobilya - sandalye ……………………………………………………………………………………………
yemek - kebap ……………………………………………………………………………………………
hayvan - köpek ……………………………………………………………………………………………
içecek - ayran ……………………………………………………………………………………………
akraba - teyze ……………………………………………………………………………………………
ev - mutfak ……………………………………………………………………………………………
turunçgil - greyfurt ……………………………………………………………………………………………
meslek - avukatlık ……………………………………………………………………………………………
spor - tenis ……………………………………………………………………………………………
çiçek - orkide ……………………………………………………………………………………………


İşaretleme

3. Aşağıdaki altı çizili sözcükler, nicel anlamlı ise ”NC”, nitel anlamlı ise “NT” yazınız.
1. Cimri insanların çevresine pek fayda sağladığı söylenemez.

2. İş yerine yakın bir evde oturmak, çok önemlidir bu şehirde.
3. Annemin enfes yemeklerini uzun zamandır çok özlüyorum.

4. Amerika’daki yüksek binalar, insana kendini karınca gibi hissettiriyor.
5. Bu şirkette çalıştığım yıllarda güzel para kazanmıştım.

6. Çocuk, giydiği yırtık ayakkabıyla ve yıpranmış ceketiyle yürümeye çalışıyordu.
7. Uzun bir bekleyişten sonra beklediğimiz mutlu haberi aldık.

24

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


4. 7.
köpek Karabaş canlı varlık
Üzerinde bir tane soyut, iki
tane somut anlamlı sözcük 1 2 3 4
yazılı olan bir kart seçtim. Numaralanmış kelimelerin özelden genele sıralanışı
aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiş-
tir?
Sevim

A) 1 - 2 - 4 - 3 B) 2 - 1 - 3 - 4
Buna göre Sevim’in seçtiği kart, aşağıdakilerden C) 3 - 4 - 2 - 1 D) 4 - 3 - 1 - 2
hangisidir?

A) B)
kalp acı
zil tasa
zihin aşk


C) D) 8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ağır” sözcüğü
bilgi çam “nicel” anlamda kullanılmıştır?
çöp yol
A) Adanalıların yaptığı yemekler bana ağır geliyor.
üzüntü hava
B) Babamın söyledikleri bana ağır geldi.
C) Dedem, birkaç gün önce ağır bir ameliyat geçirdi.
D) Bu ağır çantayı her gün taşıyor musun?


5. Aşağıdakilerin hangisinde nicel ve nitel anlamlı
sözcükler bir arada kullanılmıştır?


A) Bu maçı almak için her zamankinden çok çalışmalı-
sın.
B) Sabırsız davranmak bizi sonuca ulaştırmaz.
C) Yeni evimiz büyük olduğu için çok mutluyum. 9.
D) Yeşil ve abartısız elbisesiyle göz kamaştırıyordu. SOYUT SOMUT

1. bağımsızlık X

2. yel X

6. 1. Ayşe, sevdiklerine çok bağlı bir çocuktur. 3. akıl X
2. Gençlik, anlamadan geçip gidiyor.
3. Geçen kış, bu kışa göre daha ılık geçti. 4. üzüntü X
4. Kampta ateş yakıp ısınmaya çalıştık.
Yukarıdaki tabloda numaralanmış sözcükler somut ve
soyut olarak işaretlenmiştir.
Numaralanmış cümlelerden hangi ikisindeki altı
çizili sözcükler somut anlamlıdır? Buna göre kaç numaralı sözcük yanlış gösterilmiş-
tir?
A) 1 ve 2. B) 1 ve 4.
C) 2 ve 3. D) 3 ve 4. A) 1 B) 2 C) 3 D) 4

25

SÖZCÜKTE ANLAM
4.Bölüm
Söz Öbeklerinde Anlam, İkilemeler, Deyimler, Yansıma Sözcükler


Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar


Kılavuz Bilgi


Söz Öbeklerinde Anlam
Sözcüklerin yeni bir anlamı karşılamak amacıyla belli kurallar içinde bir araya gelerek oluşturdukları sözcük topluluk-
larına “söz öbeği” denir. Söz öbekleri, en az iki sözcükten oluşur.

Örnek: Her yeri karış karış gezdi.
Günlerdir arı gibi çalışıyorum.


Alıştırma
Alıştırma–1
Aşağıdaki cümlelerde bulunan altı çizili söz öbekleriyle anlamları eşleştirerek yanlarındaki kutucuğa yazınız.
1. Beni yarı yolda bıraktı, güvendiğim dağlara kar yağdı. a. Derin derin düşünmek
2. Tüm işlerini aceleye getirdiği için başarılı olmakta zorlanıyor. b. Elverişli durumdan yararlanamamak
3. Evde yalnız kalınca kahvemi alıp düşüncelere daldım. c. Yardım beklediği kimse veya şeyden iyilik
4. Ahmet, eline geçen fırsatı kaçırdığı için çok üzüldü. gelmemek
5. İşimden istifa edince birden kıymete bindim. d. Bir işi özenmeden yapmak
e. Çok değerli duruma gelmek


Kılavuz Bilgi Alıştırma–2
Aşağıdaki ikilemelerin hangi yolla oluşturuldu-
İkilemeler ğunu yanına yazınız.
Anlamı güçlendirmek ve pekiştirmek amacıyla aralarında
farklı anlam ilişkileri olan sözcüklerin art arda kullanılmasıyla düşe kalka …………………………………………
oluşturulan söz öbeklerine “ikileme” denir.
abur cubur…………………………………………
Uyarı: İkilemeler farklı yollarla oluşturulur:
1. Sözcük tekrarıyla hızlı hızlı kalem malem………………………………………
2. Eş ya da yakın anlamlı sözcüklerle ses seda
3. Karşıt anlamlı sözcüklerle iyi kötü tıkır tıkır …………………………………………
4. Biri anlamlı diğeri anlamsız sözcüklerle yırtık pırtık
5. Her ikisi de anlamsız sözcüklerle ıvır zıvır sorgu sual …………………………………………
6. Yansıma sözcüklerle horul horul
7. Eylemlerle oluşturulanlar gelir gelmez eğri büğrü …………………………………………
8. İkilemeyi oluşturan sözcüklerin hâl ekleri ya da iyelik ekleri
almasıyla baş başa, el ele çeşit çeşit …………………………………………
9. Birinci kelimenin ilk harfinin yerine “m” harfi getirilerek oluş- dişe diş …………………………………………
turulanlar şaka maka
Uyarı: İkilemeleri oluşturan sözcüklerin arasında noktalama ileri geri …………………………………………
işaretlerinden hiçbiri kullanılmaz.

26

Söz Öbeklerinde Anlam, İkilemeler, Deyimler, Yansıma Sözcükler


Kılavuz Bilgi


Deyimler
İki ya da daha fazla sözcüğün bir araya gelerek anlık bir durumu etkili bir şekilde ifade ettiği söz öbeklerine “deyim”
denir.


Uyarı: Deyimler genel kural bildirmez, öğüt vermez.
Gözden düşmek Bir varlığın değerini yitirmesi


Uyarı: Genellikle mecaz anlamda kullanılırlar.
Burun kıvırmak Önem vermemek


Uyarı: Bazı deyimler, gerçek anlamda kullanılır.
Yükte hafif pahada ağır

Uyarı: Deyimler kalıplaşmış söz öbekleridir. Hiçbir sözcüğün yeri değiştirilemez, yerine eş ya da yakın anlamlısı dahi
kullanılamaz.
Pabucu dama atılmak doğru
Ayakkabısı dama atılmak yanlış
Alıştırma
Alıştırma–3
Aşağıdaki deyimleri, anlamları ile eşleştirerek yanlarındaki kutucuğa yazınız.

1. Burnunda tütmek A. Bir işi başarıncaya değin çok sıkıntı çekmek
2. Kulağına küpe olmak B. İş ve davranışlarıyla yakınlarının övünmesine sebep olmak
3. Kaşıkla verip kepçeyle geri almak C. Bir şey yapamayacak duruma getirmek
4. Akla karayı seçmek D. Yaptığı bir iyiliğin acısını çıkarırcasına davranmak
5. Yüzünü ağartmak E. Çok özlemek

6. Aynı telden çalmak F. Başa gelen bir durumdan alınan dersi unutmamak
7. Elini kolunu bağlamak G. Aynı şeyi söylemek

Alıştırma–4

Aşağıdaki cümlelerde bulunan deyimlerden hangileri açıklamasıyla birlikte verilmemiştir, yanındaki kutucuğa (✔)
işareti ile işaretleyiniz.


1. Aç susuz kalmış, yoksulluktan yaşayamayacak duruma gelmişti.

2. Gördükleri karşısında birçoğumuzun ağzı bir karış açık kalmıştı.

3. Karşımıza pek çok güçlük çıktı, beklemediğimiz anda işler sarpa sardı.
4. Bu durumun gerçekliği ona acı geliyor ve onu sinirlendiriyordu.

5. Sonunda aklı başına geldi, yanlışlarını fark ederek doğru yolu buldu.

27

Söz Öbeklerinde Anlam, İkilemeler, Deyimler, Yansıma Sözcükler




Kılavuz Bilgi


Yansıma Sözcükler
Doğadaki canlı ya da cansız varlıkların seslerinin taklit edilmesi yoluyla oluşturulan sözcüklere “yansıma sözcükler”
denir.


Örnekler: Babası bütün gece horladı.

Yansıma sözcük


Onu karşısında görünce kalbi küt küt atıyordu.


Yansıma sözcük

Alıştırma–5


Aşağıdaki cümlelerin bazılarında yansıma sözcükler bulunmaktadır. Bu sözcükleri bularak yandaki boşluğa yazınız.


Bozuk musluktan su şarıl şarıl akıyordu.


Kapı, rahatsız eden bir gıcırtıyla açıldı.


Kuşlar, hâllerinden memnun ötüşüyorlar.

Rüzgârın uğultusuyla yerimizden kalkıverdik.


Elmayı kütürdeterek iştahla yedi karşımda.





Alıştırma
Alıştırma–6
Aşağıdaki cümlelerin bazılarında yansıma sözcük bulunmaktadır, cümlelerdeki yansıma sözcüklerin altını çiziniz.

1. Kedinin miyavlamasına hepimiz acıdık.


2. Tavan arasından bir fare tıkırtısı geldi.

3. Kimsesiz kalmış bir köpeğin inlemesiydi bu.

4. Meleşen kuzular, çok sevimliydi.


5. Dışarıdan gelen sesle hepimiz irkildik.


28

SÖZCÜKTE ANLAM
Sözcükte Anlam
Söz Öbeklerinde Anlam, İkilemeler, Deyimler, Yansıma Sözcükler


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1

Doğru-Yanlış

1. Aşağıda verilen bilgiler doğruysa “D”, yanlış ise “Y” ile belirtiniz.


1. “pırıl pırıl ” ikilemesi yansıma sözcüklerden oluşmuştur.
2. “Kuşlar dallarında ötüşüp duruyorlar.” cümlesindeki altı çizili sözcük, yansıma sözcüktür.
3. “Topu pencereye atınca cam çatladı.” cümlesindeki “çatladı” sözcüğü yansımadan türemiştir.
4. “eciş bücüş, ıvır zıvır, eften püften” ikilemeleri, her ikisi de anlamsız sözcüklerden oluşmuştur.
5. “Karşımda tüm güzelliğiyle parıldıyordu.” cümlesindeki altı çizili sözcük, yansıma sözcüktür.
6. “Sınıfında akıllı uslu oturan bir sürü öğrenci var.” cümlesindeki “akıllı uslu” ikilemesi, eş anlamlı sözcüklerden oluş-
muştur.
7. “eğri büğrü, yarım yamalak, çer çöp” ikilemeleri, biri anlamlı diğeri anlamsız sözcüklerden oluşmuştur.
8. “Çalıların arasından bir hışırtı duyuldu.” cümlesindeki “hışırtı” sözcüğü yansımadan türemiş bir sözcüktür.


Deyim Oluşturma

2. Aşağıdaki sözcüklere uygun ekleri getirerek deyim oluşturup sıralı nokta ile gösterilen yerlere yazınız.

çarpmak yürek almak ……………………………… ………………………………
akıl saat oturmak ……………………………… ………………………………

göz tutmak diş ……………………………… ………………………………
dokunmak yardım koşmak ……………………………… ………………………………



Bulmaca

3. Aşağıdaki anlamları verilen deyimleri bulup yandaki
bulmacayı tamamlayınız. 2
1 A R K Ç I K
1. Bir kimseyi başkalarına karşı korumak, kayırmak U
2. Duymak
3. Yanına çok sık gitmek L
4. Bir kimse veya bir şey için kötü söylemek 3 K A P S I A Ş D I R


I


A

4 D İ A T M A K


M


K
29

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


4. 1. Dün hemen hemen tüm ödevlerimi bitirdim. 8.
2. Annem arada sırada alışverişe gider. Gece tavan arasından Rüzgârın uğultusu her
3. Aşağı yukarı herkes, bize bu konuda katılıyor. bir tıkırtı geldi. odadan duyuluyor.
4. Uzun süredir hayatımızda, onu az çok biliriz.

Numaralanmış cümlelerin hangilerinde ikilemelerin
anlamları aynıdır?

A) 1 ve 2. B) 1 ve 3.
C) 2 ve 4. D) 3 ve 4. Ece Sinem



5. Aşağıdaki ikilemelerden hangisi oluşumu bakımın- Mışıl mışıl uyuyan Köpek, beni görünce
dan diğerlerinden farklıdır? kardeşim, bir melek hırlamaya başladı.
gibiydi.
A) Bahçenin çitlerini eğri büğrü dizmişler.
B) Üstündeki yırtık pırtık elbiselerle dileniyordu.
C) Herkes gibi iyi kötü günlerimiz oldu.
D) İki sene önce aldığım botlar artık eski püskü bir hâlde.


Emin Okan
6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ikileme kullanıl- Yukarıdaki öğrencilerden hangisinin kurduğu cüm-
mamıştır?
lede yansıma sözcük yoktur?
A) Seven, sevenin hâlinden seve seve anlar bence.
A) Ece B) Sinem C) Emin D) Okan
B) Merdivenleri nefes almadan hızlı hızlı çıktık.
C) Tüm sokakları geze geze bir hâl olduk. 9. Pişmiş aşa su katmak, onun işidir.
D) Bu iş, gitgide içinden çıkılmaz bir duruma geldi. Yukarıdaki cümlede altı çizili deyim ile anlatılmak

istenen aşağıdakilerden hangisidir?
7.
Liseye Geçiş sınavına hazır- A) Yoluna girmiş bir işi bozmak
lanırken akla karayı seçtim. B) Elindekilerle yetinmemek

C) Bir işi yoluna sokmak
D) Sahip olunanlarla yetinmek

10.
Dünyaya kazık çakmak Ağzının suyu akmak

Ayşe Ekmeğiyle oynamak Kafası kızmak
Ayşe’nin konuşmasındaki altı çizili sözle anlatmak
istediği, aşağıdaki cümlelerin hangisinde vardır? Aşağıdaki açıklamalardan hangisi yukarıdaki de-
yimlerden birinin açıklaması değildir?
A) Yaşı küçük olduğu için iyiyi kötüyü ayırt edemiyor.
B) Tüm işlerimi halledeceğim diye çok sıkıntı çektim. A) Çok uzun ömürlü olmak
C) Bu odadakiler, doğruyu yanlıştan ayırabilecek yaş- B) Çok acıkmak
tadır. C) Geçim kaynağını tehlikeye düşürmek
D) Aynı anda iki işi birden yapamayacağını anlamış. D) Öfkelenmek

30

SÖZCÜKTE ANLAM
Söz Öbeklerinde Anlam, İkilemeler, Deyimler, Yansıma Sözcükler


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


Boşluk Doldurma

1. Aşağıdaki paragrafta yer alan yansıma sözcükleri bularak yansıma sözcük kutusuna yazınız.
Yansıma Sözcük Kutusu

Kapının önüne gelip zili çaldığımda karnım gurulduyordu. Bir iki ………………………………
dakika bekledikten sonra anladım ki evde kimse yok fakat bahçemizden
kuşların cıvıltıları, tavukların gıdaklamaları, arıların vızıltıları ve köpe- ………………………………
ğimiz Tarçın’ın hırıltıları eksik değildi her zamanki gibi. Evde kimsenin ………………………………
olmaması önemli değildi, çimlere serilip ağaçtan bir elma kopardığım
gibi pırıl pırıl günün tadını çıkarabilirdim elbette. ………………………………

………………………………

İşaretleme

2. Aşağıdaki cümlelerde deyim kullanılanları yandaki kutucuğa (✔) işareti koyarak işaretleyiniz.

1. Ülkede yaşananlardan dolayı yüreğim yanıyor.
2. Yüreğinin götürdüğü yere gitmelisin bence.
3. Her zamanki gibi kaş yapayım derken göz çıkardı.
4. Kaşlarını yukarı kaldırarak “Hayır!” demek istedi.
5. Oğlumun başarısını duyduğumda göğsüm kabardı.
6. Bu yarışta herkesi geçtiği için uzunca bir süre kabardı.
7. Madem bu işten kurtulmak istiyorsunuz, evrakları masaya bırakın.
8. Başını sağa sola çevirip boyun ağrını dindirebilirsin.
9. Söylediğim her sözü, üstünüze alınmayın lütfen!
10. Çarşıdan üstüne bir şeyler almak için bankadan para çekti.


Doğru-Yanlış

3. Aşağıda verilen bilgiler doğruysa “D”, yanlış ise “Y” ile belirtiniz


1. “Karman çorman odanın içinde neredeyse kaybolacaktım.” cümlesindeki “karman çorman” ikilemesi, “çok karışık,
düzensiz” anlamında kullanılmıştır.
2. “Uzun süredir işim başımdan aşkın, bu sebeple gelemeyeceğim.” cümlesindeki altı çizili söz öbeği“ pek çok işi olmak”
anlamında kullanılmıştır.
3. “Kırmızı pardösü giymişti ve gözleri ışıl ışıldı.” cümlesinde yansımadan oluşan bir ikileme vardır.
4. “Depremden soran derme çatma barakalarda yaşadık.” cümlesindeki altı çizili ikileme “yıpranmış, kullanışsız” anla-
mında kullanılmıştır.
5. “O anlattıkça biz için için gülüyorduk.” cümlesindeki altı çizili deyim “belli etmeden gülmek” anlamında kullanılmıştır.
6. “Kardeşim bütün gece usul usul konuştu.” cümlesinde yansıma sözcük yoktur.

31

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


4. Yel estikçe hışır hışır 8. Anlamlar Deyimler
Olan yaprak titreşir. Değer vermek, önemsemek
Âşık Veysel
Birini anmak
Bu dizelerde geçen ikileme için aşağıdakilerden
hangisi söylenebilir? Kulağa hoş gelmek
Bir duyum almak
A) Kelime tekrarıyla oluşmuştur.
Yukarıdaki tabloda anlamları verilen deyimler, aşa-
B) Biri anlamlı, diğeri anlamsız sözcüklerden oluşmuştur. ğıdakilerin hangisinde doğru sırayla verilmiştir?
C) Yansıma sözcüklerden oluşmuştur.
D) Yakın anlamlı sözcüklerden oluşmuştur. A) Kulağını çınlatmak B) Kulak vermek

5. Aşağıdaki cümlelerde geçen ikilemelerden hangisi Kulağını okşamak Kulağını çınlatmak
oluşumu yönüyle diğerlerinden farklıdır? Kulağına kar suyu Kulağını okşamak
kaçmak Kulağına kar suyu
A) Hasan, sınıfta abuk sabuk konuşup duruyor. Kulak vermek kaçmak
B) Ufak tefek, sevimli bir çocuk geliyor karşıdan.

C) Çoluk çocuk tatile gitmişler. C) Kulağına kar suyu D) Kulağını çınlatmak
D) Giydiği eski püskü hırkayı, üzerinden çıkardı. kaçmak Kulağını okşamak
Kulağını okşamak Kulağına kar suyu
6. Kulağını çınlatmak kaçmak
Deyimler, anlık durumları
ifade eder ve herhangi bir Kulak vermek Kulak vermek
konuda öğüt vermezler.
9.
Bora Bu roman, üslubuyla makyajı
Aşağıdakilerden hangisi Bora’nın açıklamasını ör- fazla kaçmış gibi görünse de
neklendirmez? içeriğiyle kendinden söz
ettireceğe benziyor.
A) Atı alan Üsküdar’ı geçti. Eleştirmenin cümlesindeki altı çizili söz öbeğinin
B) İşin yoksa ayıkla pirincin taşını. cümleye kattığı anlam aşağıdakilerden hangisinde
C) Sabret, çoğu gitti azı kaldı. vardır?
D) Keskin sirke küpüne zarar.
A) Bence Van Gogh’un eserleri yaratıcılıktan uzak.
7. B) Süslenip püslenip arkadaşlarıyla dışarı çıktı.
Sakın ha onunla çok samimi ol-
mayın! Birazcık ilgi gördüğünde C) Gereğinden fazla süslü, doğallıktan uzak eserleri
yerli yersiz konuşup sizi geveze- vardı.
liğiyle sıkar ve bir an önce yanın- D) Teyzem, hep kendine bakan bir hanımefendidir.
dan kaçmak istersiniz.
10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yansımadan olu-
Emel şan bir ikileme kullanılmamıştır?

Emel’in sözünü ettiği kişi için aşağıdaki deyimlerden A) Geçen geceden beri çatıdan tıkır tıkır sesler geliyordu.
hangisi kullanılır?
B) Gide gele yolları aşındırdık.

A) Ağzı var dili yok B) Çenesi düşük C) Şelâle, en tepeden gürül gürül akıyor.
C) Dili bir karış D) Dili kılıçtan keskin D) Odunlar çıtır çıtır yandıkça oda aydınlanıyordu.

32

SÖZCÜKTE ANLAM
5.Bölüm
Dolaylama, Ad Aktarması, Deyim Aktarması


Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi

Dolaylama

Tek bir sözcükle anlatılabilecek kavramın birden fazla sözcükle anlatılmasıdır.

Örnek: Bacasız sanayi - turizm Ege’nin incisi - İzmir Derya kuzusu - balık
Yedi tepeli şehir - İstanbul Sanat güneşi - Zeki Müren Beyaz perde - sinema



Alıştırma–1
Aşağıdaki görselleri uygun kutularla eşleştiriniz.













Aslan Kaleci Televizyon Kömür Atatürk












File bekçisi Kara elmas Ormanlar kralı Büyük kurtarıcı Aptal kutusu




Alıştırma
Alıştırma–2
Aşağıdaki cümlelerde bırakılan boşlukları uygun sözcük gruplarıyla doldurunuz.

1. Babam ……………………… dir, her şeyi ona danışırız.
Saray yavrusu
2. Kendilerine Boğaz’ın dibinde ……………………… almışlar.
İnce hastalık

3. ……………………… ın çaresi yokmuş eski zamanlarda. Evin direği

Bacasız sanayi
4. ……………………… ülkemizde günden güne değerini yitiriyor.




33

Dolaylama, Ad Aktarması, Deyim Aktarması




Kılavuz Bilgi

Ad Aktarması

Bir sözcüğün benzetme amacı olmadan ilgili olduğu başka bir sözcük yerine kullanılmasıdır.
Parça-Bütün İlişkisi Vapur, Kadıköy’e yanaştı. → Kadıköy İskelesi
İç-Dış İlişkisi Tabağını çabucak bitir ve ödevine başla. → Yemek
Yer, Ülke,Yön-İnsan,Yönetim İlişkisi İstanbul, bu kadar insanı taşıyamıyor artık. → Halk
Eşya-İnsan İlişkisi Agassi, dönemin en iyi raketlerindendi. → Tenisçi
Sanatçı-Eser İlişkisi Çocukluğumdan beri Levent Yüksel’i dinlerim. → Şarkıları
Neden-Sonuç İlişkisi Gökten bereket yağıyor. → Yağmur sebebiyle bereket yağıyor.
Soyut-Somut İlişkisi O parayla üç cana bakıyor. → Kişi

Alıştırma
Alıştırma–3
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerin kastettiği anlamı sıralı nokta ile gösterilen yerlere yazınız.
1. Şimdi de biraz Yunus Emre okuyalım mı? ………………………
2. Hey mübarek! Bereket yağıyor yine! ………………………
3. Depremden sonra Yalova, geceyi sokakta geçirdi. ………………………
4. Bu dergideki kalemler gerçekten çok yetenekli. ………………………
5. Batı, bilim ve teknolojide kendini aşmıştır. ………………………
6. Sobayı bir an önce yakalım da ısınalım biraz. ………………………
7. Ayaklarını çıkarıp hiç ses çıkarmadan içeri girdi. ………………………
8. Motor, denizin ortasındayken gözden kayboldu. ………………………


Kılavuz Bilgi

Deyim Aktarması
İki varlık arasında benzetme ilgisi kurularak biri için kullanılan sözcüğün diğerlerine aktarılmasıdır.

İnsandan Doğaya Aktarma Menekşenin sesi kulağıma kadar geldi.
Doğadan İnsana Aktarma Tilkidir o, kurnazlığıyla herkesi alt eder.
Doğadan Doğaya Aktarma Rüzgâr artınca pencerenin kanatları çarpıyordu.
Duyular Arası Aktarma Sıcak bakışıyla kırgın kalbimi yumuşattı.


Alıştırma
Alıştırma–4
Aşağıdaki cümlelerde bulunan deyim aktarmalarını, uygun olanlar ile eşleştirerek yanlarındaki kutucuğa yazınız.

1. Acı bir çığlık sesi ile hepimiz irkildik. A. İnsandan doğaya aktarma
2. Bülbül gibi sesiyle gönlümüz şenlendi. B. Doğadan insana aktarma
3. Cömert doğa, bize çeşit çeşit güzellik sunuyor. C. Doğadan doğaya aktarma
4. Rüzgâr uludu sabaha kadar. D. Duyular arası aktarma


34

SÖZCÜKTE ANLAM
Dolaylama, Ad Aktarması, Deyim Aktarması


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


Boşluk Doldurma

1. Aşağıdaki cümlelerde görülen anlam olaylarını yandaki kutulara yazınız.
1. Geçen yaz tatilimizi yavru vatanda yaptık.

2. Bir tatlı bakış, çoğu insanı mutlu etmeye yeter.
3. Kasaba, günlerdir olayın nedenlerini merak ediyordu.
4. Yurdumuzda beyaz altın, en fazla Çukurova’da yetişir.
5. Doğu, fiyat artışlarından sorumlu olmadığını düşünüyormuş.
6. Hırçın deniz, sahili her zamankinden şiddetli dövüyordu.
7. Ağabeyim vatan borcunu ödemek için Erzurum’a gitti.
8. Paslanmış zihinlerle bilim ve teknik ilerlemez.
9. Teyzemlerin uçağı sonunda Antalya’ya inmiş.
10. Çoban, dağlara karşı uzun ve yanık bir türkü tutturdu.

Doğru-Yanlış

2. Aşağıda verilen bilgiler doğruysa “D”, yanlış ise “Y” ile belirtiniz


1. “Bacasız sanayiden elde edilen gelir iyice düştü.” cümlesindeki altı çizili söz öbeği, “turizm” yerine kullanılmıştır.
2. “İstanbul fethedildikten sonra Doğu ve Batı birbirini tanıma imkânı buldu.” cümlesindeki altı çizili sözcükler “yön”
anlamında kullanılmıştır.
3. “Takılarını, çekmecenin gözünde bulamadı.” cümlesinde doğadan insana aktarma vardır.
4. “Çiğ davranışlarda bulunmak ona hiç yakışmıyor.” cümlesinde doğadan insana aktarma vardır.
5. “Üç tabağı, bir oturuşta bitirdi.” cümlesinde “tabak” sözcüğü “yemek” yerine kullanılmıştır.
6. “Meşin yuvarlak oynamadan geçmedi çocukluğu.” cümlesindeki altı çizili söz öbeği, “top” yerine kullanılmıştır.
7. “Yumuşak huylu bir annem var.” cümlesinde doğadan doğaya aktarım vardır.
8. “Üstünü değiştir de dışarı çıkalım.” cümlesinde “üstünü” sözcüğü “giyecek” yerine kullanılmıştır.

Eşleştirme


1. Aşağıdaki sözcükleri, kutulardaki sözcüklerle anlam olayı oluşturacak şekilde eşleştirerek sıralı nokta ile gösterilen
yerlere yazınız.
Acı tatlı sıcak kadife keskin

ortam sesler sözler kömür bebeği


1. Söylediği ……………………….. bende onarılmayacak izler bıraktı.
2. Gruptaki …………………………… kulağımızın pasını sildi.
3. Kuzenimin …………………………… emeklemeye başlamış.
4. Herkes samimi davranınca …………….. bir ……………… oluştu.
5. Havada iki gündür ………………………….. kokusu var.
35

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde insandan doğaya 8. Bir yağmur başlar ya inceden ince
aktarım yapılmıştır? Bak o zaman topraktaki sevince.

A) Bahçeden acı bir kedi miyavlaması duyuluyordu. Bu dizelerdeki anlam olayı aşağıdakilerden hangi-
B) Kadın, sırtındaki sepete yüklediği mısırlarla yürüyor. sidir?
C) Dağın büyüleyici sırtlarını sis ve duman sarmıştı. A) Doğadan insana aktarma
D) Tüm yaşananlarda kesin Ahmet’in parmağı vardır. B) Duyular arası aktarma
5. C) İnsandan doğaya aktarma
Böreğim o kadar lezzetli oldu D) Doğadan doğaya aktarma
ki ben bile oturup bir tepsiyi
bitirebilirim. 9. Bir bardak daha içer misin?


Evet, teşekkür ederim.


Ayşe Hanım’ın cümlesindeki anlam olayı aşağıdaki-
lerden hangisiyle açıklanır?


A) Bir sözcükle ifade edilebilecek kavram, birden çok
sözcükle ifade edilmiştir. Yukarıdaki diyalogda geçen anlam olayı aşağıdaki-
lerin hangisinde vardır?
B) Bir sözcük, benzetme amacı olmadan başka bir söz-
cük yerine kullanılmıştır. A) Bana cep telefonumdan istediğin zaman ulaşabilirsin.
C) Bir sözcükten başka bir sözcüğe duyular arası aktarım B) İki kâseyi çabucak bitirince şaşırdık.
yapılmıştır. C) Yarın Ulu Önderimizi özlemle anacağız.
D) İnsan ait bir özellik, insan dışındaki başka bir varlığa D) Panomuzu hep beraber süslemeye karar verdik.
aktarılmıştır.
10. Sinem Öğretmen, öğrencilerine duyu organları hakkın-
6. Aşağıdaki görsellerin karşıladığı kavramlardan da bilgi verdikten sonra onlardan dokunma duyusu ile
hangisi dolaylama yoluyla ifade edilir?
ilgili örnekler vermelerini istemiştir.
A) B) Kışla birlikte soğuk havalar
kendini gösterdi.


Evimiz hep soğuk, bir türlü
C) D) Serra ısınmıyor.
Osman
Soğuk davranışlarıyla bizi
kendinden uzaklaştırdı.

7. Aşağıdakilerden hangisinde diğerlerinden farklı bir Soğuk ayakları, yorganın al-
anlam olayı vardır? Emel tında bile ısınamadı.

A) Okul, erken çıkmamıza kesinlikle izin vermez. Savaş
B) Kitaplığım Yahya Kemallerle dolu. Buna göre öğrencilerden hangisi “soğuk” sözcüğünü
C) Apartman, sonunda çalışkan bir yönetici seçti. dokunma duyusuyla algılanan bir kavram olarak
D) Orkidem, derin ve uzun süreli uykusuna dalmıştı kullanmamıştır?
yine. A) Serra B) Osman C) Emel D) Savaş

36

SÖZCÜKTE ANLAM
Dolaylama, Ad Aktarması, Deyim Aktarması


Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


İşaretleme

1. Aşağıdaki cümlelerde ad aktarması kullanılanları yanlarındaki kutucuğa (✔) işareti koyarak belirtiniz.

1. Futbolcunun eşsiz golüyle bütün stat, ayağa kalktı.
2. Kimse, okulun düzenlediği pikniğe gitmek istemeyecek.
3. Poğaçanın yanına bir bardak çay daha alır mısın?

4. Anneannem sobayı yakınca sıcaktan mayışıverdik.
5. Koltuklara yayılıp en sevdiğimiz diziyi izleyeceğiz.

6. Kâğıtları karşı odaya imzalatırsan işlemlerin biter.


Eşleştirme

2. Aşağıdaki dolaylama örnekleriyle karşıladıkları görselleri eşleştiriniz.



Medeniyetler beşiği


Televizyon



Minik serçe



Mars


Sihirli kutu




Haliç

Kızıl gezegen




Mezopotamya

Altın boynuz




Sezen Aksu

37

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


3. “Ne zamandır evde tencere kaynamıyor.” 5.

En başarılı bulduğun
Yukarıdaki cümlede bulunan anlam olayı aşağıda- ünlü raket kim? Tabii ki Marsel İlhan.
kilerin hangisinde vardır?

A) Türkçe dersinde Montaigne’in denemelerini incele-
dik.
B) Kütüphanemde Jules Verne’e fazlasıyla yer ayırdım.
C) Cahit Sıtkı’nın şairler dünyasındaki yeri, bizim için
bambaşkadır. Bu diyalogda bulunan anlam olayı aşağıdakilerden
D) Duru ve sürükleyici anlatımıyla okurların ilgisini çe- hangisidir?
kiyor.
A) Dolaylama
B) Ad Aktarması
C) Doğadan insana aktarma
D) İnsandan doğaya aktarma












4. Aşağıdaki öğrencilerin hangisinin cümlesinde tat
alma duyusundan dokunma duyusuna aktarım
yapılmıştır?


A) Yumuşak bakışları, suçsuz
olduğunu söylüyor.




B) Akşamüstü tatlı bir meltem
esiyor balkonumuzdan.
6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir sözcükle ifade
edilebilecek kavram, birden çok sözcükle anlatılmış-
tır?
C)
Sıcak odada terlemiş, ne ya- A) Altın bileziğimiz olduğu için kendi ayaklarımız üze-
pacağını şaşırmıştı.
rinde durabiliyoruz.
B) Geleneklerimize sahip çıkarak modern topluma ayak
uydurabiliriz.
D)
Keskin bir koku evin her oda- C) Onun altıncı hissi çok kuvvetlidir, her şeyi önceden
sını esir almıştı. hisseder.
D) Bazen fikirlerimizi kendimize saklamamız gerektiğini
bilmeliyiz.

38

CÜMLEDE ANLAM
6.Bölüm Cümle Vurgusu, Cümlenin Ana Düşüncesi, Cümlenin Konusu, Cümle Oluşturma,
Cümle Tamamlama, Benzer Anlamlı Cümleler, Zıt Anlamlı Cümleler, Örtülü Anlam

Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi

Bir ya da birkaç kelimeden oluşan, bir duygu ya da düşünceyi iletmeye yarayan söz dizisine “cümle” denir.


Örnekler : Gideceğim. Cümle Yarın gideceğim. Cümle Yarın Ankara’ya gideceğim. Cümle


Cümle Vurgusu
Cümlede yer alan bir söz ya da söz öbeğinin diğerlerine göre daha belirgin söylenmesidir.


Vurgu Örnek Cümle
Yüklemi fiil olan cümlede Yükleme en yakın sözcükte Bugün sana geleceğim.
yüklem
Yüklemi isim olan cümlede Yüklemin kendisinde Babam, makine mühendisidir.
yüklem
Soru cümlesinde Soru sözcüklerinde Kaç senedir burada yaşıyorsun?
“de, ki” bağlaçları ile “mi” edatı bu- Bu sözcüklerden önceki sözcükte O kadar yoruldu ki yerinden kıpırdamıyor.
lunan cümlelerde








Alıştırma–1

Aşağıdaki cümlelerde vurgulanan sözcükleri bulup sözcüklerin altlarını çiziniz.


1. Bu pahalı ve zevkli bileziği nereden aldın?

2. Annem akşam yemeği için lazanya ve salata yapacakmış.
3. Ülkemin sayısız güzellikleri var.

4. Eve erken mi geleceksiniz acaba?

5. Pek çok zorluk yaşasa da mutludur o.

6. Kaç yıldır bu şirkette çalışıyorsun?
7. Yarın arkadaşlarla toplanıp sinemaya gideceğiz.

8. Stresli bir ortamda çalışsa da sakindir.

9. Meğer ihtiyacım olan şey tabiatmış.
10. Ömer mi söylemiş tüm bunları?



39

Cümle Vurgusu, Cümlenin Ana Düşüncesi, Cümlenin Konusu, Cümle Oluşturma,
Cümle Tamamlama, Benzer Anlamlı Cümleler, Zıt Anlamlı Cümleler, Örtülü Anlam



Kılavuz Bilgi

Cümlenin Ana Düşüncesi

Cümleyi söyleyenin; okuyan ya da dinleyene vermek istediği mesaj, o cümlenin ana düşüncesidir.

Uyarı : Ana düşünce belirlenirken “Asıl anlatılmak istenen nedir?” e dikkat etmek gerekir.


Alıştırma–2
Aşağıdaki cümlelerin ana düşüncesini yazınız.


1. Çevremdekilere şöyle bir baktığımda maske takmış, özünü saklayan ve bundan rahatsızlık duymayan insanlar görü-
yorum, belli ki birçoğu kendi gibi olmaktan fazlasıyla korkuyor.
Ana düşüncesi: ………………………………………………………………………………………………………………


2. Bizlerde iz bırakan romanlar, hayatımızın ufacık dahi olsa bir bölümüne dokunmadan edemiyor öyle ki okuyuşumuzun
üzerinden seneler geçse de hatra gelen bir kahraman bile tebessüm etmemizi sağlıyor.

Ana düşüncesi: ………………………………………………………………………………………………………………

3. Gezmek ve görmek... Bir defaya mahsus tadına varsak farklı coğrafyalarda kaybolmanın ve yoğrulmanın, kim bilir belki
de hiç geri dönmeyeceğiz.

Ana düşüncesi: ………………………………………………………………………………………………………………

Kılavuz Bilgi

Cümlenin Konusu
Bir cümlede söz edilen ve anlatılan her şey konudur.

Uyarı : Konu belirlenirken “Neyden bahsediliyor?”a dikkat etmek gerekir.



Alıştırma–3
Aşağıdaki cümlelerin konusunu yazınız.


1. Zorluklara, hemen hemen herkes dayanabilir ancak bir kişinin kişiliğini test etmek istiyorsanız ona yetki verin.
Konusu: ………………………………………………………………………………………………………………………

2. Doğayı sevip koruduğumuz ölçüde mutlu olabileceğimizin farkına varamıyoruz çoğu zaman.

Konusu: ………………………………………………………………………………………………………………………

3. Kendi değerini bilmeyen ve kendini önemsemeyen insanlarla bir arada olmak, büyük bir zaman kaybıdır aslında.

Konusu: ………………………………………………………………………………………………………………………

40

Cümle Vurgusu, Cümlenin Ana Düşüncesi, Cümlenin Konusu, Cümle Oluşturma,
Cümle Tamamlama, Benzer Anlamlı Cümleler, Zıt Anlamlı Cümleler, Örtülü Anlam

Kılavuz Bilgi

Cümle Oluşturma

Karışık olarak verilen sözcüklerle, anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturulması istenir. Kurallı bir cümle oluşturmak için
öncelikle yüklem bulunarak cümlenin sonuna getirilmeli sonra da sırasıyla diğer ögeler bulunmalıdır. Bu tarz sorularda
yüklem bulunduktan sonra seçeneklerden hareket ederek sıralama yapılabilir.


Alıştırma–4
Aşağıda karışık olarak verilmiş sözcükleri, anlamlı ve kurallı bir cümle hâline getirip sıralı nokta ile gösterilen
yerlere yazınız.

1. küsmek - bahaneler - yerine - arayın - çareler - için - aramak - sevmek - için

………………………………………………………………………………………………………………………

2. cesaretine - büyür - ya da - hayat - insanın - göre - küçülür


………………………………………………………………………………………………………………………
3. kumsalda - inciler - eğer - bulunmazlar - bir - tane - istiyorsan - dalmalısın - denize


………………………………………………………………………………………………………………………

4. olduğunuzu - insan - hatırlayın - her şeyi - kalan - unutsanız - da - olur- geriye

………………………………………………………………………………………………………………………

5. her - açan - sihirli - anahtardır - bir - kapıyı - tatlı - dil

………………………………………………………………………………………………………………………

6. uyanmaktır - gerçekleştirmenin - en - yolu - iyi - rüyaları

………………………………………………………………………………………………………………………

7. ve - bir - bahçen - varsa - kitaplığın - hiçbir - yoktur - eksiğin

………………………………………………………………………………………………………………………

8. söz - söylemek - nişan - almadan - düşünmeden - benzer - etmeye - ateş

………………………………………………………………………………………………………………………

9. kanatları - vardır - kimse - ulaşmasını - fikirlerin - engelleyemez.

………………………………………………………………………………………………………………………

10. şeyi - tekrar - ve - beklemek - sonuçlar - deliliktir - farklı - aynı - yapmak

………………………………………………………………………………………………………………………

41

Cümle Vurgusu, Cümlenin Ana Düşüncesi, Cümlenin Konusu, Cümle Oluşturma,
Cümle Tamamlama, Benzer Anlamlı Cümleler, Zıt Anlamlı Cümleler, Örtülü Anlam



Kılavuz Bilgi

Cümle Tamamlama

Cümlenin farklı yerlerinde (başta, ortada, sonda) bırakılan boşluklar doldurulurken cümlenin anlam bütünlüğüne
dikkat edilmelidir.



Alıştırma–5
Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere cümlenin anlam bütünlüğüne dikkat ederek kutulardaki uygun söz-
cükleri getiriniz.

ayakta hayat yapılandır



Güneş, diz çökenlerden önce…………………. duranların üzerinde parlar.

En yüce cömertlik, imkânlar kısıtlıyken……………………

…………………. sadece yaşamakta olduğumuz andan ibarettir.



Kılavuz Bilgi

Benzer Anlamlı Cümleler

Benzer anlamlı cümleler, aynı duygu ve düşünceyi veren fakat farklı sözcüklerden oluşan cümlelerdir. Eş ya da yakın
anlamlı cümleler olarak da kabul edilirler.




Alıştırma–6
Aşağıdaki cümlelerden benzer anlamlı olanları yanlarındaki kutucuğa (✔) işareti koyarak belirtiniz.


1. Başarmak istiyorsan yorulmadan çalışmaya devam etmelisin.

2. Başarıya ulaşmanın yegâne yolu hiç yılmadan çalışmaktır.

3. Başarısızlıklarda eleştirilmek çok normaldir bundan rahatsız olma.

4. Engelleri aştım, bıkmadan çalıştım ve sonunda başardım.

5. Yaptıklarının yergi almasından rahatsızlık duymamalısın.

6. Hayatta galip gelmek için çaba göstermek gerek.

7. Her çaba, övülecek bir özelliğe sahiptir.

8. Motivasyonumuz eyleme hazır olduğumuzda artar.


42

Cümle Vurgusu, Cümlenin Ana Düşüncesi, Cümlenin Konusu, Cümle Oluşturma,
Cümle Tamamlama, Benzer Anlamlı Cümleler, Zıt Anlamlı Cümleler, Örtülü Anlam



Kılavuz Bilgi

Zıt Anlamlı Cümleler

Aynı konuda birbirine tamamen ters iki düşünceyi ifade eden cümlelerdir. Anlamca çelişen cümleler olarak da kabul
edilirler.



Alıştırma–7

“Akıllı bir insan, hayatını değiştirebilecek kararları alırken başka düşüncelere de önem verir.”

Yukarıdaki cümleyle anlamca zıt olanları yanlarındaki kutucuğa (✔) işareti koyarak belirtiniz.


1. Geleceğe dair kararlar alırken yalnız olmak gerekir.
2. Hayatımızı önemseyen insanların kararlarını dinlemeliyiz.
3. Bu kararı tek başıma vermem çok güç, annemi dinleyeceğim.
4. Kimsenin fikrini önemsemeden kararımı kendim vereceğim.



Kılavuz Bilgi

Örtülü Anlam
Bir cümlenin anlamında çıkarılabilecek diğer anlamlardır. Örtülü anlam taşıyan cümleler, genellikle “de” bağlacı ya da
mecaz anlamlı ifadelerle oluşturulur.



Alıştırma–8
Aşağıdaki örtülü anlamlı cümlelerin kastettiği anlamları, sıralı nokta ile gösterilen yerlere yazınız.


1. Şef, bu gece İtalyan makarnası da yapacakmış. 6. Selim, sınavdan yine düşük not almış.
………………………………………………………… …………………………………………………

2. Biz, artık insanların huysuzluklarını çekmeyeceğiz. 7. Dünkü kazada sizin araç da mı zarar görmüş?

………………………………………………………… …………………………………………………

3. Bu sene daha çok ders çalışıyorsun sanki. 8. Bu şirin köyde onların da evi vardı.
………………………………………………………… …………………………………………………

4. Güvendiğim insanlar listesine baktım, senin adın yoktu. 9. Mantıyı diğer yemeklerden daha fazla severim.

………………………………………………………… …………………………………………………
5. Sabahları erken kalkıp spor yapardım. 10. Doğum günü partime seni de bekliyorum.

………………………………………………………… …………………………………………………


43

CÜMLEDE ANLAM

Cümle Vurgusu, Cümlenin Ana Düşüncesi, Cümlenin Konusu, Cümle Oluşturma,
Cümle Tamamlama, Benzer Anlamlı Cümleler, Zıt Anlamlı Cümleler, Örtülü Anlam

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1

Boşluk Doldurma

1. Aşağıdaki cümlelerin konusunu, ana düşüncesini aşağıdaki sıralı noktalarla gösterilen yerlere yazınız.

1. Geçmiş bir tarih, gelecek bir gizem, bugün ise bir hediye bu nedenle her anın kıymetini bilmekte fayda var.

Konu: …………………………………………………………………………………………………………………
2. Hayatımızdaki zorlukları “düşman” gibi görmek yerine, “tecrübe verici dostlar” gibi görmemiz gerekiyor.

Konu: …………………………………………………………………………………………………………………

3. Bazı yenilgilerin nedeni, insanların işi yarıda bıraktıklarında başarıya ne kadar yakın olduklarını bilememeleridir.

Ana düşünce: ………………………………………………………………………………………………………

4. Açıktır ki yazgıların en güzeli, bir insanın sahip olabileceği en büyük hazine, tutkuyla yaptığı bir iş için ona para
ödeniyor olmasıdır.
Ana düşünce: ………………………………………………………………………………………………………


Boşluk Doldurma

2. Aşağıdaki cümlelerde vurgunun hangi sözcük ya da söz öbeğinde olduğunu yanlarındaki kutuya yazınız.

1. Ailem dışında arkadaşlarım da benim için çok değerlidir.

2. İstanbul’a taşınan teyzen şu anda nerede oturuyor?

3. Dedesi, çok eskiden Hatay’da gümrük müdürüymüş.

4. Kardeşim, tüm eşyalarını toplayıp bir depoya kilitledi.

5. Sahra, çok güvendiği dostuna asla yanlış davranmaz.


Eşleştirme İşaretleme

3. Aşağıdaki cümle çiftlerini, benzer anlamlı ya da zıt 4. Aşağıdaki cümlelerden örtülü anlam taşıyanları işa-
anlamlı oluşlarına göre eşleştiriniz. retleyiniz.

a. Zıt anlamlı b. Benzer anlamlı
1. Ali de dünkü toplantıya katıldı.
Kim istemez ki tutkuyla yaptığı bir işi olmasını? 2. Sarp’ın babası artık sigara içmiyor.
Çalışmak, bir hobinin verdiği keyiften farksız. ……… 3. Kurbağalama yüzmeyi geçen yaz öğrendim.
4. Dere yatağına yapılan evler, depremde yıkıldı.
Tok karnına spor yapmak vücuda zarar verir. ……… 5. Bu sınıfta, kimse kimseyi saygıyla dinlemiyor.
Bir şeyler yedikten sonra yürüyüşe gitmelisin.
6. Beni, sadece sen anlasan bana yeter.
Oturarak başarıya ulaşan tek canlı, tavuktur. ……… 7. Evdekiler, Türkçe notunu duyunca çok kızacak.
Yorulmaktan korkmayanlar, asla oturmazlar. 8. Hayattan tat almanın yolarından biridir tatil.

44

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 1


5. Aşağıdakilerden hangisinde eylemin gerçekleştiği 8. Aşağıdakilerden hangisi ilettiği mesaj bakımından
zaman vurgulanmıştır? diğerlerinden farklıdır?

A) Gençliğimde buralara pek çok insan gelirdi. A) Kazandıklarımızı paylaştığımız zaman mutluluğumuz
B) Buralara pek çok insan gençliğimde gelirdi. artar.
C) Pek çok insan gençliğimde buralara gelirdi. B) Elimizdekileri başkalarına sunmadığımız müddetçe
mutlu olamayız.
D) Buralara pek çok insan gelirdi gençliğimde.
C) Ürettiklerimizin meyvesini her zaman tek başımıza
yemeliyiz.
D) Kazandığımız zafer bile paylaşınca değer kazanır.


6.
Akşama gelecek konuklarıma
bir şeyler hazırlayacağım.

9.

Restoranın yemekleri enfes
Nimet Hanım, cümlesinde eylemin gerçekleştiği
yeri vurgulamak için “mutfakta” sözcüğünü nerede fakat yerel bir tat alamıyor-
kullanmalıdır? sun.

A) “bir şeyler” söz öbeğinden önce
B) “akşama” sözcüğünden önce Bu cümleyi kuran genç, aşağıdakilerden hangisini
C) “hazırlayacağım” sözcüğünden önce vurgulamak istemiştir?
D) ”gelecek konuklarıma” söz öbeğinden önce
A) Yemek ancak kusursuz olduğunda lezzetli sayılır.
B) Yerel tatlar, ulusal tatlarla birleştiğinde başarılı olur.
C) Bir yemeğin lezzeti, farklı tatlara sahip olmasına
bağlıdır.
7. D) Yemeğin yerel özellik taşıması, lezzeti kadar önemli-
Her ne olursan ol, ya olduğun gibi görün ya görün- dir.
düğün gibi ol.
Mevlâna


Mevlâna’nın cümlesinde anlatılmak istenen, aşağı-
dakilerden hangisidir?
10. Evrende en büyük ziyan, sorgulama yeteneğini yitirmiş
A) İnsanlar, nasıl bir kişiliğe sahipse o şekilde gözükme- bir beyindir.
lidir.
B) Sahip olduğumuz olumsuz özellikleri törpülememiz Bu cümlenin konusu aşağıdakilerden hangisidir?
gerekir.
C) Hayatta en önemli şey, insanları kırmadan, üzmeden A) Sorgulamamanın zihnimizdeki sınırı
bir şeyler yapabilmektir. B) Sorgulamanın insana kazandırdıkları
D) Kimseleri kırmadan yaşadığımız sürece mutlu olu- C) Sorgulamamanın zararı
ruz. D) Sorgulama ve zihnin ilişkisi

45

CÜMLEDE ANLAM

Cümle Vurgusu, Cümlenin Ana Düşüncesi, Cümlenin Konusu, Cümle Oluşturma,
Cümle Tamamlama, Benzer Anlamlı Cümleler, Zıt Anlamlı Cümleler, Örtülü Anlam

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


Doğru-Yanlış
1. Aşağıdaki yargılar doğruysa “D”, yanlışsa “Y” ile belirtiniz.


1. “Öğretmen öğrencilerin defterlerini kontrol etmiş.” cümlesinde vurgulu söz öbeği “öğrencilerin defterlerini” dir.
2. “Bu olay Cevdet’i çok etkiledi.” cümlesinde vurgulu sözcük “çok” tur.
3. “Sınıfı geçtiği için çok sevindi.” cümlesinde eylemin gerçekleşme miktarı vurgulanmıştır.
4. “Bahçenin etrafını telle dün çevirdik.” cümlesinde eylemin nerede yapıldığı vurgulanmıştır.
5. “Bu güzel haberi, ona müjdeleyin.” cümlesinde vurgulanan sözcük “ona”dır.
6. “Paris’ten aldığı kazak çok güzeldi.” cümlesinde vurgu, ismin üzerindedir.
7. “İyilik de herkese yakışan bir şeydir.” cümlesindeki vurgulu sözcük “herkese”dir.

8. “Nasıl bu kadar gecikirsin toplantıya?” cümlesinde vurgulu sözcük “Nasıl”dır.






Yeniden Yazma Boşluk Doldurma

2. Aşağıdaki karışık olarak verilmiş sözcükleri, anlamlı 3. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun
ve kurallı bir cümle hâline getiriniz. sözcüklerle doldurunuz.

1. kendi - araçları - oldular - insanlar - araçlarının 1. Mum dibine ……………………… vermez.
………………………………………………………… 2. Göz görmeyince …………………….. unuturmuş.
3. …………………….. gibi parıldamak için karanlığa
2. Sevgiyle - iyilikle - öfkeyi - yen - kötülüğü
ihtiyacın yok.
…………………………………………………………
4. Dünyanın düşleyene de………………………… ya-
3. Bizi - korur - koruduğumuz - doğayı - sürece - o - da pana da ihtiyacı var.
………………………………………………………… 5. Hayatınızı ortaya koymazsanız hayatınızı …………





İşaretleme

4. “Geçmişte kim olduğunu bilmek istiyorsan şu an kim olduğuna, kim olacağını bilmek istiyorsan ne yaptığına bakmalısın.”
cümlesinden çıkarılabilecek yargı aşağıdaki cümlelerden hangisinde verildiyse yanındaki kutucuğa (✔) işareti
koyarak belirtiniz.

1. Geçmişin izleri, geleceğimizi şekillendirir.
2. Bugün her ne yapıyorsak geleceğimizi şekillendirmek içindir.
3. Geleceği çok umursamadan yaşayarak mutlu olabiliriz.
4. Hangi özelliklere sahip olduğumuz, ne yaptığımız geçmişimiz ve geleceğimiz hakkında bilgi verir.


46

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları – 2


5. 1. zekaları 8. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde karşıt kavramlar
2. beslemeyen bir arada kullanılmıştır?
3. uluslar
4. mahkumdurlar A) Sağlıklı bir yaşam için erken vakitlerde mutlaka spor
5. yıkılmaya yapın.
6. yetişen B) Spor yaptığınız sürece yediklerinizden kısmanıza hiç
7. kitaplarla gerek yok.
C) Zayıflama ilaçlarını, hayatınızın hiçbir döneminde
Numaralanmış sözcüklerle kurallı ve anlamlı bir kullanmayın.
cümle oluşturulursa sıralama nasıl olur?
D) Galibiyetin tadını alanlar, mağlubiyetten korkarlar.
A) 1 - 2 - 3 - 5 - 7 - 6 - 4 B) 1 - 2 - 3 - 6 - 7 - 5 - 4
C) 6 - 1 - 7 - 2 - 3 - 5 - 4 D) 6 - 1 - 7 - 2 - 3 - 4 - 5









9. “Sadece güvenli olduğunu düşündüğüm seçimler ya-
parsam büyüyemem.” diyen birisi için aşağıdakilerden
6. hangisi söylenemez?
İnsanlar çoğu zaman güçlerinden, aslında güçleri
olmadığını düşünerek vazgeçerler. A) Seçimlerinde risk almaktan korkmaz.

B) Gelişmeye her koşulda açıktır.
Bu cümle, aşağıdakilerden hangisiyle yakın anlam-
lıdır? C) Karşısına çıkabilecek zorluklara hazırdır.
D) Onu üzebilecek seçimler yapmaktan çekinir.
A) İçimizdeki azim biz “Bitti.” diyene kadar sönmez.
B) Öz güvenimizi yitirdiğimiz anda kaybetmeye başlarız.
C) Kendimize olan inancımız çoğaldıkça ümit ederiz.
D) Ümit ettiğimiz ölçüde hayal kırıklığına uğrarız.





10. 1. işlerin
2. motivasyon
3. gelince
7. 1. Bu eşyalar, yine beni boğmaya başladı. 4. her
2. Daldan iki elma koparıp yola koyuldu. 5. konu
3. Kitap, farklı dünyalara yelken açtırır. 6. yürütülmesine
4. Yeni mobilyaların öncekilerden evine daha çok yakışmış. 7. şeydir

Numaralanmış cümlelerden hangileri örtülü anlam Yukarıdaki numaralanmış sözcüklerle kurallı ve
taşımaktadır? anlamlı bir cümle oluşturulursa sıralama nasıl olur?

A) 1 ve 3. B) 1 ve 4. A) 4 - 5 - 3 - 2 - 7 - 6 - 1 B) 4 - 7 - 1 - 2 - 5 - 6 - 3
C) 2 ve 3. D) 2 ve 4. C) 5 - 1 - 6 - 3 - 2 - 7 - 4 D) 5 - 1 - 6 - 3 - 2 - 4 - 7

47

CÜMLEDE ANLAM
7.Bölüm Atasözü, Özdeyiş (Vecize), Öznel-Nesnel Cümleler, Doğrudan-Dolaylı Anlatımlı Cümleler, Neden (Sebep)-
Sonuç Cümleleri, Amaç-Sonuç Cümleleri, Koşul-Sonuç Cümleleri (Şart Cümleleri), Karşılaştırma Cümleleri

Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar


Kılavuz Bilgi

Atasözü
Atalarımızın uzun deneyim ve gözlemleri sonucunda ortak düşüncelerini yansıtan, öğüt verici nitelikteki sözlere ata-
sözü denir.
Örnek : Mum dibine ışık vermez.

Uyarı : Atasözlerinin hiçbir kelimesi değiştirilemez, kelimelerin eş ya da yakın anlamlısı kullanılamaz.
Ulusal nitelik taşırlar.
Genelde cümle biçimindedirler.
Gerçek ya da mecaz anlam taşıyabilirler.
Birbiriyle eş ya da zıt anlamlı atasözleri vardır.

Alıştırma
Alıştırma–1
Aşağıdaki atasözlerini ve anlamlarını eşleştirerek yanlarındaki kutucuğa yazınız.
1. Acele işe şeytan karışır. A. Gözü doymayan hırslı insanlar küçük bir çıkar için bütün
2. Ak akçe kara gün içindir. varlığını tehlikeye atar.
3. Güneş balçıkla sıvanmaz. B. Çocuklar ana ve babalarından öğrendiklerini yapmaya
4. Ağaca çıkan keçinin dala bakan oğlağı olur. özenirler.

5. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur. C. Herkesin bildiği gerçek inkâr edilemez.
D. Düşünüp taşınmadan ivedi olarak yapılan işten iyi sonuç
alınamaz.
E. Çalışarak kazandığımız para, dar zamanımızda bizi sıkın-
tıdan kurtarır.

Kılavuz Bilgi
Özdeyiş (Vecize)

Düşünce, duygu ya da ilkeleri kısa ve öz bir biçimde anlatan, genellikle söyleyeni belli olan özlü sözlerdir.


Örnek : Bir gün benim sözlerim bilimle ters düşerse bilimi seçin. (Atatürk)
Alıştırma
Alıştırma–2
Aşağıdaki özdeyişlerin kime ait olduğunu yazınız.


Sağlam kafa, sağlam vücutta bulunur. ……………………………
Ön yargıları parçalamak atomu parçalamaktan daha zordur. ………………………………….

Beşikten mezara kadar bilim öğrenin. ………………………………….
Bir okul açan, bir hapishane kapatır. ………………………………….


48

Atasözü, Özdeyiş (Vecize), Öznel-Nesnel Cümleler, Doğrudan-Dolaylı Anlatımlı Cümleler, Neden (Sebep)-Sonuç
İletişim
Cümleleri, Amaç-Sonuç Cümleleri, Koşul-Sonuç Cümleleri (Şart Cümleleri), Karşılaştırma Cümleleri
Kılavuz Bilgi


Öznel-Nesnel Cümleler
Doğruluğu ya da yanlışlığı kişiden kişiye değişmeyen, kişisel görüş bildirmeyen cümlelere “nesnel yargı”; doğruluğu
ya da yanlışlığı kişiden kişiye değişen, kişisel görüş bildiren cümlelere “öznel yargı” denir.


Örnek : Ankara’da senede binlerce ton pancar yetiştirilir. Nesnel yargı
Ankara’nın pancarı enfestir. Öznel yargı
Alıştırma
Alıştırma–3
Aşağıdaki cümlelerden öznel olanların başına “Ö”, nesnel olanların başına “N” yazınız.

1. Öykünün yanında birçok şiir yazmış hatta bazı şiirlerini bestelemiştir.
2. En iyi tatil, ıssız ve sessiz bir ormanda yapılandır.
3. Türkiye Avrupa Birliğine girmek için çeşitli girişimlerde bulundu.
4. Köyden kente göçün en bilinen ve kabul gören sebebi, işsizliktir.

5. Yazarın tanınması için adını daha sık duyurması gerekiyor.
6. İzlediğimiz oyunda dört kadın, üç de erkek oyuncu vardı.


Kılavuz Bilgi

Doğrudan - Dolaylı Anlatımlı Cümleler
Bir kişinin cümlesinin değiştirilmeden, söylendiği biçimiyle üçüncü bir kişiye aktarıldığı yargılara “doğrudan anlatımlı
cümleler” denir.
Bir cümlenin biçimleri değiştirilerek üçüncü kişiye aktarıldığı yargılara “dolaylı anlatımlı cümleler” denir.


Örnek : Hiç kimse beni anlamıyor, dedi. Doğrudan Anlatım
Hiç kimsenin onu anlamadığını söyledi. Dolaylı Anlatım


Alıştırma
Alıştırma–4
Aşağıdaki cümleler, doğrudan anlatımlı ise “DR”, dolaylı anlatımlı ise “DL” olarak belirtiniz.

1. Annem, yemeğimi bitirmeden dışarı çıkamayacağımı söyledi.
2. Geç saatlere kadar dışarıda olmak istemiyorum, demiş Ahmet.
3. Kulüp başkanı, sporun ülke tanıtımında önemli bir yer tuttuğunu söyledi.
4. Erdem, “Bu işi, belli bir yaşa geldikten sonra bırakacağım.” demiş.

5. Yaz gelince umarsızca gezeceğim, demiş.
6. “Sınav sonuçlarınız pek iyi değil.” dedi öğretmen.
7. Evdeki hesabın çarşıya uymadığını söylüyor.
8. Günlerimizi sakince geçirirsek iyi olur, dedi.


49

Atasözü, Özdeyiş (Vecize), Öznel-Nesnel Cümleler, Doğrudan-Dolaylı Anlatımlı Cümleler, Neden (Sebep)-Sonuç
Cümleleri, Amaç-Sonuç Cümleleri, Koşul-Sonuç Cümleleri (Şart Cümleleri), Karşılaştırma Cümleleri


Kılavuz Bilgi

Neden (Sebep) - Sonuç Cümleleri
Yargının herhangi bir sebebe bağlı olarak gerçekleştiği cümlelerdir. Bir cümlede yükleme sorulan “Niçin?” sorusu,
neden-sonuç ilişkisini verir.


Örnek: Dişim ağrıdığı için uyuyamıyorum.
sebep sonuç


Amaç - Sonuç Cümleleri
Bir yargının hangi amaçla yapıldığının belirtildiği cümlelerdir.


Örnek: Para çekeyim diye sıraya girdim.
amaç sonuç


Uyarı : Amaç-sonuç cümleleri, “amacıyla” sözcüğüyle okunabilir.

Uyarı: Amaç-sonuç cümlelerinde hedef belliyken hedefe ulaşılıp ulaşılmadığı belli değildir.


Koşul - Sonuç Cümleleri (Şart Cümleleri)
Bir yargının gerçekleşmesinin başka bir yargının gerçekleşmesine bağlı olduğu cümlelerdir. Bu cümlelerde “-se/-sa,-
ınca,-dıkça” gibi ekler yer alır.

Örnek: Dikkatli hareket edersem zirveye ulaşırım.
koşul sonuç


Uyarı: Cümleye sorulan “Hangi şartla?” sorusu koşul-sonuç ilişkisini verir.





Alıştırma
Alıştırma–5
Aşağıdaki cümleleri, yanda verilen anlam özelliklerinden uygun olanlarıyla eşleştiriniz.

1. Daha az kira ödemek için farklı bir semte taşınacakmış.

2. Seda, işlerini bitirmek için acele ediyormuş. a. Amaç - sonuç

3. Maaşlarımız zamanında yatmadığından kirayı ödeyemedik. b. Sebep - sonuç

4. Elbisemi yarın geri getirmek üzere alabilirsin.
c. Koşul - sonuç

5. Spor yapıyorum diye önüme konan her şeyi yiyemem.

6. Öğretmenin sözünü dinlemezsen iyi sonuçlar alamazsın.


50


Click to View FlipBook Version
Previous Book
นิทาน1
Next Book
Car dealership marketing agency