ค ำน ำ ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch กลุ่มสาระ การเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 มีเนื้อหาประกอบด้วย ชุดที่ 1 เรื่อง การวาดรูปทรงเรขาคณิต และ ชุดที่ 2 เรื่อง การใช้เครื่องมือ Stamp สร้างสรรค์ผลงาน จัดท าขึ้นเพื่อเป็น เครื่องมือในการพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิชา วิทยาการค านวณ และให้นักเรียนได้ฝึกทักษะการเขียน โปรแกรมอย่างง่าย โดยให้นักเรียนศึกษาจากใบความรู้ในชุดกิจกรรมและลงมือปฏิบัติจริงโดยใช้โปรแกรม Scratch ผู้จัดท าหวังเป็นอย่างยิ่งว่าชุดกิจกรรมกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การใช้งานโปรแกรม Scratch เบื้องต้น กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 จะเป็นประโยชน์ต่อ ผู้เรียนและครูผู้สอนที่น าไปใช้ประกอบการเรียนการสอนได้เป็นอย่างดี จีรวรรณ เศวตพงษ์
สารบัญ หน้า ค าชี้แจงส าหรับครู 1 บทบาทของครูผู้สอน 2 บทบาทของนักเรียน 3 แบบทดสอบก่อนเรียน 4 สาระส าคัญ 5 จุดประสงค์การเรียนรู้ 5 ใบความรู้ 7 แบบฝึกหัด 1 2 แบบทดสอบหลังเรียน 1 3 บรรณานุกรม 1 5
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch ชุดที่ 1 เรื่อง การวาดรูปทรงเรขาคณิต 1 ค ำชี้แจงส ำหรับครู ข้อปฏิบัติในกำรใช้ชุดกิจกรรม ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch กลุ่มสาระ การเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 มีจุดมุ่งหมายเพื่อช่วยให้การด าเนิน กิจกรรมการเรียนรู้ บรรลุวัตถุประสงค์การเรียนรู้ และมีประสิทธิภาพ ครูผู้สอนควรด าเนินการดังนี้ 1. ขั้นเตรียมกำรสอน 1.1 ศึกษาค าชี้แจงในการใช้ชุดกิจกรรมให้เข้าใจก่อนอย่างละเอียดรอบคอบ 1.2 ศึกษาสาระส าคัญและจุดประสงค์การเรียนรู้ที่จะสอน และขั้นตอนต่างๆในแผนการ จัดการเรียนรู้ให้เข้าใจชัดเจนเสียก่อน 1.3 จัดเตรียมเครื่องคอมพิวเตอร์ที่มีโปรแกรม Scratch ให้พร้อมใช้งาน 2. ขั้นสอน 2.1 ด าเนินการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ 2.2 ขณะที่นักเรียนท ากิจกรรม ครูคอยให้ความช่วยเหลือแนะน ากระตุ้นให้นักเรียนท า กิจกรรมอย่างกระตือรือร้น และตอบข้อสงสัยจ่างๆ ระหว่างเรียนพร้อมทั้งสังเกตและประเมินพฤติกรรมการ ท างานของนักเรียน 3. ขั้นหลังสอน เมื่อสิ้นสุดการปฏิบัติกิจกรรมการเรียนการสอน ครูให้นักเรียนปิดเครื่องคอมพิวเตอร์หลังใช้ งานทุกครั้ง
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch ชุดที่ 1 เรื่อง การวาดรูปทรงเรขาคณิต 2 บทบำทของครูผู้สอน 1. ศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ให้เข้าใจก่อนน าไปใช้ 2. ครูอธิบาย ชี้แจงเกี่ยวกับการศึกษาและปฏิบัติตามชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรม เบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ระดับชั้นประถมศึกษา ปีที่ 6 และแจ้งจุดประสงค์การเรียนรู้ให้นักเรียนเข้าใจ 3. ครูด าเนินการสอนตามแผนการจัดการเรียนรู้ที่ก าหนดไว้ 4. ครูก ากับติดตามการฝึกปฏิบัติกิจกรรมและให้ค าปรึกษาแนะน านักเรียน 5. ครูทดสอบนักเรียนโดยใช้แบบทดสอบย่อย หลังจากเรียนจบขั้นตอนในแผนการจัดการเรียนรู้ แต่ละชุด เพื่อวัดความรู้ความเข้าใจของนักเรียน
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch ชุดที่ 1 เรื่อง การวาดรูปทรงเรขาคณิต 3 บทบำทของนักเรียน 1. รับทราบจุดประสงค์การเรียนรู้จากครูผู้สอน เพื่อให้ทราบว่าเมื่อจบกิจกรรมการเรียนรู้แล้ว นักเรียนสามารถเรียนรู้อะไรได้บ้าง 2. ท าแบบทดสอบก่อนเรียน เป็นข้อสอบปรนัย จ านวน 5 ข้อ 3. ตั้งใจศึกษาใบความรู้ และปฏิบัติกิจกรรมตามขั้นตอนหรือค าชี้แจงของแต่ละกิจกรรม อย่างจริงจัง ระมัดระวังไม่เล่นขณะปฏิบัติกิจกรรม ตรงต่อเวลา และไม่เสียงดังรบกวนผู้อื่น 4. ปิดเครื่องคอมพิวเตอร์ทุกครั้งหลังใช้งาน 5. ท าแบบทดสอบหลังเรียน เพื่อวัดความรู้ความเข้าใจอีกครั้ง
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch ชุดที่ 1 เรื่อง การวาดรูปทรงเรขาคณิต 4 แบบทดสอบก่อนเรียน ค ำชี้แจง ให้นักเรียนเลือกค ำตอบที่ถูกต้องเพียงค ำตอบเดียว 1. จากรูป ข้อใดเขียนโปรแกรมได้ถูกต้องที่สุด ก. ข. ค. ง. 2. เมื่อคลิกธงเขียว ผลลัพธ์คือข้อใด ก. ข. ค. ง.
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch ชุดที่ 1 เรื่อง การวาดรูปทรงเรขาคณิต 5 3. ถ้าต้องการผลลัพธ์คือ "รูปสี่เหลี่ยม" ข้อใดคือการเขียนค าสั่งที่ถูกต้อง ก. ข. ค. ง. 4. บล็อกค าสั่งใดเปรียบเสมือนการลากเส้น เมื่อใช้ฟังก์ชันปากกา ก. ข. ค. ง. 5. เมื่อใช้ฟังก์ชันปากกา ค าสั่งสุดท้ายที่ควรใส่ทุกครั้ง คือ ค าสั่งใด ก. ข. ค. ง. 3 5 6
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch ชุดที่ 1 เรื่อง การวาดรูปทรงเรขาคณิต 6 ชุดที่ 1 เรื่อง กำรวำดรูปทรงเรขำคณิต สำระส ำคัญ ฟังก์ชั่นปากกาในโปรแกรม Scratch จะมีบล็อกค าสั่งที่ท างานเสมือนกับตัวละครมีปากกาที่ช่วยใน การวาดรูปติดอยู่ด้วย โดยสามารถก าหนดลักษณะปากกาได้ เช่น ก าหนดสี ขนาดเส้น การยกปากกา การวาง ปากกา จุดประสงค์ของกำรเรียนรู้ - ใช้ฟังก์ชั่นปากกาวาดรูปทรงเรขาคณิตได้(P)
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch ชุดที่ 1 เรื่อง การวาดรูปทรงเรขาคณิต 7 ใบควำมรู้เรื่อง กำรวำดรูปทรงเรขำคณิต ฟังก์ชั่นปำกกำ (Pen) ค ำสั่งปำกกำ (Pen) หรือปากกาวาดรูป เช่นเดียวกับค าสั่ง Pen ในโปรแกรมภาษา Logo ที่จะ ลากเส้นไปตามเส้นทางที่เต่าเคลื่อนที่ ดังนั้นจึงสามารถใช้ Scratch ศึกษาการเขียนโปรแกรมภาพกราฟิกได้ เช่นเดียวกัน ค าสั่ง pen จะต้องใช้ควบคู่กับค าสั่ง Motion เพื่อใช้ในการวาดรูป มีค าสั่งได้แกง pen down, pen up, set pen size to, set pen color to และ clear ดังนี้ ค ำสั่ง จรดปำกกำ (pen down) หรือจรดหัวปากกา (เริ่มวาด) เมื่อลากบล็อกค าสั่ง pen down ตาม ด้วยค าสั่ง point in direction 45 และ move 100 steps แล้ว run โดยการคลิกที่บล็อกค าสั่ง ค าสั่ง pen down จะท าการลากเส้นตามเส้นทางการเคลื่อนที่ของตัว Sprite ไม่ว่า Sprite จะเคลื่อนที่ไปที่ใด ค ำสั่ง ยกปำกกำขึ้น (pen up) หรือยกหัวปากกา เป็นค าสั่งยกเลิกการลากเส้นตามเส้นทางที่เคลื่อนที่ เมื่อสั่ง pen down ตามด้วย go to x:100 y:100 Scratch จะลากเส้นจากจุด (0,0) ไปยังจุด(100,100) แต่ เมื่อสั่ง pen up ตามด้วย go to x:-50 y:50 ตัว Sprite จะย้ายต าแหน่งไปที่จุด(-50,50) โดยไม่ลากเส้นตาม เส้นทาง ค ำสั่ง ตั้งขนำดปำกกำเป็น (set pen size to) เป็นค าสั่งก าหนดขนาดหัวของปากกา ค ำสั่ง ตั้งค่ำสีปำกกำเป็น (set pen color to) เป็นค าสั่งก าหนดสีของปากกา ซึกกงมีบล็อกค าสั่งอยู่ 2 ค าสั่งคือ ก าหนดสีตามค่าตัวเลข และก าหนดสีปากกา ค ำสั่ง ลบทั้งหมด (Clear) เป็นค าสั่งล้างรูปวาดทั้งหมดที่ Scratch วาดขึ้น
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch ชุดที่ 1 เรื่อง การวาดรูปทรงเรขาคณิต 8 กำรวำดเส้นตรง ผลลัพธ์ที่ได้ เมื่อคลิกที่ ธงเขียว ให้ตัวละครเริ่มด าเนินการ ต าแหน่งเริ่มต้นของตัว ละคร คือ x = 0 , y = 0 เป็นการสั่งให้ลบสิ่งที่โปรแกรม เขียนไว้ก่อนหน้านี้ทั้งหมด ตั้งค่าสีของปากกา ตั้งค่าขนาดของปากกา หยุดรอ 1 วินาทีก่อนเริ่มวาด วางปากกาลงบนพื้นที่ที่ต้องการวาด ยกปากกาขึ้นหลังวาดเสร็จ ลากเส้นปากการะยะทาง 100 ก้าว เพื่อไม่ให้เกิดเส้นที่ไม่ต้องการ
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch ชุดที่ 1 เรื่อง การวาดรูปทรงเรขาคณิต 9 กำรวำดรูปสำมเหลี่ยม ผลลัพธ์ที่ได้ เมื่อคลิกที่ ธงเขียว ให้ตัวละครเริ่มด าเนินการ ต าแหน่งเริ่มต้นของตัวละคร คือ x = 70 , y = 0 เป็นการสั่งให้ลบสิ่งที่โปรแกรม เขียนไว้ก่อนหน้านี้ทั้งหมด หยุดรอ 1 วินาทีก่อนเริ่มวาด วางปากกาลงบนพื้นที่ที่ต้องการวาด ลากเส้นปากการะยะทาง 200 ก้าว ยกปากกาขึ้นหลังวาดเสร็จ เพื่อไม่ให้เกิดเส้นที่ไม่ต้องการ หมุนไปทางขวา 120 องศา ท าซ้ า 3 ครั้ง
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch ชุดที่ 1 เรื่อง การวาดรูปทรงเรขาคณิต 10 กำรวำดรูปสี่เหลี่ยม ผลลัพธ์ที่ได้ เมื่อคลิกที่ ธงเขียว ให้ตัวละครเริ่มด าเนินการ ต าแหน่งเริ่มต้นของตัวละคร คือ x = 70 , y = 20 เป็นการสั่งให้ลบสิ่งที่โปรแกรม เขียนไว้ก่อนหน้านี้ทั้งหมด หยุดรอ 1 วินาทีก่อนเริ่มวาด วางปากกาลงบนพื้นที่ที่ต้องการวาด ลากเส้นปากการะยะทาง 100 ก้าว ยกปากกาขึ้นหลังวาดเสร็จ เพื่อไม่ให้เกิดเส้นที่ไม่ต้องการ หมุนไปทางขวา 90 องศา ท าซ้ า 4 ครั้ง
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch ชุดที่ 1 เรื่อง การวาดรูปทรงเรขาคณิต 11 กำรหำค่ำมุมของรูปทรงเรขำคณิต สูตร มุม = 360 จ านวนมุมของรูป ตัวอย่ำง ต้องการวาดรูป 3 เหลี่ยม มุม = 360 3 มุม = 120 องศา
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch ชุดที่ 1 เรื่อง การวาดรูปทรงเรขาคณิต 12 แบบฝึกหัด เรื่อง กำรวำดรูปทรงเรขำคณิต ค ำชี้แจง ให้นักเรียนเลือกบล็อกค าสั่งที่ก าหนดให้มาเรียงล าดับให้ได้ผลลัพธ์เป็นรูป 5 เหลี่ยม โดยเขียนโค้ด ค าสั่งใส่ในช่องว่างให้ถูกต้อง 5 1 2 3 4 5
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch ชุดที่ 1 เรื่อง การวาดรูปทรงเรขาคณิต 13 แบบทดสอบหลังเรียน ค ำชี้แจง ให้นักเรียนเลือกค ำตอบที่ถูกต้องเพียงค ำตอบเดียว 1. ถ้าต้องการผลลัพธ์คือ "รูปสี่เหลี่ยม" ข้อใดคือการเขียนค าสั่งที่ถูกต้อง ก. ข. ค. ง. 2. บล็อกค าสั่งใดเปรียบเสมือนการลากเส้น เมื่อใช้ฟังก์ชันปากกา ก. ข. ค. ง. 3. จากรูป ข้อใดเขียนโปรแกรมได้ถูกต้องที่สุด ก. ข. ค. ง. 3 5 6
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch ชุดที่ 1 เรื่อง การวาดรูปทรงเรขาคณิต 14 4. เมื่อใช้ฟังก์ชันปากกา ค าสั่งสุดท้ายที่ควรใส่ทุกครั้ง คือ ค าสั่งใด ก. ข. ค. ง. 5. เมื่อคลิกธงเขียว ผลลัพธ์คือข้อใด ก. ข. ค. ง.
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง การเขียนโปรแกรมเบื้องต้น โดยใช้โปรแกรม Scratch ชุดที่ 1 เรื่อง การวาดรูปทรงเรขาคณิต 15 บรรณำนุกรม โกสันต์ เทพสิทธิทรากรณ์. (2563). หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐาน วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6. กรุงเทพฯ : บริษัท 888 อินเตอร์กรุ๊ป จ ากัด. ทีมวิชาการ อจท. (2563). แบบฝึกหัดรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6. กรุงเทพฯ : บริษัท ไทยร่มเกล้า จ ากัด. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี กระทรวงศึกษาธิการ. (2563). แบบฝึกทักษะรายวิชา พื้นฐานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ สกสค.