The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by Ilma Fiana, 2023-04-05 10:47:01

E-Modul Aksara Jawa

E-Modul Aksara Jawa

Keywords: Aksara,Jawa,Materi Pembelajaran,Bahasa Jawa,Kelas VII,SMP,Problem Based Learning (PBL)

1 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved E-MODUL Menulis Aksara Jawa dengan Model Pembelajaran Problem Based Learning (PBL) SMP/MTs/Sederajat VII ꦲꦤꦕꦫꦏꦢꦠꦱꦮꦭꦥ ꦝꦗꦪꦚꦩꦒꦧꦛꦔ Disusun Oleh: Ilma Fiana


2 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved IDENTITAS UMUM Nama penyusun : Ilma Fiana Institusi : Universitas Negeri Seamarang Fakultas : Bahasa dan Seni Jurusan : Bahasa dan Sastra Jawa Prodi : Pendidikan Bahasa dan Sastra Jawa Mata Pelajaran : Muatan Lokal Bahasa Jawa Materi Pokok : Menulis Aksara Jawa Tahun Plajaran : 2022/2023 Jenjang Sekolah : SMP/MTs/Sederajat Kelas/Semester : VII/Genap ii


3 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved Puji Syukur konjuk dhumateng Gusti ingkang Maha Kuwaos. Bilih samenika sampun kasusun Modul aksara Jawa ingkang sampun kasalarasaken kaliyan kurikulum ingkang engga inggih punika kurikulum merdeka. Modul menika salah satunggaling bahan ajar ingkang tasih wonten kekiranganipun pramila Guru saged nambah ingkang sanesipun kagem njangkepi kepentinganipun para siswa anggenipun sinau Sumbang saran saking para guru, para pinter, saha sinten kemawon ingkang gadahi kawigatosan dhumateng pamulangan materi aksara Jawa tansah kula ajeng-ajeng. Ing wasana mugi-mugi modul menika saged mumpangati tumrap guru, langkung-langkung tumrap siswa kangge mkamajengan pasinaon. Nuwun. Penyusun Ilma Fiana ATUR PANGIRING iii


4 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved HALAMAN JUDUL............................................................................................... i IDENTITAS MODUL...........................................................................................ii ATUR PANGIRING ............................................................................................iii DAFTAR ISI......................................................................................................... iv PETUNJUK PENGGUNAAN MODUL............................................................vii PETA KONSEP..................................................................................................viii MATERI PEMBELAJARAN .............................................................................. 6 A. Aksara Jawa.......................................................................................... 6 B. Aksara Pasangan................................................................................... 8 C. Aksara Sandhangan ........................................................................... 10 D. Aksara Swara...................................................................................... 13 E. Aksara Rekan...................................................................................... 15 F. Aksara Murda ..................................................................................... 16 G. Angka Jawa......................................................................................... 18 RANGKUMAN.................................................................................................... 25 DAFTAR PUSTAKA .......................................................................................... 26 DAFTAR ISI iv


5 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved CAPAIAN PEMBELAJARAN (CP) Peserta didik mampu menulis teks paragraf aksara Jawa sesuai kaidah penulisan aksara Jawa. KOMPETENSI AWAL Sebelum menulis teks paragraf dengan aksara Jawa sesuai kaidah penulisan aksara Jawa. Siswa sudah memahami aksara Jawa, pasangan dan sandhangan. PROFIL PELAJARA PANCASILA Bernalar kritis: siswa mampu secara objektif memproses informasi,dan bertanya secara kritis. Berkebhinekaan global: siswa mampu mempertahankan budaya luhur, lokalitas, dan identitasnya serta tetap berpikiran terbuka dalam menghadapi perkembangan zaman. Beriman, bertakwa kepada Tuhan YME, berakhlak mulia: siswa membiasakan diri untuk memulai pembelajaran dengan berdoa, berbuat baik kepada sesama teman. v


6 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved vi SARANA DAN PRASARANA 1. Alat dan Bahan: Gawai dan internet untuk mengakses materi, E-Module Materi Menulis Aksara Jawa dengan Model Pembelajaran Problem Based Learning (PBL). 2. Media: flipbook E-Module Materi Menulis Aksara Jawa dengan Model Pembelajaran Problem Based Learning (PBL). TARGET PESERTA DIDIK Target peserta didik regular/umum, tidak ada kesulitan dalam menerima dan memahami materi ajar. PENDEKATAN, MODEL DAN METODE PEMBELAJARAN 1. Pendekatan Pembelajaran: Konsep dan proses 2. Model Pembelajarn: Problem Based Learning 3. Metode Pembelajaran: Model diskusi kelompok TUJUAN PEMBELAJARAN 1. Melalui model pembelajaran Problem Based Learning (PBL) setelah menyimak modul mengenai materi aksara Jawa, peserta didik mampu menuliskan aksara Jawa dengan penerapan sandhangan dan pasangan secara tepat. 2. Melalui model pembelajaran Problem Based Learning (PBL) setelah menyimak mengenai materi aksara Jawa, peserta didik mampu melakukan praktik membaca satu paragraf beraksara Jawa dengan benar secara santun dan percaya diri.


7 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved A. Orientasi Peserta Didik terhadap Masalah Pada tahap ini akan menjelaskan tentang tujuan pembelajaran serta memberikan masalah atas kasus yang nyata sesuai materi. B. Mengorganisasi Peserta Didik untuk Belajar Pada tahap ini siswa akan diminta membentuk kelompok untuk mendiskusikan masalah yang telah diberikan. C. Membimbing Penyelidikan Individu maupun Kelompok Pada Tahap ini siswa diminta untuk menulis teks beraksara Jawa dengan bimbingan dari guru. D. Mengembangkan Karya dan Menyajikan Hasil Karya Pada tahap ini siswa diminta untuk menghasilkan karya dengan berdiskusi dan mengalihaksarakan aksara latin kedalam aksara Jawa yang kemudian menyajikannya dalam diskusi atau presentasi. E. Menganalisis dan Mengevaluasi Proses Pemecahan Masalah Pada tahap ini guru dan siswa akan bersama-sama belajar mengenai materi aksara Jawa yang kemudian melakukan analisi pada masalah yang diuraikan pada tahap orientasi serta melakukan refleksi dan evaluasi terhadap materi yang telah disampaikan. PETUNJUK PENGGUNAAN MODUL Petunjuk penggunaan modul disesuaikan dengan langkah dari metode pembelajaran Problem Based Learning (PBL) vii


8 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved PETA KONSEP Materi Aksara Jawa Orientasi peserta didik terhadap masalah Mengorganisa si peserta didik untuk belajar Membimbing penyelidikan individu atau kelompok Mengembang kan karya dan menyajikan hasil karya Menganalisis dan mengevaluasi proses pemecahan masalah Menyajikan tujuan pembelajran dan permasalahan nyata dalam menulis aksara Jawa viii Menyajikan soal untuk belajar aksara Jawa dengan kerjasama kelompok Guru membimbing siswa untuk menulis aksara Jawa Siswa membuat hasil karya yang kemudian dipresentas ikan Melakukan evaluasi berdasarkan maslaah yang telah diuraikan


9 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved 1. Orientasi pada Peserta Didik Menulis Aksara Jawa 1 Tujuan Pembelajaran saking modul menika inggih siswa sagen maos ugi nulis aksara Jawa kanthi bener manut kaliyan tata cara ingkang wonten ing saben-saben ketentuan nulis aksara Jawa. Tuladha Penulisan aksara Jawa ingkang tasih salah kaya ing ngisor iki, yaiku: 1. Kembang Melati = 2. Bolu Kukus = 3. Fitri Tuku Roti 5 = 4. Adzan Maghrib = 5. Kucing Kembar = Identifikasi permasalahan kang biasa ditemuni ana ing siswa nalika nulis aksara Jawa, yaiku durung bisa mbedakake antara e pepet lan e’ taling, nalika nulis Ho tulisane gunakake huruf Ha biasa durung bisa nganggo taling tarung, nulis Fa isih nganggo aksara Pa biasa durung nganggo Fa/Va aksara rekan, nulis Dz lan Gh durung bisa nganggo aksara rekan, nulis R isih nganggo aksara Ra durung bisa nganggo layar.


10 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved 2. Mengorganisasi Peserta Didik untuk Belajar Sesampunipun nyemak masalah-masalah ingkang sampun dipunandharaken wonten ing halaman sadherengipun, samenika siswa kedah nyoba nulis aksara Jawa kangge mangertosi tingkat kemampuan siswa babagan nulis aksara Jawa. 1. Saben siswa nyoba nulis kalimat ing ngisor iki dadi aksara Jawa. Sinau Nulis Aksara Jawa No. Aksara Latin Aksara Jawa 1. Ana lan ani tuku buku tulis 5 ana ing toko buku 2. Bagas ora bisa mangkat sekolah amarga lara untu wis 3 dina 3. Susan duwe jajan lan roti 5 ananging adhine ora diwenehi 4. Sena mangan krupuk lan iwak pithek ana buri omah jam 4 sore 5. Tahun 2023 Maya wis bisa sekolah ana ing Semarang 2


11 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved 3. Membimbing Penyelidikan Individu ataupun Kelompok Guru paring bimbingan dhateng para siswa babagan cara mengalihaksarakan utawa nulis aksara latin dadi aksara Jawa. Ing ngisor iki ana lembar kerja siswa kang bisa ngelatih para siswa sinau nulis aksara Jawa. Lembar Kerja Siswa Kelas/ semester : VII/ Genap Anggota Kelompok : Materi pokok : Menulis Aksara Jawa Petunjuk belajar : 1. Para siswa damel kelompok, saben kelompok 4 siswa. 2. Menawi sampun, enggal damel teks cerita kanthi huruf latin rumiyen, salajengipun nembe dipuntulis ngagem aksara Jawa. Aksara Latin Aksara Jawa 3


12 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved 4. Mengembangkan dan Menyajikan Hasil Karya Sesampune para siswa damel cerita saking aksara latin dados aksara Jawa, proses salajengipun inggih menika menyajikan hasil karya. Hasil karya siswa yaiku cerita beraksara Jawa kang bener penulisanne kedah dipunpresentasikan ana ing kelas, tata carane yaiku: 1. Hasil cerita kang sampun dipundamel siswa lajeng ditulis malih kanthi rapi lan bener. 2. Saben anggota kelompok kudu nulis aksara Jawa saking cerita kang didamel. 3. Cerita ditulis ana ing kertas volio. 4. Cerita kang wis ditulis dikumpulna ing guru. 5. Guru paring urutan kagem siswa majeng ana ing ngarep kelas. 6. Siswa ingkang majeng namung perwakilan kelompok. 7. Ana ing ngarep siswa dipunsuwun maos hasil karya cerita beraksara Jawa ingkang sampun dipundamel. Tuladha Penulisan Cerita beraksara Jawa Aksara Latin Aksara Jawa Keyong Mas Ing Desa Dhadhapan ana mbok randha kang saben dinane menyang kali, sak wijining dina mbok randha nemu keyong mas, banjur digawa mulih ana omah. ꧋ꦺꦏꦺꦪꦁꦴꦩꦱ꧀꧉ ꧋ꦲꦶꦁꦺꦢꦱꦣꦣꦥꦤ 4


13 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved RUBRIK PENILAIAN Rubrik Penilaian Pengamatan Membaca dan Menulis Aksara Jawa No. Aspek yang dinilai Kritria Penilaian 1 2 3 4 1. Ketepatan Penulisan Aksara Jawa (Nglegena, pasangan, sandhangan) 2. Kelancaran dalam membaca aksara Jawa 3. Ketepatan intonasi dalam membaca aksara Jawa 4. Percaya diri dalam membaca aksara Jawa Jumlah Skor Keterangan: 1. Wenehana tandha centang (√) ing kriteria penilaian. 2. Kriteria penilaian (1) berarti kurang, (2) berarti cukup, (3) berarti sampun sae, dan (4) berarti sae sanget. 5


14 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved A. Aksara Jawa Aksara Jawa uga bisa diarani aksara legena lan uga ana sing ngarani kanthi sebutan nglegena. Aksara legena tegese aksara kang dhurung diwenehi pasangan lan sandhangan. Aksara Legena iku cacahe ana 20 (rong puluh). Saking 20 aksara Jawa kuwi wujude beda-beda ananging ana wujud sing meh padha. Mula kudu teliti lan ngati-ati nalika nulis aksara Jawa supaya ora kliru panulisane. Aksara Jawa saben aksarane diucapake kanthi wanda utawa “suku kata”. Wanda ing kene duweni teges gabungan antarane konsonan lan sandhangan swara a. Dene urutane aksara Jawa yaiku: ha, na, ca, ra, ka, da, ta, sa, wa, la, pa, dha, ja, ya, nya, ma, ga, ba, tha, nga. Wujude yaiku kaya ing ngisor iki. Tabel 1. Aksara Legena ꦲ ꦤ ꦕ ꦫ ꦏ ha na ca ra ka ꦢ ꦠ ꦱ ꦮ ꦭ da ta sa wa la ꦥ ꦣ ꦗ ꦪ ꦚ pa dha ja ya nya ꦩ ꦒ ꦧ ꦛ ꦔ ma ga ba tha nga Guru kaliyan siswa sareng-sareng sinau babagan nulis aksara Jawa Materi Pembelajaran dipunandharake dhateng siswa supadhos siswa saged mangertosi lan memahami bentuk-bentuk aksara Jawa, penulisan akasara Jawa kang bener, lan tuladha ingkang sampun disesuaikan kaliyan kebutuhan siswa. Materi ing Modul menika, yaiku: aksara Jawa, aksara pasangan, aksara sandhangan, aksara swara, aksara murda, aksara rekan, lan aksara wilangan utawa angka Jawa 5. Menganalisis dan Mengevaluasi Pemecahan Masalah 6


15 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved Tata cara penulisan aksara Jawa ora padha karo nulis aksara latin sing ditulis ing dhuwur garis. Aksara Jawa ditulis ana ing ngisor garis. Carane nulis aksara Jawa biasane diwiwiti saka ngisor. Ing ngisor iki tuladha tembung kang tinulis migunalake aksara Jawa. Tuladha tembung aksara Jawa: 1. Ana : 2. Sapa : 3. Nata : 4. Lara : 5. Padha : Tuladha ukara aksara Jawa: 1. Ana dhara lara : 2. Nata bata ana kana : 3. Padha maca tata cara : 4. Rada lara mata : 5. Kala-kala padha pasa : 7


16 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved B. Aksara Pasangan Aksara Jawa sing cacahe 20 (rong puluh) iku duweni pasangan dhewe-dhewe. Pasangan digunakake kanggo mateni wanda sadurunge. Kajaba wanda sing nganggo sandhangan panyigeg wanda (wignyan, layar, lan cecak). Wujude pasangan yaiku kaya ing ngisor iki. Tabel 2. Aksara Pasangan Panulisan pasangan kabagi miturut wujude lan panggonane. Miturut wujude kabagi dadi telu yaiku padha karo aksarane, separo aksarane, lan beda utawa owah saka aksarane. Miturut panggonane kabagi dadi loro yaiku jejer aksarane utawa saburine lan gandheng aksarane. 1. Miturut Wujude a. Padha karo aksarane yaiku ra, ga, ya, nga Tuladha: 1. Pahit rasane : 2. Ora gelem ngaji : 3. Mangkat gasik : 8


17 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved b. Separo Aksarane yaiku ka, dha, ta, tha, la Tuladha: 1. Mangan kacang : 2. Mangan tape : 3. Tuku iwak laut : c. Beda saka aksarane yaiku da, ma, ja, ba, ca Tuladha: 1. Ngajak mangan : 2. Adhiku doyan jajan : ꦺꦢꦴ 3. Bakso lan daging : ꦴ 2. Miturut Panggone a. Jejer karo aksarane utawa saburine yaiku ha, sa, pa Tuladha: 1. Ora enak ambune : ꦺꦲꦴꦫꦺ 2. Tuku pakan sapi : 3. Panen pari : 9


18 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved b. Gandheng aksarane yaiku na, wa, nya Tuladha: 1. Latihan nyanyi : 2. Minyak wangi : 3. Bakal nangis : C. Aksara Sandhangan Aksara sandhangan yaiku tandha sing dianggo supaya ana unen-unen vokal saliyane /a/, sing bisa uga kanggo njangkepi utawa mateni wanda supaya bisa muni kaya tembung sing diucapake. Sandhangan iku ana 4 (papat) yaiku sandhangan swara, panyigeg wanda, wyanjana lan pangkon. Diandharake kaya ing ngisor iki. Sandhangan Swara Suku, wulu, pepet, taling tarong Sandhangan Panyigeg Wanda Wignyan, cecak, layar Sandhangan Wyanjana Cakra, cakra keret, pengkal Sandhangan Pangkon Pangkon, pada (lingsa, lungsi, pangkat), lan adeg-adeg. 1. Sandhangan swara Sandhangan swara kabagi ana 5 (lima) yaiku sandhangan wulu, suku, taling, pepet, lan taling tarong. a. Sandhangan wulu kanggo nulis vokal (i) Tuladha: Sapi : (ꦱꦥꦶ) Seni : (ꦱꦼꦤꦶ) Wingi : (ꦮꦶꦔꦶ) 10


19 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved b. Sandhangan suku kanggu nulis vokal (u) Tuladha: Tuku : (ꦠꦸꦏꦸ) Buku : (ꦧꦸꦏꦸ) Paku : (ꦥꦏꦸ) c. Sandhangan taling kanggo nulis vokal (e’) Tuladha: Lele : (ꦺꦭꦺꦭ) d. Sandhangan pepet kanggo nulis vokal (e) Tuladha : Wedhi : (ꦮꦼꦣꦶ) Sandhangan pepet ora kena dianggo nulis re lan le bisa diganti nganggo pa ceret lan nga lelet a. Pa ceret (re`) aksara (ꦉ), Tuladha: Mendoan regane sewu ꦩꦼꦺꦤ ꦃꦲꦤ꧀ꦉꦒ b. Nga lelet (le`) aksara (ꦊ) Tuladha: Dolanan lemah ꦺꦢꦴꦭꦤꦤ꧀ꦊꦩꦃ e. Sandhangan taling tarong kanggo nulis vokal (o) aksara ( …ꦴ) Tuladha: Kopi : (ꦺꦏꦴꦥꦶ) Roti : (ꦺꦫꦴꦠꦶ) Loro : (ꦺꦭꦴꦺꦫꦴ ) 11


20 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved 2. Sandhangan Panyigeg Wanda Sandahangan panyigeg wanda digunakake kanggo nutup wanda kang pungkasane konsonan yaiku h, r, lan ng. a. sandhangan wignyan yaiku (h) aksara (… ) Tuladha: Omah : (ꦺꦲꦴꦩꦃ) Sirah : (ꦱꦶꦫꦃ) Sayah : (ꦱꦪꦃ) b. Sandhangan layar yaiku (r) aksara (… ) Tuladha: Kamar : (ꦏꦩꦂ) Dhamar : (ꦣꦩꦂ) Samar : (ꦱꦩꦂ) c. Sandhangan cecak yaiku (ng) aksara (…ꦁ) Tuladha: Kacang : (ꦏꦕꦁ) Lanang : (ꦭꦤꦁ) Alang-alang : (ꦲꦭꦁꦲꦭꦁ) 3. Sandhangan Wyanjana Sandhangan wyanjana cacahe ana 3 (telu) sandangan iki gunane kanggo panulisan wanda kang ditutup konsonan banjur disambung konsonan + vokal. Diandharake kaya ing ngisor iki. a. Cakra ( … ) Tuladha: cakra = ra, kramas (ꦿꦏꦩꦱ꧀) b. Cakra keret (….) Tuladha: keret = re, kreta (ꦏꦽꦠ) c. Pengkal (….ꦾ) Tuladha: pengkal = ya, Dyah (ꦢꦾꦃ) 12


21 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved 4. Sandhangan Pangkon Sandhangan pangkon utawa pangku digunakake kanthi telung perkara yaiku kanggo mateni tembung utawa mungkasi ukara, kanggo ganti tandha pada lingsa (koma), lan supaya ora nulis nganggo pasangan kang numpuk-numpuk. Diandharake kaya ing ngisor iki. 1. Pangkon yaiku paten (… ) Tuladha: Anak : (ꦲꦤꦏ꧀) Iwak : (ꦲꦶꦮꦏ꧀) Dhuwit : (ꦣꦸꦮꦶꦠ꧀) 2. Pada lingsa = koma (,) aksara (…꧈) 3. Pada lungsi = titik (.) aksara (…꧉) 4. Pada pangkat = titik loro (:) aksara (꧇) 5. Pada adeg-adeg = ꧊꧊, digunakake ing awal kalimat. D. Aksara Swara Aksara swara tegese uni utawa ing Bahasa Indonesia diarani vokal. Cacahe aksara swara ana lima, yaiku A, I, U, E, O. Aksara swara digunakae kanggo nulis tembung manca yaiku tembung manca kang diwiwiti nganggo huruf vokal. Tabel 3. Aksara Swara A I U E O ꦄ ꦆ ꦈ ꦌ ꦎ 13


22 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved 1. Aksara Swara A = (ꦄ) Tuladha: Agama : Sasi Agustus : Amerika : 2. Aksara Swara I = (ꦆ) Tuladha: Indonesia : Imam Masjid : Bangsa Inggris : 3. Aksara Swara U = (ꦈ) Tuladha: Bapake Umar : Ukraina : Ulama Besar : 4. Aksara Swara E = (ꦌ) Tuladha: Wong Eropa : Tuku Emas : Bu Guru Erna : 5. Aksara Swara O = (ꦎ) Tuladha: Sasi Oktober : ꦎ Organisasi : ꦎꦂꦒꦤꦶꦱꦱꦶ꧉ Orde Baru : ꦎꦂꦢ 14


23 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved E. Aksara Rekan Aksara Rekan yaiku aksara kang digunakake kanggo niru tetembungan kang direko dadi basa Jawa. Aksara rekan uga digunakake kanggo nulis tembung sing angel nalika ditulis nganggo aksara legena. Aksara rekan cacahe ana lima (5), yaiku: kha, dza, za, gha, lan fa/va. Tabel 4. Aksara Rekan Kha Dza Za Gha Fa/Va ꦏ꦳ ꦢ꦳ ꦗ꦳ ꦒ꦳ ꦥ꦳ 1. Aksara Kha (ꦏ꦳) Tuladha: Khamid : ꦏ꦳ꦩꦶꦢ꧀ Khatib Salat : ꦏ꦳ꦠꦶꦧ Akhmad Hadi : ꦏ꦳ꦩꦢ 2. Aksara Dza (ꦢ꦳) Tuladha: Adzan Subuh : ꦲꦢ꦳ꦤ Umar Adzam : ꦢ꦳ꦩ Nur Adzkia : ꦢ꦳ꦏꦏꦶꦲ꧉ 3.Aksara Fa/va (ꦥ꦳) Tuladha: Fakir Miskin : ꦥ꦳ꦏꦶꦂ Fatih Suyono : ꦥ꦳ꦠꦶꦃꦱꦱꦸꦺꦪꦴꦺꦤꦴ꧉ Valisa : ꦥ꦳ꦭꦭꦶꦱ꧉ 15


24 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved 4. Aksara Za (ꦗ꦳) Tuladha: Zakat Mal : ꦗ꦳ꦏꦠ Ijazah Sekolah : ꦗ꦳ꦃꦱꦼꦺꦏꦴꦭꦃ꧉ Mukjizat : ꦗ꦳ꦠ꧀꧉ 5. Aksara Gha (ꦒ꦳) Tuladha: Ghazali : ꦒ꦳ꦗ꦳ꦭꦶ꧉ Salat Maghrib : ꦒ꦳ ꧀꧉ Anisa Maghfira : ꦄꦤꦶꦱ ꦒ꦳ꦥ꦳ꦶꦫ꧉ F. Aksara Murda Aksara murda ing Basa Indonesia uga diarani aksara gedhe (huruf kapital). Aksara murda duweni kagunaan kanggo nulis asmane para leluhur, jeneng panggonan, lan lembaga. Aksara murda cacahe ana wolu (8), yaiku: na, ka, ta, sa, pa, nya, ga, ba. Aksara murda uga duweni pasangan kang jumlahe padha karo aksarane. Tabel 5. Aksara Murda Na Ka Ta Sa Pa Nya Ga Ba ꦟ ꦑ ꦡ ꦯ ꦦ ꦘ ꦓ ꦨ Tabel 6. Pasangan Aksara Murda Na Ka Ta Sa Pa Nya Ga Ba ꦟ ꦑ ꦨ ꦯ ꦞ ꦘ ꦓ ꦨ 16


25 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved 1. Aksara Na (ꦟ) Tuladha: Nawang Wulan : ꦟꦮꦁ Nabi Isa : ꦟꦧꦶꦆꦱ꧉ 2. Aksara Ka (ꦑ) Tuladha: Kabupaten : ꦑꦧꦸꦥꦺꦠꦤ꧀꧉ Kanjeng Nabi : ꦑ ꦟ 3. Aksara Ta (ꦡ) Tuladha: Karang Taruna : ꦑꦫꦁꦡꦫꦸꦤ꧉ Tanjung Mas : ꦉꦤ 4.Aksara Sa (ꦯ,) Tuladha: Surakarta : ꦯꦸꦫꦏꦂꦠ꧉ Kota Semarang : ꦺꦑꦴꦠꦉꦼꦩꦫꦁ꧉ 5. Aksara Pa (ꦦ) Tuladha: Punakawan : ꦦꦸꦤꦏꦮꦤ꧀꧉ Pajajaran : ꦦꦗꦗꦫꦤ꧀꧉ 6.Aksara Nya (ꦘ) Tuladha: Nyai Ratu : ꦘꦲꦶꦫꦠꦸ꧉ Pak Bima Nyoman : ꦘ 17 i


26 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved 7.Aksara Ga (ꦓ) Tuladha: Gunawan : ꦓꦸꦤꦮꦤ꧀. Gathutkaca : ꦓꦛꦸꦠ 8. Aksara Ba (ꦨ) Tuladha: Banyumas : ꦨꦚꦸꦩꦱ꧀꧉ Bupati Banten : ꦨꦸꦥꦠꦶꦨꦤ G. Aksara Wilangan atau Angka Angka Jawa yaiku perangane aksara Jawa kang gunane kanggo mratelake wilangan utawa angka. Paugerane nulis angka Jawa kudu diwiwiti pada pangkat ( … ) supaya ora bingungake. Menawa ing saburine angka Jawa anaburine pada lingsa ( ) utawa pada lungsi (.) ing buri angka jawa ora perlu diwenehi pada pangkat ( ). Tabel. Angka Jawa 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 ꧑ ꧒ ꧓ ꧔ ꧕ ꧖ ꧗ ꧘ ꧙ ꧐ Tuladha: ꦉꦁꦏꦶꦁ Aditiya rengking 3 ing kelas Wit pelem dhuwur nganti 12 meter ꦉꦒꦺꦤ Buku regane 3.500 rupiyah iii 18


27 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved Menganalisis Kesalahan Penulisan Aksara Jawa 1. Kembang Melati = Penulisan Kembang Melati yaiku nalika nulis e’ kudu ginakake pepet ora taling, kayata mangkene 2. Bolu Kukus = Penulisana Bolu Kukus yaiku nalika nulis Bo ginakake taling tarong, kayata mangkene 3. Fitri Tuku Roti 5 = Penulisan Fitri kudu ginakake aksara rekan Fa/Va lan nalika nulis angka kudu merhatikna tata cara penulisan angka Jawa, kayata mangkene ꧋ꦥ ꦳ 4. Adzan Maghrib = Penulisan Dz lan Gh ginakake aksara murda ora ginakake aksara nglegena utawa carakan, kayata mangkene ꦲꦢ꦳ꦤꦒ꦳ ꧀ 5. Kucing Kembar = Penulisan R bisa ginakake sandhangan layar ora perlu mateni huruf Ra, kayata mangkene 19


28 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved 20 REFLEKSI A. Refleksi Pemahaman Materi 1. Menapa mawon ingkang dipunsinauni ing materi menika? Jawab: 2. Menapa para siswa sampun saged nulis aksara Jawa? Jawab: 3. Menapa para siswa paham materi menlis aksara Jawa saking modul menika? Jawab: 4. Materi menapa ingksng para sisiwa sampun pahami saking modul menika? Jawab: 5. Materi menapa ingkang tasih dhereng dipunpahami para siswa? Jawab: B. Refleksi Minat Belajar Wenehana tandha centang (√) ing angka kang mujudake minat sinau para siswa! Kurang Baik Sangat Baik 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10


29 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved Latihan Soal! A. Pilihan Ganda Pilihen wangsulan A, B, C utawa D kang kok anggep bener! 1. Tembung “Ana” menawi dipunserat aksara Jawa yaiku…. A. B. C. D. 2. Aksara Jawa kuwi cacahe ana pira…. A. 10 B. 20 C. 30 D.15 3. Tulisan aksara Jawa “Nya” kang bener yaiku…. A. B. C. D, 4. Aksara Rekan iku cacahe ana 5, yaiku…. A. 21


30 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved B. C. ꦠ꧈ꦥ꦳꧈ꦏ꦳꧈ꦧ꧈ꦪ D. ꦏ꦳꧈ꦢ꦳꧈ꦥ꦳꧈ꦗ꦳꧈ꦒ꦳ 5. Ingkang kalebu sandhangan Panyigeg Wanda, yaiku…. A. Wignyan “ … ” B. Suku “ …ꦸ ” C. Wulu “…ꦶ” D. Taling tarong “ … ” “Aku lahir tanggal 28 November 2009” 6. Ukara kasebut yen ditulis nganggo aksara Jawa kang bener, yaiku…. A. ꦺꦟꦴꦺꦥ꦳ꦩ B. ꦺꦟꦴꦺꦥ꦳ꦩ C. ꦎꦺꦏꦴ D. ꦎꦺꦏꦴ ꧋ꦄꦤꦶꦱꦶꦤꦲꦸ ꦧꦱ ꦗꦮ ꦏꦺꦫꦴ ꦄꦪꦶꦱ꧀꧉ 7. Ukara ing dhuwur menawa ditulis nganggo aksara latin yaiku…. A. Ani sinau Basa Jawa ing kelas B. Ana sinau Basa Jawa karo Ani C. Ani sinau Basa Jawa karo Ayis 22


31 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved D. Ayis sinau Basa Jawa karo Ani “Ayo padha sinau Basa Jawa” 8. Wacane ukara ing dhuwur yaiku…. A. ꧋ꦲꦺꦪꦴ ꦥꦣ ꦱꦶꦤꦴꦲꦸ ꦧꦱ ꦗꦮ꧉ B. ꧋ꦲꦗ ꦱꦶꦤꦴꦸ ꦧꦴꦱꦴ ꦗꦴꦮꦴ꧉ C. ꧋ꦲꦪꦺꦪꦴ ꦥꦣ ꦱꦶꦤꦴꦸ ꦧꦱ꧉ D. ꧋ꦲꦺꦪꦴ ꦲꦗ ꦥꦣ ꦱꦶꦤꦲꦸ ꦧꦱ ꦗꦮ꧉ Gatekna paragraf beraksara Jawa ing ngandhap menika! 23


32 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved 9. Saka wacan ing nginggil, ingkang maringi larangan mudhik yaiku…. A. B. C. D. 10. Gatekna kalimat ing ngandhap iki! …. … Ukara kasebut menawi dipunserat ginakaken aksara latin yaiku…. A. Pageblug menika mboten namung wonten ing Indonesia B. Pageblug menika wonten ing Indonesia C. Pageblug namung wonten ing Indonesia D. Pageblug menika namung wonten ing Indonesia 24 i Rubrik Penilaian Latihan Soal Pedoman penskoran: Jumlah skor yang diperoleh X 100 = Skor Akhir Jumlah skor maksimal Keterangan skor : A. Betul x 1 = 10


33 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved Aksara Jawa uga bisa diarani aksara legena lan uga ana sing ngarani kanthi sebutan nglegena kang cacahe ana 20 (rong puluh). Dene urutane aksara Jawa yaiku: ha, na, ca, ra, ka, da, ta, sa, wa, la, pa, dha, ja, ya, nya, ma, ga, ba, tha, nga. Aksara Jawa sing cacahe 20 (rong puluh) iku duweni pasangan dhewe-dhewe. Pasangan digunakake kanggo mateni wanda sadurunge. Kajaba wanda sing nganggo sandhangan panyigeg wanda (wignyan, layar, lan cecak). Aksara sandhangan yaiku tandha sing dianggo supaya ana unen-unen vokal saliyane /a/, sing bisa uga kanggo njangkepi utawa mateni wanda supaya bisa muni kaya tembung sing diucapake. Sandhangan iku ana 4 (papat) yaiku sandhangan swara, panyigeg wanda, wyanjana lan pangkon. Aksara swara tegese uni utawa ing Basa Indonesia diarani vokal. Cacahe aksara swara ana lima, yaiku A, I, U, E, O. Aksara swara digunakae kanggo nulis tembung manca yaiku tembung manca kang diwiwiti nganggo huruf vokal. Aksara rekan yaiku aksara kang digunakake kanggo niru tetembungan kang direko dadi basa Jawa. Aksara rekan uga digunakake kanggo nulis tembung sing angel nalika ditulis nganggo aksara legena. Aksara rekan cacahe ana lima (5), yaiku: kha, dza, za, gha, lan fa/va. Aksara murda ing Bahasa Indonesia uga diarani aksara gedhe (huruf kapital). Aksara murda duweni kagunaan kanggo nulis asmane para leluhur, jeneng panggonan, lan lembaga. Aksara murda cacahe ana wolu (8), yaiku: na, ka, ta, sa, pa, nya, ga, ba. Aksara murda uga duweni pasangan kang jumlahe padha karo aksarane. Angka Jawa yaiku perangane aksara Jawa kang gunane kanggo mratelake wilangan utawa angka. Paugerane nulis angka Jawa kudu diwiwiti pada pangkat (titik dua) supaya ora bingungake. Menawa ing saburine angka Jawa anaburine pada lingsa (koma) utawa pada lungsi (titik) ing buri angka jawa ora perlu diwenehi pada pangkat (:). RANGKUMAN 25


34 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reserved Hosnan, Muhammad. 2014. Pendekatan Saintifik dan Kontekstual dalam Pembelajaran Abad 21. Bogor: Ghalia Indonesia. Kusumatuty, Abigail Josephine, Baedhowi Baedhowi, dan Tri Murwaningsih. 2018. “The Implementation of Problem Based Learning (PBL) Based E-Book to Improve The Learning Outcome of Vocational High School (VHS) Students.” International Journal of Educational Research Review 3(4): 103–10. Liana, Iskandar Wiryokusumo, dan Ibut Leksono. 2021. “Pengembangan E-Book Berbasis Problem Based Learning Pada Pelajaran Bahasa Jawa Kelas IV Sekolah Dasar.” JINOTEP (Jurnal Inovasi dan Teknologi Pembelajaran): Kajian dan Riset Dalam Teknologi Pembelajaran 8(3): 289–98. Puspitasari, Rina, Dedy Hamdani, dan Eko Risdianto. 2020. “Pengembangan E-Modul Berbasis HOTS Berbantu Flipbook Maker sebagai Bahan Ajar Alternatif Siswa.” Jurnal Kumparan Fisika 3(3): 247–54 Prastowo. A. 2015. Panduan Kreatif Membuat Bahan Ajar Inovatif.Yogyakarta: Diva Press. Rusmono. 2017. Strategi Pembelajaran dengan Problem Based Learning Itu Perlu. Bogor: Ghalia Indonesia. Setyosari, Punaji. 2020. Desain Pembelajaran. Jakarta: Bumi Aksara. Shoimin, Aris. 2014. 68 Model Pembelajaran Inovatif dalam Kurikulum 2013. Yogyakarta: Arruzz Media. Sugiyono. 2014. Metode Penelitian Pendidikan.Pendekatan Kuantitatif, Kualitatif, dan R&D. Bandung: Alfabeta. Teguh, I Made, I Nyoman Jampel, dan Ketut Pudjawan. 2014. Model Penelitian Pengembangan. Yogyakarta: Graha Ilmu. DAFTAR PUSTAKA 26


35 Document Name Your Company Name (C) Copyright (Print Date) All Rights Reservedꦲꦤꦕꦫꦏꦢꦠꦱꦮꦭꦥ ꦝꦗꦪꦚꦩꦒꦧꦛꦔ Ing ngarsa sung tuladha ing madya mangun karsa tutwuri handayani Biodata Penulis Ilma Fiana lahir ing Jepara, 28 November 2000. Putri saking Bapak Edy Santoso lan Ibu Sulastri menika kuliah wonten ing Unnes Jurusan Bahasa dan Sastra Jawa angkatan 2018. Kenya iki duweni hobi diskusi lan travelling. E-Modul Aksara Jawa Berbasis Problem Based Learning (PBL) iki minangka karya kapisan kang ditulis. Ilma duweni pangajab yen E-Modul iki bisa bukak wacana lan reverensi anyar ing pembelajran bahasa Jawa. Kanggo info lan kekancan bisa mawi instagram @ilmafiana_ lan email @[email protected]


Click to View FlipBook Version