หนังสือเรียนเรื่อง แสงและเงา

ห นั ง สื อ ป ร ะ ก อ บ ก า ร เ รี ย น

เรื่อง

การลงน้าหนักแสงเงา

โดย

ครูบงั อร อุดม

แสง หมายถงึ สิ่งท่ีทาใหเ้ รามองเหน็ วัตถุ

จะมี 2 ลักษณะ คือ
1. เกดิ ขน้ึ จากธรรมชาติ
เช่น แสงจากดวงอาทติ ย์ แสงจากดวงจนั ทร์ แสง
จากดวงดาว เป็นตน้
2. เกิดจากมนุษยส์ ร้างขนึ้
เช่น หลอดไฟ ไฟฉาย โคมไฟ เทียน เป็นตน้

แสงชว่ ยทาให้มองเห็นส่ิงต่าง ๆ ไดอ้ ยา่ ง
ชดั เจน นอกจากนนั้ แสงยังทาให้เกิดเงาของ
วตั ถุ ซง่ึ เงานีจ้ ะอยใู่ นทศิ ทางตรงขา้ มกบั แสง
เสมอ ทั้งแสงและเงาชว่ ยทาใหเ้ กิดระยะความ
ตื้นลกึ ของภาพในการเขียนภาพระบายสี
เราสามารถใช้สตี ่างๆแสดงแสงและเงาได้

1 .แสงสวา่ งจดั (HIGH LIGHT) คือ บริเวณของวัตถทุ ่ถี กู แสงสวา่ ง
โดยตรงและมากท่ีสุด การวาดถ้าเป็นวัตถแุ ข็งหรอื เป็นเงามัน ควรท้ิง
สว่ นท่ีแสงสวา่ งทส่ี ุดให้เป็นกระดาษขาวไดเ้ ลยแต่ถา้ เป็นวัตถุ
แสงเงาในการวาดเสน้ ช่วยใหง้ านวาดเส้นท่ีได้ออกมาเหมือนจริงย่ิงค่า
ของน้าหนักสมี ีคา่ ระดับมากเท่าไหร่ ก็จะเพิ่มค่าของความเหมือนมาก
เท่าน้ัน
2 .แสงสว่าง (LIGHT) คือ บรเิ วณทีไ่ มถ่ ูกแสงกระทบโดยตรงจะเป็น
แสงเรอ่ื ม ๆ เทา การวาดให้แรเงาแบบเกลย่ี เรยี บจากน้าหนักเงามา
จนถึงแสงสวา่ ง
3 .เงา (SHADOW) คือ บรเิ วณท่ีถกู แสงน้อยทสี่ ดุ การวาดควรเนน้
ส่วนท่ีเป็นเงาให้เข้ม และเน้นเสน้ รอบนอก (OUT LINE) ดงั นัน้ การ
ประกอบกันระหว่างแสงสว่างจัด แสงสว่าง และเงาจะเกดิ เป็นภาพ
สามมิติหรือภาพวาดท่ีมชี วี ติ
4 .แสงสะทอ้ น (REFLECT LIGHT) คอื บริเวณทมี่ ีแสงของวัตถุ
โดยรอบสะท้อนเข้ามาในวตั ถนุ น้ั ไมว่ ่าจะเป็นในด้านของแสงหรือเงาจะ
ได้รับอทิ ธิพลของแสงสะทอ้ นน้ไี ดเ้ หมือนกัน
5 .เงาตกกระทบหรอื เงาของวตั ถุ (CASTSHADOW) จะอยดู่ ้านเงา
มดื ของวตั ถุเสมอเป็นเงาของวัตถุที่ตกกระทบพื้น เงาของวัตถจุ ะเป็น
เชน่ ไรขึ้นอยูก่ บั รูปทรงของวัตถุและมุมของแสงที่มากระทบ

เงา คือส่วนท่ีแสงสง่ ไปไม่ถึงโดยมีวัตถุหรอื สิง่ ของบงั เอาไว้

เงาตกทอดจะมรี ปู ร่างเหมอื นวตั ถนุ นั้ ๆ เชน่ วตั ถุรปู สเ่ี หลี่ยม
เงาตกทอดกเ็ ป็นสี่เหลย่ี มเหมอื นรปู รา่ งของวตั ถุนน้ั ๆ เงาจะชดั
หรือไม่ชัดอยทู่ ่ีแสงถา้ แสงสว่างจัดเงากจ็ ะชัด ถา้ แสงสว่างนอ้ ย
เงากไ็ ม่ชัด

เงาของวตั ถมุ ากนอ้ ยเพียงใดข้นึ อยกู่ บั แสงสวา่ งท่มี ากระทบวตั ถุ
น้ันแสงสวา่ งนอ้ ยเงาทเ่ี กดิ ขึ้นกบั วตั ถุก็จะนอ้ ย
ถ้าแสงสวา่ งจัดมากเงาของวัตถทุ ีป่ รากฏกจ็ ะเขม้ ชดั มากขน้ึ ด้วย
ลักษณะของเงาตกทอด

• เงาตกทอด หมายถงึ แสงสวา่ งท่มี ากระทบวตั ถุแลว้ เกดิ เป็น
เงาตกทอดไปยงั พ้ืนทที่ วี่ ัตถนุ น้ั วางอยู่

• เงาคาบเก่ยี ว หมายถงึ แสงสวา่ งทม่ี ากระทบวัตถุแลว้ เกิดเป็น
เงาตกทอดไปยงั พ้ืนและมวี ัตถใุ กลเ้ คยี งวางอยหู่ รอื วางอยู่ใกล้
ผนังเงาท่ใี กลผ้ นงั เงาทเ่ี กดิ ขน้ึ กจ็ ะเกดิ จากพื้นและทอดไปยัง
วัตถุใกล้เคียง

น้าหนักแสงและเงา
แสงและเงา (LIGHT AND SHADOW) ในการวาดภาพ
ลายเสน้ น้นั น้าหนักแสงเงาเป็นส่งิ ท่สี าคญั อย่างยิง่ ในการ
ทางาน เพราะแสงเงาจะช่วยทาให้ผลงานทีส่ รา้ งสรรค์ออกมา
เหมือนจริงมากยิ่งขึ้น การวาดภาพทมี่ กี ารแสดงน้าหนกั แสง

เงาท่ีชดั เจนนนั้ จะถ่ายทอดตามสายตาทม่ี องเหน็
เชน่ ความลึก ตนื้ หนา บาง นนู เรยี บ โค้ง เว้า ได้ชัดเจน
มากกวา่ ภาพทีแ่ สดงด้วยเสน้ เพียงเส้นเดยี ว จะใชค้ ่าน้าหนัก

แสงเงาทงั้ หมด 10 ระดบั ในการศึกษา
เพื่อใหผ้ ลงานท่อี อกมาน้ันสมจริงมากย่งิ ขึ้น

1. .ภาพแสงเงา 2 ระยะ หมายถงึ ภาพที่แสดงเพียง 2 ระยะ
ส่วนใหญจ่ ะเห็นเงาเป็นเพียงแผ่นบางๆเนน้ ส่วนรายละเอียด
(DETAIL) น้อง
2. ภาพแสงเงา 3 ระยะ หมายถงึ ภาพที่แสดงน้าหนกั แสง
เงาคอ่ นข้างชัดเจนมากกวา่ ภาพ 2 ระยะ เหน็ รายละเอยี ดได้
มากกว่า แสดงสว่ นที่เป็นแสงสว่างและเงามดื ไดช้ ดั เจนกว่า
3. ภาพแสงเงากลมกลืน หมายถึง ภาพท่ีแสดงแสงเงา
ใกลเ้ คียงธรรมชาตมิ ากทสี่ ุดรายละเอยี ดชัดเจนจะเป็น
ภาพวาดที่มลี ักษณะเหมอื นจริงมาก

ทศิ ทางแสง

เรียนร้ทู ศิ ทางของแสงกัน เพราะแมว้ ่าแสงทมี่ ี
แหล่งกาเนิดมาจากทเี่ ดยี วกันแตห่ ากวา่ มที ศิ ทาง
ท่แี ตกต่างกันจะสง่ ตอ่ มติ ขิ องภาพ หรืออารมณ์
ของภาพได้ ดงั น้นั ในการถา่ ยภาพไมว่ ่าจะมือใหม่

หรอื มอื อาชพี สง่ิ ทีค่ วรพิจารณาอกี อยา่ งคือ
ความเหมาะสมของทิศทางของแสง

1. ทิศทางแสงบน คอื แหล่งกาเนดิ แสงจะอยู่บนหวั
เราหรอื มุมสงู นน่ั เอง ยกตวั อย่าง
การถ่ายภาพในตอนกลางวนั ดวงอาทติ ยจ์ ะอยดู่ ้านบนหัว
เราแสงทีอ่ อกมาจะมคี วามเข้มสงู และกระจายเตม็ พ้ืนท่ี
และจะทาใหเ้ กิดเงาตกกระทบทางด้านลา่ งของวตั ถุ แสง
ในทิศทางนไ้ี มเ่ หมาะในการถา่ ยภาพคนเพราะว่าจะเกดิ เงา
บรเิ วณใต้ตา ปาก และจมกู

การถา่ ยภาพที่เหมาะสมกบั แสงในทศิ ทางน้ี เช่น
การถา่ ยภาพกิจกรรมทว่ั ๆ ไป เชน่ การแสดงตา่ ง ๆ
ภาพการแขง่ ขันกฬี า เนอื่ งจากแสงจากทศิ ทางดงั กลา่ ว

จะมีความแรงและมกั จะไมถ่ กู บดบังจากวัตถุอื่นๆ

2. ทิศทางแสงขา้ ง หมายถึงทกุ ทศิ ทางทมี่ าจากทาง
ด้านขา้ ง ไมว่ า่ จะมาตรงๆ หรือเฉยี งก็ตาม แสงทีม่ า
จากดา้ นขา้ งนี้ จะทาใหภ้ าพมมี ิติ แต่จะทาใหเ้ กิดแสง
เงาทางด้านตรงขา้ มของแสง คือถา้ แสงมาด้านซ้ายก็
จะเกดิ เงามืดทางดา้ นขวานน่ั เอง มือใหม่ควรระวงั ใน
จดุ นี้ด้วย สาหรบั แสงข้างเหมาะสาหรบั การวาดภาพ
หลายประเภท อาทิ เช่น วาดภาพคน วาดภาพวิว
ทวิ ทัศน์ วตั ถุ สง่ิ ของ เพราะแสงจะทาให้วตั ถดุ มู มี ติ ิ
ไม่เรยี บแบนจนเกินไป

3. ทศิ ทางแสงดา้ นหน้า แสงจะมาทางดา้ นหลงั ของ
วัตถุท่เี ป็นแมแ่ บบ หรือถา้ เรยี กเป็นคาพูดท่เี ราคน้ เคย
กันดกี ค็ อื ทิศทางย้อนแสง นน่ั เอง จะเป็นการ
ถ่ายภาพยอ้ นแสง ซงึ่ โดยปกตแิ ลว้ การถา่ ยถาพย้อน
แสงจะทาใหภ้ าพไมส่ วย หนา้ จะมืด หรอื วตั ถุหรือ
แมแ่ บบจะกลายเป็นเงาดา จะเหน็ เป็นแคร่ ูปรา่ งของ
วัตถทุ ่ีตัดกบั แสงจากท้องฟา้

4. ทิศทางแสงด้านหลัง คอื ทศิ ทางของแสงจะเข้า
มาทางด้านหน้าของตวั แบบหรือวัตถุ หรือทิศทางตาม
แสง เหมาะสาหรับการถ่ายภาพทัว่ ไป เช่น การ
ถา่ ยภาพวิวทวิ ทศั น์ หรอื ภาพคน เม่อื ถ่ายออกมาแลว้
จะให้ภาพท่ีเหน็ รายละเอยี ดตา่ งๆ ของวัตถคุ รบทุก
ส่วนชดั เจน ไมเ่ กดิ เงาทางด้านหน้า เงาจะไปตกอยู่
ทางดา้ นหลังแทน

การลงน้าหนกั แสงเงา

แสงนน้ั สามารถแยกตามแหลง่ กาเนดิ แสงได้เป็นสอง
ลกั ษณะคือแสงจากธรรมชาติ อย่างเชน่ แสงจากดวงอาทติ ย์
และแสงจากมนูษยส์ ร้างขนึ้ เช่น หลอดนอี อน โคมไฟ

การลงน้าหนกั ของแสงเงาสามารถสรา้ งความต้ืนลกึ
ใหก้ บั วตั ถไุ ด้และดมู ีมติ ิมากขนึ้ ในการลงน้าหนักของแสงเงา
ในหวั ข้อนี้ไม่เน้นว่าจะตอ้ งเป็นการสานเสน้ หรอื เกล่ียน้าหนัก
ใหเ้ กิดมติ ิเหมอื นจรงิ แต่เนน้ การลงน้าหนกั ของเงาแบบเป็น
ค่าน้าหนัก เทา หรือดา ค่าเดยี วไปเลยก็ได้ ซง่ึ สงิ่ สาคัญใน
การเรยี นรู้เร่ืองแสงเงาอยทู่ ค่ี วามเขา้ ใจในทิศทางของแสง
และผลกระทบของแสงที่มีต่อวัตถุ แลว้ กอ่ ใหเ้ กดิ ลกั ษณะของ
เงาในรูปแบบใดมากกว่าซึ่งโดยธรรมชาตแิ สงและเงาสามารถ
แบ่งออกเป็นหลายลักษณะ

- แสงสวา่ งทส่ี ุด (Highlight) อยู่ในสว่ นที่กระทบกบั
แสงโดยตรง ทาให้บริเวณนั้นมคี วามสว่างมากทสี่ ดุ
- แสงสว่าง (Light) อยใู่ นสว่ นทไ่ี มไ่ ด้รบั การกระทบของ
แสงโดยตรง ได้กไ็ ดร้ ับอทิ ธพิ ลของแสงนน้ั โดยมีคา่
น้าหนักแสงท่สี องรองจาก hightlight

- เงา (Shadow) อยใู่ นสว่ นรบั อิทธิพลของแสงน้อย
มากแต่กย็ งั ไม่เขม้ ทีสดุ
- เงามดื (Core of Shadow) อยใู่ นสว่ นท่ีวตั ถไุ ม่ไดร้ ับ
อิทธพิ ลของแสงเลยและเป็นสว่ นที่มดื ทส่ี ุด

- แสงสะท้อน (Reflects Light) บรเิ วณของวัตถทุ ่ีไม่ไดร้ บั แสง
โดยตรง แตเ่ ป็นการสะท้อนของแสงจากวัตถใุ กล้เคียง สะทอ้ นยอ้ น
แสงเข้ามากระทบยก ตวั อยา่ งเชน่ ถา้ วางแจกนั บนโต๊ะทีม่ ผี นื ผา้ สแี ดง
คลมุ อยู่ แสงทีต่ กกระทบผา้ สแี ดงกจ็ ะสะทอ้ นปรากฏเป็นสแี ดงท่ีแจกนั
น้นั ดว้ ย

- เงาตกทอด (Cast Shadow) บรเิ วณทเี่ งาของวัตถุน้นั ๆ จะมี
ขนาดและรปู ทรงของเงาไปตามวตั ถทุ ีแ่ สงนนั้ ตกกระทบโดยทอดไปตาม
พื้นหรอื ตามวตั ถุอืน่ ทรี่ องรับ โดยมนี ้าหนักเขม้ กว่าบริเวณแสงสะทอ้ น

การศึกษาลักษณะของแสงและเงานนั้ ควรวาดภาพในหลายๆมมุ เพื่อ
ศึกษาทศิ ทางของแสงในแบบตา่ งๆดู ไมว่ า่ จะเป็นแสงจากด้านหนา้
ดา้ นหลงั ดา้ นข้าง ดา้ นเฉียง ดา้ นบน หรอื เพ่ิมแหล่งกาเนิดแสงให้มาก
ขน้ึ
แลว้ ดูภาพในมมุ เดมิ วา่ แตกต่างกนั อย่างไร เพื่อให้มีความแม่นยาในการ
ทาความเข้าใจเรอื่ งการตกกระทบของเงา ท่เี กิดบนตัววัตถุเองหรอื ที่
พ้ืนวัตถุอ่นื ซึ่งความรูค้ วามเข้าใจในส่วนนจี้ ะต้องนามาใช้อีกมากในการ
ทางานแอนเิ มชัน ท่ีตอ้ งมกี ารวาดและออกแบบทศิ ทางแสงเอง

1
เร่ิมด้วยการวาดเส้นขนานสาหรับการแรเงาขน้ั พื้นฐาน.
การวาดเสน้ แรเงาคอื การวาดเสน้ ขนานเรียงตอ่ กนั เพื่อให้มันเสมือน
เป็นเงาในภาพวาด สามารถบีบให้เส้นน้ันเรยี งชิดกันเพ่ือทาเป็นเงา
เขม้ หรือถา่ งเส้นออกจากกันเพื่อทาให้บรเิ วณตรงนน้ั ดูสว่างขึน้ ก็ได้
ขีดเส้นแรเงาเหล่านีภ้ ายในการตวดั คร้ังเดียวเพ่ือทาใหม้ นั ดู

สม่าเสมอกนั
เส้นแรเงานสี้ ามารถใช้ได้ทงั้ เส้นแนวนอน
แนวตั้งหรือแนวทแยงองศาเทา่ ไหร่กไ็ ด้
ใช้แบบเสน้ แรเงาน้นั วาดไปตามเหลี่ยมมมุ ของวัตถเุ พ่ือทาใหม้ ันดู

เป็นสามมิติ
เช่น แรเงาวัตถุทรงกลมด้วยเส้นโคง้ แทนท่ีจะเป็นเส้นตรง

2
ใชก้ ารวาดเส้นแรเงาแบบกางเขนเพื่อให้แรเงาไดเ้ รว็ ขน้ึ .
การวาดเส้นแรเงาแบบกางเขนนัน้ จะเพ่ิมเสน้ อกี ชัน้ หนึง่ ที่มที ิศทางไป
ในทางตรงกนั ขา้ ม เช่น ในตอนแรกวาดเส้นแนวนอนแล้วค่อยวาด
เสน้ แนวต้งั ทับลงไป วิธแี รเงาแบบนจี้ ะชว่ ยให้คณุ ทาพื้นทบ่ี รเิ วณนน้ั

ใหเ้ ขม้ ข้นกวา่ การวาดเสน้ แรเงาพ้ืนฐาน
วาดเสน้ แรเงาแบบกางเขนชดิ กนั เพ่ือใหบ้ รเิ วณนน้ั เขม้ มากขน้ึ

หรือถา่ งมันออกใหม้ นั ดูสวา่ งขนึ้
ใชก้ ารวาดเส้นแรเงาโดยไมต่ อ้ งวาดซ้อนอีกช้นั ถ้าจะใหเ้ งานนั้ จางลง

3
ใชว้ ธิ กี ารลงจดุ เพื่อใหด้ มู สี ไตลม์ ากข้นึ .
การลงจุดเป็นวธิ กี ารยกดนิ สอข้ึนลงบนกระดาษทาใหเ้ กิดกลุม่ จุด
บนภาพวาด ลงจดุ ชดิ ๆ กนั จะทาให้บรเิ วณนน้ั ดูเขม้ ข้ึน
แทนท่ีจะมีแต่จดุ ลงวาดเส้นส้นั ๆ ท่ีเหลื่อมซอ้ นกันจะทาให้การแรเงา
มีลกั ษณะคลา้ ยภาพสไตล์อมิ เพรสชน่ั นิสตม์ ากข้นึ
การลงจุดใช้ไดด้ กี ับการแรเงาดว้ ยปากกาหรือดนิ สอสชี นิดหัวหนา

4
ใชก้ ารเกล่ยี เพ่ือใหด้ กู ลมกลืนกนั .
การเกล่ยี เงาจะทาใหภ้ าพดนู ่มุ นวลกลมกลนื และดูสมจริงแต่
ตอ้ งอาศยั เวลาและเทคนคิ มากที่สุดถ้าจะทาให้ออกมาได้ถูกต้อง
ให้แรเงาดว้ ยปลายด้านข้างของดินสอดาไสอ้ ่อน แลว้ คอ่ ยเพิ่ม
แรงกดหนกั เบาบนกระดาษเพื่อลงเงามืดและจาง
ดินสอสีมีระดับความแข็งของไสแ้ ตกตา่ งกัน ซง่ึ จะถูกแยกดว้ ย
ตวั เลขและตัวอักษรไม่ B ก็ H ไส้แบบออ่ นนนั้ จะใชส้ ญั ลกั ษณ์
ตวั อกั ษร B และจะยง่ิ ออ่ นลงเม่ือตัวเลขสูงข้ึน ดินสอไสแ้ ข็งจะ
ใช้สญั ลักษณต์ วั อักษร H และจะยงิ่ ใช้แรเงายากขึ้นเมื่อตัวเลข
ย่ิงสูงข้ึน ดนิ สอเลข 2 มาตรฐานน้ันจะมีความแข็งที่ HB
ซง่ึ เป็นค่ากง่ึ กลางระหว่างไสแ้ บบออ่ นและแข็ง
ฝึกลงแรเงาบนรปู ทรงหลายเหล่ียมมุม อยา่ งเช่นรปู ลูกบาศก์
หรือทรงกลมกอ่ นจะกระโดดไปแรเงาภาพวาด

การลงน้าหนกั แสงเงาแบบสี

ศกึ ษาเพ่ิมเติมไดท้ ่ี

QR Code