หลกัสูตรท้องถิ่น เรื่องวัดถ ำ้คูหำภิมุข ชั้นประถมศึกษำปี ที่ 5 ตรงตำมค ำอธิบำยรำยวิชำ และมำตรฐำนรำยวิชำ ตำมหลกัสูตรแกนกลำงกำรศึกษำข้ันพื้นฐำน พุทธศักรำช 2551 ชื่อ นำงสำวนูฟิรดำวห์นำแว รหัสนักศึกษำ 406403034 นักศึกษำชั้นปี ที่3 สำขำสังคมศึกษำ คณะมนุษยศำสตร์และสังคมศำสตร์ มหำวิทยำลัยรำชภัฏยะลำ
คู่ม ื อกำรจัดกำรเรียนรู้ หลกัสูตรท้องถิ่น เร ื่องวัดถ ้ำคูหำภิมุข ขั้นมัธยมศึกษำปี ที่ 5 แนวคิด ตามความ มาตรา 27 พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติพุทธศักราช 2542ได้ก าหนดหลักสูตรแกนกลาง การศึกษาข้นัพ้ืนฐาน เพื่อความเป็นไทยความเป็นพลเมืองที่ดีของชาติการดา รงชีวิตการประกอบอาชีพตลอดจน การศึกษาต่อ และให้สถานศึกษาข้นัพ้ืนฐานจัดทา สาระของหลกัสูตรตามวตัถุประสงค์ที่กา หนด ในส่วนที่ เกี่ยวกับสภาพปัญหาในชุมชนและสังคม ภูมิปัญญา ท้องถิ่น คุณลกัษณะที่พึงประสงค์เพื่อเป็นสมาชิกที่ดีของ ครอบครัว ชุมชน สังคม และประเทศชาติ ซึ่งหมายถึง สถานศึกษาต้องจัดการศึกษาให้มีความสอดคล้องกับ ความตอ้งการของชุมชนทอ้งถิ่นและผูเ้รียนเป็นส าคญัเพื่อนา มาสู่การแกปัญหาและควาต้องการของสังคม และ ้ นา ภูมิปัญญาทอ้งถิ่นเขา้มาเป็นส่วนหน่ึงของการจดัการศึกษาดว้ย หลกัสูตรทอ้งถิ่น เรื่อง วดัถ้า คูหาภิมุข เป็ นรูปแบบของการพัฒนาการเรียนรู้เพื่อสร้างองค์ความรู้ ที่มา ของการการสร้าง พระนอน พระพุทธไสยาสน์รูปป้ันยกั ษ์ ที่ต้งัภูมิศาสตร์ของวดัถ้า คูหาภิมุขวดัถ้า คูหาภิมุข หลกัฐานสิ่งของที่ยงัหลงเหลืออยู่การอนุรักษแ์ละการดูแลสถานที่วดัถ้า คูหาภิมุข ลงพ้ืนที่สา รวจวดัถ้า คูหาภิมุข สามารถวิเคราะห์เป็ นองค์ความรู้ได้น าความรู้ที่ได้จากเรื่องวดัถ้า คูหาภิมุข ไปเผยแพร่ความรู้ให้หลากหลายใน รูปแบบต่าง ๆ เพื่อให้คนรู้จักอย่างกว้างขวางหลากหลาย หลักกำร เพื่อจดัหลกัสูตรทอ้งถิ่น เรื่องวดัถ้า คูหาภิมุขใหส้อดคลอ้งกบัหลกัสูตรการศึกษา ข้นัพ้ืนฐานที่มุ่งเนน้การจดัการเรียนรู้ดว้ยตนเอง โดยการฝึกปฏิบตัิเพื่อใหน้กัเรียนไดม้ีการพฒันาท้งัดา้นร่างกาย สติปัญญาอารมณ์สังคม รู้จกัตนเองและมีคุณลกัษณะอนัพึงประสงค์จึงกา หนดหลกัการของหลกัสูตร ดงัน้ี
1) เป็ นหลักสูตรที่เสริมสร้างศักยภาพของผู้เรียนให้มีความรู้ความสามารถและมีทักษะในการพัฒนา ตนเองไปสู่การบริหารจัดการที่เป็ นมาตรฐาน 2) เป็ นไปตามหลักการท างานในการวิเคราะห์สถานการณ์เพื่อน าไปสู่การปฏิบัติงาน เพื่อให้เกิดองค์ ความรู้และทักษะการท างาน การจัดการ และการท างานเป็ นกลุ่ม โดยได้น าเอาความรู้ เรื่อง ที่มาของการสร้าง พระนอนพระพุทธไสยาสน์รูปป้ันยกัษ์ที่ต้งัภูมิศาสตร์ของ วดัถ้า คูหาภิมุข หลกัฐานสิ่งของที่ยงัหลงเหลืออยู่ การอนุรักษ์และการดูแลสถานที่วดัถ้า คูหาภิมุข โดยใช้เทคนิคหลากหลายรูปแบบ นา มาผสมผสานกนั ไดแ้ก่ กระบวนการกลุ่ม การฝึ กคิด การแก้ปัญหา การเน้นกระบวนการ และการเรียนแบบร่วมมือ ท้งัน้ีมุ่งหวงัใหผ้เู้รียน เรียนรู้เรื่องใดเรื่องหนึ่งจากความสนใจ อยากรู้อยากเรียนของผู้เรียนเอง 3) ผู้เรียนจะเป็ นผู้ลงมือปฏิบัติกิจกรรมต่าง ๆ เพื่อคันหาค าตอบด้วยตนเอง เป็ นการเรียนรู้ที่มุ่งเน้นให้ ผู้เรียนได้เรียนรู้จากประสบการณ์ตรงกับแหล่งความรู้เบ้ืองตนั โดยผูส้อนจะสนับสนุนให้ผูเ้รียนศึกษาคน้ควา้ เพิ่มเติมจากแหล่งเรียนรู้ จุดมุ่งหมำย หลกัสูตรทอ้งถิ่นฉบบัน้ีมุ่งจดัการศึกษาใหผ้เู้รียนมีความรู้และคุณลกัษณะ ดงัน้ี 1) เพื่อเสริมสร้างศกัยภาพของผูเ้รียนในการเรียนรู้จากประสบการณ์ตรงและแหล่งความรู้เบ้ืองตน้จาก ความสนใจของนักเรียน จนสามารถน ามาสรุปความรู้ด้วยตนเองได้ 2) เพื่อให้ผู้เรียนตระหนักถึงความส าคัญในการพัฒนาคุณภาพชีวิตโดยการออกแบบ และพัฒนา สภาพแวดล้อมให้สวยงามและมีคุณค่า 3) เพื่อเสริมสร้างศักยภาพของผู้เรียนให้มีความรู้ความสามารถในการวิเคราะห์สถานการณ์เพื่อน าไปสู่ การปฏิบัติงานอย่างมีกลยุทธ์ เพื่อให้เกิดองค์ความรู้โละทักษะการท างาน การจัดการ การแสวงหาความรู้ เลือกใช้เทคโนโลยีและเทคโนโลยีสารสนเทศในการท างานและการท างานเป็ นกลุ่ม 4) เพื่อพัฒนาทักษะชีวิต การจัดการกับปัญหา ความสามารถของการอยู่ ร่วมกัน เป็ นผู้มีคุณธรรม จริยธรรมด้วยการมีความเชื่อ และตระหนักว่ามนุษย์ทุกคนต้องร่วมมือกัน พึ่งพาอาศัยกันและอยู่ด้วยกันอย่างมี ความสุข และเป็ นการเรียนรู้เพื่อการพัฒนาศักยภาพของตนเองให้มีชีวิตที่งอกงาม
สมรรถนะส ำคัญของผู้เรียน หลักสูตรทอ้งถิ่นเรื่องวดัถ้า คูหาภิมุข มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้มีสมรรถนะส าคัญตามมาตรฐานการเรียนรู้จาก หลกัสูตรแกนกลางการศึกษาข้นัพ้ืนฐาน พุทธศกัราช 2551ไดแ้ก่ 1.ความสามารถในการสื่อสาร 2.ความสามารถในการคิด 3.ความสามารถในการแก้ปัญหา 4.ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต 5.ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี คุณลกัษณะอนัพงึประสงค์ หลักสูตรทอ้งถิ่นเรื่องวดัถ้า คูหาภิมุข มุ่งพฒันาผูเ้รียนให้มีคุณลกัษณะอนัพึงประสงค์ตามหลกัสูตร แกนกลางการศึกษาข้นัพ้ืนฐาน พุทธศกัราช 2551 ดงัน้ี 1..รักชาติศาสน์กษัตริย์ 2.อยู่อย่างพอเพียง 3. ซื่อสัตย์สุจริต 4. มุ่งมนั่ในการทา งาน 5. มีวินัย 6.และความเป็ นไทย 7. ใฝ่ เรียนรู้ 8. มีจิตสาธารณะ
ค ำอธิบำยรำยวิชำ ศึกษาประวตัิความเป็นมาของวดัถ้า คูหาภิมุข ที่ต้งั รวมถึงไปถึง ประวัติความเป็ นมาของพระนอน ประวตัิความเป็นมาของท่านเจา้เขาหรือรูปป้ันยกัษ์และการอนุรักษแ์ละดูแลสถานที่วดัถ้า คูหาภิมุข โดยใช้กระบวนการคิดกระบวนการทางสังคม กระบวนการกลุ่ม กระบวนการคิดวิเคราะห์ กระบวนการสืบค้นและกระบวนการสร้างความคิดรวบยอด เพื่อให้เกิดความรู้ ความเข้าใจ การเห็นคุณค่าของโบราณสถานน าไปสู่การอนุรักษ์ให้ด ารงอยู่ต่อไป ผลกำรเรียนรู้ 1.อธิบายประวตัิความเป็นมาของวดัถ้า คูหาภิมุข 2.อธิบายประวตัิความเป็นมาของพระนอนแห่งวดัถ้า คูหาภิมุข 3.อธิบายประวัติความเป็ นมาของท่านเจา้เขาหรือรูปป้ันยกัษแ์ห่งวดัถ้า คูหาภิมุข 4.อธิบายถึงการอนุรักษแ์ละดูแลสถานที่วดัถ้า คูหาภิมุข สำระส ำคัญ วดัถ้า คูหาภิมุขเป็นการศึกษาประวตัิความเป็นมาของวดัถ้า คูหาภิมุข ที่ต้งัรวมไปถึง ประวตัิความ เป็นมาของพระนอน ประวตัิความเป็นมาของท่านเจา้เขาหรือรูปป้ันยกัษ์การอนุรักษ์และดูแลสถานที่วัดคูหาภิ มุขเพื่อพฒันาศกัยภาพของผูเ้รียนใหม้ีความรักต่อโบราณสถานใหม้ากข้ึน
โครงสร้ำงหลกัสูตร 1 เนื้อหำของหลกัสูตร เน้ือหาที่กา หนดไวใ้นหลกัสูตรทอ้งถิ่นฉบบัน้ีประกอบดว้ยเน้ือหาเรื่องวดัถ้า คูหาภิมุข ช้นั ประถมศึกษา ปี ที่ 5 กลุ่มสาระสังคมศึกษา ศาสนาและวฒันธรรม ดว้ยการนา ขอ้มูลทอ้งถิ่นแหล่งเรียนรู้วิทยากรเขา้มามีส่วน ร่วมในกระบวนการจัดการเรียนรู้ 2 หน่วยกำรเรียนรู้ หน่วยการเรียนรู้ในหลกัสูตรทอ้งถิ่น เรื่องวดัถ้า คูหาภิมุขแบ่งออกเป็น 5 หน่วย ดงัน้ี หน่วยที่ 1 ประวัติความเป็ นมาของวดัถ้า คูหาภิมุข หน่วยที่ 2 ประวัติความเป็ นมาของพระนอนแห่งวดัถ้า คูหาภิมุข หน่วยที่ 3 ลกัษณะของท่านเจา้เขาหรือรูปป้ันยกัษแห่ง ์วดัถ้า คูหาภิมุข หน่วยที่ 4การอนุรักษแ์ละดูแลสถานที่วดัถ้า คูหาภิมุข 3 เวลำเรียน หลกัสูตรทอ้งถิ่น เรื่อง วดัถ้า คูหาภิมุข จดัการเรียนการสอนในภาคเรียนที่1 โดยใชเ้วลาในการจดัการ เรียนการสอนเป็นเวลา 20 สัปดาห์สัปดาห์ละ1 ชวั่โมง รวมจา นวน 20 ชวั่โมง แนวด ำเนินกำรใช้หลกัสูตร จดักิจกรรมการเรียนรู้หลกัสูตรระยะส้ัน (รายวิชาเพิ่มเติม) ดงัน้นั ในการจดักิจกรรมการเรียนการสอน ใหบ้รรลุเป้าหมายควรดา เนินการดงัน้ี 1. การจดักิจกรรมการเรียนการสอนตามหลกัสูตรทอ้งถิ่นเรื่อง วดัถ้า คูหาภิมุขได้จบัเวลาเดินวยั20 ชวั่โมง เรียนรู้ทางทฤษฎีและปฏิบตัิ
2.ครูผูส้อนควรมีความรู้ความเขา้ใจเน้ือหาและการจดัการเรียนรู้หรือเชิญวิทยากรทอ้งถิ่นเขา้มามีส่วน ร่วมในการจัดการเรียนรู้ 3. ครูผู้สอนต้องสอดแทรกคุณธรรมอันเป็ นคุณลักษณะอันพึงประสงค์ เช่น ความขยัน ความอดทน ความรับผิดชอบ ถา้มีน้า ใจความมีเหตุผลและการสร้างภูมิคุม้กนัที่ดีในตวัและความสามารถในการปฏิบตัิงาน ไดแ้ก่มีทกัษะกระบวนการทา งาน มีทกัษะการทา งานร่วมกนัและทกัษะการแสวงหาความรู้ กำรจัดกำรเรียนรู้ การจัดการเรียนรู้เป็ นกระบวนการเรียนการสอน ซึ่ งมีความส าคัญต่อการน าหลักสูตรสู่การปฏิบัติ หลกัสูตรทอ้งถิ่น เรื่อง วดัถ้า คูหาภิมุขเป็นหลกัสูตรที่มุ่งเน้นการจดัการเรียนรู้เพื่อพฒันานักเรียนทุกคนให้มี ความรู้ ทักษะการคิดวิเคราะห์ การท างานกระบวนการกลุ่ม จึงดา เนินการตามหลกัการดงัน้ี 1. หลกักำรจัดกำรเรียนรู้ การจัดการเรียนรู้เพื่อให้ผู้เรียนมีความรู้ความสามารถตามจุดมุ่งหมายและ คุณลักษณะอันพึง ประสงค์ตามที่กา หนดไวใ้นหลกัสูตรทอ้งถิ่นเรื่องวดัถ้า คูหาภิมุขโดยยึดผูเ้รียนเป็นส าคญัและเชื่อว่าทุกคนมี ความรู้ความสามารถต่อกระบวนการจัดการเรียนรู้ 2.กระบวนกำรเรียนรู้ การจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็ นส าคัญ ผู้เรียนจะต้องอาศัยกระบวนการเรียนรู้แบบร่วมมือกัน เรียนรู้กระบวนการกลุ่ม คิดวิเคราะห์ร่วมกนัภายในกลุ่ม ซ่ึงกระบวนการน้ีเป็นแนวทางในการจดัการ เรียนรู้ เพราะจะสามารถช่วยให้ผู้เรียนเกิดความรู้ได้ดีบรรลุจุดมุ่งหมายของหลักสูตร 3.กำรออกแบบกำรเรียนรู้ ครูผูส้อนต้องศึกษามาตรฐานการเรียนรู้ตัวช้ีวัด สมรรถนะที่ส าคัญของผู้เรียนจากหลักสูตร แกนกลางการศึกษาข้นัพ้ืนฐาน พุทธศกัราช 2551 หลกัสูตรทอ้งถิ่น เรื่อง วดัถ้า คูหาภิมุขแลว้ดา เนินการวิเคราะห์ หลักสูตร แล้วจึงพิจารณาออกแบบการเรียนรู้โดยเลือกใช้วิธีสอนที่เน้นผู้เรียนเป็ นส าคัญหลายรูปแบบที่เน้น อย่างชัดเจนคือรูปแบบกระบวนการท างานเป็ นกลุ่ม เพื่อให้ผู้เรียนได้พัฒนาศักยภาพและบรรลุจุดมุ่งหมายของ หลักสูตร
4. บทบำทผู้สอนและผู้เรียน ในการจดัการเรียนรู้เพื่อให้ผูเ้รียนมีคุณภาพตามจุดมุ่งหมายของหลกัสูตรทอ้งถิ่น เรื่อง วดัถ้า คูหาภิ มุข ท้งัผสู้อนและผเู้รียนควรมีบทบาทดงัน้ี 4.1 บทบำทของครู 1) สร้างบรรยากาศในการเรียนรู้กระตุ้นให้นักเรียนเกิดความสนใจในกิจกรรม การเรียนการสอน กระตุ้นให้นักเรียนวางแผนการท างานด้วยตนเอง ท างานโดยใช้กระบวนการกลุ่มอย่างมีข้ันตอน มีการ ประเมินผลการท างานและปรับปรุงแก้ไขงาน 2) ให้คา แนะนา เพิ่มเติมในสิ่งที่นกัเรียนบกพร่อง ให้คา ชมเชยเมื่อนกัเรียนกระทา ในสิ่งที่ถูกตอ้งเพราะ สิ่งเหล่าน้ีจะเป็นแรงเสริมใหน้กัเรียนมีกา ลงัใจและเกิดความเชื่อมนั่ในตนเองมากยงิ่ข้ึน 3)จัดกิจกรรมการเรียนการสอนให้ครบถ้วนสมบูรณ์ตามแผนการจัดการเรียนรู้ 4) หลีกเลี่ยงการต าหนิหรือใช้ถ้อยค าที่ท าให้นักเรียนเกิดความท้อถอย 5) เปิดโอกาสใหน้กัเรียนซกัถามขอ้สงสัยอยา่งเป็นกนัเองและสรุปเน้ือหา 6) ในกรณีที่นกัเรียนมีขอ้ สรุปไม่ชดัเจนหรือมีขอ้บกพร่องตามจุดประสงคใ์ห้ครูเพิ่มเติมส่วนน้นั ใหก้บั นักเรียน 7) ติดตามและประเมินผลการปฏิบัติงานท้งัในและนอกเวลาเรียน 8) สังเกตพฤติกรรมความรับผิดชอบ ตรงต่อเวลา ขยัน ซื่อสัตย์ พฤติกรรมนักเรียนมีแนวโน้มที่จะ พัฒนาพฤติกรรมตามที่มุ่งหวังเอาไว้ 4.2 บทบำทของผู้เรียน 1) สนใจกระตือรือร้นในการเขา้ร่วมกิจกรรมการเรียนการสอนทุกคร้ัง ทุกข้นัตอน 2) พยายามปฏิบัติงานจดัสวนถาดและดูแลสวนถาดท้งัในและนอกเวลาเรียนอยา่งสม่า เสมอ
3) ใชก้ระบวนการกลุ่มในการปฏิบตัิงานทุกข้นัตอนการทา งาน โดยคา นึงถึงบทบาทหนา้ที่ของสมาชิก ท างานด้วยความสามัคคี ซื่อสัตย์ ขยัน อดทน 4)ศึกษาวดัถ้า คูหาภิมุขจากแหล่งเรียนรู้ทอ้งถิ่นอยา่งสม่า เสมอ 5) ซักถามและขอ้คา เสนอแนะเพิ่มเติมจากครูเกี่ยวกบัวดัถ้า คูหาภิมุข 6)ศึกษาเพิ่มเติมในเวบ็ ไซตต์ ่างๆ สื่อ/แหล่งกำรเรียนรู้ 1) เอกสารประกอบการเรียนรู้ 2)แบบฝึ กทักษะ 3)วิสัยทัศน์ 4) สื่อรูปภาพ 5) ใบความรู้ 6) ใบงาน 7)แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ ทางการเรียน 8) เว็บไซต์ กำรวัดและกำรประเมินผล การวดัและการประเมินผลการเรียนรู้ของผูเ้รียน ตามหลกัสูตรทอ้งถิ่น เรื่อง วดัถ้า คูหาภิมุข เป็ นการ ประเมินเพื่อพัฒนาผู้เรียนซึ่งอยู่ในกระบวนการจัดการเรียนรู้ ผู้สอนด าเนินการเป็ นปกติในการจัดการเรียนการ สอน ใช้เทคนิคการประเมิน ตามสภาพจริง เช่น การซักถาม การสังเกตพฤติกรรมนักเรียน การตรวจ และการ ประเมินผลงานนักเรียนเป็ นรายบุคคลและรายกลุ่ม การใช้แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ ทางการเรียนเป็ นต้น ครูผู้สอนเป็ นผู้ประเมินและเปิ ดโอกาสให้ผู้เรียนประเมินตนเอง การประเมินเป็ นการตรวจสอบว่าผู้เรียนมี
พัฒนาการความก้าวหน้าในการเรียนรู้อันเป็ นผลมาจากการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนหรือไม่ และมากน้อย เพียงใด นอกจากน้ียงัเป็นขอ้มูลใหผ้ สอนใช้ปรับปรุงการเรียนการสอนของตนเองด้วย ู้ เครื่องมือที่ใชใ้นการวดัและประเมินผลมีดงัน้ี 1.แบบประเมินคุณลักษณะอันพึงประสงค์ 2.แบบประเมินความสามารถในการปฏิบัติงาน 3.แบบสังเกตพฤติกรรมการเรียน 4.แบบประเมินชิ้นงาน/ผลงาน 5.แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ ทางการเรียน เกณฑ์กำรประเมินผลกำรเรียน หลกัสูตรทอ้งถิ่นเรื่อง วดัถ้า คูหาภิมุขเป็นหลกัสูตรที่พฒันาข้ึนมาใชใ้นกิจกรรม ลดเวลาเรียนเพิ่มเวลารู้ ดงัน้นั ในหลกัสูตรจะเป็นการประเมินผลการเรียน โดยใชเ้กณฑ์ไม่ผ่าน ผ่าน ดีและดีเยี่ยม โดยมีระดบัคะแนน จากภาคทฤษฎีและภาคปฏิบตัิดงัน้ี คะแนน 80คะแนน ข้ึนไป ระดับผลการประเมินเป็ นดีเยี่ยม คะแนน 70-79คะแนน ข้ึนไป ระดับผลการประเมินเป็ น ดี คะแนน 50-69 คะแนน ระดับผลการประเมินเป็ น ผ่าน คะแนน 0-49 คะแนน ระดับผลการประเมินเป็ น ไม่ผ่าน
โครงสร้ำงรำยวิชำ กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม รายวิชาเพิ่มเติม หลกัสูตรทอ้งถิ่น เรื่อง วดัถ้า คูหาภิมุข ช้นัมธัยมศึกษาปีที่5 เวลา 20 ชวั่โมง ชื่อหน่วยกำรเรียนรู้ผลกำรเรียนรู้สำระกำรเรียนรู้เวลำ (ชั่วโมง) น ้ำหนัก คะแนน 1.ประวตัิความเป็นมาของวดัถ้า คูหาภิมุข 1 ประวตัิความเป็นมาของวดัถ้า คูหาภิมุข -ที่ต้งัของวดัถ้า คูหาภิมุข 5 25 2.ประวัติความเป็ นมาของพระ นอนของวดัถ้า คูหาภิมุข 2 ประวัติความเป็ นมาของพระนอนของวัด ถ้า คูหาภิมุข 5 25 3.ลักษณะของท่านเจ้าเขาหรือรูป ป้ันยกัษข์องวดัถ้า คูหาภิมุข 3 ลักษณะของท่านเจา้เขาหรือรูปป้ันยกัษ์ ของวดัถ้า คูหาภิมุข -ต านานเกี่ยวกับท่านเจา้เขาหรือรูปป้ัน ยักษ์ 5 25 4.การอนุรักษ์และดูแลสถานที่วัด ถ้า คูหาภิมุข 4 การอนุรักษแ์ละดูแลสถานที่วดัถ้า คูหาภิ มุข 5 25 รวม 20 100
แผนกำรประเมิน กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม รายวิชาเพิ่มเติม หลกัสูตรทอ้งถิ่น เรื่อง วดัถ้า คูหาภิมุข ช้นัมธัยมศึกษาปีที่5 เวลา 20 ชวั่โมง ชื่อหน่วยกำรเรียนรู้ผลกำรเรียนรู้ภำคเรียนที่1 ทฤษฎี ปฏิบัติ 1.ประวัติความเป็ นมาของ วดัถ้า คูหาภิมุข อธิบายประวตัิความเป็นมาของวดัถ้า คูหาภิมุข 10 15 2.ประวัติความเป็ นมาของ พระนอนแห่งวดัถ้า คูหาภิมุข อธิบายประวตัิความเป็นมาของพระนอนของวดัถ้า คูหาภิมุข 10 15 3.ลักษณะของท่านเจ้าเขา หรือรูปป้ันยักษ์แห่งวัดถ้ า คูหาภิมุข อธิบายลกัษณะของท่านเจา้เขาหรือรูปป้ันยกัษข์องวดั ถ้า คูหาภิมุข 15 10 4 .ก า ร อ นุ รั ก ษ์ แ ล ะ ดู แ ล สถานที่วดัถ้า คูหาภิมุข ปฏิบัติดูแลอนุรักษ์สถานที่วดัถ้า คูหาภิมุข 10 15 รวม 100
ภำคผนวก
ก ค ำน ำ เอกสารประกอบหลกัสูตรทอ้งถิ่น เรื่อง วดัถ้า คูหาภิมุขเป็นเอกสารประกอบหลกัสูตรทอ้งถิ่นกลุ่มสาระ การเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวฒันธรรม ฉันมธัยมศึกษาปีที่5 จะทา ข้ึนเพื่อให้ผูเ้รียนไดเ้รียนรู้และศึกษา เกี่ยวกบัเรื่องราวของวดัถ้า คูหาภิมุข ประกอบไปดว้ยเน้ือหาจา นวน 5 เรื่อง ไดแ้ก่ หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 ประวัติความเป็นมาของวดัถ้า คูหาภิมุข หน่วยการเรียนรู้ที่ 2 ประวัติความเป็ นมาของพระนอนแห่งวดัถ้า คูหาภิมุข หน่วยการเรียนรู้ที่ 3 ลกัษณะของท่านเจา้เขาหรือรูปป้ันยกัษแห่ง ์วดัถ้า คูหาภิมุข หน่วยการเรียนรู้ที่4การอนุรักษแ์ละดูแลสถานที่วดัถ้า คูหาภิมุข เน้ือหาของเอกสารประกอบหลกัสูตรทอ้งถิ่นชุดน้ีนักเรียนสามารถศึกษาไดด้ ้วยตนเอง เขา้ใจง่าย มี ภาพประกอบ มีกิจกรรมเพื่อให้นักเรียนได้ปฏิบัติเพื่อประเมินการเรียนรู้และทบทวนความรู้ ผู้จัดท าขอขอบพระคุณ คณะผู้เชี่ยวชาญ และผู้เกี่ยวข้องทุกท่าน ที่ให้ค าปรึกษาเสนอแนะ เพื่อให้การ จดัทา เอกสารหลกัสูตรทอ้งถิ่นฉบบัน้ีส าเร็จลุล่วงไดด้ีผูจ้ดัทา หวงัเป็นอย่างยิ่งว่าจะเกิดประโยชน์ต่อครูผูส้อน และนักเรียนในการน าไปใช้เพื่อพัฒนาการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ต่อไป
ข สำรบัญ เรื่อง หน้ำ ค าน า ก สารบัญ ข หน่วยการเรียนรู้ที่1 ประวตัิความเป็นมาของวดัถ้า คูหาภิมุข 1 หน่วยการเรียนรู้ที่ 2 ประวัติความเป็ นมาของพระนอนแห่งวดัถ้า คูหาภิมุข 10 หน่วยการเรียนรู้ที่ 3 ลกัษณะของท่านเจา้เขาหรือรูปป้ันยกัษแห่ง ์วดัถ้า คูหาภิมุข 14 หน่วยการเรียนรู้ที่ 4การอนุรักษแ์ละดูแลสถานที่วดัถ้า คูหาภิมุข 18 บรรณานุกรม 22
หน่วยกำรเรียนรู้ที่1 ประวัติควำมเป็นมำของวัดถ ำ้คูหำภิมุข
แบบทดสอบก่อนเรียน 2 หน่วยกำรเรียนรู้ที่1 ประวัติควำมเป็นมำของวัดถ ำ้คูหำภิมุข กลุ่มสำระกำรเรียนรู้สังคมศึกษำ ศำสนำและวัฒนธรรม ช้ันประถมศึกษำปีที่5 ค ำชี้แจง เลือกค าตอบที่ถูกที่สุดเพียงข้อเดียว โดยใช้เครื่องหมาย ลงในกระดาษ ขอ้ที่1วดัถ้า คูหาภิมุขเป็นถ้า ที่ใชใ้นการประกอบพิธีกรรมของศาสนาใด ก.ศาสนาอิสลาม ข.ศาสนาพุทธ ค.ศาสนาคริสต์ ง.ศาสนาฮินดู ข้อที่ 2 สถานที่ต้งัของวดัถ้า คูหาภิมุข ต้งัอยทู่ ี่ใด ก.ต าบลบางเขา อ าเภอหนองจิก จังหวัดปัตตานี ข.ต าบลปากล่ออ าเภอโคกโพธิ์จังวัดยะลา ค.ต าบลบางแม่นาง อ าเภอบางใหญ่ จังหวัดนนทบุรี ง.ต าบลหนา้ถ้า อา เภอเมืองยะลาจังหวัดยะลา ข้อที่ 3 ภายในวัดถ้า คูหาภิมุขเป็ นที่ประดิษฐานของอะไร ก.พระพุทธไสยาสน์ ข.รูปป้ันลิงยกัษ์ ค.พญานาค ง.เจา้แม่ลิมกอเหนี่ยว ้
3 ข้อที่ 4 วัดถ้า คูหาภิมุขถูกสร้างข้ึนในรัชสมัยใด ก.รัชกาล 1 ข.รัชกาล 4 ค.รัชกาล 10 ง.รัชกาล 7 ข้อที่ 5วัดถ้า คูหาภิมุขมีอายุราๆ กี่ปี ก.150 ปี ข.100 ปี ค.176 ปี ง.50 ปี
4 เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน หน่วยกำรเรียนรู้ที่1 ประวัติควำมเป็นมำของวัดถ ำ้คูหำภิมุข เรื่อง ประวัติควำมเป็นมำของวัดถ ำ้คูหำภิมุข กลุ่มสำระกำรเรียนรู้สังคมศึกษำ ศำสนำและวัฒนธรรม ช้ันประถมศึกษำปีที่5 ข้อ ตอบ 1 ข 2 ง 3 ก 4 ข 5 ค
ประวัติควำมเป็ นมำของวัดถ ำ้คูหำภิมุข 5 มำตรฐำน ส 4.3 เข้าใจความเป็ นมาของชาติไทย วัฒนธรรม ภูมิปัญญา มีความรัก ความภูมิใจ และ ธ ารงความเป็ นไทย สำระส ำคัญ วดัถ้า คูหาภิมุขถูกสร้างข้ึน ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาล 4 สร้างวดัข้ึน เพื่อ ประกอบพิธีบ าเพ็ญกุศลของศาสนาพุทธ อีกท้ังภายในถ้ ามีความวิจิตรงดงาม ซึ่ งมีความโดดเด่นในด้าน สถาปัตยกรรม ที่หลากหลายรูปแบบ ผลกำรเรียน อธิบายประวตัิความเป็นมาของวดัถ้า คูหาภิมุขได้อย่างถูกต้อง จุดประสงค์กำรเรียนรู้ 1. สามารถอธิบายประวัติความเป็ นมาของวดัถ้า คูหาภิมุขได้ 2. สืบค้นข้อมูล ประวัติความเป็ นมาของวัดถ้า คูหาภิมุขได้ สำระกำรเรียนรู้ ประวตัิความเป็นมาของวดัถ้า คูหาภิมุข
ประวัติควำมเป็นมำของวัดถ ำ้คูหำภิมุข 6 ที่มา https://thainews.prd.go.th/th/news/detail/TCATG190319135153652 วัดคูหาภิมุขต้งัอยู่เลขที่136 หมู่ที่1 บา้นหนา้ถ้า ตา บลหนา้ถ้า อา เภอเมืองจงัหวดัยะลาวัดคูหาภิมุขถูกสร้างข้ึน เมื่อปี พ.ศ.2390 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาล 4 ไดพ้บถ้า ใหญ่แห่งหน่ึง ภายในถ้า มี ความวิจิตรงดงามยงิ่นกับรรดาเจา้เมืองต่าง ๆ จึงได้สร้างวดัข้ึน เพื่อประกอบพิธีบ าเพ็ญกุศลของศาสนาพุทธใน หมู่บ้าน หรือ ชุมชน รวมไปถึง พระนอน รูปป้ันยกัษ์และภายในถ้า ยงัเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธไสยาสน์ ขนาดใหญ่พระพุทธรูปปางอื่นๆ มากมาย นอกจากน้ีภายในถ้า คูหาภิมุขยงัมีหินงอกหินยอ้ยเป็นรูปลกัษณะต่างๆ เช่น ม่าน เศียรช้างเอราวัณ เป็ นต้น
แบบทดสอบก่อนเรียน 7 หน่วยกำรเรียนรู้ที่1 ประวัติควำมเป็นมำของวัดถ ำ้คูหำภิมุข กลุ่มสำระกำรเรียนรู้สังคมศึกษำ ศำสนำและวัฒนธรรม ช้ันประถมศึกษำปีที่5 ค ำชี้แจง เลือกค าตอบที่ถูกที่สุดเพียงข้อเดียว โดยใช้เครื่องหมาย ลงในกระดาษ ข้อที่ 1วดัถ้า คูหาภิมุขเป็นถ้า ที่ใชใ้นการประกอบพิธีกรรมของศาสนาใด ก.ศาสนาอิสลาม ข.ศาสนาพุทธ ค.ศาสนาคริสต์ ง.ศาสนาฮินดู ข้อที่ 2 สถานที่ต้งัของวดัถ้า คูหาภิมุข ต้งัอยทู่ ี่ใด ก.ต าบลบางเขา อ าเภอหนองจิก จังหวัดปัตตานี ข.ต าบลปากล่อ อ าเภอโคกโพธิ์ จังวัดยะลา ค.ต าบลบางแม่นาง อ าเภอบางใหญ่ จังหวัดนนทบุรี ง.ตา บลหนา้ถ้า อา เภอเมืองยะลา จงัหวดัยะลา ข้อที่ 3 ภายในวัดถ้า คูหาภิมุขเป็ นที่ประดิษฐานของอะไร ก.พระพุทธไสยาสน์ ข.รูปป้ันลิงยกัษ์ ค.พญานาค ง.เจา้แม่ลิ้มกอเหนี่ยว
8 ข้อที่ 4วัดถ้า คูหาภิมุขถูกสร้างข้ึนในรัชสมยัใด ก.รัชกาล 1 ข.รัชกาล 4 ค.รัชกาล 10 ง.รัชกาล 7 ข้อที่ 5วัดถ้า คูหาภิมุขมีอายุราๆ กี่ปี ก.150 ปี ข.100 ปี ค.176 ปี ง.50 ปี
เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน 9 หน่วยกำรเรียนรู้ที่1 ประวัติควำมเป็นมำของวัดถ ำ้คูหำภิมุข เรื่อง ประวัติควำมเป็นมำของวัดถ ำ้คูหำภิมุข กลุ่มสำระกำรเรียนรู้สังคมศึกษำ ศำสนำและวัฒนธรรม ช้ันประถมศึกษำปีที่5 ข้อ ตอบ 1 ข 2 ง 3 ก 4 ข 5 ค
หน่วยกำรเรียนรู้ที่2 ประวัติควำมเป็ นมำของพระนอนแห่งวัดถ ำ้คูหำภมิุข
ประวัติควำมเป็ นมำของพระนอนแห่งวัดถ ำ้คูหำภิมขุ11 มำตรฐำน มำตรฐำน ส 4.3 เข้าใจความเป็ นมาของชาติไทย วัฒนธรรม ภูมิปัญญา มีความรัก ความภูมิใจ และ ธ ารงความเป็ นไทย สำระส ำคัญ จุดเริ่มตน้ของพระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรศรีวิชัย ได้ทราบข่าวการสร้างพระบรมธาตุจึงได้แล่น เรือส าเภามายังเมืองนครศรีธรรมราช เพื่อจะร่วมสร้างพระบรมธาตุแต่ปรากฎว่า พระบรมธาตุได้สร้างเสร็จแล้ว จึงเดินทางกลับเมืองตน และได้จอดเรือแวะพกัอยู่ริมฝั่งทะเลแลว้ข้ึนไปส ารวจดูเขาลูกน้นัก็ไดพ้บถ้า ใหญ่แห่ง หน่ึง ภายในถ้า มีความวิจิตรงดงามยงิ่นกัจึงไดร้่วมกนัสร้างพระนอนองคใ์หญ่ข้ึน ผลกำรเรียน อธิบายประวัติความเป็ นมาของพระนอนแห่งวดัถ้า คูหาภิมุขไดอ้ยา่งถูกตอ้ง จุดประสงค์กำรเรียนรู้ 1. สามารถอธิบายประวัติความเป็ นมาของพระนอนแห่งวดัถ้า คูหาภิมุขได้ 2. สืบค้นข้อมูล ประวัติความเป็ นมาของพระนอนแห่งวดัถ้า คูหาภิมุขได้ สำระกำรเรียนรู้ ประวัติความเป็ นมาของพระนอนแห่งวดัถ้า คูหาภิมุข
ประวัติควำมเป็ นมำของพระนอนแห่งวัดถ ำ้คูหำภิมขุ12 พระนอนวัดถ้า คูหาภิมุข ซ่ึงประชาชนทวั่ ไปเรียกว่า พระนอนวดัหน้าถ้า ประดิษฐานอยู่ภายในถ้า วดัคูหาภิมุข เป็นพระนอนที่เก่าแก่ที่สุดองค์หน่ึงของประเทศไทย ตา นานพ้ืนเมืองกล่าวว่า ในคร้ังที่พระมหากษตัริยแ์ห่ง ราชอาณาจักรศรีวิชัยได้ทราบข่าวการสร้างพระบรมธาตุจึงไดพ้ากนันา สิ่งของต่าง ๆ บรรทุกเรือส าเภาแล่นใบ มายังเมืองนครศรีธรรมราช เพื่อจะร่วมสร้างพระบรมธาตุแต่ปรากฎว่า พระบรมธาตุได้สร้างเสร็จแล้ว จึง เดินทางกลับเมืองตน และได้จอดเรือแวะพักอยู่ริมฝั่งทะเล แลว้ข้ึนไปส ารวจดูเขาลูกน้ัน ก็ไดพ้บถ้า ใหญ่แห่ง หน่ึง ภายในถ้า มีความวิจิตรงดงามยิ่งนัก บรรดาเจา้เมืองต่าง ๆ เหล่าน้ันจึงไดป้รึกษาหารือกันว่า เมื่อไม่ได้มี โอกาสสร้างพระบรมธาตุแลว้ก็น่าจะมาช่วยกนัสร้างพระพุทธไสยาสน์ข้ึนไวใ้นถ้า แห่งน้ีจึงไดร่วมกันสร้าง ้ พระนอนองคใ์หญ่ข้ึนเมื่อประมาณปีพ.ศ. 1300
13 ชื่อ-สกุล...........................................................................................เลขที่................ช้นั........................................ ใบงำนที่ 1 ให้นักเรียนสรุปประวัติควำมเป็ นมำของพระนอนแห่งวัดถ ำ้คูหำภิมุข มำพอสังเขป พร้อมวำดรูปภำพ พระนอน ตำมจินตนำกำรของนักเรียน และระบำยสีให้สวยงำม ประวัติควำมเป็ นมำของพระนอน ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. วำดรูปพระนอน พร้อมระบำยสีให้สวยงำม
หน่วยกำรเรียนรู้ที่ 3 ลกัษณะของท่ำนเจ้ำเขำหร ื อรูปป้ันยักษ ์แห่งวัดถ ำ้คูหำภิมุข
ลกัษณะของท่ำนเจ้ำเขำหร ื อรูปป้ันยักษ ์แห่งวัดถ ำ้คูหำภิมุข 15 มำตรฐำน มำตรฐำน ส 4.3 เข้าใจความเป็ นมาของชาติไทย วัฒนธรรม ภูมิปัญญา มีความรัก ความภูมิใจ และ ธ ารงความเป็ นไทย สำระส ำคัญ ลกัษณะของท่านเจา้เขาหรือรูปป้ันยกัษ์แห่งวดัถ้า คูหาภิมุขจะมีลักษณะเป็ นประติมากรรมรูปยักษ์ยืน ตรง รูปร่างหน้าตาคล้ายเงาะป่ าซาไก นอกจากน้ียงัเชื่อว่ายกัษต์วัน้ีมีหนา้ที่เฝ้าหนา้ถ้า คูหาภิมุขไม่ให้ผู้ใดเข้ามา ขโมยทรัพยส์มบตัิที่ฝังไวภ้ายในถ้า ไปได้และยังเป็ นที่เชื่อกนัว่ายกัษ์ตนน้ีมีความศกัด์ิสิทธ์ิสามารถบนัดาลให้ เกิดความสงบร่มเย็น ผลกำรเรียน อธิบายลกัษณะของท่านเจา้เขาหรือรูปป้ันยกัษแ์ห่งวดัถ้า คูหาภิมุขได้อย่างถูกต้อง จุดประสงค์กำรเรียนรู้ 1. สามารถอธิบายลกัษณะของท่านเจา้เขาหรือรูปป้ันยกัษแ์ห่งวดัถ้า คูหาภิมุขได้ 2. สืบค้นข้อมูล ลกัษณะของท่านเจา้เขาหรือรูปป้ันยกัษแ์ห่งวดัถ้า คูหาภิมุขได้ สำระกำรเรียนรู้ ลกัษณะของท่านเจา้เขาหรือรูปป้ันยกัษแ์ห่งวดัถ้า คูหาภิมุข
ลักษณะของท่ำนเจ้ำเขำหรือรูปป้ันยักษ ์แห่งวัดถ ำ้คูหำภิมุข 16 พ่อท่านเจ้าเขา พ่อท่านเจ้าเขา มีลักษณะเป็ นประติมากรรมรูปยักษ์ยืนตรง รูปร่างหน้าตาคล้ายเงาะป่ าซาไก ผม หยิก หนวดเครารุงรัง ดวงตาโปน มีเข้ียวงอกออกมาพน้ริมฝีปาก มีงูบองหลา (งูจงอาง) เป็ นสายสร้อยคล้องคอ ตน้ขาท้งัสองขา้งป้ันปูนเป็นสายรัดตน้แขนประดบัดว้ยหนา้บุคคลอย่างหนา้กากพรานบุญ ร่างกายท่อนล่างท า เป็นผา้นุ่งสีเหลืองมีลวดลายคลา้ยการนุ่งดว้ยหนงัสือ มือท้งัสองกุมกระบองที่มีหัวกะโหลกมนุษย์เป็ นด้ามท้าย แนบไว้กลางล าตัวอย่างทะมัดทะแมง ส่วนเท้าเปลือยเปล่าไม่สวมรองเท้า และยังเชื่อว่า ยกัษ์ตวัน้ีมีหน้าที่เฝ้าหน้าถ้า คูหาภิมุข มิให้ผูใ้ดเขา้มาขโมยทรัพยส์มบตัิที่ฝังไวภ้ายในถ้า ไปได้ นอกจากน้ียงัเป็นที่เชื่อถือกนัว่ายกัษต์นน้ีมีความศกัด์ิสิทธ์ิสามารถบนัดาลให้เกิดความสงบร่มเยน็หากผูใ้ดทา ผิดศีลธรรมหรือทา เรื่องร้ายแรงก็สามารถดน้บนัดาลให้มีอนัเป็นไป แต่หากผูใ้ดต้งัมนั่ในศีลธรรม หากยกมือ ไหว้หรือบนบานสิ่งใดก็จะไดร้ับพรสมปรารถนาโชคดีมีสุขตลอดไป
17 ชื่อ-สกุล..................................................................................ช้น........................ั เลขที่........................................... ใบงำนที่ 2 ให้นักเรียนอธิบำยรูปร่ำงลกัษณะของท่ำนเจ้ำเขำหรือรูปป้ันยักษ์มำพอสังเขป พร้อมวำดรูปภำพ พระนอน ตำม จินตนำกำรของนักเรียน และระบำยสีให้สวยงำม ลกัษณะของท่ำนเจ้ำเขำหรือรูปป้ันยักษ์ ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. วำดรูปพระนอน พร้อมระบำยสีให้สวยงำม
หน่วยกำรเรียนรู้ที่ 4กำรอนุรักษ ์ และดูแลสถำนที่วัดถ ำ้คูหำภิมุข
กำรอนุรักษ ์ และดูแลสถำนที่วัดถ ำ้คูหำภิมุข 19 มำตรฐำน ส 4.3 เข้าใจความเป็ นมาของชาติไทย วัฒนธรรม ภูมิปัญญา มีความรัก ความภูมิใจ และ ธ ารงความเป็ นไทย สำระส ำคัญ วดัถ้า คูหาภิมุขถูกสร้างข้ึน ในรัชสมยัพระบาทสมเด็จพระจอมเกลา้เจา้อยหู่วัรัชกาล4 สร้างวดัข้ึน เพื่อประกอบพิธีบา เพญ็กุศลของศาสนาพุทธอีกท้งัภายในถ้า มีความวิจิตรงดงาม ซ่ึงมีความโดดเด่นในดา้น สถาปัตยกรรม ที่หลากหลายรูปแบบ ผลกำรเรียน การอนุรักษ์และการดูแลสถานที่วดัถ้า คูหาภิมุขเป็ นสิ่งที่ควรดูแลเป็นอยา่งยงิ่ เพื่อกันความเสียหาย ต่างๆ ในถานที่โบราณ จุดประสงค์กำรเรียนรู้ 1.สามารถบอกวิธีการดูแลรักษาสถานที่วดัถ้า คูหาภิมุขได้ สำระกำรเรียนรู้ การอนุรักษแ์ละดูแลสถานที่วดัถ้า คูหาภิมุข
20 กำรอนุรักษ ์ และดูแลสถำนที่วัดถ ำ้คูหำภิมุข การอนุรักษแ์ละดูแลสถานที่วดัถ้า คูหาภิมุข มีดงัน้ี 1. ไม่ควรทิ้งขยะในบริเวณทางข้ีนและทางลงจากถ้า 2. ทา ความสะอาดบริเวณรอบ ๆ วดัถ้า คูหาภิมุข 3. ดูแลรกษาสิ่งของที่หลงเหลืออยภู่ายในถ้า ไวต้ามสภาพเดิมเท่าที่เป็นอยู่และป้องกนัไม่ใหไ้ดร้ับความเสียหาย 4. หา้มนา สิ่งของที่อยภู่ายในถ้า ออกมาโดยไม่ไดร้ับอนุญาต 5.ไม่ควรไปขีดเขียนอะไรในถ้า วดัคูหาภิมุขอาจจะทา ใหส้ิ่งของเสียหายได้
21 ชื่อ-สกุล.........................................................................................ช้นั.......................เลขที่..................................... ใบงำนที่3 ให้นักเรียนวำดรูปกำรณ์อนุรักษ์และดูแลสถำนที่วัดถ ้ำคูหำภิมุข จำกเนื้อหำข้ำงต้น พร้อมบอกว่ำเป็ นรูปกำร อนุรักษ์และดูแลสถำนอย่ำงไร
22 บรรณำนุกรม ฐานข้อมูลการท่องเที่ยว 5 จังหวัดชายแดนใต้(2561).วัดถ้า คูหาภิมุข.สืบคน้ 12 กันยายน 2566,จาก https://www.me-fi.com/tourismdb/tourism-5sbp/data_detail.php?cateLv=&cateID=&subid=19&dataID=1088 &fbclid=IwAR09jLeTopDOE1fBBgdrGI0YBp3uTjWXBXO_326VAS2KtU98X_qdWhBilGE ธรรมะไทย(2560).พระนอนวดัถ้า คูหาภิมุข.สืบคน้10กนัยายน 2566, จากhttp://www.dhammathai.org /thailand/bi22.php?fbclid=IwAR26j6s5bebitbMwom7RcX1a8y90FbpomGfbGvQUNBlL2d-rcZZKlhVDF5A ส านักศิลปากร 11 สงขลา(2560). ประติมากรรมพ่อท่านเจ้าเขา – ต านานยักษ์ศักดิ์สิทธิ์ แห่งเมืองยะลา.สือค้น 17 กันยายน 2566,จาก https://www.finearts.go.th/fad11/view/24925 ไปด้วยกัน(2562).วดัถ้า คูหาภิมุข.สืบค้น 22 กันยายน 2566,จากhttps://www.paiduaykan.com/travel /%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%84%E0%B8%B9%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0 %B8%A0%E0%B8%B4%E0%B8%A1%E0%B8%B8%E0%B8%82