TAI CHINH DANH CHO SEP_đọc thử

Tài chính dành cho sếp

HBR GUIDE TO FINANCE BASICS FOR MANAGERS
Original work copyright © 2012 Harvard Business School Publishing Corporation
All rights reserved.
Published by arrangement with Harvard Business Review Press.

TÀI CHÍNH DÀNH CHO SẾP
Bản quyền tiếng Việt © Công ty Cổ phần Sách Alpha, 2017

Alpha Books – Thương hiệu sách Quản trị kinh doanh số 1 thị trường,
thuộc Công ty Cổ phần Sách Alpha – thành viên của Alpha Publishing Group.

Alpha Books tiên phong mang tới cho doanh nghiệp, doanh nhân và người lao động
nguồn tri thức về quản trị kinh doanh mới nhất, hiện đại nhất, tiên tiến nhất của thế giới.
Alpha Books tiếp tục mở mở rộng chủ đề, nội dung và chất lượng sản phẩm, hướng tới
việc xuất bản Giáo trình đại học hiện đại, các ấn phẩm của Harvard Business Press, sản
xuất và kinh doanh dữ liệu và tri thức số cho doanh nghiệp…
Alpha Books – Tri thức là sức mạnh.

Không phần nào trong xuất bản phẩm này được phép sao chép hay phát hành dưới bất
kỳ hình thức hoặc phương tiện nào mà không có sự cho phép trước bằng văn bản của
Công ty Cổ phần Sách Alpha. Chúng tôi luôn mong muốn nhận được những ý kiến đóng
góp của quý vị độc giả để sách ngày càng hoàn thiện hơn.

Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia Việt Nam
Tài chính dành cho sếp = Finance basics for managers / Trần Thảo Lam dịch. - H. :
Công Thương ; Công ty Sách Alpha, 2021. - 212tr. ; 21cm. - (HBR guide to)(Kỹ năng quản
lý chuyên sâu dành cho người tự học)
ISBN 9786043116397

1. Quản lí tài chính 2. Doanh nghiệp
658.15 - dc23
COM0107p-CIP

Góp ý về sách, liên hệ về bản thảo và bản dịch: [email protected]
Liên hệ hợp tác về nội dung số: [email protected]
Liên hệ hợp tác xuất bản & truyền thông trên sách: [email protected]
Liên hệ dịch vụ tư vấn, đại diện & giao dịch bản quyền: [email protected]

2-



Nguyễn Minh Thiên Kim dịch
Tái bản lần thứ hai

Tài chính dành cho sếp
BAN CỐ VẤN
Đàm Bích Thủy - Võ Trí Thành - Nguyễn Đức Thành - Bùi Kim Thùy
Hà Thu Thanh - Đỗ Hòa - Vũ Tú Thành - Đậu Anh Tuấn - Nguyễn Danh Nguyên
ĐỘI NGŨ TRIỂN KHAI ALPHA BOOKS
Phụ trách xuất bản: Khuyên Trần
Điều phối viên: Hoài Thương
Thiết kế bìa: Mạnh Cường
Trình bày: Vũ Lê Thư
Thư ký xuất bản: Thủy Nguyễn

4-

Mục lục

Bạn sẽ học được gì?..................................................................9

PHẦN MỘT
TÀI CHÍNH CƠ BẢN: ĐỪNG E NGẠI
Trắc nghiệm tài chính................................................................17
Các báo cáo tài chính chủ yếu..................................................21
Các quy luật cơ bản của kinh doanh........................................51

PHẦN HAI
ĐƯA RA QUYẾT ĐỊNH ĐÚNG ĐẮN
VÀ DỊCH CHUYỂN CÁC CON SỐ
Sử dụng các báo cáo
để đánh giá sức khỏe tài chính doanh nghiệp..........................63
Tinh gọn doanh nghiệp để tăng lợi nhuận................................78
Tận dụng tài sản để đẩy mạnh tăng trưởng.............................84
Lợi nhuận khác với tiền mặt (và bạn cần cả hai)......................95
Tại sao tiền mặt lại quan trọng?..............................................108
Đòn bẩy cho bảng cân đối kế toán.........................................112

-5

Tài chính dành cho sếp
Mô hình vốn lưu động của bạn là gì?
Cùng tìm hiểu qua một điển cứu............................................121
Thấu hiểu ngôn ngữ của tỷ số lợi nhuận trên đầu tư (ROI)....132
Những công cụ thiết thực cho các quyết định quản lý..........141

PHẦN BA
NHỮNG HẠN CHẾ CỦA CÁC DỮ LIỆU TÀI CHÍNH
Những điều báo cáo tài chính không nói với bạn...................157
Năm cạm bẫy đo lường hiệu suất..........................................173
Trắc nghiệm tài chính..............................................................190
Thuật ngữ................................................................................196

6-

Bộ sách HBR Guide

Hãy trang bị cho mình những lời khuyên cần thiết để
thành công trong công việc từ thương hiệu được tin
cậy nhất trong lĩnh vực kinh doanh: tạp chí Harvard
Business Review (HBR). Đúc kết những bí quyết hành
động thiết yếu nhất từ các chuyên gia hàng đầu, bộ
sách HBR Guide (Kỹ năng quản lý chuyên sâu dành cho
người tự học) sẽ mang đến cho bạn lời giải thông minh
cho hầu hết những thách thức công việc áp lực nhất.

-7

Bộ sách HBR Guide
gồm có

1. Viết hay không khó
2. Chắp cánh ý tưởng kinh doanh
3. Kèm cặp nhân viên
4. Tài chính dành cho sếp
5. Làm đúng việc
6. Quản lý sếp và đồng cấp
7. Giải tỏa áp lực
8. “Chính trị” nơi công sở
9. Trình bày thuyết phục
10. Đưa dự án đến thành công

8-

Bạn sẽ học được gì?

Bạn sẽ bắt đầu từ đâu nếu sếp yêu cầu bạn lập bản phân
tích hòa vốn? Bạn có thể chỉ ra điểm khác biệt giữa báo
cáo kết quả kinh doanh và bảng cân đối kế toán không?
Hay điểm khác biệt giữa biên lợi nhuận gộp và doanh
thu? Bạn có hiểu tại sao một doanh nghiệp tuy có lãi
nhưng vẫn có thể bị phá sản không? Việc nắm được các
số liệu tài chính của công ty sẽ ảnh hưởng thế nào đến
sự nghiệp của bạn?

Nếu những câu hỏi như vậy khiến bạn toát mồ
hôi thì cuốn sách này sẽ giúp bạn. Tài chính dành cho sếp
mang đến cho bạn những công cụ và sự tự tin cần thiết
để nắm vững các kiến thức tài chính cơ bản mà mọi nhà
quản trị giỏi đều cần đến. Bạn sẽ học được cách để:

• Nắm vững ngôn ngữ tài chính;
• So sánh tình hình tài chính của công ty mình với

các đối thủ;

-9

Tài chính dành cho sếp

• Ước tính mức độ tổn thất của công ty trong
trường hợp suy thoái toàn ngành xảy ra;

• Chuyển sự tập trung của công ty từ doanh thu
sang lợi nhuận;

• Sử dụng dữ liệu tài chính để bảo vệ các đề xuất về
mặt ngân sách;

• Tránh rủi ro bị cạn tiền mặt và phá sản;
• Kiểm soát chi phí để không làm tổn hại đến

lợi nhuận;
• Đầu tư thông minh nhờ phân tích chi phí/lợi ích;
• Thuyết phục người khác đồng tình với ý tưởng

của mình thông qua tỷ số lợi nhuận trên đầu
tư (ROI);
• Tránh đặt quá nhiều niềm tin vào những con số.

10 -

PHẦN MỘT

Tài chính
cơ bản:

Đừng e ngại

- 11

“Tỷ số lợi nhuận trên đầu tư của phần mềm mà phòng
anh muốn mua là bao nhiêu?”

“Giám đốc Tài chính nói rằng lợi nhuận thu được
rất tốt nhưng ngân sách của chúng ta đang rất eo hẹp –
mọi người cần phải tiết kiệm tiền mặt.”

“Tôi đã nghiên cứu các số liệu và có vẻ như nhân
viên bán hàng của anh đang hy sinh lợi nhuận gộp để
đổi lấy doanh thu. Anh đã nói chuyện với họ về điều
đó chưa?”

“Chu kỳ tồn kho của chúng ta đang tăng lên.
Chúng ta phải tìm cách đảo ngược tình thế.”

“Tình hình kinh doanh của chúng ta khiến tôi rất
lo. Các số liệu tài chính cho thấy công ty không đầu tư
cho tương lai nhiều như trước kia.”

Mọi nhà quản trị doanh nghiệp đều nghe những
câu hỏi và ý kiến như vậy – có khi từ sếp họ hay giám
đốc tài chính, có khi từ các đồng nghiệp trong những

12 -

Tài chính cơ bản: Đừng e ngại

buổi nói chuyện xã giao. Bất kể là từ đâu, tất cả đều có
một điểm chung: người ta đinh ninh rằng bạn hiểu được
các nguyên tắc tài chính cơ bản, hiểu những gì họ đang
nói, biết cách đọc các báo cáo tài chính và có thể sử dụng
những công cụ tài chính cơ bản để ra quyết định.

Nhưng nếu bạn không hiểu rõ sự khác biệt giữa
báo cáo kết quả kinh doanh và bảng cân đối kế toán,
hoặc giữa lợi nhuận và dòng tiền dương thì sao? Nếu
bạn không thể xác định chu kỳ tồn kho hoặc chu kỳ
khoản phải thu và không biết cách dùng những con số
đó để cải thiện hiệu quả về mặt tài chính của công ty
thì sao? Nếu ai đó yêu cầu bạn phân tích tỷ số lợi nhuận
trên đầu tư, bạn có cảm thấy hoang mang vì không biết
phải bắt đầu từ đâu hay không?

Đừng tuyệt vọng!

Trước tiên, bạn không phải là người duy nhất gặp
phải những vấn đề này. Theo báo cáo của các chuyên
gia đào tạo về tài chính Karen Berman và Joe Knight
trong bài viết “Are Your People Financially Literate?”
(tạm dịch: Nhân viên của bạn có hiểu rõ về tài chính
không?), được đăng trên tạp chí Harvard Business
Review, khi Viện Phổ cập Kiến thức Kinh doanh thực
hiện một bài khảo sát gồm 21 câu hỏi về tài chính cơ
bản với một mẫu đại diện cho giới quản trị ở Mỹ, số
điểm trung bình chỉ có 38% – điểm rớt ở bất kỳ môn

- 13

Tài chính dành cho sếp

học nào (sau khi đọc phần giới thiệu này, bạn sẽ có một
số câu hỏi để tự kiểm tra). Chưa hết, ít ra kết quả của
nhóm này vẫn tốt hơn so với kết quả của nhóm các nhà
quản trị và giám đốc thuộc các công ty trong danh sách
Fortune 500 được mô tả trong bài viết “Back to School,
But This One Is for Top Corporate Officials” (tạm dịch:
Quay lại trường học đi, hỡi các nhà lãnh đạo tập đoàn
hàng đầu) của Andrew Ross Sorkin trên tờ New York
Times (ngày 3/9/2002). Trong một bài kiểm tra về các
khái niệm tài chính cơ bản, điểm trung bình của các vị
lãnh đạo này chỉ có 32%.

Có một lý do khác để bạn không cảm thấy tình
trạng mù mờ các khái niệm tài chính là quá tồi tệ: bạn có
thể dễ dàng khắc phục nó. Và việc đọc cuốn sách hướng
dẫn này là một khởi đầu tuyệt vời. Phần đầu cuốn sách
giới thiệu những thuật ngữ quan trọng và ba loại báo cáo
tài chính cơ bản. Phần tiếp theo sẽ hướng dẫn cách sử
dụng một số công cụ tài chính thiết yếu. Sau khi tìm hiểu
các công cụ này, bạn có thể đưa ra những quyết định tốt
hơn để cải thiện hiệu quả công việc cho doanh nghiệp
của mình. Phần cuối cùng tuy không đề cập đến những
con số, nhưng nhấn mạnh tầm quan trọng của sự tỉnh
táo và cảnh giác. Tài chính chắc chắn là một môn khoa
học, nhưng nó cũng là một nghệ thuật, nên khi áp dụng
các công cụ tài chính, phải bảo đảm bạn hiểu rõ cơ sở của
những việc mình đang làm.

14 -

Tài chính cơ bản: Đừng e ngại

Tại sao bạn phải quan tâm đến tất cả những điều
này? Lý do rất đơn giản: Hoạt động của mọi doanh
nghiệp đều dựa trên các dữ liệu tài chính. Nếu không
nắm vững các công cụ tài chính, bạn không thể sử dụng
các dữ liệu đó. Thậm chí, nếu không hiểu được ngôn
ngữ tài chính, bạn không thể tham gia những cuộc đối
thoại có quy mô lớn hơn về công ty và sự nghiệp của
bạn có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Khi đọc xong
cuốn hướng dẫn này, bạn sẽ hiểu và biết cách sử dụng
các công cụ cũng như ngôn ngữ tài chính. Bên cạnh đó,
bạn có thể tham gia các khóa học tài chính nâng cao và
tìm kiếm những nguồn kiến thức chuyên sâu khác về
chủ đề này.

Bạn có lo lắng các khái niệm tài chính sẽ rất
phức tạp hoặc bạn không mấy giỏi toán không? Hãy
yên tâm, việc học các kiến thức tài chính cơ bản
không khó như học để trở thành một chuyên gia
tài chính. Người ta thường phải đi học ít nhất vài
năm mới có thể trở thành chuyên gia tài chính và
sau đó họ phải dành rất nhiều thời gian nhằm thu
thập thêm kiến thức chuyên môn. Hướng dẫn này
sẽ không cung cấp cho bạn tất cả những điều đó mà
chỉ bao gồm những điều cơ bản. Và yếu tố toán học
áp dụng trong các công cụ tài chính tương đối đơn
giản. Hầu hết các phép tính không quá phức tạp so
với môn toán ở trường phổ thông, số còn lại tuy rối

- 15

Tài chính dành cho sếp

rắm hơn một chút nhưng có thể dễ dàng được thực
hiện trên máy vi tính hoặc máy tính bỏ túi.

Bạn đã sẵn sàng để bắt đầu chưa? Hãy trả lời
những câu hỏi ở phần tiếp theo. Đáp án nằm ở cuối
cuốn sách, nhưng đừng xem trước. Thay vào đó, hãy
làm lại những câu hỏi này một lần nữa sau khi đã đọc
hết các bài viết rồi so sánh hai số điểm với nhau. Bạn sẽ
hài lòng với những gì mình học được.

 

16 -

Trắc nghiệm tài chính

Bạn có biết những điều cơ bản về tài chính dưới đây không?
10 câu hỏi này không nhằm đánh giá kiến thức

tài chính của bạn nhưng nó mang lại cái nhìn sơ bộ
về các nguyên tắc cơ bản mà bạn nên tìm hiểu để trở
thành một nhà quản trị hiệu quả hơn. Khi đọc xong
cuốn sách này, bạn hãy làm lại các câu hỏi và so sánh
điểm số của mình ở hai lần làm trắc nghiệm. Nếu
không biết câu trả lời, hãy đánh dấu là “không biết”
chứ đừng đoán mò. Điều đó sẽ giúp bạn thấy rõ hơn
sự tiến bộ của mình.

Bài trắc nghiệm này được phát triển với sự
giúp đỡ của Viện Phổ cập Kiến thức Kinh doanh Los
Angeles. Bạn có thể tìm mua một bài kiểm tra chỉ số IQ
tài chính toàn diện hơn tại trang web: www.business-
literacy.com.

- 17

Tài chính dành cho sếp

1. Báo cáo kết quả kinh doanh dùng để đo:
a. Khả năng sinh lời
b. Tài sản và tài sản nợ
c. Tiền mặt
d. Tất cả các đáp án trên

2. Một khoản bán hàng thanh toán sau được ghi trên báo cáo
kết quả kinh doanh là doanh thu và được ghi là gì trên bảng
cân đối kế toán?

a. Khoản phải thu
b. Tài sản dài hạn
c. Nợ ngắn hạn
d. Dòng tiền từ hoạt động sản xuất kinh doanh

3. Điều gì xảy ra khi một công ty kinh doanh có lãi nhưng
thời gian thu nợ lâu hơn thời gian phải thanh toán cho các
nhà cung cấp?

a. Không có vấn đề gì vì lợi nhuận luôn luôn trở
thành tiền

b. Công ty có khả năng bị cạn tiền mặt
c. Công ty cần chuyển trọng tâm sang thu nhập

trước lãi suất và thuế (EBIT)
d. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ sẽ hiển thị kết quả âm

18 -

Trắc nghiệm tài chính

4. Biên lợi nhuận gộp được tính như thế nào?
a. Giá vốn hàng bán chia cho doanh thu
b. Lợi nhuận gộp chia cho lợi nhuận ròng
c. Lợi nhuận gộp chia cho doanh thu
d. Doanh thu chia cho lợi nhuận gộp

5. Báo cáo nào tóm tắt những thay đổi của các phần trong
bảng cân đối kế toán?

a. Báo cáo kết quả kinh doanh
b. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ
c. Đáp án a, b đều sai
d. Đáp án a, b đều đúng

6. Thu nhập trước lãi suất và thuế là một số liệu quan trọng
đối với công ty bởi vì:

a. Nó là dòng tiền tự do
b. Nó là thu nhập ròng trừ lãi vay và thuế cho ra một

bức tranh chân thực hơn về thực trạng doanh
nghiệp
c. Nó cho thấy lợi nhuận từ các hoạt động kinh doanh
d. Nó là thước đo chính của thu nhập trước khi trừ
đi chi phí gián tiếp và chuyển nhượng

7. Chi phí hoạt động bao gồm những thứ sau đây, ngoại trừ:
a. Chi phí quảng cáo

- 19

Tài chính dành cho sếp

b. Lương hành chính
c. Chi phí nghiên cứu và phát triển
d. Chi phí cung cấp nguyên vật liệu

8. Vốn chủ sở hữu trong công ty tăng lên khi công ty:
a. Dùng nợ để tăng tài sản
b. Giảm nợ bằng cách tất toán các khoản vay bằng
tiền công ty
c. Tăng lợi nhuận
d. Tất cả các đáp án trên

9. Trong ngày hôm nay, công ty sẽ có nhiều tiền mặt hơn khi:
a. Khách hàng thanh toán hóa đơn sớm hơn
b. Khoản phải thu tăng lên
c. Lợi nhuận tăng
d. Lợi nhuận giữ lại tăng

10. Đáp án nào dưới đây không phải là một phần của vốn
lưu động?

a. Khoản phải thu
b. Hàng tồn kho
c. Bất động sản, nhà máy và thiết bị
d. Tất cả các thứ trên đều là một phần của vốn

lưu động

20 -

Các báo cáo tài chính
chủ yếu

Công ty của bạn sở hữu những gì và nợ những gì? Đâu
là nguồn doanh thu chính và công ty sử dụng tiền như
thế nào? Lợi nhuận của công ty là bao nhiêu? Tình hình
tài chính của công ty ra sao? Bạn có thể trả lời những
câu hỏi trên bằng cách xem xét ba loại báo cáo tài chính
chủ yếu: bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh
doanh và báo cáo lưu chuyển tiền tệ*.

Đây là các báo cáo tài chính chủ yếu của doanh
nghiệp. Các giám đốc điều hành dùng chúng để đánh
giá hiệu quả hoạt động và xác định các vấn đề cần khắc
phục. Các cổ đông dùng chúng để theo dõi xem nguồn
vốn của họ đang được sử dụng và quản lý như thế nào.
Các nhà đầu tư bên ngoài dùng chúng để xác định cơ

* Bạn đọc có thể tra cứu từ gốc bằng tiếng Anh của các thuật ngữ tài chính
được đề cập trong phần Thuật ngữ ở cuối sách.

- 21

Tài chính dành cho sếp

hội đầu tư. Các nhà cung cấp và người cho vay dựa
vào chúng để định kỳ kiểm tra khả năng thanh toán
của đối tác.

Mỗi nhà quản lý, bất kể ở vị trí hay cấp bậc nào
trong tổ chức, đều cần phải có một nền tảng vững chắc
về các báo cáo cơ bản này. Cả ba loại báo cáo đều tuân
theo một định dạng chung đối với mọi công ty, mặc dù
những hạng mục cụ thể có thể khác nhau tùy theo tính
chất doanh nghiệp. Nếu có thể, bạn hãy lấy bản sao các
báo cáo tài chính gần nhất của công ty để so sánh với
các báo cáo mẫu dưới đây.

BẢNG CÂN ĐỐI KẾ TOÁN

Các công ty lập bảng cân đối kế toán để tóm tắt tình
hình tài chính của họ vào một thời điểm nào đó,
thường là vào cuối tháng, cuối quý, hoặc cuối năm tài
chính. Bảng cân đối kế toán cho thấy những gì công ty
có (tài sản), những gì công ty nợ (tài sản nợ) và giá trị
sổ sách hoặc giá trị tài sản ròng của công ty (còn gọi là
vốn chủ sở hữu hoặc vốn cổ đông).

Tài sản bao gồm tất cả các tài nguyên mà công ty
có thể sử dụng để phục vụ cho mục đích kinh doanh.
Tài sản bao gồm tiền và các công cụ tài chính (như cổ
phiếu và trái phiếu), nguyên liệu và thành phẩm tồn
kho, đất đai, nhà xưởng, thiết bị, cùng với khoản phải

22 -