คู่มือปฏิบัติเมื่อเกิดภาวะฉุกเฉิน

คูม อื ปฏบิ ัติ

เมือ่ เกิดภาวะฉุกเฉนิ

1669

1669



ปจจุบันการเจ็บปวยฉุกเฉนิ มแี นวโนม เพ่ิมมากข้ึนเร่อื ยๆ
ทงั้ จากอบุ ตั เิ หตุ และจากเจบ็ ปวยฉกุ เฉนิ ดวยโรคอนั ตราย หรือโรคเรอื้ รัง
เชน โรคหวั ใจ โรคหลอดเลอื ดสมอง ฯลฯ รวมท้งั สถานการณของการ
เกิดภยั พิบัติ หรอื สาธารณภยั มีความถ่แี ละรุนแรงมากข้ึน ท่ีอาจจาํ เปน ตอ ง
ไดรบั การชว ยเหลือ ณ จุดเกดิ เหตอุ ยางทนั ทว งที กอนนําสง สถานพยาบาล

คมู ือปฏิบัตเิ มอ่ื เกดิ ภาวะฉกุ เฉินนี้ ไดรวบรวมความรูก ารให
ความชวยเหลอื ผปู วยฉุกเฉนิ และขอ แนะนาํ ในการปฐมพยาบาลเบอื้ งตน
ณ จุดเกิดเหตุ และการชวยฟน คืนชีพข้ันพน้ื ฐาน สําหรบั ประชาชนใชประโยขน
ในการดแู ลผูเจ็บปว ยฉกุ เฉนิ เบือ้ งตน ผจู ดั ทําหวงั วาคมู ือนี้จะเปน ประโยชน
และสามารถนําไปใชไ ดตามความเหมาะสมตอ ไป

คณะผจู ดั ทํา
สถาบนั การแพทยฉ ุกเฉินแหงชาติ

3

สารบัญ 5
6
ระบบปฏิบัติการการแพทย์ฉุกเฉิน 7
อาการเจ็บป่วยฉุกเฉิน 8
ข้ันตอนการแจ้งเหตุ 1669 9
การช่วยฟื้นคืนชีพข้ันพ้ืนฐาน CPR 10-11
ประโยชน์ของเคร่ือง AED 12
การช่วยฟื้นคืนชีพข้ันพ้ืนฐาน CPR + AED 13
การปฐมพยาบาลเบื้องต้น 14
กล่องปฐมพยาบาล 15
ภัยพิบัติ 16
17
ภัยจากพายุ 18
ภัยจากความแห้งแล้ง 19
ภัยจากวัตถุต้องสงสัย 20
ภัยจากน�้ำท่วม 21
ภัยจากแผ่นดินไหว และสึนามิ 22
ภัยจากเหตุเพลิงไหม้ 23
ภัยจากสงครามและความขัดแย้ง 24
ภัยจากน้�ำท่วมเฉียบพลัน 25
ภัยหนาว 26
ภัยจากดินโคลนถล่ม
การเตรียมความพร้อมรับมือกับภัยพิบัติ
การซ่อมแซมและฟื้นฟูหลังเกิดภัยพิบัติ

4

ระบบปฏบิ ัติการการแพทยฉกุ เฉนิ

.รทโ นฉิ เกุฉ

9661

1669

5

อาการเจบ็ ปวยฉุกเฉนิ คืออะไร?

การเจ็บปวยฉุกเฉิน หมายถงึ การไดร บั บาดเจ็บหรอื มีอาการเจบ็ ปว ยกะทันหัน
ท่มี ผี ลตอ ชวี ติ หรือการทาํ งานของอวัยวะสาํ คัญ จําเปน ตองไดรับการตรวจและรักษาอยางทันทวงที

เพ่ือปองกันการเสียชวี ิตหรืออาการเจบ็ ปว ย บาดเจ็บรนุ แรงข้นึ

ลกั ษณะอาการฉกุ เฉนิ ที่ควรโทรแจง 1669

1 23
หมดสตชิ ็อค เจบ็ หนา อก สิ่งแปลกปลอม

สะลมึ สะลือ หายใจเหนือ่ ย อุดตันทางเดนิ หายใจ

เรียกไมรูสกึ ตวั

4 56

ปากเบ้ียว ชกั เกรง็ ปวดทองรุนแรง
ออ นแรงฉับพลนั ชักกระตุก

78
ตกเลอื ด เจบ็ ทองคลอด
เลอื ดออก คลอดฉกุ เฉิน

ทางชอ งคลอด

9 บาดเจ็บจากอุบัติเหตุ 1669
เชน รถชน จมนาํ้
ไฟฟา ชอ็ ต ไฟไหม
สัตวมีพษิ กดั ตอย

6

ข้นั ตอนการแจงเหตุ 1669

เม่ือพบเหตุเจ็บปว ยฉกุ เฉนิ
ใหต ง้ั สติ และโทรแจง 1669

ใหข อมูลวา เกิดเหตอุ ะไร
มผี ปู ว ยหรือผูบ าดเจบ็
ลกั ษณะใด

บอกสถานท่ีเกดิ เหตุ
เสนทาง จดุ เกิดเหตุ
ใหช ดั เจน

บอกเพศ บอกระดับ
ชวงอายุ อาการ ความรสู ึกตวั
จำนวนผูปว ยผบู าดเจ็บ ของผปู วย

บอกความเสี่ยง ช่ือผูแจง
ที่อาจเกิดซ้ำ เบอรโทรศพั ท
เชน อยกู ลางถนน ท่ีสามารถตดิ ตอ ได
รถติดแก็ส ฯลฯ

ชวยเหลอื เบอ้ื งตน รอทมี กชู ีพมารบั
ตามคำแนะนำ ผูปวย เพื่อนำสง
ของเจา หนา ที่ โรงพยาบาล

7

การชวยฟน คืนชีพขนั้ พ้ืนฐาน CPR

เม่ือตวั ทานหรือหากทานพบผูทม่ี อี าการบาดเจบ็ ปว ยฉุกเฉนิ
ใหรีบโทรแจงทส่ี ายดว น 1669 ทนั ที เพอื่ ใหท มี กชู พี รบี ไปทำการ
รกั ษา ณ จดุ เกดิ เหตุ และนำสงโรงพยาบาลอยางทันทวงที

นอกจากนี้ ทา นควรเรียนรูเร่อื งการฟน คืนชพี ข้ันพน้ื ฐาน หรือ
การปม หวั ใจ เพือ่ ชว ยชวี ิตผูปวยโรคหวั ใจขาดเลอื ดทหี่ มดสติ
ระหวางทที่ มี กชู พี เดนิ ทางไปยงั จดุ เกดิ เหตุ

5 ขัน้ ตอนของหว งโซแ หงการรอดชวี ิต
Chain of Survival

.รทโ นิฉเกฉุ

9661
1669

เรียกคนชว ย เริม่ การทํา กระตุนไฟฟาหวั ใจ ปฏิบตั ิการชว ยชวี ติ หลังจาก CPR
และรบี แจง 1669 CPR ในทนั ที โดยเรว็ เม่ือจาํ เปน จากหนวยกชู ีพ ดแู ลอยา งใกลชิด
ในโรงพยาบาล
ข้ันสงู

สพฉ. กาํ ลงั รณรงคใหภาครัฐและเอกชนเหน็ ความสําคญั
และจัดหาเคร่ือง AED ไปตดิ ตัง้ ยังหนว ยงานหรือสถานทีส่ าธารณะตางๆ

8

ประโยชนข องเครื่อง

9

10

การชว ยฟน คนื ชีพข้นั พื้นฐาน
CPR + AED

.รทโ นิฉเกุฉ

9661

1669

11

การปฐมพยาบาลเบือ้ งตน 1. กรณีมีบาดแผล

? เปน การชวยเหลือเบอ้ื งตนเทาที่จะทาํ ได ระหวางรอความชวยเหลือจาก 1669
กอ นจะสง ตอ ไปยงั สถานพยาบาล
แผลฉีกขาด

หลีกเลี่ยงการสมั ผสั ทาํ การหามเลอื ด สังเกตการเสยี เลือด กรณเี ปน แผลท่แี ขน ขา
เลอื ดของผูปว ย โดยใชผา สะอาดหรือ เพิ่ม ถา เลอื ดออก และไมม ีกระดกู หกั
ผา กอซปด บาดแผลไว ไมห ยดุ ใหใชผายดื พัน ใหยกสว นนน้ั ใหส ูง
โดยตรงเพ่อื ปองกัน
การตดิ เชือ้ ทับอีกรอบ

แผลอวัยวะถกู ตัดขาด

เกบ็ อวัยวะทข่ี าดใสถุง- แชในภาชนะที่ หา มเลอื ดบรเิ วณปลาย หา มแชลงไป
พลาสตกิ รดั ปาก มีนํ้าผสมน้าํ แข็ง อวัยวะสว นที่ ในน้าํ แขง็ โดยตรง
ใหแ นน ถกู ตดั ขาด
อีกชั้น

แผลไฟไหมน้าํ รอนลวก

ถอดเส้ือผาและเครือ่ งประดับที่ถกู ใชนํ้าสะอาดลางแผล หามใชโ ลชน่ั ยาสีฟน
เผาไหมออก ถาไหมตดิ กบั ผวิ หนัง เพือ่ ทาํ ความสะอาด หรอื ยาปฏชิ วี นะ
ลดอาการแสบรอ น ทาบนแผลเพราะปดก้นั
เมือ่ ถอดอาจมกี ารดึงร้ัง
ควรตัดเสือ้ ผา ในสว นน้ันออก การระบายและ
หามเจาะตุมพอง

12

การปฐมพยาบาลเบือ้ งตน

บาดเจ็บทศี่ รี ษะ

ทาํ การหามเลอื ด ถา เลือดออกมามาก คอยสงั เกตอาการเปลยี่ นแปลงทางสมอง
ดวยวิธีปด แผลโดยตรง ใชผ า ยดื พันรดั เชน ซมึ ลง ระดับความรสู กึ ตวั ลดลง สับสน

ปวดศีรษะมาก อาเจยี นพงุ เปน ตน

แผลจากวัตถหุ กั คา

หา มดึงวตั ถทุ ห่ี ักคาออก หา มเลอื ดโดยใชผ าแหง สะอาด
ยดึ วตั ถทุ ่หี กั คาใหอยูน ิ่ง ปดแผลหนาๆ บรเิ วณรอบวตั ถุ

แผลไหมจ ากสารเคมี

ใชน ํา้ สะอาดชาํ ระลา ง
โดยใหน ํา้ ไหลผาน เพอ่ื ลดความเขม ขน

ของสารเคมีใหไ ดม ากท่ีสดุ

13

การปฐมพยาบาลเบื้องตน

แผลกระดูกหัก

กรณีไมมบี าดแผล ประคบดวยนํ้าแข็ง กรณกี ระดกู หกั และมีแผลเปด มกี ระดูกโผล
บริเวณที่ปวดบวมผิดรปู เพ่ือลดอาการ หามดันกระดูกกลบั เขา ที่เด็ดขาด
หา มเลอื ดตามขั้นตอนเหมือนแผล
ดามกระดูกยึดตรึงสว นทห่ี กั ให จากวตั ถุหักคา
อยูนิ่งมากท่สี ดุ

ภาวะชอ็ ก

ภาวะชอ็ กอาจเกิดจากการเสยี เลอื ดจาํ นวนมาก จดั ทาใหน อนราบ ยกขาสงู
มอี าการเชน ซมึ ซีด เหงือ่ ออก หมผา ใหอนุ คลายเส้อื ผาใหห ลวม
ตวั เย็น ชพี จรเบา หายใจเรว็
คลนื่ ไสอาเจยี น กระหายนา้ํ หา มใหอาหารหรือนํา้ จนกวา
ทีมชว ยเหลอื จะมาถึง

กรณเี กดิ อบุ ัติเหตรุ นุ แรง หรือ ตกจากที่สูง

อาจมีการหกั ไมค วรยก หรือ
ของกระดูกสนั หลังได เคลือ่ นยา ยผูบ าดเจ็บ

14

การปฐมพยาบาลเบอ้ื งตน 2. กรณเี จบ็ ปวยฉกุ เฉิน

ผปู ว ยหอบหดื

ใหผปู ว ย พาไปยงั ท่ี ถาผูป ว ยมยี าพน หากอาการไมดีขน้ึ
นั่งในทาทส่ี บาย อากาศถายเทสะดวก ใหพ นยาทีม่ ีอยู รบี โทรแจง 1669
คลายเส้อื ผาใหห ลวม

ภาวะกลา มเนอ้ื หวั ใจตายเฉยี บพลนั

มอี าการเจ็บแนนหนาอก อาจรา วไปทใ่ี บหนา ปวดกราม อาจมอี าการของระบบประสาท
เหมือนมีอะไรทบั หรอื ราวมาถึงสะดอื ปวดจุกแนน เชน หายใจเหนื่อย นอนราบไมได
บีบรดั นานกวา เหงือ่ ออก ใจส่นั คลื่นไสอาเจียน
20 นาที ลน้ิ ปล ามไปทแ่ี ขน ไหล
จนถึงปลายนิ้ว หนา มดื หมดสติ

เบ้ืองตนใหน อนพกั สงั เกตอาการอยา งใกลช ดิ

ลดการเคลอื่ นไหวโดยไมจําเปน ถา พบวา หมดสติ

และโทรแจง 1669 หยดุ หายใจใหก ดนวดหัวใจตาม

วธิ ีการชวยฟน คืนชีพข้นั พ้นื ฐาน

และโทรแจง 1669 ซ้ําอีกคร้งั

15

การปฐมพยาบาลเบื้องตน

ผูปว ยหลอดเลอื ดในสมองแตก/ตบี /ตัน

มอี าการออ นแรง ชาบริเวณใบหนา แขน ขาออ นแรง เรยี กดูวา รสู ึกตัว หรือ
หรือชาคร่งึ ซกี ของรา งกาย การพดู ผดิ ปกติ มีการตอบสนองหรอื ไม
เชน ล้นิ คบั ปาก พดู ไมช ัด อาการมักเกดิ ขึ้น
ทันทที นั ใด รีบโทรแจง 1669 โดยดว น

ช4ม.

ถาระดบั ความรูสึกตัวลดลง หรอื ไมรูสกึ ตวั นําสงโรงพยาบาล
ใหน อนตะแคง ปองกันการสาํ ลัก ท่ใี กลท สี่ ดุ ภายใน 4 ชว่ั โมง

ผูปว ยชัก

วางผปู วยนอนบนพื้น หา มกดล้ิน งดั ปาก หลงั หยดุ ชัก
ปองกันอนั ตราย หรือยดึ ตรงึ ผูป ว ยขณะชกั ดูแลทางเดินหายใจ
กบั ส่งิ รอบขาง อาจทาํ ใหเกดิ อาการบาดเจ็บ จดั ใหนอนตะแคงกงึ่ ควํา่

16

กลองปฐมพยาบาล

สำลี

ใชคูก บั น้ำเกลอื ลา งแผล
ยาฆาเชอ้ื เบตา ดีน
แอลกอฮอล

ถงุ มอื ผา ทำแผล (ผากอ ซ)

เพอ่ื ปองกันมใิ หส ัมผัสถกู เลอื ด ผายดื (อลี าสติกแบนเอด) ใชพ นั เมือ่ เกดิ
อาเจยี น สารคัดหล่ังตา งๆ การบาดเจ็บกลามเนื้อหรือใชพนั ยดึ กบั
อปุ กรณอ ืน่ ๆ เพื่อดามกระดกู
กรรไกร/
พลาสเตอรเ ทปปด แผล

ถงุ พลาสติก

สำหรบั ใสเศษขยะ
เชน ผาเปอ นเลือด เปนตน

ยา

อาทิ ยาแกป วด ยาแกท องเสีย
ยาแกเ มารถ ผงเกลือแร

17

ภัยพิบตั ิ

การเปลย่ี นแปลงสภาวะภูมอิ ากาศโลกในปจ จุบันสบื เนือ่ งมาจากส่งิ แวดลอม
ถูกทําลาย จึงกอใหเกิดภัยพิบัติ ทางธรรมชาติซ่ึงเปนเรื่องใกลตัวมนุษย เกิดขึ้น
บอ ยครงั้ และนบั วนั จะทวคี วามรนุ แรงยงิ่ ขน้ึ สรา งความเสยี หายทงั้ ตอ ชวี ติ และทรพั ยส นิ
ซึ่งเหตุการณและปญหาท่ีเกิดขึ้นในแตละคร้ัง เปนสถานการณที่ไมทันรูตัว หรือรูตัว
แตไมทันเตรียมการในการปองกัน หรือขาดความรู ทักษะและประสบการณ ในการ
เตรยี มความพรอ มทจี่ ะรบั มอื กบั เหตกุ ารณต า ง ๆ ทเี่ กดิ ขน้ึ ซงึ่ ประเทศไทยมคี วามเสยี่ ง
ตอภัยพิบัติตางๆ อาทิ ภัยนํ้าทวม ดินถลม แผนดินไหว สึนามิ ภัยแลง ฯลฯ ในขณะ
เดียวกันมีประชาชนจํานวนมากท่ีไมมีขอมูลสําหรับการเตรียมพรอมรับมือภัยพิบัติ
จงึ ไมสามารถหาทางปองกนั และปฏิบัติตนไดอยางถูกตองเม่ือเกดิ ภัย

ดงั นน้ั เพื่อเปน การใหความรแู ละสรางความตระหนกั แกประชาชนเกยี่ วกับ
ภัยพิบัติตางๆ สถาบันการแพทยฉุกเฉินแหงชาติรวมกับสภากาชาดไทยไดพัฒนา
และรวบรวมขอมลู อันเปน ประโยชน เพ่อื เตรยี มพรอ มรับมือกับภัยพบิ ัติ ขึน้

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30



@niems1669