กลุ่มแม่บ้านผลิตภัณฑ์จักสานคลุ้มบ้านคลองโอน จ.ตราด

กลุ่มแม่บ้านผลิตภัณฑ์จักสานคลุ้มบ้านคลองโอน จังหวัดตราด

สารบัญ กลุ่่มแม่่บ้้านผลิิตภััณฑ์์จัักสานคลุ้้มบ้้านคลองโอน จัังหวััดตราด ความเป็นมา / รายละเอียดผลิตภัณฑ์ 4 กระบวนการผลิต 6 ปัญหา - อุปสรรคในการผลิต 11 และกระบวนการพัฒนาและเทคโนโลยีที่ประยุกต์ใช้ ปัญหาการจัดเตรียมวัสดุที่นำ มาใช้จักสาน 11 โต๊ะเลื่อยวงเดือน ทดแทนการใช้มีดขอเพื่อตัดปล้องไผ่ 12 จำ ปาผ่าไม้ไผ่ ทดแทนการใช้มีดขอเพื่อผ่าซีกไผ่ 13 เครื่องผ่าซีกต้นคลุ้มและหวายปลอก 15 เพื่อทดแทนการใช้มีดขอเพื่อผ่าซีกต้นคลุ้มและหวายปลอก ความคิดเห็นต่อการพัฒนาและเทคโนโลยีที่ประยุกต์ใช้ 18

โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565 ความเป็็นมา รายละเอีียดผลิิตภััณฑ์์ นางจิิตรา พวงกััน ผู้้สืืบเชื้้�อสายชาวชอง ( มอญ-เขมร ) ย้้ายถิ่่ นฐานมาตั้้�ง รกรากที่่บ้้านคลองโอน อำเภอบ่่อไร่่ จัังหวััดตราด บรรพบุุรุุษชาวชองได้้สืืบทอด ภููมิิปััญญาการทำเครื่่องจัักสานด้้วยคลุ้้มเพื่่อเป็็นเครื่่องใช้้ภายในครััวเรืือน เช่่น กระจาด กระชอน กระด้้ง กระบุุง ตะกร้้า เสื่่อ เป็็นต้้น หากมีีเหลืือก็็จะนำไปขาย หรืือแลกเปลี่่ยนเป็็นของกิินของใช้้ ครููจิิตราจึึงได้้ซึึมซัับการทำเครื่่องจัักสานมา ตั้้�งแต่่เด็็ก และเริ่่มเรีียนรู้้งานจัักสานจากการสัังเกตและฝึึกทำ โดยมีีคุุณแม่่คอย สอนและให้้การแนะนำ การทำเครื่่องจัักสาน คนทำต้้องมีีใจรััก ใจเย็็น พิิถีีพิิถััน อีีกทั้้�งยัังต้้องทำต่่อเนื่่อง เรีียนรู้้อย่่างตั้้�งใจ ช่่างสัังเกต หมั่่นฝึึกฝนให้้ชำนาญ ตั้้�งแต่่การจัักตอก เหลาตอก การสานลายต้้องละเอีียด การมััด - ถัักขอบด้้วย หวายต้้องแน่่นและสวยงาม เมื่่อทำบ่่อย ๆ จะมีีความชำนาญ จากจุุดเริ่่มต้้นการจัักสานคลุ้้ม เพื่่อประโยชน์์ใช้้สอยภายในครััวเรืือนจนถึึงการ จำหน่่าย นางจิิตราได้้รวมกลุ่่มผู้้ทำงานจัักสานจััดตั้้�งเป็็น “กลุ่่มอาชีีพสตรีี ผลิิตภััณฑ์์เครื่่องจัักสานบ้้านคลองโอน” ในปีี พ.ศ. 2550 เพื่่อสร้้างรากฐานและ สานต่่อภููมิิปััญญางานจัักสานจากบรรพบุุรุุษ ทำให้้ชุุมชนมีีรายได้้เพิ่่มขึ้้�น อีีกทั้้�ง เป็็นการอนุุรัักษ์์ภููมิิปััญญาการจัักสาน “คลุ้้ม” เพื่่อสืืบทอดต่่อไปยัังลููกหลาน ด้้วย การฝึึกสอนเด็็ก ๆ ในหมู่่บ้้านและรัับเชิิญไปถ่่ายทอดความรู้้การทำเครื่่องจัักสาน ตามโรงเรีียนในพื้้�นที่่ใกล้้เคีียง และทำต่่อสืืบเนื่่องมาจนถึึงปััจจุุบััน ภููมิิปััญญาด้้านการจัักสานด้้วยการใช้้วััสดุุหลัักที่่�มีีอยู่่ทั่่� �วไปในท้้องถิ่�น คืือ ต้้น ่ คลุ้้ม ซึ่่�งต้้นคลุ้้มที่่�ใช้้จะต้้องมีีอายุุ 8 เดืือนขึ้้�นไป โดยใช้้ผิิวชั้้�นในที่่�มีีสีีเหลืืองมาสานทำำเครื่่�องใช้้ เนื่่�องจากมีีความเหนีียว น้ำ ำ� หนัักเบา ทนทาน มีีความยืดืหยุ่่�นเมื่่�อนำมำาดัดัโค้้ง โดยมีีไม้้ไผ่่ และหวายเป็็นส่่วนประกอบ ส่่วนลวดลายที่่�นำมำาสานจะใช้้ลายขัดัลายน้ำ ำ�ไหล ลายยกดอก และพััฒนาลวดลายใหม่่ ๆ ผสมผสานภููมิิปััญญาดั้้�งเดิมิเข้้ากัับทัักษะความรู้้ที่่�ได้้รัับการ อบรมมาพััฒนา เช่่น ลายสามและลายเสืือโคร่่ง ซึ่่�งนิิยมสานเป็็นแผ่่นเพื่่�อเข้้าขอบผลิตภัิ ัณฑ์์ กระด้้ง ตะแกรง กระบุุง กระจาด ตะกร้้า ฝาชีี เสื่่�อ สมุุก พร้้อมทั้้�งประยุุกต์รู์ ปูแบบให้้ สวยงามเหมาะสมกัับการใช้้งาน เช่่น โคมไฟ กระเป๋๋า แจกััน กระบุุงทรงโอ่่ง เป็็นต้้น ราคา จำำหน่่ายเริ่ม่� ต้้น 200 – 2,000 บาท ตามขนาดของผลิตภัิ ัณฑ์์ 4

โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565 เอกลัักษณ์์ที่่โดดเด่่นของผลิิตภััณฑ์์ วััสดุุที่่ใช้้ในการผลิิต • เนื้้�อผิิวที่่�สวยงาม • น้ำ ำ� หนัักเบา มีีความเหนีียวและยืดืหยุ่่�นสููง • มีีความแข็็งแรง คงทน ไม่่มีีมอด ไม่่ขึ้้�นรา 1. ต้้นคลุ้้ม เพื่่�อจััดทำำ�เส้้นคลุ้้ม 2. ไม้้ไผ่่ เพื่่�อจััดทำำ�เส้้นตอก 3. หวายปลอก เพื่่�อจััดทำำ�เส้้นหวาย 4. หวายแดง 5. มีีดขอ 6. มีีดบาง 7. กรรไกร 8. คีีมไม้้ 9. เหล็็กหมาด 10. กระทะและเตา สำำ�หรัับต้้ม 5

โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565 กระบวนการผลิิต 6 ขั้้�นตอนที่่ 1 การจััดเตรีียมวััสดุุเพื่่อการจัักสาน ซึ่่งประกอบด้้วยการจััดเตรีียมต้้น คลุ้้ม ต้้นไผ่่ และหวายปลอก ต้้นคลุ้้ม เพื่่อจััดทำเส้้นคลุ้้ม จััดหาต้้นคลุ้้มในป่่าธรรมชาติิของชุุมชน โดยเลืือกต้้นคลุ้้มที่่�ลำำ�ต้้นไม่่มีีรอย เรีียบเนีียน โดยจััดแบ่่งต้้นคลุ้้มออกเป็็น 2 ช่่วงอายุุ คืือ • ต้้นคลุ้้ม อายุุ 8 - 10 เดืือน สีีของโคน ต้้นคลุ้้มจะเป็็นสีีน้ำำ��ตาลอ่่อน ใช้้จััดทำำ�เส้้น คลุ้้มลัักษณะแบนบาง กว้้างประมาณ 3 - 4 มิิลลิิเมตร • ต้้นคลุ้้ม อายุุมากกว่่า 10 เดืือนขึ้้�นไป สีีของโคนต้้นคลุ้้มจะเป็็นสีีน้ำำ��ตาลแก่่ ใช้้ จััดทำำ�เส้้นคลุ้้มที่่�กลมและขนาดเล็็ก กว้้าง ประมาณ 1 มิิลลิิเมตร

โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565 7 • นำำ�ต้้นคลุ้้มมาขููดลอกผิิวส่่วนสีีเขีียว ออก โดยใช้้สัันมีีดบางขููดดัันไปทางด้้าน หน้้าทางเดีียว จนผิิวต้้นคลุ้้มเปลี่่�ยน เป็็นสีีนวลเขีียวอมเหลืืองเสมอกััน • นำำ�มีีดขอผ่่ากลางลำำ�ต้้นคลุ้้มเพื่่�อแบ่่ง ครึ่่�ง จากนั้้�นผ่่าแบ่่งครึ่่�งต้้นคลุ้้มไปเรื่่�อย ๆ จนได้้เส้้นคลุ้้มขนาดเล็็กเท่่า ๆ กัันตามที่่� ต้้องการ • จากนั้้�นนำำ�มีีดบางขููดไส้้คลุ้้มออก คงไว้้ เพีียงเปลืือกคุ้้มที่่�ใช้้ในงานจัักสาน • นำำ�เส้้นคลุ้้มที่่�ได้้ตากแดดไล่่ความชื้้�น ประมาณ 15 นาทีี • จากนั้้�นนำำ�มามีีดบางจัักเส้้นคลุ้้ม เพื่่�อ ให้้ได้้ขนาดที่่�ต้้องการสำำ�หรัับการจัักสาน • นำำ�เส้้นคลุ้้มที่่�จัักเส้้นแล้้ว ต้้มในน้ำำ�� ผสมสารส้้ม ประมาณ 15 – 20 นาทีี เพื่่�อให้้เส้้นคลุ้้มมีีสีีสด และป้้องกัันมอด และการเกิิดราที่่�เส้้นคลุ้้ม

โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ 8 ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565 ต้้นไ ผ่่ สำห รัับการ จััดทำเ ส้้นตอก • นำำ� ลำำ�ไผ่่ที่่�ไ ด้้มาตััด ข้้อ เพื่่�อใ ห้้ไ ด้้เฉพา ะ ป ล้้องไผ่่ที่่�ต้้องก าร • ใ ช้้ มีีดขอผ่่ า กลางป ล้้องไผ่่เพื่่�อแ บ่่งค รึ่่�ง • จา กนั้้�นผ่่ า แ บ่่งค รึ่่�งของป ล้้องไผ่่ไป เ รื่่�อย ๆ จนเ ป็็นเส้้นไผ่่ขน าดเ ล็็กเ ท่่ า ๆ กัันตา มที่่�ต้้องก าร • ใ ช้้ มีีดบ างทำำ�ก ารจัักเส้้นไผ่่ใ ห้้บ า ง ลง เพื่่�อใ ห้้ไ ด้้เ ป็็นเส้้น ตอกขน า ดตา มที่่� ต้้องก า ร สำำ�ห รัับก ารจัักสาน • นำำ�เส้้น ตอกที่่�ไ ด้้ ต้้มใน น้ำำ��ผส มสารส้้ม ประม าณ 30 นาทีี เพื่่�อ ช่่วย ป้้อง กัันมอด แ ละก ารเ กิิดราที่่�เส้้น ตอก หวายปลอก สำห รัับการ จััดทำเ ส้้นหวาย • นำำ�หว ายป ลอกมาตััดแ บ่่งเ ป็็นเส้้น ย า วเส้้น ละ 3 – 4 เม ตร • ใ ช้้ มีีดขอผ่่ า กลางหว ายป ลอกเพื่่�อแ บ่่ง ค รึ่่�ง จา กนั้้�นผ่่ า แ บ่่งค รึ่่�งของหว ายป ลอก ไปเ รื่่�อย ๆ จนไ ด้้เส้้นหว ายขน าดเ ล็็กเ ท่่ า ๆ กัันตา มที่่�ต้้องก าร • จา กนั้้�นใ ช้้ มีีดบ า ง ขููดไส้้หว ายออก คงไ ว้้ เ พีียงเปลืือกหว า ยที่่�ใ ช้้ในง านจัักสาน • ทำำ�ก ารจัักเส้้นหว ายโดยใ ช้้ มีีดบ าง หรืื อ เค รื่่�อง รููดเส้้นหว ายใ ห้้ มีีขน าดเ ล็็กตา มที่่� ต้้องก าร • นำำ�เส้้นหว า ยที่่�ไ ด้้ ต้้มใน น้ำำ��ผส มสารส้้ม ประม าณ 15 - 20 นาทีี เพื่่�อ ช่่วย ป้้อง กััน มอด แ ละก ารเ กิิดราที่่�เส้้นหว า ย

โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565 9 ขั้้�นตอนที่่ 2 ขั้้�นตอนการจัักสาน • นำำ�วััสดุุสำำ�หรัับการจัักสานที่่�เตรีียมไว้้ ได้้แก่่ เส้้นคลุ้้ม เส้้นตอก เส้้นหวาย และ หวายแดง • เริ่่�มต้้นการจัักสานด้้วยการสานก้้นของ ชิ้้�นงาน โดยใช้้เส้้นตอกตามลวดลายที่่� ต้้องการ • จากนั้้�น ทำำ�การจัักสานขึ้้�นรููปทางด้้าน ข้้างของชิ้้�นงาน โดยสานตอกกัับเส้้นคลุ้้ม แบนบางก่่อน และสานตอกกัับเส้้นคลุ้้ม กลมเล็็กในลำำ�ดัับต่่อมา นอกจากการสาน เส้้นคลุ้้มสองลัักษณะเข้้ากัับตอกจะเป็็น การสร้้างลวดลายที่่�สวยงามบนชิ้้�นงาน จัักสานแล้้ว การเลืือกใช้้เส้้นคลุ้้มกลม เล็็กที่่�ได้้จากต้้นคลุ้้มที่่�มีีอายุุมากกว่่ามา จัักสานช่่วงท้้ายของการขึ้้�นรููปด้้านข้้าง ของชิ้้�นงาน ก็็เพื่่�อใช้้ประโยชน์์จาก คุุณสมบััติิความเหนีียวและแข็็งแรงของ เส้้นคลุ้้มกลมเล็็กที่่�มีีมากกว่่าเส้้นคลุ้้ม แบนบาง เนื่่�องจากตอกที่่�สานกัับคลุ้้ม ช่่วงปลายมีีการเว้้นระยะห่า่งจากกัันมากขึ้้�น การใช้้เส้้นคลุ้้มกลมเล็็กสานกัับตอก ช่่วงปลาย จึึงช่่วยส่่งเสริิมให้้ชิ้้�นงาน จัักสานมีีความแข็็งแรง และเหมาะสม สำำ�หรัับการใช้้งานมากยิ่่�งขึ้้�น

• เมื่่�อสานเส้้นคลุ้้มจนเกืือบสุุดปลาย เส้้นตอก ทำำ�การพัับเก็็บปลายตอก และ ตกแต่่งขอบชิ้้�นงานจัักสานให้้เรีียบร้้อย • จากนั้้�น นำำ�หวายแดงที่่�จััดแบ่่งกลาง เส้้นหวายเข้้าประกบด้้านนอกและด้้านใน ของขอบชิ้้�นงาน และพัักผููกหวายแดงให้้ แน่่นและสวยงามด้้วยเส้้นหวายปลอก • หลัังการจัักสานชิ้้�นงานแล้้วเสร็็จ จััดเก็็บความเรีียบร้้อยอีีกครั้้�ง ด้้วยการ เผาเส้้นใยส่่วนเกิิน เสี้้�ยนไม้้ขนาดเล็็ก ของเส้้นคลุ้้ม เส้้นตอก เส้้นหวาย และ หวายแดงอีีกครั้้�ง ด้้วยไฟจากหััวแก๊๊ส จนได้้ชิ้้�นงานที่่�จัักสานที่่�เรีียบร้้อย สวยงาม โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ 10 ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565

โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565 11 ปััญหา อุุปสรรคในการผลิิต จากการลงพื้้�นที่่�พิิจารณากระบวนการผลิิตชิ้้�นงานจัักสาน และหารืือกัับนางจิิตรา พบว่่า ปััญหาการผลิิตหลัักอยู่่ที่่�การจััดเตรีียมวััสดุุที่่�นำำ�มาใช้้จัักสาน ทั้้�งเส้้นคลุ้้ม เส้้นตอก และเส้้นหวาย ซึ่่�งต้้องใช้้ความละเอีียด ประณีีต และความใส่่ใจในการจััด เตรีียมเพื่่�อให้้ได้้เส้้นที่่�เล็็ก และมีีขนาดเท่่า ๆ กััน เพื่่�อการจัักสานชิ้้�นงานที่่�สวยงาม อีีกทั้้�งในขั้้�นตอนการเตรีียมวััสดุุดัังกล่่าว ยัังขาดอุุปกรณ์์เครื่่�องมืือที่่�มีีประสิิทธิิภาพ และเหมาะสม มีีเพีียงของใช้้ภายในบ้้านที่่�นำำ�มาประยุุกต์์ใช้้ เช่่น มีีดบาง มีีดขอ ส่่งผล ให้้การจััดเตรีียมวััสดุุต้้องใช้้เวลาที่่�ยาวนาน และจากลัักษณะงานที่่�ต้้องการความพิิถีีพิิถัันสููง กอปรกัับผู้้ปฏิิบััติิงานต้้องมีีความ ชำำ�นาญในการใช้้มีีด จึึงส่่งผลให้้มีีจำำ�นวนผู้้สามารถปฏิิบััติิงานลัักษณะดัังกล่่าวน้้อย ลง กลุ่่มฯ จึึงมีีผลิิตภััณฑ์์งานจัักสานที่่�น้้อย ไม่่เพีียงพอต่่อความต้้องการของตลาด จากข้้างต้้น ทีีมพััฒนาจึึงให้้ความสำำ�คััญกัับการลดเวลาการจััดเตรีียมวััสดุุที่่�นำำ�มา ใช้้ในการจัักสาน เพื่่�อเพิ่่�มประสิิทธิิภาพการทำำ�งานให้้มากขึ้้�น อีีกทั้้�งเปิิดโอกาสให้้ แรงงานที่่�สนใจแต่่ขาดทัักษะสามารถเข้้าร่่วมปฏิิบััติิงานได้้อย่่างปลอดภััย ด้้วยการจััด เตรีียมอุุปกรณ์์ และเครื่่�องทุ่่นแรงที่่�เหมาะสม เพื่่�อสนัับสนุุนการจััดเตรีียมเส้้นคลุ้้ม เส้้นตอก และเส้้นหวาย

รายละเอีียดโต๊๊ะเลื่่อยวงเดืือน ขนาด : กว้้าง 733 มม. X ยาว 663 มม. X สููง 845 มม. น้ำำ��หนััก : 22 กิิโลกรััม ใบเลื่่�อย : เส้้นรอบวง 255 มม. หนา 25.4มม. จำำ�นวนฟััน 24 ฟััน กำำ�ลัังไฟ : มอเตอร์์ 2,000 วััตต์์ 220 โวลต์์ 5,000 รอบต่่อนาทีี อััตราค่่าไฟ : 8 บาทต่่อชั่่�วโมง เมื่่�อคำำ�นวณค่่าไฟบ้้านที่่�หน่่วยละ 4 บาท โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ 12 ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565 วิิธีีใช้้งาน นำำ�วััสดุุที่่�ต้้องการตััดจััดวางบนโต๊๊ะเลื่่�อย วงเดืือน จากนั้้�นกำำ�หนดที่่�ต้้องการตััด ด้้วยสายตา ดัันวััสดุุบริิเวณที่่�ต้้องการตััด เข้้าหาใบเลื่่�อย ใบเลื่่�อยจะตััดวััสดุุให้้แยก ออกจากกัันตามที่่�ต้้องการ กระบวนการพััฒนา และเทคโนโลยีีที่่ประยุุกต์์ใช้้ : โต๊๊ะเลื่่อยวงเดืือน ทดแทนการใช้้มีีดขอ เพื่่อตััดปล้้องไผ่่ โต๊๊ะเลื่่�อยวงเดืือน อุุปกรณ์์ช่่างมาตรฐาน ใช้้เพื่่�อตััดวััสดุุ อาทิิ ไม้้ อลููมิิเนีียม เหล็็ก เป็็นต้้น โต๊๊ะเลื่่�อยวงเดืือนถููกออกแบบให้้ใช้้ได้้งานง่่าย เพีียงเปิิดระบบการทำำ�งานของ เครื่่�อง มอเตอร์์จะหมุุนใบเลื่่�อยที่่�ความเร็็ว 5,000 รอบต่่อนาทีี ทีีมพััฒนาแนะนำำ�โต๊๊ะ เลื่่�อยวงเดืือน สำำ�หรัับการตััดลำำ�ไผ่่ ต้้นคลุ้้ม และหวาย ทดแทนการใช้้มีีดขอ เพื่่�อ ประหยััดเวลาการทำำ�งาน และมีีความปลอดภััยในการปฏิิบััติิงานมากขึ้้�น

กระบวนการพััฒนา และเทคโนโลยีีที่่ประยุุกต์์ใช้้ : จำปาผ่่าไม้้ไผ่่ ทดแทนการใช้้มีีดขอ เพื่่อผ่่าซีีกไผ่่ จำำ�ปาผ่่าไม้้ไผ่่ อุุปกรณ์์ทุ่่นแรงเพื่่�อผ่่าแบ่่งปล้้องไผ่่ให้้แยกจากกัันเป็็นไผ่่ซีีก ตาม จำำ�นวนช่่องของจำำ�ปาผ่่าไม้้ไผ่่ที่่�จััดทำำ�ไว้้ จำำ�ปาผ่่าไม้้ไผ่่ช่่วยลดเวลาการผ่่าไม้้ไผ่่ลง อีีกทั้้�ง ช่่วยผู้้ปฏิิบััติิงานมีีความปลอดภััยมากขึ้้�นกว่่าการใช้้มีีดขอผ่่าแบ่่งไผ่่ โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565 13 ผลการทดสอบการใช้้โต๊๊ะเลื่่อยวงเดืือน เปรีียบเทีียบกัับการใช้้มีีดขอเพื่่อตััดปล้้องไผ่่

รายละเอีียดจำปาผ่่าไม้้ไผ่่ ความยาวรวมมืือจัับ 15 นิ้้�ว เส้้นผ่่านศููนย์์กลาง 6.5 นิ้้�ว จำำ�นวนช่่อง ระหว่่างใบมีีด 32 ช่่อง 20 ช่่อง 16 ช่่อง น้ำำ��หนััก 1 กิิโลกรััม วิิธีีใช้้งาน • เลืือกจำำ�ปาผ่่าไม้้ไผ่่ จำำ�นวนช่่องที่่�เหมาะสมกัับขนาดปล้้องไผ่่ หากปล้้องไผ่่มีีขนาด ใหญ่่ ให้้เลืือกจำำ�นวนช่่องจำำ�ปาผ่่าไม้้ไผ่่ที่่�มีีช่่องมาก 32 ช่่อง หากปล้้องไผ่่มีีขนาดเล็็ก ให้้เลืือกจำำ�นวนช่่องจำำ�ปาผ่่าไม้้ไผ่่ที่่�น้้อย 16 ช่่อง เป็็นต้้น • นำำ�จำำ�ปาผ่่าไม้้ไผ่่วางไว้้กึ่่�งกลางด้้านตััดของปล้้องไผ่่ จากนั้้�นใช้้ค้้อนตอกตััวจำำ�ปาให้้ คมจำำ�ปาแทรกเข้้าเนื้้�อไผ่่ • ใช้้สองมืือจัับจำำ�ปาผ่่าไม้้ไผ่่ให้้แน่่น และยกจำำ�ปาผ่่าไม้้ไผ่่ให้้สููงขึ้้�น คมของจำำ�ปาที่่�ยึึด แน่่นกัับเนื้้�อไผ่่จะยกปล้้องไผ่่ที่่�ที่่�ติิดอยู่่ให้้สููงขึ้้�นตามมา • เมื่่�อปลายปล้้องไผ่่อีีกด้้านลอยขึ้้�นสููงจากพื้้�นสััก 15 - 20 เซนติิเมตร ให้้กระแทก ปลายปล้้องไผ่่ลงกัับพื้้�น เพื่่�อให้้แรงกระแทกส่่งปล้้องไผ่่เข้้ากระแทกกัับจำำ�ปาผ่่าไม้้ไผ่่ที่่� มืือจัับอยู่่ ซึ่่�งเป็็นการฝัังคมจำำ�ปาเข้้าที่่�เนื้้�อไผ่่ทีีละน้้อย • ทำำ�การกระแทกปลายปล้้องไผ่่กัับพื้้�นเรื่่�อย ๆ จนจำำ�ปาแยกปล้้องไผ่่ออกเป็็นซีีก สำำ�เร็็จ • จำำ�นวนซีีกไผ่่ที่่�ได้้จะเท่่ากัับจำำ�นวนช่่องของจำำ�ปาผ่่าไม้้ไผ่่ที่่�เลืือกใช้้ • จากนั้้�น นำำ�มีีดบางมาจัักซีีกไผ่่ให้้บางลงจนเป็็นเส้้นตอกตามขนาดที่่�ต้้องการ โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ 14 ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565

กระบวนการพััฒนา และเทคโนโลยีีที่่ประยุุกต์์ใช้้ : เครื่่องผ่่าซีีกต้้นคลุ้้มและหวายปลอก เพื่่อทดแทนการใช้้มีีดขอเพื่่อผ่่าซีีกต้้นคลุ้้มและหวายปลอก เครื่่�องผ่่าซีีกต้้นคลุ้้มและหวายปลอก เครื่่�องทุ่่นแรงประสิิทธิิภาพสููงทดแทนการใช้้ มีีดขอผ่่าซีีกในแบบเดิิม ช่่วยลดเวลาการฝ่่าซีีกต้้นคลุ้้มและหวายปลอกลง อีีกทั้้�งช่่วย ผ่่อนแรงผู้้ปฏิิบััติิงานลงด้้วยเครื่่�องมอเตอร์์และใบมีีด แทนการใช้้แรงเพื่่�อผ่่าต้้นคลุ้้ม และหวายปลอกมีีความเหนีียว แข็็ง และมีีความยาว 3 – 4 เมตร รวมถึึงสะดวกขึ้้�น ด้้วยการผ่่าซีีกครั้้�งเดีียว ได้้เส้้นคลุ้้มหรืือเส้้นหวายถึึง 3 หรืือ 4 เส้้นตามหััวใบมีีดที่่� เลืือกใช้้ โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565 15 ผลการทดสอบการใช้้จำปาผ่่าไม้้ไผ่่ เปรีียบเทีียบกัับการ ใช้้มีีดขอเพื่่อผ่่าซีีกไผ่่

รายละเอีียดเครื่่องผ่่าซีีกต้้นคลุ้้มและหวายปลอก ขนาด : กว้้าง 23 ซม. X ยาว 23 ซม. X สููง 60 ซม. น้ำำ��หนััก : 15 กิิโลกรััม กำำ�ลัังไฟ : มอเตอร์์ 370 วััตต์์ ไฟ 220 โวลต์์ ความเร็็วรอบ : 1,400 รอบต่่อนาทีี อััตราค่่าไฟ : 1.48 บาทต่่อชั่่�วโมง เมื่่�อคำำ�นวณค่่าไฟบ้้านที่่�หน่่วยละ 4 บาท วิิธีีการใช้้งาน 1. เสีียบปลั๊๊�กเครื่่�องผ่่าซีีกต้้นคลุ้้มและ หวายปลอกกัับไฟบ้้านตามปกติิ 2. โยกเบรกเกอร์์จากจุุดกึ่่�งกลางขึ้้�น ด้้านบน เพื่่�อเปิิดระบบการทำำ�งาน 3. นำำ�ต้้นคลุ้้มห รืือหวายป ลอก ที่่� ต้้องการผ่่าซีีกเสีียบเข้้าช่่องผ่่าซีีก 4. เครื่่�องจะดููดลำำ�ต้้นคลุ้้มหรืือหวาย ปลอกผ่่านเข้้าสู่่ภายในเครื่่�องเพื่่�อผ่่าซีีก ใช้้มืือประคองลำำ�ต้้นคลุ้้มหรืือหวาย ปลอกขณะเครื่่�องดึึงต้้นคลุ้้มหรืือหวาย ปลอกเข้้าเครื่่�อง ปล่่อยมืือเมื่่�อเครื่่�องดึึง ต้้นคลุ้้มหรืือหวายปลอกเข้้าเครื่่�องใกล้้ สุุดลำำ� 5. ต้้นคลุ้้มหรืือหวายปลอกที่่�ผ่่านเข้้า เครื่่�องจะออกถููกผ่่าซีีกแล้้วไหลออกทาง ด้้านหลัังของเครื่่�อง 6. เมื่่�อผ่่าซีีกต้้นคลุ้้มและหวายปลอกจน แล้้วเสร็็จ โยกเบรกเกอร์์กลัับเข้้าจุุด กึ่่�งกลาง ถอดปลั๊๊�กเครื่่�องออก 7. นำำ�เส้้นคลุ้้มหรืือเส้้นหวายที่่�ผ่่านการ ผ่่าซีีกแล้้วเข้้าสู่่การจัักเส้้นต่่อไป เพื่่�อให้้ ได้้ขนาดที่่�ต้้องการ โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ 16 ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565 โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565

โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565 17 โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565 ผลการทดสอบการใช้้เครื่่องผ่่าซัักต้้นคลุ้้มและหวายปลอก เปรีียบเทีียบกัับการใช้้มีีดขอเพื่่อผ่่าซีีกต้้นคลุ้้มและหวายปลอก

โครงการยกระดับคุณภาพการผลิตและผลิตภัณฑ์ ด้วยเทคโนโลยีผสานภูมิปัญญา ประจําปีงบประมาณ 2565 ความคิิดเห็็นต่่อการพััฒนา และเทคโนโลยีีที่่ประยุุกต์์ใช้้ 18 “ขอขอบคุุณ สถาบัันส่่งเสริิมศิิลป หััตถกรรมไทย (องค์์การมหาชน) ที่่ได้้ให้้การสนัับสนุุนเครื่่องมืือ กัับ ทางกลุ่่มจัักสานคลุ้้ม บ้้านคลองโอน สมาชิิกมีีความยิินดีีเป็็นที่่สุุด เมื่่อ ก่่อนทางกลุ่่มใช้้มีีดเล่่มเดีียวในการ ทำงานทั้้�งต้้นคลุ้้ม หวาย และไม้้ไผ่่ ได้้รัับโต๊๊ะเลื่่อยวงเดืือน จำปาผ่่า ไม้้ไผ่่ เครื่่องผ่่าซีีกต้้นคลุ้้มและหวาย ปลอก ทำให้้การทำงานรวดเร็็วยิ่่ง ขึ้้�น สมาชิิกมีีความยิินดีีเป็็นที่่สุุด ขอบคุุณมากค่่ะ” กลุ่่มแม่่บ้้านผลิิตภััณฑ์์จัักสานคลุ้้มบ้้านคลองโอน จัังหวััดตราด สถานที่่ติิดต่่อ : เลขที่่ 1 หมู่่ที่่ 4 ตำบลนนทรีีย์์ อำเภอบ่่อไร่่ จัังหวััดตราด 23140 โทรศััพท์์เคลื่่อนที่่ : 062 693 4482 นางจิิตรา พวงกััน ครููศิิลป์์ของแผ่่นดิิน ประจำปีี 2557

สแกน QR Code เพื่่�ออ่่านในรููปแบบ E-book ทีีมพััฒนา : นายรััฐกิิตติ์์� สุุรธีีราเศรษฐ์์ ผู้้เชี่่�ยวชาญการออกแบบการผลิิต นายสมิิทธ์์ นิิยะสม วิิศวกรอาชีีพ

สถาบันส่งเสริมศิลปหัตถกรรมไทย (องค์การมหาชน) THE SUSTAINABLE ARTS AND CRAFTS INSTITUTE OF THAILAND (PUBLIC ORGANIZATION)