หน่วยที่ 3 สิ่งแวดล้อมทางกายภาพกับประชากรและการตั้งถิ่นฐาน

3หนว่ ยการเรยี นรทู้ ี่

ส่งิ แวดลอ้ มทางกายภาพกบั ประชากร
และการตงั้ ถ่ินฐาน

สาระการเรียนรแู้ กนกลาง
• ปฏสิ มั พันธร์ ะหว่างส่งิ แวดล้อมทางกายภาพกบั วถิ ีการดาเนนิ ชวี ติ ภายใตก้ ระแสโลกาภิวตั น์ ได้แก่ ประชากร และการต้งั ถิ่นฐาน (การกระจายและการเปลีย่ นแปลง

ประชากร ชุมชนเมอื ง และชนบท และการกลายเปน็ เมอื ง)

ประชากรโลกและประชากรไทย การกระจายและความหนาแน่นของประชากรโลก

1 เอเชีย

ประชากร : 4,494 ลา้ นคน
ความหนาแน่น : 100 คน/ตร.กม.

ทวปี ที่มจี านวนประชากรและความหนาแนน่ มากที่สดุ ในโลก ? เนื่องจากปจั จยั ใด ?
มพี ้นื ทร่ี าบลุ่มแมน่ า้ และที่ราบชายฝ่งั อุดมสมบูรณ์
ทวปี เอเชยี เหมาะแก่การเพาะปลูก

ประชากรโลกและประชากรไทย การกระจายและความหนาแน่นของประชากรโลก

1 เอเชีย

ประชากร : 4,494 ลา้ นคน
ความหนาแน่น : 100 คน/ตร.กม.

6 ออสเตรเลยี และโอเชยี เนยี

ประชากร : 42 ลา้ นคน
ความหนาแน่น : 4 คน/ตร.กม.

ทวีปที่มจี านวนประชากรและความหนาแน่นน้อยทสี่ ุดในโลก ? เน่อื งจากปจั จัยใด ?

ทวีปออสเตรเลียและโอเชียเนยี มพี ้นื ที่ส่วนใหญเ่ ปน็ ทะเลทรายทแ่ี ห้งแล้ง

ประชากรโลกและประชากรไทย การกระจายและความหนาแน่นของประชากรโลก

4 อเมริกาเหนอื 3 ยุโรป 1 เอเชยี

ประชากร : 582 ล้านคน ประชากร : 745 ล้านคน ประชากร : 4,494 ล้านคน
ความหนาแน่น : 23 คน/ตร.กม. ความหนาแนน่ : 73 คน/ตร.กม. ความหนาแน่น : 100 คน/ตร.กม.

5 อเมรกิ าใต้ 6 ออสเตรเลยี และโอเชยี เนยี

ประชากร : 423 ล้านคน ประชากร : 42 ล้านคน
ความหนาแนน่ : 23 คน/ตร.กม. ความหนาแนน่ : 4 คน/ตร.กม.

2 แอฟรกิ า

ประชากร : 1,250 ล้านคน
ความหนาแน่น : 41 คน/ตร.กม.

นักเรียนคดิ วา่ มี ปัจจยั ใดอีกบา้ งทีส่ ่งผลตอ่ จานวนและความหนาแนน่ ของประชากร ในทวีปอน่ื ๆ ?

การกระจายและความหนาแน่นของประชากรไทย

ภาคทมี่ คี วามหนาแน่นของประชากร มาก ท่ีสุด ?

ภาคกลาง

เพราะเหตุใด ?
ส่วนใหญ่เป็นพ้ืนทีร่ าบลมุ่ ทอ่ี ุดมสมบูรณ์
เป็นศนู ยก์ ลางเศรษฐกิจของประเทศ

ภาคกลาง
ประชากร : 15.06 ล้านคน
ความหนาแนน่ : 164 คน/ตร.กม.

การกระจายและความหนาแน่นของประชากรไทย

ภาคที่มจี านวนและความหนาแน่นของประชากร นอ้ ย ทส่ี ุด ?

ภาคตะวันตก

เพราะเหตุใด ?
พน้ื ที่ส่วนใหญ่ ทางตะวันตก เปน็ แนวทวิ เขา
สูงสลบั หบุ เขา มีพืน้ ที่ราบน้อย

ภาคตะวนั ตก
ประชากร : 3.19 ล้านคน
ความหนาแน่น : 59 คน/ตร.กม.

ภาคกลาง
ประชากร : 15.06 ล้านคน
ความหนาแนน่ : 164 คน/ตร.กม.

ภาคเหนอื การกระจายและความหนาแน่นของประชากรไทย
ประชากร : 6.01 ลา้ นคน
ความหนาแนน่ : 64 คน/ตร.กม.

ภาคตะวันออกเฉียงเหนอื นกั เรียนคิดว่ามี ปจั จยั ใดอกี บ้างท่ีส่งผลต่อจานวนและความหนาแนน่
ประชากร : 21.90 ลา้ นคน
ความหนาแน่น : 130 คน/ตร.กม. ของประชากร ในภาคอื่นๆ ?

ภาคตะวันตก ภาคตะวนั ออก
ประชากร : 3.19 ล้านคน ประชากร : 15.06 ลา้ นคน
ความหนาแนน่ : 59 คน/ตร.กม. ความหนาแนน่ : 164 คน/ตร.กม.

ภาคกลาง
ประชากร : 15.06 ล้านคน
ความหนาแนน่ : 164 คน/ตร.กม.

ภาคใต้
ประชากร : 9.28 ลา้ นคน
ความหนาแน่น : 131 คน/ตร.กม.

โครงสรา้ งประชากร
พีระมดิ ประชากรแบบ ฐานกว้าง พีระมิดประชากรแบบ คงที่ พีระมิดประชากรแบบ ฐานแคบ

ลักษณะโครงสร้าง ประชากรวัยเดก็ มีมากกวา่ วยั อ่ืน สัดส่วนแตล่ ะชว่ งอายใุ กลเ้ คยี งกนั สัดสว่ นประชากรวัยเด็กลดลง
อตั ราเกิด-ตาย อตั ราเกดิ สูง ตายสงู อตั ราเกดิ และตายคอ่ นข้างคงท่ี อัตราเกดิ สูงและตายลดตา่ ลงมาก
ตัวอยา่ งประเทศ อัฟกานสิ ถาน บังกลาเทศ สหรฐั อเมรกิ า ออสเตรเลยี จนี เยอรมนี สวีเดน สังคโปร์

การเปลี่ยนแปลงประชากรโลกและประชากรไทย อตั ราเกดิ

• ทวปี ทีม่ ีอัตราเกดิ ของประชากร
มากทส่ี ดุ คอื ทวีปแอฟรกิ า

มสี าเหตุมาจาก ขาดความรู้เร่ืองการ
วางแผนครอบครวั และคุมกาเนดิ

ปี 2560

อัตราตาย

• ทวปี ที่มีอัตราตายของประชากร
มากทส่ี ดุ คือ ทวปี ยุโรป
มีสาเหตุมาจาก มปี ระชากรสงู อายุ
จานวนมาก เสยี ชวี ิตจากโรคระบบ
หวั ใจและหลอดเลือด

ปี 2560

ปี 2558 ปี 2573 การเปลีย่ นแปลงประชากรสูงอายุ
ปี 2593

อายุ 60+ 901 ล้านคน อายุ 60+ 1,402 ลา้ นคน อายุ 60+ 2,092 ล้านคน
หรอื 12.3 % ของประชากรทงั้ หมด หรือ 16.5 % ของประชากรทัง้ หมด หรอื 21.5 % ของประชากรทงั้ หมด

มีสาเหตุมาจาก จานวนประชากรสูงอายมุ ีแนวโนม้ เพมิ่ ข้ึน
ส่งผลกระทบอย่างไร • การพฒั นาเศรษฐกิจ การแพทย์ เทคโนโลยี และวิทยาศาสตร์
• จานวนแรงงานลดลง สญู เสยี งบประมาณในการดแู ลผูส้ งู อายุ

ยุ โ ร ป การยา้ ยถิน่

ตุรกี เ อ เ ชี ย จนี การยา้ ยถนิ่ ภายในประเทศ
ซเี รยี อริ กั • ย้ายจากชนบทสเู่ มอื งเพื่อหางานทา
อนิ เดยี • เช่น การยา้ ยถน่ิ ของประชากร
แ อ ฟ ริ ก า
ภาคตะวันออกเฉยี งเหนือสภู่ าคกลาง
หลงั ฤดูเก็บเก่ยี ว

ตุรกี ยุ โ ร ป การย้ายถ่นิ
ซีเรยี อริ ัก
เ อ เ ชี ย จนี การย้ายถ่นิ ระหว่างประเทศ
แ อ ฟ ริ ก า • ย้ายเพื่อหนภี ยั ธรรมชาติ สงคราม
อินเดยี พมา่
และเพือ่ พัฒนาฐานะทางเศรษฐกจิ
• เช่น การย้ายถิน่ แรงงานจากจีน

อนิ เดีย และพม่า เขา้ ส่ปู ะเทศไทย
• การหนภี ัยสงครามจากซเี รยี

ส่ปู ระเทศอริ กั ตรุ กี เปน็ ตน้

ยุ โ ร ป การยา้ ยถนิ่

ตรุ กี เ อ เ ชี ย จีน การยา้ ยถน่ิ ระหว่างทวีป
ซีเรยี อิรกั • ย้ายเพ่ือแสวงหาชีวติ ทดี่ ีขึน้
อินเดีย พมา่
แ อ ฟ ริ ก า ในประเทศปลายทาง
• ปัจจบุ นั เป็นการย้ายถน่ิ ของแรงงาน

ข้ามชาติ เช่น การย้ายถ่นิ ของ
แรงงาน จากเอเชียและแอฟรกิ า
สู่ทวปี ยโุ รป

การเปลก่ียานรแตปัง้ลถงน่ิปรฐะาชนาเกมรอื โลงแกแลละะชปนรบะชทากรไทย ขนาดการตง้ั ถ่ินฐานของมนุษย์

1 กลุ่มบ้าน (hamlet)

หมบู่ า้ นขนาดเล็ก ประชากร นอ้ ยกว่า 100 คน

2 หม่บู า้ น (village)

ชุมชนขนาดใหญ่กวา่ กลมุ่ บ้าน ประชากรเฉล่ีย 100 – 1000 คน

3 เมอื ง (town)

ประชากรเฉลีย่ 1,000 – 100,000 คน

4 เมอื งใหญ่ (city)

มีเขตปกครองท่แี นน่ อน ประชากรเฉลยี่ 100,000 – 300,000 คน

5 มหานคร (metropolis)

มีประชากรมาก เปน็ ศนู ย์กลางเศรษฐกจิ และการปกครอง

6 อภิมหานคร (megalopolis)

เขตท่มี มี หานครและเมอื งใหญ่ ตัง้ อยหู่ นาแน่นติดต่อกัน

ความแตกตา่ งระหวา่ งเมืองและชนบท

ชนบท เมอื ง

1 มกี ารวางผงั ทีอ่ ยู่อาศยั เพอื่ รองรบั ประชากรท่ีเพม่ิ ขน้ึ
2 มกี ารดารงชวี ติ โดยพึ่งพาธรรมชาติ และสงิ่ แวดล้อม
3
4 ประกอบอาชพี เกษตรกรรม เล้ยี งสัตว์ ประมง
5 ประสบปัญหามลพษิ จากอตุ สาหกรรมและการจราจร
6 ศูนย์กลางการคา้ และเศรษฐกจิ มอี าชีพหลากหลาย

การตง้ั ถิ่นฐานใกลแ้ หลง่ น้า มีรูปแบบไมแ่ นน่ อน

การตัง้ ถนิ่ ฐานเมอื ง

เมอื ง (town) มกี ารยา้ ยถิ่นเขา้ มคี วามเจริญ

ด้านสาธารณปู โภค และสาธารณูปการ

เมืองใหญ่ (city) มกี ารพัฒนาเศรษฐกจิ และอตุ สาหกรรม

มหานคร (metropolis) เป็นศูนยก์ ลางการปกครอง
เศรษฐกิจ และวฒั นธรรม

อภิมหานคร (megalopolis) มหานครหลายมหานคร
ทมี่ อี าณาเขตติดตอ่ กัน

การต้ังถน่ิ ฐานชนบท

เปน็ รปู แบบการตง้ั ถนิ่ ฐานแบบใด ?
แบบโดดเดี่ยว

สรา้ งทอ่ี ย่อู าศยั ในพ้ืนท่เี กษตรของตนเอง

การตง้ั ถนิ่ ฐานชนบท

เปน็ รปู แบบการตง้ั ถิน่ ฐานแบบใด ?
แบบรวมกลมุ่

สร้างทอี่ ยอู่ าศยั อยูร่ วมกันเปน็ กลุ่ม
อาจมีวดั โรงเรยี น ตลาด

การต้งั ถิ่นฐานชนบท

เปน็ รปู แบบการตัง้ ถ่ินฐานแบบใด ?
แบบแนวยาว

สร้างทอ่ี ยู่อาศัยเปน็ แนวยาวตาม
เส้นทางคมนาคม และแมน่ า้

การตั้งถ่นิ ฐานชนบท

เปน็ รูปแบบการตัง้ ถิ่นฐานแบบใด ?
แบบตารางกริด

• สร้างถนิ่ ฐานตามผังถนนที่วางแผน
เปน็ รูปสี่เหล่ยี ม

คกวารมเปเปล็นย่ี นเมแอื ปงลงกปารระใชชา้ทกีด่รโินลใกนแเลมะอื ปงระแชลาะกปรไัญทหยาเมือง ความเป็นเมือง

พ.ศ.2533

• ใน พ.ศ. 2533 ประชากรในเขตเมอื ง น้อย กว่า ชนบท
• ทวปี เอเชียและแอฟริกามีสดั ส่วนของความเป็นเมือง น้อย กวา่ ทวปี อ่นื ๆ

• เมืองขนาดใหญ่ ทีม่ ีประชากรเกิน 10 ลา้ นคน มเี พียงไม่กแ่ี ห่ง

คกวารมเปเปล็นยี่ นเมแอื ปงลงกปารระใชชาท้ กด่ีรโินลใกนแเลมะอื ปงระแชลาะกปรไญั ทหยาเมอื ง ความเป็นเมือง

พ.ศ.2560

• ใน พ.ศ. 2560 ประชากรในเขตเมอื ง มาก กวา่ ชนบท

• หลายประเทศในทวปี เอเชียและแอฟรกิ ามสี ดั ส่วนของความเป็นเมืองเพม่ิ มากขึ้น เป็น 40-60 %
• เมืองขนาดใหญ่ ทีม่ ีประชากรมากกวา่ 5 ลา้ น และ 10 ลา้ นคน เพ่ิมจานวนขึ้นอยา่ งมาก

เขตศูนยก์ ลางธรุ กิจการคา้ ของเมือง การใชท้ ีด่ นิ ภายในเมือง
ย่านการค้าขนาดใหญ่ใจกลางเมอื งสะดวก
เขตทอ่ี ยู่อาศัยผมู้ ีรายไดน้ ้อย
ตอ่ การเขา้ ถึง มีขนาดเลก็ มีความหนาแนน่ มาก เป็นชมุ ชนแออดั

เขตอตุ สาหกรรม เขตท่อี ยู่อาศัยผ้มู ีรายไดป้ านกลาง
อุตสาหกรรมขนาดเลก็ อยใู่ นเขตเมอื ง อยู่ใกลย้ ่านใจกลางเมืองแตม่ ีความหนาแน่นนอ้ ยกวา่
อตุ สาหกรรมหนกั อยบู่ รเิ วณชานเมอื ง
เขตทอี่ ยอู่ าศัยผมู้ รี ายได้สงู
เขตสถาบนั และศนู ยก์ ลางการบริหาร อยบู่ รเิ วณชานเมอื ง ไมม่ ีปญั หาเรื่อง
มีสถานที่ราชการ สถาบันการศกึ ษา
ความแออัด ที่ดินราคาถกู
รวมถึงทพี่ กั ผอ่ นหยอ่ นใจ

ปญั หาเมอื ง

1 ปญั หาการขยายตวั ของเมอื ง

4 ปัญหาความไม่ปลอดภัย 2 ปัญหาชุมชนแออัด

5 การเปล่ียนแปลงวิถชี วี ติ ครอบครัว

3 ปัญหาส่งิ แวดลอ้ ม