หน่วยที่ 5 ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมกับการพัฒนาที่ยั่งยืน

6หนว่ ยการเรียนรูท้ ี่

ทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสิง่ แวดล้อมกบั การพฒั นาทีย่ ั่งยนื

สาระการเรยี นร้แู กนกลาง

• สถานการณ์การเปลย่ี นแปลงดา้ นทรัพยากรธรรมชาตแิ ละสง่ิ แวดลอ้ ม ได้แก่ การเปลย่ี นแปลงสภาพภูมอิ ากาศ ความเสือ่ มโทรมของส่งิ แวดลอ้ ม ความหลากหลายทางชีวภาพ และภยั พบิ ตั ิ
• สาเหตแุ ละผลกระทบของการเปล่ียนแปลงดา้ นทรัพยากรธรรมชาตแิ ละสงิ่ แวดลอ้ มของประเทศไทยและภมู ิภาคตา่ ง ๆ ของโลก
• การจดั การภัยพิบตั ิ
• มาตรการป้องกนั และแกไ้ ขปัญหาทรพั ยากรธรรมชาติและสิง่ แวดลอ้ มในประเทศและระหว่างประเทศ ตามแนวทางการพฒั นาที่ยั่งยนื ความมั่นคงของมนุษยย์และการบริโภคอย่างรับผิดชอบ
• กฏหมายและนโยบายด้านทรพั ยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมทั้งในประเทศและระหว่างประเทศ
• บทบาทขององค์การ และการประสานความรว่ มมอื ท้งั ในประเทศ และระหวา่ งประเทศ
• แนวทางการจัดการทรพั ยากรธรรมชาติและส่ิงแวดลอ้ ม
• การมสี ว่ นร่วมในการแก้ปญั หา และการดาเนินชวี ติ ตามแนวทางการจดั การทรัพยากรและส่ิงแวดล้อมเพือ่ การพัฒนาทีย่ ่ังยืน

สถานการณ์การเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศ ปี 2552 – 2561

อุณหภมู สิ ูงขึน้ เฉลยี่ 0.93°C

รงั สีความร้อนปริมาณมาก N2O CO2 รังสคี วามร้อนถกู ดูดซับ
สะท้อนออกส่อู วกาศ ไวด้ ว้ ยแกส๊ เรือนกระจก
ทาให้อุณหภูมิพอเหมาะ CO2
ทาใหอ้ ณุ หภมู ิสงู ขน้ึ
CH4
CH4 CH4
CO2
N2O CO2

N2O

สาเหตขุ องการเปล่ยี นแปลงสภาพภูมอิ ากาศ โลกร้อนข้นึ

จากธรรมชาติ

รังสีความร้อนเพิม่ ขนึ้

จากมนษุ ย์

ผลกระทบของการเปลย่ี นแปลงสภาพภมู ิอากาศ

ผลผลิตทางการเกษตรลดลง ดนิ เสอ่ื มสภาพ ระดบั น้าทะเลสูงข้นึ

ภยั ธรรมชาติรนุ แรงข้นึ สญู เสยี ความหลากหลายทางชวี ภาพ ปรมิ าณน้าจืดลดลง

แนวทางแกไ้ ขการเปล่ียนแปลงสภาพภูมอิ ากาศ

พิธีสารเกยี วโต ลดการใช้ถงุ พลาสติก

พัฒนาพลังงานสะอาด ปลกู ปา่
รถยนต์พลงั งานไฟฟา้ , นา้ ใชร้ ถจักรยาน

ความเสอ่ื มโทรมของทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม วิกฤตเิ กีย่ วกับทรัพยากรดิน

สาเหตุการเกิด

 จากมนษุ ย์ เช่น การบกุ รกุ ป่าตน้ น้า การใช้ทดี่ นิ ผดิ ประเภท การใชป้ ยุ๋ เคมี
 จากธรรมชาติ เช่น การเกิดไฟป่า การเกิดดนิ ถล่ม และนา้ ท่วมฉับพลนั

ผลกระทบ แนวทางแกไ้ ข

แหล่งนา้ ต้ืนเขนิ ผลผลิตตกต่า การทาเกษตรอินทรยี ์ การใชป้ ุ๋ยพชื สด

เกิดการบกุ รกุ พ้นื ที่ป่า การปลูกพชื แบบขั้นบันได

ความเสือ่ มโทรมของทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสิ่งแวดลอ้ ม วกิ ฤตเิ ก่ยี วกับทรัพยากรนา้

สาเหตกุ ารเกดิ

 จากมนุษย์ เชน่ การบกุ รุกปา่ ต้นน้า การปล่อยนา้ เสยี หรือท้ิงขยะลงสูแ่ หล่งนา้
 จากธรรมชาติ เช่น การเกิดอทุ กภัย หรือภัยแล้งจากฝนทิง้ ช่วง

ผลกระทบ แนวทางแก้ไข

ผลผลิตตกต่า แหลง่ นา้ เน่าเสยี โรงงานบาบดั น้าเสีย ผลติ น้าจดื จากน้าทะเล

ปญั หาสขุ ภาพอนามยั สร้างแหล่งกักเกบ็ นา้

ความเสอื่ มโทรมของทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม วิกฤตเิ กีย่ วกับทรัพยากรป่าไมแ้ ละสตั วป์ า่

สาเหตกุ ารเกิด

 จากมนษุ ย์ เชน่ การตดั ไมท้ าลายปา่ การบุกรกุ ทอ่ี ยูอ่ าศยั ของสัตวป์ า่ และการสร้างสาธารณปู โภค
 จากธรรมชาติ เชน่ การเกิดไฟป่าในฤดูแล้ง แผน่ ดนิ ไหว และภูเขาไฟระเบิด

ผลกระทบ แนวทางแก้ไข

สัตวป์ า่ สูญเสียแหลง่ ทอี่ ยู่ พชื และสตั วส์ ูญพันธ์ุ รณรงคป์ ลูกป่า เพาะพันธุส์ ัตว์ปา่

ภาวะโลกรอ้ น เน่ืองจากปา่ ไมถ้ กู ทาลาย กาหนดพนื้ ท่ีป่าอนรุ กั ษ์

ความเสอ่ื มโทรมของทรัพยากรธรรมชาตแิ ละสิ่งแวดล้อม วกิ ฤติเกยี่ วกับทรัพยากรแรแ่ ละพลงั งาน

สาเหตกุ ารเกดิ

 การใชพ้ ลงั งานอยา่ งฟมุ่ เฟอื ย เช่นทรัพยากรประเภท นา้ มนั ถา่ นหิน แกส๊ ธรรมชาติ
 การผลติ พลังงานทส่ี ่งผลกระทบต่อสง่ิ แวดลอ้ ม เชน่ การทาเหมืองแรถ่ ่านหนิ เกิดฝุ่นละอองในอากาศ

ผลกระทบ แนวทางแกไ้ ข

ปัญหาสขุ ภาพ ภาวะโลกร้อน พลงั งานลม,แสงอาทติ ย์ พลังงานน้า

มลพษิ ต่อส่งิ แวดล้อม พลังงานจากคลน่ื ทะเล

ความเส่อื มโทรมของทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดลอ้ ม วกิ ฤติเกย่ี วกับขยะและของเสียอันตราย

สาเหตุการเกิด

 การเพ่มิ ขน้ึ ของจานวนประชากรโลก ความตอ้ งการใชส้ นิ คา้ และการผลติ สินคา้ จงึ มากข้ึน
 การเกบ็ และทาลาย หรือนาขยะไปใช้ประโยชน์ไมม่ ปี ระสทิ ธภิ าพ ทาให้มีขยะตกคา้ ง

ผลกระทบ แนวทางแก้ไข

แหล่งนา้ เนา่ เสยี มลพิษจากการเผาขยะ คดั แยกขยะ ใชผ้ ลติ ภัณฑ์ฉลากเขยี ว

แหลง่ แพรก่ ระจายเชอื้ โรค รีไซเคลิ ขยะ

การเปลี่ยนแปลงความหลากหลายทางชวี ภาพ

การเปลย่ี นแปลงความหลากหลายทางชีวภาพ

1 ปัจจัยทที่ าใหเ้ กดิ การ 5
เปลยี่ นแปลงความ
การเพม่ิ ของจานวนประชากร หลากหลายทางชีวภาพ การเปล่ียนแปลงสภาพภูมิอากาศ
และการกระจายตวั ของประชากร
3 4
2

การใชท้ รพั ยากรธรรมชาติ ความกา้ วหนา้ ทางเทคโนโลยี การเกดิ มลพษิ ต่อสิ่งแวดลอ้ ม
อย่างส้นิ เปลือง

มาตรการปอ้ งกนั และแก้ไขปัญหาทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสิ่งแวดล้อม การพฒั นาท่ยี ง่ั ยืน

การพัฒนาทีย่ ั่งยืน

คอื การพฒั นาทรพั ยากรธรรมชาติและส่งิ แวดล้อม
โดยคานงึ ถึงความเสยี หาย มกี ารปอ้ งกันปญั หาท่ีกอ่ ให้
เกดิ ความเสียหายกบั ส่ิงแวดลอ้ มให้น้อยที่สุด โดยคานงึ
ถึงความต้องการพน้ื ฐานของประชากรภายในประเทศ

ขอ้ มลู เพม่ิ เติม - https://www.un.or.th/globalgoals/th/

การผลิตและการบรโิ ภคท่ยี งั่ ยืน

ลดการสญู เสยี อาหารจากขบวนการผลิต ฉลากรับรองผลติ ภณั ฑท์ ี่เป็นมิตรกบั ส่งิ แวดลอ้ ม

มรี ะบบบรหิ ารงานดา้ นส่งิ แวดล้อม ใชท้ รัพยากรอย่างมีประสทิ ธิภาพ
และติดตามประเมนิ ผลการดาเนินงาน และสามารนากลับมาใช้ใหม่

อย่างสม่าเสมอ สง่ เสรมิ การซอื้ สนิ ค้าและบริการ
ที่เปน็ มติ รกบั ส่งิ แวดล้อม
ใชเ้ ทคโนโลยที ่มี ีมาตรฐาน
ดา้ นส่ิงแวดลอ้ มและลดการ

ปล่อยมลพษิ

เสริมสรา้ งความตระหนกั และกระตนุ้ ส่งเสริมให้เกดิ การตลาดทีย่ ่ังยนื
การปรบั เปล่ยี นพฤติกรรมการผลติ และเปน็ มิตรกบั สิง่ แวดล้อม

และการบริโภค พัฒนาสินคา้ และบริการท่ีปลอดภัย
ตอ่ สิ่งแวดลอ้ มและการใชง้ าน

กฎหมายและนโยบายด้านทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดลอ้ มของไทย

พระราชบญั ญัตอิ ุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2504 พระราชบัญญตั ิปา่ สงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507

ตวั อยา่ งอทุ ยาน 54 ตัวอย่างเขตป่าสงวน

1 1 เขตป่าสงวนป่าวงั ใหญ่
และป่าแม่น้านอ้ ย
อุทยานแห่งแรกของไทย

1 อุทยานแหง่ ชาติเขาใหญ่ 12 2 เขตปา่ สงวนป่าคลอง
2 ระเวิง-เขาสมเส็ด
2
3 3 3 เขตป่าสงวนป่าสมงิ
อทุ ยานท่ีกวา้ งใหญ่ทีส่ ดุ
4 เขตปา่ สงวนป่าดงหนอง
อทุ ยานแห่งชาตแิ กง่ กระจาน ตอ และป่าดงสชี มพู

3 5 เขตปา่ สงวนปา่ น้าแมค่ า
ป่าน้าแมส่ ลอง และปา่ นา้
อทุ ยานท่ีอดุ มสมบรู ณท์ ีส่ ดุ
แมจ่ นั ฝง่ั ซ้าย
อทุ ยานแห่งชาติ
บูโด - สไุ หงปาดี 6 6 เขตป่าสงวนปา่ เบตง

กฎหมายเกย่ี วกบั การสงวนและคุ้มครองสัตวป์ ่า

สัตวป์ า่ สงวน นกแต้วแลว้ ท้องดา ตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสตั วป์ ่า พ.ศ. ๒๕๓๕
แรด พะยูน (แก้ไขเพม่ิ เตมิ ฉบบั ท่ี ๓ พ.ศ. ๒๕๕๗) สตั ว์ป่า หมายถึง สตั ว์ทุกชนิด
มี ๑๕ ชนดิ เป็นสัตว์ป่าทีห่ ายาก
สตั วบ์ ก สตั ว์นา้ สตั ว์ปีก แมลงหรือแมง
และกาลงั จะสญู พันธุ์
กระซู่ สมัน
สัตว์ปา่ ทีข่ น้ึ บญั ชเี พ่มิ เตมิ
ละองหรอื ละมง่ั
• วาฬบรดู า้ • วาฬโอมูระ
• เตา่ มะเฟือง • ฉลามวาฬ นกกระเรียน เกง้ หมอ้
กวางผา
กปู รี

สมเสร็จ

เลยี งผา แมวลายหนิ อ่อน ควายป่า นกเจา้ ฟา้ หญิงสริ ินธร

บทบาทขององค์กรและการประสานความรว่ มมือในไทยและต่างประเทศ
หน่วยงานและองคก์ รดา้ นสิ่งแวดล้อม

กรมส่งเสริมคณุ ภาพสง่ิ แวดล้อม กรมควบคุมมลพษิ สานักงานนโยบายและแผน มลู นธิ โิ ลกสเี ขยี ว
ทรัพยากรธรรมชาตแิ ละสง่ิ แวดลอ้ ม

มลู นิธสิ ืบนาคะเสถยี ร กรีนพีซ มูลนธิ คิ ุ้มครองสตั ว์ป่าโลก

การประสานความรว่ มมอื ทางด้านสิ่งแวดลอ้ มระหว่างประเทศ

อนุสัญญาไซเตส อนสุ ัญญาสหประชาชาตวิ า่ ดว้ ยการ
เปลย่ี นแปลงสภาพภมู ิอากาศ

อนสุ ัญญาวา่ ดว้ ยการอนรุ กั ษพ์ ื้นท่ีชุม่ น้า อนุสญั ญาเซลิ อนุสญั ญาวา่ ดว้ ยความ
หลากหลายทางชีวภาพ

การจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสง่ิ แวดลอ้ ม
หลกั การจดั การทรัพยากรธรรมชาติและสงิ่ แวดล้อม

การควบคมุ จานวนประชากร การส่งเสริมคณุ ภาพประชากร การสารวจแหล่งทรัพยากรเพมิ่ การปอ้ งกันรกั ษา

การใชท้ รัพยากรใหถ้ กู ประเภท การปรับปรุงคุณภาพทรพั ยากร การใช้ทรพั ยากรทดแทน การนามาใชใ้ หม่

แนวทางในการอนุรักษ์ทรพั ยากรฯ ในภูมภิ าคต่าง ๆ ของโลก ทวีปเอเชยี

โครงการอนรุ ักษ์เสอื โคร่งเบงกอล รถยนตพ์ ลงั งานไฟฟ้า ประเทศญ่ปี ุน่
ประเทศอนิ เดยี

เขตรักษาพนั ธสุ์ ัตวป์ า่ ทุ่งใหญ่นเรศวร โรงงานไฟฟา้ โซลารเ์ ซลล์แบบลอยน้า
ประเทศไทย ประเทศจีน

แนวทางในการอนุรักษท์ รัพยากรฯ ในภมู ิภาคตา่ ง ๆ ของโลก ทวีปออสเตรเลยี

แนวปะการงั เกรตแบรร์ เิ ออร์รีฟ โครงการ Earth Hour ปดิ ไฟลดโลกรอ้ น
ประเทศออสเตรเลีย เมอื งซิดนีย์

การรณรงคใ์ ช้พลังงานแสงอาทิตย์ พื้นทอ่ี นุรักษ์สัตวน์ ้า หมเู่ กาะเคอรม์ าเดก
รฐั นิวเซาท์เวลส์ ประเทศนวิ ซีแลนด์

แนวทางในการอนรุ ักษ์ทรพั ยากรฯ ในภูมิภาคต่าง ๆ ของโลก ทวีปแอฟริกา

ปลูกตน้ ไม้ ป้องกนั ทะเลทรายขยายตวั เข่ือนอสั วาน แกป้ ญั หาภัยแลง้
ประเทศแคเมอรูน ประเทศอยี ิปต์

อุทยานแห่งชาตอิ ิโตชา อทุ ยานแห่งชาตมิ าไซมารา
ประเทศนามเิ บีย ประเทศเคนยา

แนวทางในการอนุรกั ษ์ทรพั ยากรฯ ในภมู ภิ าคตา่ ง ๆ ของโลก ทวปี ยโุ รป

สนบั สนนุ การใช้ และส่งออกกงั หนั ลม ระบบจัดการขยะที่มปี ระสิทธภิ าพ
ประเทศเนเธอร์แลนด์ เมอื งเอสกิลสท์ นู า ประเทศสวีเดน

โครงการอนุรักษ์ป่า bergwald project รถไฟเช้อื เพลิงไฮโจนเจน ปลอดสารพษิ
ประเทศสวติ เซอร์แลนด์ ประเทศเยอรมนี

แนวทางในการอนรุ ักษ์ทรัพยากรฯ ในภมู ิภาคต่าง ๆ ของโลก ทวปี แอฟริกา

อทุ ยานแห่งชาติแจสเปอร์ ยกสถานะไบซันซง่ึ ใกล้สญู พันธ์ุ
ประเทศแคนาดา ใหเ้ ป็นสัตวป์ ระจาชาติสหรฐั อเมรกิ า

โครงการ Amazon Project โครงการสะพานเช่ือมปา่
เพื่อปกปอ้ งปา่ แอมะซอน ในประเทศเปรู สาหรับลงิ ในประเทศบราซิล

ความเสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม หลัก 7R

7หลRัก

R1 R3 R5 R7

Reject Reduce Recycle Renewal

ปฏเิ สธการใช้ R2 การลดการใช้ R4 การนาไป R6 การเสริมแต่ง
ผลติ ชิ้นใหม่ ของเก่า
Repair
Reuse Recovery
การซ่อมแซมฟื้นฟู
การนาของใชแ้ ล้วกลบั มาใช้ใหม่ การถนอมรักษา