การประดิษฐ์ของจากวัสดุเหลือใช้

คำนำ เอกสารประกอบการเรียน เรื่อง สิ่งประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้ สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 โรงเรียนบ้านคลองสมบูรณ์เล่มนี้มีเนื้อหาสาระครอบคลุมตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ได้จัดทำขึ้น เพื่อใช้เป็นส่วนหนึ่งในกลุ่มสาระการเรียนรู้การงานอาชีพ โดยเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญให้สามารถ พัฒนาความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับเรื่องสิ่งประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้ ทั้งนี้ผู้จัดทำได้ขยายผลในด้านเนื้อหาให้กว้าง และชัดเจนมากยิ่งขึ้น ซึ่งผู้เรียนสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน และใช้ในการประกอบอาชีพในอนาคต ได้ เอกสารประกอบการเรียนเล่มนี้เรื่อง สิ่งประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้ ให้ผู้เรียนอ่านคำแนะนำการใช้งานให้ เข้าใจและปฏิบัติตามด้วยความซื่อสัตย์ต่อตนเองเพื่อผลที่ดีในการสร้างองค์ความรู้ที่ยั่งยืนแก่ตัวผู้เรียน ผู้จัดทำขอขอบคุณนายจักรเพชร เทียนไชย ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านคลองสมบูรณ์และคณะครูทุกท่านที่ ให้โอกาส ให้คำปรึกษาและสนับสนุนเป็นอย่างดี หวังว่าเอกสารเล่มนี้จะเป็นประโยชน์แก่นักเรียน และผู้สนใจ ต่อไป ดวงพร พรกิตติเจริญ

สารบัญ เรื่อง หน้า คำชี้แจงสำหรับการใช้งานเอกสารประกอบการเรียน 1 คำชี้แจงสำหรับครู 1 คำชี้แจงสำหรับนักเรียน 2 สาระสำคัญ 3 มาตรฐานการเรียนรู้ 3 ตัวชี้วัดชั้นปี 3 แบบทดสอบก่อนเรียน 4 กระดาษคำตอบแบบทดสอบก่อนเรียน 7 ใบความรู้ เรื่อง สิ่งประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้ 8 กิจกรรมการเรียนรู้ที่ 1 16 กิจกรรมการเรียนรู้ที่ 2 18 กิจกรรมการเรียนรู้ที่ 3 19 แบบทดสอบหลังเรียน 20 กระดาษคำตอบแบบทดสอบหลังเรียน 23 ภาคผนวก 24 เฉลยกิจกรรมการเรียนรู้ที่ 1 25 เฉลยกิจกรรมการเรียนรู้ที่ 2 27 เฉลยกิจกรรมการเรียนรู้ที่ 3 28 เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน 29 เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน 30 บรรณานุกรม 32

คำชี้แจงสำหรับการใช้งานเอกสารประกอบการเรียน เรื่อง สิ่งประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้ เอกสารประกอบการเรียน เรื่อง สิ่งประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้ เป็นเอกสารประกอบการเรียน ที่เน้นให้ผู้เรียน ได้ลงมือปฏิบัติจริง ในการทำกิจกรรมการประดิษฐ์ต่าง ๆ และทำให้นักเรียนเกิดทักษะ กระบวนการ และความคิด สร้างสรรค์ ตลอดจนสอดคล้องกับหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 เพื่อให้นักเรียนได้ ศึกษาอย่างเป็นขั้นตอน มีความรู้ ความเข้าใจและมีทักษะในด้านการสร้างสรรค์ชิ้นงานการประดิษฐ์ นอกจากนั้นยัง ได้รับความสนุกสนานเพลิดเพลินจากกระบวนการเรียนเป็นกลุ่ม นักเรียนสามารถนำความรู้ และทักษะกระบวนการ ดังกล่าวที่ได้จากการทำกิจกรรมไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน และการศึกษาในกลุ่มสาระการเรียนรู้อื่น ๆ ที่ เกี่ยวข้องได้ คำชี้แจงสำหรับครู เอกสารประกอบการเรียน เรื่อง สิ่งประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้ใช้ประกอบการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 โรงเรียนบ้านคลองสมบูรณ์โดยมีขั้นตอนการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ดังนี้ 1. ครูแจกเอกสารประกอบการเรียน เรื่อง สิ่งประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้ ให้นักเรียน 2. ครูชี้แจงการใช้เอกสารประกอบการเรียนเล่มนี้ให้นักเรียนทราบก่อนลงมือปฏิบัติ 3. ครูให้นักเรียนทำแบบทดสอบก่อนเรียน เพื่อดูว่านักเรียนแต่ละคนมี พื้นฐานความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับการสร้างสรรค์ชิ้นงานการประดิษฐ์มากน้อยเพียงใด 4. ครูให้นักเรียนศึกษาเอกสารประกอบการเรียน และทำกิจกรรมการเรียนรู้ที่ 1 – 3 เพื่อให้นักเรียนได้ทบทวนและเกิดความรู้ ความเข้าใจอย่างถูกต้อง 5. ครูสังเกตพฤติกรรมด้านทักษะกระบวนการเรียนรู้และด้านคุณลักษณะ อันพึงประสงค์ทางการเรียนและบันทึกผล 6. ครูให้นักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรียน เพื่อดูว่านักเรียนแต่ละคนมีความรู้ ความเข้าใจหลังเรียนมาก น้อยเพียงใด 7. ครูประกาศผลคะแนนให้นักเรียนทราบและชมเชยผู้เรียน พร้อมให้คำแนะนำเพิ่มเติม 1

คำชี้แจงสำหรับนักเรียน เอกสารประกอบการเรียน เรื่อง สิ่งประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้เล่มนี้ใช้ประกอบการจัดกิจกรรมการเรียนการ สอน สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 โรงเรียนบ้านคลองสมบูรณ์โดยมีขั้นตอนการจัดกิจกรรมการเรียนการ สอน ดังนี้ ศึกษาก่อนลงมือปฏิบัติกิจกรรมการเรียนรู้ 1. นักเรียนฟังคำชี้แจงการใช้เอกสารประกอบการเรียน เรื่อง สิ่งประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้ 2. นักเรียนรับเอกสารประกอบการเรียน เรื่อง สิ่งประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้ 3. นักเรียนเริ่มทำแบบทดสอบก่อนเรียน เพื่อดูว่านักเรียนมีพื้นฐาน ความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับการ สร้างสรรค์ชิ้นงานการประดิษฐ์ มากน้อยเพียงใด 4. ให้นักเรียนศึกษา และปฏิบัติกิจกรรมการเรียนรู้แต่ละกิจกรรมจากเอกสารประกอบการเรียน 5. นักเรียนศึกษาเอกสารประกอบการเรียนโดยตั้งใจศึกษาเนื้อหาทำความเข้าใจอย่างดีตั้งแต่หน้าแรกถึง หน้าสุดท้ายตามลำดับโดยไม่ข้ามขั้นตอน 6. เมื่อพบคำชี้แจง หรือคำถามในแต่ละกิจกรรมให้อ่านทำความเข้าใจและทำกิจกรรมอย่างรอบคอบ 8. เมื่อนักเรียนทุกคนทำแบบทดสอบหลังเรียนครบทุกกิจกรรมแล้ว ให้นักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรียน จากเอกสารประกอบการเรียน เรื่อง สิ่งประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้ด้วยความตั้งใจและซื่อสัตย์ 9. เมื่อนักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรียนเสร็จเรียบร้อยแล้ว ให้จัดเก็บอุปกรณ์ให้เรียบร้อย 10. รับฟังการประกาศผล คำชมเชย และคำแนะนำเพิ่มเติมจากครู 11. ในการเข้าร่วมกิจกรรมทุกครั้ง นักเรียนควรให้ความร่วมมือตั้งใจในการทำกิจกรรม และต้องตรงต่อ เวลาเสมอ 2

สาระสำคัญ วัสดุทั้งที่เป็นวัสดุธรรมชาติและวัสดุสังเคราะห์ เมื่อนำไปสร้างงานอื่น ๆ มักจะมีเศษชิ้นส่วนที่เหลืออยู่เป็น จำนวนมาก เช่น เศษผ้าที่มาจากการตัดเย็บเสื้อผ้า เศษไม้ที่เหลือจากการนำไปสร้างเครื่องเรือน หรือเศษหนังสัตว์ จากการเย็บรองเท้า เป็นต้น มาตรฐานการเรียนรู้ มาตรฐาน ง 1.1 เข้าใจการทำงาน มีความคิดสร้างสรรค์ มีทักษะกระบวนการทำงาน ทักษะการจัดการ ทักษะกระบวนการแก้ปัญหา ทักษะการทำงานร่วมกัน และทักษะการแสวงหาความรู้ มีคุณธรรมและลักษณะนิสัย ในการทำงาน มีจิตสำนึกในการใช้พลังงาน ทรัพยากร และสิ่งแวดล้อมเพื่อการดำรงชีวิตและครอบครัว ตัวชี้วัดชั้นปี ง 1.1 ป.5/1 อธิบายเหตุผลในการทำงานแต่ละขั้นตอนถูกต้องตามกระบวนการทำงาน ป.5/2 ใช้ทักษะการจัดการในการทำงานอย่างเป็นระบบ ประณีต และมีความคิดสร้างสรรค์ ป.5/3 ปฏิบัติตนอย่างมีมารยาทในการทำงานกับสมาชิกในครอบครัว ป.5/4 มีจิตสำนึกในการใช้พลังงานและทรัพยากรอย่างประหยัดและคุ้มค่า 3

แบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง สิ่งประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้ คำชี้แจง ให้ทำเครื่องหมาย X ทับตัวอักษร ก ข ค ง หน้าคำตอบที่ถูกต้องที่สุด 1. ข้อใดกล่าวถึงวัสดุเหลือใช้ได้ถูกต้องที่สุด ก.วัสดุที่เมื่อใช้แล้วหมดไป ข. วัสดุที่มีมากในท้องถิ่น ค. วัสดุที่เหลือจากการใช้งาน ง. วัสดุที่มนุษย์ได้สร้างขึ้น 2. ข้อใด ไม่ใช่วัสดุที่เหลือใช้ในครัวเรือน ก. กล่องยาสีฟัน ข. ขวดน้ำพลาสติก ค. เศษไม้ ง. เปลือกข้าวโพด 3. ข้อใด ไม่ใช่วัสดุที่เหลือใช้จากวัสดุธรรมชาติ ก. กระป๋องนม ข. ขนสัตว์ ค. เศษไม้ ง. เปลือกข้าวโพด 4. ข้อใด ไม่ใช่ รูปแบบของการนำวัสดุเหลือใช้ ก. Reuse ข. Recycle ค. Repair ง. Remove

5. ข้อใดเป็นรูปแบบของการนำวัสดุเหลือใช้ที่เรียกว่า “การใช้ซ้ำ” ก. Reuse ข. Recycle ค. Repair ง. Remove 6. จากรูป ใช้วัสดุเหลือใช้ที่ประดิษฐ์จากสิ่งใด ก. กระดาษหนังสือพิมพ์ ข. ขนสัตว์ ค. ขวดพลาสติก ง. ไม้ไอศกรีม 7. ข้อใดคือสิ่งประดิษฐ์ที่ได้จากเศษไม้ ก. กรอบรูป ข. ผ้าเช็ดเท้า ค. กระปุกออมสิน ง. กระเป๋าสตางค์ 8. การประดิษฐ์สิ่งของจากเศษวัสดุข้อใดไม่ควรปฏิบัติ ก. ศึกษาการประดิษฐ์วัสดุ ข. สำรวจความต้องการของตน ค. ใช้วัสดุที่ปลอดภัย ง. ซื้อวัสดุเครื่องมือเครื่องใช้ราคาแพง

9. การประดิษฐ์ของใช้ของตกแต่งจากวัสดุเหลือใช้มีประโยชน์ต่อครอบครัวอย่างไร ก. ทำให้ครอบครัวร่ำรวย ข. ช่วยประหยัดค่าใช้จ่ายในครอบครัว ค. ทำให้คนในครอบครัวรักกันมากยิ่งขึ้น ง. ได้รับการยกย่องว่าเป็นครอบครัวตัวอย่าง 10. ข้อใดต่อไปนี้ไม่ใช่ ประโยชน์ของงานประดิษฐ์ ก. ทำให้มีรายได้ ข. ทำให้เป็นคนรูปร่างดี ค. ช่วยประหยัดค่าใช้จ่าย ง. ทำให้เกิดความภาคภูมิใจ

กระดาษคำตอบแบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง สิ่งประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้ ชื่อ – สกุล ..................................................................... เลขที่ .......... ชั้น .......... ข้อ ก ข ค ง 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. รวม

ใบความรู้ เรื่อง สิ่งประดิษฐ์จากวัสดุเหลือใช้ เนื่องจากในปัจจุบันมีสิ่งของเหลือใช้ถูกนำไปทิ้งเป็นขยะมากมาย จึงมีความสนใจนำขยะเหล่านั้นมาแปร รูปใหม่ซึ่งบางอย่างนำมาประดิษฐ์เป็นสิ่งอื่นได้ใหม่ วัสดุเหลือใช้ หมายถึง วัสดุต่างๆ ที่เหลือจากการอุปโภค บริโภค ในชีวิตประจำวัน ซึ่งมีมากมายหลาย ชนิด แบ่งออกได้ดังนี้ วัสดุเหลือใช้แบ่ง ตามที่มา ได้ดังนี้ 1. วัสดุเหลือใช้ในครัวเรือน เช่น กล่องยาสีฟัน กล่องสบู่ กล่องนม กระดาษหนังสือพิมพ์ ไฟแช็ค เศษไม้ รูปภาพ ปฏิทิน ขวดน้ำพลาสติก ฯลฯ 2. วัสดุเหลือใช้จากการทำเกษตรกรรม บางครอบครัวประกอบอาชีพเกษตรกรรม เช่นปลูกข้าวโพด เมื่อปอกเปลือกข้าวโพดแล้วส่วนที่เหลือ คือเปลือกหรือซังข้าวโพด เป็นต้น

3. วัสดุเหลือใช้จากร้านค้า หรือสถานประกอบการ สถานบริการต่าง ๆ ในชุมชน เช่น ร้านค้าขายของชำ วัสดุที่เหลือใช้ได้แก่ ขวดแก้ว ขวดพลาสติก กล่องกระดาษ เป็นต้น ร้านซ่อมอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ จะมีเศษน็อต หรือเศษชิ้นส่วนอุปกรณ์ต่าง ๆ เป็นต้น ร้านทำผม เช่น เศษผม เป็นต้น ร้านตัดเย็บเสื้อผ้า จะมีเศษผ้าชนิดต่าง ๆ เช่น ผ้าไหม ผ้ายืด เป็นต้น วัสดุเหลือใช้แบ่ง ตามประเภท ได้ดังนี้ 1. วัสดุจากธรรมชาติ เช่น เศษไม้ เปลือกข้าวโพด เปลือกถั่วลิสง เปลือกไข่ ขนสัตว์ เกล็ดปลา เป็นต้น 2. พลาสติก เช่น ขวดน้ำอัดลม ขวดน้ำเปล่า กระป๋องแป้ง เส้นพลาสติกรัดของ ถุงห่อขนม ถุงนม ขวดน้ำยาล้างจาน เป็นต้น 3. แก้ว เช่น ขวดแก้วเครื่องดื่มบำรุงสุขภาพ เครื่องดื่มชูกำลัง ขวดน้ำปลา เป็นต้น 4. โลหะ เช่น เศษเหล็ก เส้นลวด น็อต ตะปู สังกะสี กระป๋องนม เป็นต้น 5. กระดาษ เช่น กระดาษหนังสือพิมพ์ วารสาร นิตยสาร กล่องกระดาษ ปฏิทิน เป็นต้น 6. ผ้าหรือเศษด้าย เช่น เศษผ้าไหม เศษผ้ายืด เศษผ้าฝ้าย เป็นต้น 7. ประเภทอื่น ๆ เช่น โฟม กระดุม เศษกระเบื้อง ขี้เลื่อย เป็นต้น

งานประดิษฐ์ หมายถึง งานที่เกิดจากการใช้ความคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์สร้างหรือประดิษฐ์ขึ้นตาม วัตถุประสงค์ที่หลากหลาย หรือเพื่อความสวยงาม หรือประดับตกแต่งหรือเพื่อประโยชน์ใช้สอย การประดิษฐ์ผลงานจากเศษวัสดุ หมายถึง การนำเอาสิ่งของที่ไม่ใช้แล้วมาทำให้เกิดประโยชน์ใช้สอย และมีความงามโดยใช้ความคิดสร้างสรรค์ของผู้ประดิษฐ์ เพื่อให้ได้ผลงานที่เป็นของใช้ ของประดับตกแต่ง และของ ชำร่วย

การประดิษฐ์ของใช้หรือของตกแต่งบ้านจากวัสดุเหลือใช้ ก่อนจะลงมือประดิษฐ์ชิ้นงาน ควรพิจารณาว่า จะนำมาใช้ที่ไหน อย่างไร มีความทนทานหรือไม่ งบประมาณเท่าใด การประดิษฐ์ของใช้หรือของตกแต่งบ้าน โดยใช้วัสดุเหลือนับว่าเป็นทางเลือกที่ดีที่สุดโดยเลือก วิธีการสร้างสิ่งประดิษฐ์ว่าต้องการในลักษณะใด หลักในการเลือกวัสดุและเศษวัสดุมาใช้ในงานประดิษฐ์มีดังนี้ 1. ใช้วัสดุให้ตรงและเหมาะสมกับชนิดของงานประดิษฐ์ 2. ใช้วัสดุที่หาง่ายในท้องถิ่น เช่นกิ่งไม้ เปลือกหอย ก้อนหิน เป็นต้น 3. ใช้วัสดุที่ปลอดภัย ไม่ก่อให้เกิดอันตรายต่อผู้ใช้ 4. ใช้วัสดุที่มีความแข็งแรงและทนทาน การนำวัสดุ และเศษวัสดุมาใช้ในงานประดิษฐ์ เป็นการรู้จักนำ สิ่งของเครื่องใช้ต่าง ๆ ที่ไม่ใช้แล้วนำกลับมาใช้ประโยชน์ในรูปแบบอื่น ๆ เช่น 1. การใช้ซ้ำ (Reuse) คือ การนำสิ่งของเครื่องใช้ที่ยังใช้ได้อยู่มาใช้ซ้ำจนกว่าจะหมดอายุ เพื่อลดการใช้พลังงานในการผลิต เช่น นำขวดแชมพูเดิมมาใส่แชมพูชนิดเติม นำขวดสวย ๆ มาใช้แทนแจกัน

1. การนำกลับมาใช้ใหม่ (Recycle) คือ การแปรรูปของใช้แล้วกลับมาใช้ใหม่ หรือเรียกว่า “รีไซเคิล” เช่น กระดาษกระจก ถือเป็นการลดขยะ ลดมลพิษให้กับสภาพแวดล้อม และลดการใช้ทรัพยากรธรรมชาติโดยสิ้นเปลือง 2. การซ่อมแซม (Repair) คือ การซ่อมแซมให้อยู่ในสภาพที่ใช้งานต่อไปได้ เพื่อยืดอายุการใช้งานให้นานขึ้น เช่น การตกแต่งปิด รอยชำรุดให้ดูสวยงาม ด้วยการทาสี ติดสติ๊กเกอร์ เป็นต้น

การนำวัสดุเหลือใช้มาสร้างสรรค์เป็นผลงานประดิษฐ์ที่มีคุณค่า สวยงามและมีประโยชน์ใช้สอย มากขึ้นได้ โดยมีรายละเอียดดังนี้ คือ 1. เศษผ้า เศษผ้า เศษผ้าที่เหลือมาจากการตัดเย็บเสื้อผ้า นำมาประดิษฐ์เป็น พรหมเช็ดเท้า กระเป๋าสตางค์ ที่รอง จาน เป็นต้น 2. เศษไม้ เศษไม้ที่เราทิ้งหลังจากการใช้งานแล้ว เช่น ไม้ไอศกรีม ไม้เสียบลูกชิ้น เศษไม้เหลือจากการใช้ประโยชน์ นำมาประดิษฐ์เป็น เครื่องเรือน ไม้แกะสลัก ที่ใส่ปากกา กรอบรูป

1. เศษกระดาษ เศษกระดาษที่เราไม่ใช้แล้วเช่น กระดาษหนังสือพิมพ์ สมุดโทรศัพท์ นำมาประดิษฐ์ ดอกไม้ประดิษฐ์ ตะกร้า กระเป๋า โคมไฟกระดาษ กล่องของขวัญ เป็นต้น 2. เศษพลาสติก เศษพลาสติกประเภทหลอดกาแฟ ถุงพลาสติกหรือขวดพลาสติก สามารถนำมาประดิษฐ์ดัดแปลงเป็น มู่ลี่ กล่องดินสอ กระป๋องออมสิน ตุ๊กตา เป็นต้น 3. เศษโลหะ เศษโลหะที่ใช้ประโยชน์อื่นไม่ได้แล้วเช่น กระป๋อง ฝาน้ำอัดลม ตะปูนำมาประดิษฐ์ หุ่น

ประโยชน์การประดิษฐ์วัสดุเหลือใช้ 1. เป็นการใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ และประหยัดค่าใช้จ่าย 2. ผลงานจากงานประดิษฐ์มีประโยชน์ใช้สอยได้หลายอย่าง เช่น เป็นของเล่น ของใช้ 3 มีประโยชน์ในด้านการสร้างความเพลิดเพลินให้แก่ผู้ประดิษฐ์ 4. มีประโยชน์ในการสร้างสมาธิ ทำให้ประดิษฐ์มีจิตใจสงบ 5. มีประโยชน์ต่อการสร้างทักษะฝีมือในการประดิษฐ์ 6. มีประโยชน์ต่อการฝึกการวางแผนการทำงานและการทำงานร่วมกับผู้อื่น 7. เพิ่มคุณค่าของวัสดุ เช่น เศษวัสดุ ทำให้มีคุณค่าประโยชน์ใช้สอยมากขึ้น

บรรณานุกรม คนึง จันทร์ศิริ. การประดิษฐ์เศษวัสดุ.กรุงเทพฯ : โอเดียนสโตร์, ม.ป.ป. งานฝีมือ. ฉบับที่ 181 (มิถุนายน, 2542) งานฝีมือ. ฉบับที่ 19 (กุมภาพันธ์, 2546) งานฝีมือ. ฉบับที่ 19 (พฤศจิกายน, 2545) ประดิดประดอย. 13 (กรกฎาคม, 2545) ประดิดประดอย. 16 (กรกฎาคม, 2548) ศึกษาธิการ, กระทรวง.การจัดสาระการเรียนรู้กลุ่มสาระการเรียนรู้การงานอาชีพ ตามหลักสูตร การศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ : กรมวิชาการกระทรวงศึกษาธิการ, 2551. สมศักดิ์ สินธุระเวชญ์ และคณะ. การงานอาชีพ กรุงเทพฯ : 2546. สุนันทา สุนทรประเสริฐ. การสร้างสื่อการสอนและพฤติกรรมการเรียนรู้สู่การพัฒนา ผู้เรียน. ราชบุรี : บริษัทธรรมรักษ์การพิมพ์, 2547.