ปรากฏการณ์ของโลก

กลุ่มสาระการเรยี นรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

ชน้ั ประถมศกึ ษาปที ี่ ๖ วทิ ยาศาสตรวแ์ ิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี น้ัชัน้ปปรระะถถมมศศึกกึ ษษาาปปทีที ี่ี่ ๖๓

วิทยาศาสตรวแ์ ิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี นั้ชน้ัปปรระะถถมมศศึกกึ ษษาาปปีทีที่่ี ๖๓

วิทยาศาสตรวแ์ ิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี นั้ชน้ัปปรระะถถมมศศึกกึ ษษาาปปีทีที่่ี ๖๓

หน่วยการเรียนรู้ท่ี ๔
ปรากฏการณ์ของโลก

วิทยาศาสตรวแ์ ิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี นั้ช้นัปปรระะถถมมศศึกกึ ษษาาปปีทีที่ี่ ๖๓

๑. เงามดื และเงามวั การทามอื เปน็ รูปตา่ ง ๆ กน้ั ทางเดินแสง

นักเรียนคงเคยเล่นทามือเป็นรูป วทิ ยาศาสตรวแ์ ิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี น้ัชน้ัปปรระะถถมมศศึกึกษษาาปปทีที ี่ี่ ๖๓
ต่าง ๆ ไปก้ันทางเดินของแสง ทาให้
เกิดบริเวณมืดบนผนังเป็นรูปสัตว์ชนิด
ต่าง ๆ เวลาท่ีเรายืนอยู่กลางแดด เรา
จะมองเห็นบริเวณมืดเป็นรูปของเราอยู่
ด้านตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ บริเวณมืด
หลังวัตถุ ซ่ึงเกิดจากวัตถุมาขวางกั้น
ทางเดนิ ของแสงเราเรยี กวา่ เงา

เมื่อนาวัตถุทึบแสงมากั้นแสงจะเกิดเงาบนฉากรับแสงท่ีอยู่
ด้านหลังวัตถุ โดยเงามีรูปร่างคล้ายวัตถุที่ทาให้เกิดเงา
ซงึ่ แบ่งเป็น ๒ ชนิด ได้แก่ เงามัวเป็นบริเวณท่ีมีแสงบางส่วนตกลง
บนฉาก ส่วนเงามดื เปน็ บรเิ วณที่ไม่มแี สงตกลงบนฉากเลย

การทามอื เป็นรูปต่าง ๆ
กัน้ ทางเดนิ แสง

วทิ ยาศาสตรวแ์ ิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี นั้ชั้นปปรระะถถมมศศึกึกษษาาปปทีีท่ี่ี ๖๓

การเกดิ เงาและชนดิ ของเงา

เงา คือ บริเวณมืดหลังวัตถุที่เกิดจากวัตถุมาขวางก้ันทางเดินของแสง
เงาท่ีเกดิ แบ่งได้ ๒ ชนิด

๑. เงามืด คือ เงาในบริเวณที่ไม่มีแสงตกลงบนฉากเลย ทาให้บริเวณน้ัน
มืดสนิท

๒. เงามัว คือ เงาในบริเวณที่มีแสงบางส่วนตกลงบนฉาก และทาให้บริเวณ
น้นั มืดไมส่ นทิ

วทิ ยาศาสตรวแ์ ิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี นั้ชน้ัปปรระะถถมมศศึกกึ ษษาาปปีทที ่ี่ี ๖๓

การเกิดเงามดื และเงามัวของวัตถุ

วิทยาศาสตรว์แิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี นั้ชั้นปปรระะถถมมศศึกึกษษาาปปีทที ่ีี่ ๖๓

การเกดิ เงาและชนดิ ของเงา

ลกั ษณะการเกดิ เงามดื และเงามวั
ข น า ด ข อ งเ ง ามื ด แ ล ะ เ งา มั ว จ ะ ขึ้ น อ ยู่ กับ ร ะย ะ ใ ก ล้ - ไ ก ล ข อ ง ฉ า ก กับ วั ต ถุ
ถ้าฉากอยู่ใกล้วัตถุ เงามืดจะมีขนาดใหญ่ แต่เงามัวจะมีขนาดเล็กลง ทั้งนี้ยกเว้น
เฉพาะดวงไฟที่มีขนาดโตเท่ากับวัตถุ ซึ่งจะให้เงามืดที่มีขนาดโตเท่ากับขนาดของ
วัตถเุ สมอ

วิทยาศาสตรวแ์ ิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี น้ัชัน้ปปรระะถถมมศศึกกึ ษษาาปปีทที ่ี่ี ๖๓

๒. จันทรุปราคาและสุริยปุ ราคา

ในขณะที่ดวงจันทร์โคจรรอบโลกนั้น ถ้าดวงจันทร์เคลื่อนที่สูงหรือต่ากว่า
เขตเงาของโลก คนบนโลกจะเห็นดวงจันทร์เต็มดวง จะเกิดอะไรขึ้นถ้าดวงจันทร์
โคจรมาอยู่ระหว่างดวงอาทิตย์กับโลก และจะเกิดอะไรข้ึนถ้าโลกโคจรมาอยู่
ระหว่างดวงอาทิตยก์ ับดวงจันทร์ในระนาบเดียวกัน

วทิ ยาศาสตรวแ์ ิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี นั้ชั้นปปรระะถถมมศศึกกึ ษษาาปปีทที ่ีี่ ๖๓

เม่ือดวงจันทร์และโลกโคจรมาอยู่ในแนวเส้นตรง
เดียวกันกับดวงอาทิตย์ แล้วดวงจันทร์เคล่ือนท่ีผ่านเงา
ของโลก จะมองเห็นดวงจันทร์มืดไป เกิดปรากฏการณ์
จัน ท รุ ป ร า ค า ซ่ึ ง มี ท้ัง จั น ท รุ ป ร า ค า เ ต็ มด ว ง แ ล ะ
จันทรุปราคาบางส่วน

วทิ ยาศาสตรว์แิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี นั้ช้ันปปรระะถถมมศศึกกึ ษษาาปปทีีที่ี่ ๖๓

การเกดิ จันทรปุ ราคา

วิทยาศาสตรวแ์ ิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี น้ัชัน้ปปรระะถถมมศศึกกึ ษษาาปปีทีที่่ี ๖๓

เมอ่ื ดวงอาทิตย์ โลก และดวงจันทร์ โคจรมา
อยู่ในระนาบเดียวกัน และดวงจันทร์เคลื่อนท่ีอยู่ใน
เขตเงาของโลก ทาให้เกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า
จันทรุปราคาหรือจันทรคราส เมื่อเกิดจันทรุปราคา
คนบนโลกจะเห็นดวงจันทร์มืดไปช่ัวขณะเน่ืองจาก
เงาของโลกบังแสงสะท้อนจากดวงจันทร์ไว้ การเกิด
จันทรุปราคามักจะเกิดในวันข้ึน ๑๔-๑๕ ค่า
หรอื แรม ๑ ค่า ปรากฏการณเ์ ชน่ นี้

วทิ ยาศาสตรวแ์ ิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี น้ัชน้ัปปรระะถถมมศศึกกึ ษษาาปปทีที ี่ี่ ๖๓

การเกิดจันทรุปราคา

วทิ ยาศาสตรวแ์ ิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี น้ัชนั้ปปรระะถถมมศศึกกึ ษษาาปปีทีที่่ี ๖๓

เม่ือโลกและดวงจันทร์โคจรมาอยู่ในแนว
เ ส้ น ต ร ง เ ดี ย ว กั น กั บ ด ว ง อ า ทิ ต ย์ ใ น ร ะ ย ะ ท า ง ที่
เหมาะสม ทาให้ดวงจันทร์บังดวงอาทิตย์ เงาของ
ดวงจันทร์ทอดมายังโลก ผู้สังเกตที่อยู่บริเวณเงาจะ
มองเห็นดวงอาทิตย์มืดไป เกิดปรากฏการณ์
สุริยุปราคา ซึ่งมีท้ังสุริยุปราคาเต็มดวง สุริยุปราคา
บางส่วน และสรุ ยิ ุปราคาวงแหวน

วิทยาศาสตรวแ์ ิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี น้ัชน้ัปปรระะถถมมศศึกกึ ษษาาปปทีที ี่ี่ ๖๓

การเกิดสุริยุปราคา

วทิ ยาศาสตรวแ์ ิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี น้ัชนั้ปปรระะถถมมศศึกกึ ษษาาปปีทีที่่ี ๖๓

เม่ือดวงจันทร์เคลื่อนที่มาอยู่ระหว่างดวงอาทิตย์และโลกในระนาบ
เดียวกันทาให้ดวงจันทร์เคลื่อนที่เข้ามาบังแสงจากดวงอาทิตย์ท่ีส่องมายังโลก
ทาให้เกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า สุริยุปราคา เม่ือเกิดสุริยุปราคา คนบนพื้นโลก
ที่อยู่บริเวณเงาของดวงจันทร์มองเห็นดวงจันทร์เคล่ือนที่มาบังดวงอาทิตย์
ปรากฏการณน์ ีจ้ ึงเกดิ ในเวลากลางวัน

วิทยาศาสตรว์แิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี นั้ชั้นปปรระะถถมมศศึกึกษษาาปปทีที ี่ี่ ๖๓

สรุ ยิ ปุ ราคา

วิทยาศาสตรว์แิทลยะเาทศคาโสนตโลร์ยชี น้ัชั้นปปรระะถถมมศศึกกึ ษษาาปปีทีท่ี่ี ๖๓