วรรคทองในวรรณคดี ศิริพร รหัส 219

นางสาวศิริพร ดีประทับใจ
สาขาวิชาภาษาไทย คณะครุศาสตร์

มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง



นางสาวศิริพร ดีประทับใจ
สาขาวิชาภาษาไทย คณะครุศาสตร์

มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง

คำนำ

หนังสือ "วรรคทองในวรรณคดี" เล่มนี้เป็นส่วน
หนึ่งของรายวิชาความคิดสร้างสรรค์กับการสรร
สร้างงานเขียน ในเนื้อหาประกอบด้วยความรู้เกี่ยว
กับบทประพันธ์ประเภท ฉันท์ กาพย์ กลอน ร่าย
โคลง ลิลิต ที่เป็นวรรคทองในวรรณคดีไทยเรื่อง
ต่างๆ ได้จัดทำขึ้นเพื่อให้ผู้ที่สนใจสามารถศึกษา
หาความรู้จากหนังสือเล่มนี้ ไปใช้ประโยชน์ ใน
ด้านต่างๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ผู้จัดทำขอขอบคุณอาจารย์ภัทราภรณ์ คำลือสาย
ที่ได้ให้ความรู้เกี่ยวกับประเภทของบทประพันธ์ต่างๆ
และได้ให้คำแนะนำอันเป็นประโยชน์ทำให้เนื้อหา
สมบูรณ์ยิ่งขึ้น

ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่า หนังสือ"วรรคทองใน
วรรณคดี"เล่มนี้จะเป็นประโยชน์ต่อการศึกษาใน
รายวิชามากยิ่งขึ้นและสามารถเพิ่มภูมิความรู้ของ
ตนได้พอสมควร

ศิริพร ดีประทับใจ

สารบัญ

คำนำ ก
สารบัญ ข
วรรคทองจากเรื่อง "สามัคคีเภทคำฉันท์" ๑

วรรคทองจากเรื่อง "มัทนะพาธา" ๒

วรรคทองจากเรื่อง "บทพากย์เอราวัณ" ๓
วรรคทองจากเรื่อง "กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน" ๔

วรรคทองจากเรื่อง "อิเหนา" ๕

วรรคทองจากเรื่อง "พระอภัยมณี " ๖

วรรคทองจากเรื่อง "สุภาษิตพระร่วง" ๗

วรรคทองจากเรื่อง "มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี" ๘
๙
วรรคทองจากเรื่อง "โคลงโลกนิติ"

วรรคทองจากเรื่อง "ลิลิตตะเลงพ่าย " ๑๐

บรรณานุกรม ๑๑

จึ่งให้ตีกลอง ป่าวร้องทันที
แจ้งข่าวไพรี รุกเบียนบีฑา
เพื่อหมู่ภูมี วัชชีอาณา
ชุมนุมบัญชา ป้องกันฉันใด

(ชิต บุรทัด)

แผนผังฉันทล
ักษณ์


บทร้อยกรองประเภทฉันท์

(วิชชุมมาลาฉันท์ ๘)

ดูก่อนสุชาตา มะทะนาวิไลศรี
ยามองค์สุเทษณ์มี วรพจน์ประการใด
นางจงทำนูลตอบ มะธุรส ธ ตรัสไซร้
เข้าใจไม่เข้าใจ ฤ ก็ตอบพะจีพลัน

(พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว)

แผนผังฉัน
ทลักษณ์

บทร้อยกรองประเภทฉันท์
(อินทรวิเชียรฉันท์ ๑๑)

อินทรชิตบิดเบือนกายิน เหมือนองค์อมรินทร์
ทรงคชเอราวัณ
ช้างนิมิตฤทธิแรงแข็งขัน เผือกผ่องผิวพรรณ
สีสังข์สะอาดโอฬาร์

(พระบา
ทสมเด็จพระพุทธเลิ
ศหล้านภาลัย)

แผนผังฉันทลักษณ์
บทร้อยกรองประเภทกาพย์

(กาพย์ฉบัง ๑๖)

มัสมั่นแกงแก้วตา หอมยี่หร่ารสร้อนแรง

ชายใดได้กลืนแกง แรงอยากให้ใฝ่ฝันหา

ยําใหญ่ใส่สารพัด วางจานจัดหลายเหลือตรา

รสดีด้วยน้ำปลา ญี่ปุ่นล้ำย้ำยวนใจ

(พระบาท
สมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย)




แผนผังฉันทลักษณ์
บทร้อยกรองประเภทกาพย์

(กาพย์ยาณี ๑๑)

เมื่อนั้น อิเหนาฤทธิแรงแขงขัน
ขับม้าเลี้ยวล่อเวียนรวัน รำทวนเย้ยหยันไยไพ
แกล้งชักเปนบาทกุญชร แล้วย้อนเปนเฉลวกองใหญ่
กลับชักเปนโคมสามใบ แกล้งยั่วหวังจะให้ติดตาม

(พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย)





แผนผังฉันทลักษณ์

บทร้อยกรองประเภทกลอน

(กลอนบทละคร)

สินสมุทรสุดแสนสงสารแม่ ด้วยรู้แน่ว่าบิดาจะพาหนี

ให้ห่วงหลังกังวลด้วยชนนี เจ้าโศกีกราบก้มบังคมคัล

บิดาดูรู้แจ้งจึงแกล้งห้าม จะวอนตามเขาไปไยในไพรสัณฑ์

อยู่เป่าปี่ ตีเกราะเสนาะครัน แล้วรับขวัญลูกน้อยกลอยฤทัย


(สุนทรภู่)

แผนผังฉันทลักษณ์

บทร้อยกรองประเภทกลอน
(กลอนสุภาพ/กลอนแปด)

ปางสมเด็จพระร่วงเจ้า เผ้าแผ่นภพสุโขทัย มลักเห็นในอนา
จึ่งผายพจนประภาษ เป็นอนุสาสนกถา สอนคณานรชน

(สุภาษิตพระร่วง)





แผนผังฉันทลักษณ์
บทร้อยกรองประเภทร่าย

(ร่ายสุภาพ)

จึ่งตรัสว่าโอ้โอ๋เวลาปานฉะนี้เอ่ยจะมิดึกดื่น จวน
จะสิ้นคืนค่อนรุ่งไปเสียแล้ว หรือกระไรไม่รู้เลย
พระพายรำเพยพัดมารี่เรื่อยอยู่เฉื่อยฉิว อกแม่นี้
ให้อ่อนหิวสุด ละห้อย ทั้งดาวเดือนก็เคลื่อนคล้อย
ลงลับไม้ สุดที่แม่จะติดตามเจ้าไปในยามนี้


(เจ้าพระยาคลัง (หน))




แผนผังฉันทลักษณ์
บทร้อยกรองประเภทร่าย

(ร่ายยาว)

ก้านบัวบอกลึกตื้น ชลธาร

มารยาทส่อสันดาน ชาติเชื้อ

โฉดฉลาดเพราะคำขาน ควรทราบ

หย่อมหญ้าเหี่ยวแห้งเรื้อ บอกร้ายแสลงดิน




(สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร)




แผนผังฉันทลักษณ์
บทร้อยกรองประเภทโคลง

(โคลงสี่สุภาพ)

ภูบาลอื้นอำนวย อวยพระพรเลิศล้น
จงอยุธย์อย่าพ้น แห่งเงื้อมมือเทอญ พ่อนา

(สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส)





แผนผังฉันทลักษณ์
บทร้อยกรองประเภทลิลิต

(โคลงสามสุภาพ)

บรรณานุกรม

สุวลักษณ์รัตคธา. (2545). สุภาษิตพระร่วง.
https://www.nectec.or.th/schoolnet/library/create-web/10000/literature/
10000-6006.html.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2556). โคลงโลกนิติ. (พิมพ์ครั้งที่ 4). โรงพิมพ์ สกสค.
ลาดพร้าว.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2556). กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน. (พิมพ์ครั้งที่ 4).
โรงพิมพ์ สกสค. ลาดพร้าว.

พิชญาภา. (2550). มัทนะพาธา. http://oknation.nationtv.tv/blog/print.php?id=115386

ทรูปลูกปัญญา. (2564). พระอภัยมณี ตอนพระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อสมุทร.
https://www.trueplookpanya.com/learning/detail/31747

เบญจรัตน์ กองเลิศ. (2565). บทพากย์เอราวัณ.
https://sites.google.com/site/banjarathkongloed/bth-phaky-xerawan-1

บ้านจอมยุทธ. (2543). มหาเวสสันดรชาตก กัณฑ์มัทรี.
https://www.baanjomyut.com/library_3/extension- 3/praying_thai/05.html

ปิยะฤกษ์. (2554). แผนผังบังคับและตัวอย่างคำประพันธ์โคลงสามสุภาพ.
https://krupiyarerk.wordpress.com/2011/09/12/%E0%B9%81%E0%B8%9C%E0
%B8%99%E0%B8%9C%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%
B8%87%E0%B8%84%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B
8%B0%E0%B8%95%E0%B8%B1%E0%B8%A7%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B9
%88%E0%B8%B2-2/

ปิยะฤกษ์. (2554). วิชชุมมาลาฉันท์ ๘.
https://krupiyarerk.wordpress.com/category/%e0%b8%81%e0%b8%b2%e0%b8%
a3%e0%b9%80%e0%b8%82%e0%b8%b5%e0%b8%a2%e0%b8%99%e0%b8%a3%e
0%b9%89%e0%b8%ad%e0%b8%a2%e0%b8%81%e0%b8%a3%e0%b8%ad%e0%b8
%87/%e0%b8%89%e0%b8%b1%e0%b8%99%e0%b8%97%e0%b9%8c-
%e0%b8%81%e0%b8%b2%e0%b8%a3%e0%b9%80%e0%b8%82%e0%b8%b5%e0%
b8%a2%e0%b8%99%e0%b8%a3%e0%b9%89%e0%b8%ad%e0%b8%a2%e0%b8%8
1%e0%b8%a3%e0%b8%ad%e0%b8%87/%e0%b8%a7%e0%b8%b4%e0%b8%8a%e
0%b8%8a%e0%b8%b8%e0%b8%a1%e0%b8%a1%e0%b8%b2%e0%b8%a5%e0%b8
%b2%e0%b8%89%e0%b8%b1%e0%b8%99%e0%b8%97%e0%b9%8c-%e0%b9%98/

วัชรญาณ. (ม.ป.ป.). บทละครเรื่องอิเหนา.

https://vajirayana.org/%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%A5%E0%B8%84
%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8
%AD%E0%B8%87%E0%B8%AD%E0%B8%B4%E0%B9%80%E0%B8%AB%E0
%B8%99%E0%B8%B2/%E0%B8%95%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B8%A8
%E0%B8%B6%E0%B8%81%E0%B8%81%E0%B8%B0%E0%B8%AB%E0%B8
%A1%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B8%E0%B8%AB%E0
%B8%99%E0%B8%B4%E0%B8%87