แหล่งเรียนรู้การทำผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติ

0

การทำผา้ มดั ยอ้ มจากสธี รรมชาติ (Best Practice) ของศนู ยก์ ารเรยี นชุมชนบ้านเกาะจำ

การทำผา้ มัดยอ้ มจากสธี รรมชาติของชุมชนบ้านเกาะปู (Best Practice)

ณ แหล่งเรยี นรผู้ า้ มัดยอ้ มจากสธี รรมชาติ ตำบลเกาะศรบี อยา

ศูนยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศยั อำเภอเหนอื คลอง
สำนักงานสง่ เสริมการศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศัยจงั หวัดกระบ่ี

ก

การทำผ้ามัดยอ้ มจากสีธรรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรอื วิธกี ารปฏบิ ัติทเ่ี ป็นเลศิ

คำนำ

การจัดทำนวัตกรรมหรือวิธีการปฏิบัติที่เป็นเลิศ (Best Practice) ขึ้นในครั้งนี้ เป็นการสรุป
และรวบรวมสาระสำคัญในการดำเนินงานยุทธศาสตร์เพื่อสนับสนุนด้านการพัฒนาและเสริมสร้างศักยภาพ
ทรัพยากรมนุษย์ โครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการศึกษาที่ยั่งยืน กิจกรรมส่งเสริมศูนย์ฝึกอาชีพชุมชน
งบรายจ่ายอื่น โครงการศูนย์ฝึกอาชีพชุมชน (ชั้นเรียนวิชาชีพ) การทำผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติของชุมชน
บ้านเกาะปู ตำบลเกาะศรีบอยา โดยใช้เทคนิคโดยการมัด การพับ การเย็บ และใช้อุปกรณ์อื่นๆ
ใหเ้ ปน็ ลวดลายตามทตี่ อ้ งการ มกี ารพัฒนาอยา่ งต่อเน่ืองโดยเน้นการบรู ณาการและการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์
ของชุมชนเพื่อ เพิ่มมูลค่าของผลิตภัณฑ์และพัฒนาคุณภาพผ้ามัดย้อม จากสีที่ได้จากธรรมชาติโ ดยใช้วัสดุ
ในชุมชน หลักสูตรผ้ามัดย้อม จึงเป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่จะส่งเสริมสนับสนุนกลุ่มอาชีพหลักและอาชีพเสริม
ในชมุ ชนได้

การทำผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติ (Best Practice) นวัตกรรมหรือวิธีการปฏิบัติที่เป็นเลิศ
ของศนู ยก์ ารเรียนชมุ ชนบ้านเกาะจำ กศน.ตำบลเกาะศรบี อยา สังกัดศูนย์การศกึ ษานอกระบบและการศึกษา
ตามอัธยาศัยอำเภอเหนือคลอง จังหวัดกระบี่ หวังว่าเป็นประโยชน์ ต่อสถานศึกษาและผู้สนใจ เพื่อนำไป
ปรับประยุกต์ใช้ด้านการส่งเสริมอาชีพ ด้านการศึกษาเพื่อพัฒนาอาชีพ และด้านการอนุรักษ์วัฒนธรรม
ท้องถนิ่ บนพ้ืนฐานหลกั ปรัชญาของเศรษฐกจิ กพอเพียง

ขอขอบคุณผู้บริหาร คณะครู ประธานแหล่งเรียนรู้บ้านเกาะจำ ประธานกลุ่มการทำผ้ามัด
ย้อมจากสีธรรมชาติ และผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องทุกท่านที่ทำให้ Best Practice ของ ศูนย์การเรียนชุมชน
บ้านเกาะจำ กศน.ตำบลเกาะศรีบอยา ประสบความสำเร็จ และให้การช่วยเหลือแนะนำ การจัดกิจกรรม
ทเี่ สรมิ สรา้ งคุณภาพชีวติ ของประชาชนในชุมชน ได้อยา่ งมปี ระสิทธภิ าพ

นางสาวสนุ ิดา มานพ
ครู ศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนบ้านเกาะจำ

ศนู ย์การเรียนชมุ ชนบ้านเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศูนย์การศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั อำเภอเหนือคลอง

ข

การทำผา้ มดั ยอ้ มจากสีธรรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรือวิธกี ารปฏิบตั ิทเี่ ป็นเลศิ

สารบญั หน้าที่

เรอ่ื ง ก
ข
คำนำ 1
สารบญั 2
2
ความสอดคล้อง 3
จุดประสงค์ 4
เปา้ หมาย 4
กระบวนการดำเนินงาน 4
ตัวช้ีวดั ความสำเร็จ 5
การประเมินและเครื่องมือการประเมนิ 18
ผลการดำเนนิ งาน 18
บทสรปุ 18
กลยทุ ธ์ิหรอื ปจั จัยความสำเร็จท่ีทำให้ประสบความสำเร็จ 19
ข้อเสนอแนะ
เอกสารอ้างองิ
ภาคผนวก

ศนู ย์การเรียนชุมชนบา้ นเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศูนยก์ ารศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั อำเภอเหนือคลอง

๑

การทำผา้ มัดย้อมจากสีธรรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรอื วธิ กี ารปฏิบัตทิ เ่ี ป็นเลศิ

ช่อื ผลงาน : “แหล่งเรียนรผู้ ้ามดั ย้อมจากสธี รรมชาติ”
ผู้ศกึ ษา : นางสาวสุนิดา มานพ ตำแหน่ง ครู กศน.ตำบล ประจำศนู ย์การเรยี นชุมชนบ้านเกาะจำ
สถานศกึ ษา : ศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนบ้านเกาะจำ กศน.ตำบลเกาะศรบี อยา

ศนู ย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอเหนือคลอง
สังกดั : สำนกั งานส่งเสริมการศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั จังหวดั กระบ่ี

ความสอดคล้อง
สอดคล้องกับนบาย วิสยั ทศั น์ พันธกจิ เปา้ ประสงค์ จุดเนน้ การดำเนินงานและภาระกจิ ต่อเนื่อง

ของสำนักงานศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยประจำปงี บประมาณ 2564
❖ วิสัยทัศน์ คนไทยทุกช่วงวัยได้รับโอกาสทางการศึกษาและการเรียนรู้ตลอดชีวิตอย่าง

มีคุณภาพ มีทักษะที่จำเป็นและสมรรถนะที่สอดรับกับทิศทางการพัฒนาประเทศ สามารถดำรงชีวิตได้อย่าง
เหมาะสมบนรากฐานของหลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง

❖ พนั ธกิจ ขอ้ ท่ี 3 สง่ เสริมและพัฒนาเทคโนโลยที างการศกึ ษา และนำเทคโนโลยีมาพัฒนาเพ่ือ
เพิ่มช่องทางและโอกาสการเรียนรู้ รวมถึงการเพิ่มประสิทธิภาพในการจัดและให้บริการการศึกษานอกระบบ
และการศึกษาตามอัธยาศัยให้กับประชาชนกลุ่มเป้าหมายอย่างทั่วถึง ข้อที่ 4 ส่งเสริมสนับสนุน แสวงหา
และประสานความร่วมมือเชิงรุกกับภาคีเครือข่าย ให้เข้ามามีส่วนร่วมในการสนับสนุนและจัดการศึกษานอก
ระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศัย และการเรียนร้ตู ลอดชวี ิตในรูปแบบต่างๆให้กับประชาชน

❖ เป้าประสงค์ ข้อที่ 3 ประชาชนได้รับการพัฒนาทักษะการเรียนรู้และแสวงหาความรู้ด้วย
ตนเองผ่านแหล่งเรียนรู้ช่องทางการเรียนรู้ และกิจกรรมการเรียนรู้รูปแบบต่างๆ รวมทั้งมีเจตคติทางสังคม
การเมือง วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่เหมาะสม สามารถคิด วิเคราะห์ แยกแยะอย่างมีเหตุผล และนำไป
ประยกุ ตใ์ ช้ในชีวิตประจำวันรวมถงึ การแกป้ ญั หาและพฒั นาคุณภาพชีวิตได้อยา่ งสร้างสรรค์ ข้อท่ี 6 ชุมชนและ
ภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วน มีส่วนร่วมในการจัด ส่งเสริม และสนับสนุนการศึกษานอกระบบและการศึกษาตาม
อธั ยาศัย รวมทง้ั การขับเคล่อื นกิจกรรมการเรียนร้ขู องชมุ ชน

❖ จุดเน้นการดำเนินงาน ข้อที่ 1 น้อมนำพระบรมราโชบายด้านการศึกษาสู่การปฏิบัติ
ข้อที่ 1.2 จัดให้มี “หนึ่งชุมชน หนึ่งนวัตกรรม การพัฒนาชุมชน” เพื่อความกินดี อยู่ดี มีงานทำ ข้อที่ 2
ส่งสริมการจัดการศึกษาและการเรียนรู้ตลอดชีวิตสำหรับประชาชนที่เหมาะสมกับทุกช่วงวัย ข้อที่ 2.1
ส่งเสริมการจัดการศึกษาอาชีพเพื่อการมีงานทำ ในรูปแบบ Re-Skill& Up-Skill และการสร้างนวัตกรรมและ
ผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพ มีความหลากหลาย ทันสมัย และตอบสนองความต้องการของประชาชนผู้รับบริการ
และสามารถออกใบรับรองความรู้ความสามารถเพื่อนำไปใช้ในการพัฒนาอาชีพได้ ข้อที่ 4 บูรณาการความ
ร่วมมือในการส่งเสริม สนับสนุน และจัดการศึกษาและการเรียนรู้ให้กับประชาชนอย่างมีคุณภาพ ข้อที่ 4.1
ร่วมมือกับภาคีเครือข่ายทั้งภาครัฐ เอกชน ประชาสังคม และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมทั้งส่งเสริมและ
สนับสนุนการมีส่วนร่วมของชุมชน อาทิ การส่งเสริมการฝึกอาชีพที่เป็นอัตลักษณแ์ ละบรบิ ทของชุมชนส่งเสรมิ
การตลาดและขยายช่องทางการจำหน่ายเพ่อื ยกระดับผลติ ภณั ฑ/์ สินค้า กศน.

❖ ภารกิจต่อเนื่อง ข้อที่ 1.3 การศึกษาต่อเนื่อง ข้อที่ 1 จัดการศึกษาอาชีพเพื่อการมีงานทำ
อย่างยั่งยืน ที่สอดคล้องกับศักยภาพของผู้เรียน ความต้องการและศักยภาพของแต่ละพื้นที่ มีคุณภาพได้
มาตรฐานเป็นที่ยอมรับ ตลอดจนสร้างความเข้มแข็งให้กับศูนย์ฝึกอาชีพชุมชน โดยจัดให้มีการส่งเสริมการ
รวมกลุ่มวิสาหกิจชุมชน การพัฒนาหนึ่งตำบลหนึ่งอาชีพเด่น การประกวดสินค้าดีพรีเมี่ยม การสร้างแบรนด์
ของ กศน. รวมถึงการส่งเสริมและจัดหาชอ่ งทางการจำหน่ายสินค้าและผลิตภัณฑ์ และให้มีการกำกับ ติดตาม
และรายงานผลการจดั การศึกษาอาชีพเพือ่ การมีงานทำอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง

ศนู ย์การเรียนชมุ ชนบ้านเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)

ศนู ยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั อำเภอเหนอื คลอง

๒

การทำผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรอื วธิ ีการปฏบิ ัติทเี่ ปน็ เลศิ

ท่ีมาและความสำคญั
จากนโยบายพัฒนาตำบลเกาะศรบี อยา ใหส้ ่งเสริม สนับสนุนการอนุรกั ษ์ การฟื้นฟกู ารประยกุ ต์ศิลปะ

วัฒนธรรม ประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ให้กับประชาชน และการพัฒนาอาชีพสร้างรายได้ให้
ประชาชนมีอาชพี และเพมิ่ รายได้ให้มีความเขม้ แขง็ สามารถพง่ึ พาตนเองได้ตามหลักเศรษฐกิจพอเพยี ง และสง่ เสริม
ผลิตภัณฑ์/สินค้าชุมชน ผ้ามัดย้อมจึงเป็นสิ่งที่บ่งบอกถึงเอกลักษณ์ของชนชาติและได้มีการพัฒนาเรื่อยมาจนมี
ความสำคัญในอตุ สาหกรรมส่ิงทอระดับตำบล เนื่องจากผ้ามัดย้อมเป็นสินค้าที่มีศักยภาพที่จะนำมาพัฒนาต่อยอด
เป็นผลิตภณั ฑไ์ ดห้ ลากหลาย ชมุ ชนบา้ นเกาะปู ตำบลเกาะศรีบอยา จงึ เริ่มทจี่ ะให้ความสนใจทจ่ี ะศกึ ษาหาแนวทาง
ในการพัฒนาผ้ามัดย้อมให้ได้ตามความต้องการของตลาด ซึ่งชุมชนบ้านเกาะปูมีทรัพยากรที่หลาก หลายให้
ความสำคัญแก่การสังเคราะห์สีธรรมชาติจากพืชพรรณต่างๆ เพื่อนำมาเป็นสีย้อมผ้าเพื่อให้ประชาชนในชุมชนมี
อาชพี หรือรายได้เสรมิ ที่ใช้วัสดุในชมุ ชนใหเ้ กดิ ประโยชน์ น้ัน

ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอเหนือคลองจังหวัดกระบี่ มีหน้าท่ี
ส่งเสริมการจัดการศึกษาที่เน้นความรู้และทักษะอาชีพให้สอดคล้องกับสภาพของแต่ละท้องถิ่น จึงมีนโยบายให้
ดำเนินการจดั กิจกรรมการเรียนรู้ที่ส่งเสรมิ การประกอบอาชีพ ต้องใชท้ รพั ยากรหรือวัสดุในชุมชน เชน่ การย้อมผ้า
มดั ย้อมจากสธี รรมชาติ การแปรรูปอาหารทะเล เปน็ ตน้ เพอื่ ใหผ้ ูเ้ รียนมที กั ษะความชำนาญการเฉพาะเรอื่ งสามารถ
เพิ่มผลผลิต และหรือลดต้นทุนการผลติ มีความรู้และทักษะในการบรหิ ารจดั การ สามารถประกอบอาชีพสมัยใหม่
เปน็ ผูป้ ระกอบการเอง หรอื รวมกลมุ่ กนั ประกอบอาชีพ บนพน้ื ฐานหลกั ปรัชญาของเศรษฐกจิ กจิ พอเพียง

ในการนี้ ศนู ยก์ ารเรียนชุมชนบ้านเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา เหน็ ความสำคัญในการใช้ทรัพยากร
ในชมุ ชนใหเ้ กดิ ประโยชนแ์ ละเพมิ่ มลู ค่าเพ่ิม จึงสง่ เสรมิ และดำเนนิ การจัดกจิ กรรมการทำผา้ มดั ยอ้ มจากสีธรรมชาติ
แนวทางปฎิบัติที่ดี (Best Practice ) ท่ีสามารถหาพรรณพืชในชุมชนมเพือ่ สกัดสีในการย้อมผ้า และสอดคล้องกบั
นโยบายหรือ การดำเนินงานของตำบลเกาะศรีบอยา และศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย
อำเภอ เหนือคลอง เพื่อให้ทางกลุ่มผลติ ภัณฑ์การทำผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติบ้านเกาะปูไดจ้ ัดดำเนินจัดกิจกรรม
ตั้งแต่ พ.ศ. 2559 เริ่มจากการได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงาน ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษา
ตามอธั ยาศยั อำเภอเหนือคลอง และได้ดำเนนิ การพัฒนาผลติ ภัณฑ์มากข้ึนตามความตอ้ งการของตลาดที่ตอบสนอง
ผู้รับบริการ และนักท่องเที่ยวในชุมชน ได้แก่ ผ้าเช็ดหน้า ผ้าพันคอ ผ้าคุมไหล ชุดผ้าปูที่นอน เสื้อ กางเกง
และมกี ารขยายสมาชกิ ในกลุ่มตอ่ ให้ประชาชนในชมุ ชนมีอาชพี และมีรายไดเ้ สรมิ จนถงึ ปจั จบุ ัน

จดุ ประสงค์
๑. กลุ่มเป้าหมายมคี วามรคู้ วามเข้าใจ และทกั ษะในการทำผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติ
๒. กลุ่มเปา้ หมายมคี วามตระหนกั และเจตคติทด่ี ตี ่อการทำผ้ามัดย้อมจากสธี รรมชาติ
๓. กลุ่มเป้าหมายนำความรกู้ ารทำผ้ามัดย้อมจากสธี รรมชาติ ไปใชเ้ พอื่ การประกอบอาชีพ

เปา้ หมาย
เชงิ ปริมาณ
ประชาชนชมุ ชน ตำบลเกาะศรีบอยา อำเภอเหนือคลอง จงั หวัดกระบี่ จำนวน 14 คน
เชงิ คณุ ภาพ
ประชาชนมีความรู้ ความเข้าใจ มีทักษะวิธีการเกี่ยวกับการทำผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติไปพัฒนา

คุณภาพชวี ิตของตนเอง และครอบครัว สามารถนำไปประกอบอาชีพเพื่อเสรมิ สรา้ งรายได้และสามารถนำความารู้
ถ่ายทอดให้กับบุคคลอื่น โดยอาศัยชุมชนเป็นพื้นฐานในการดำเนินชีวิตได้อย่างมีความสุขตามหลักปรัชญาของ
เศรษฐกจิ พอเพียง

ศูนยก์ ารเรียนชมุ ชนบา้ นเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศนู ยก์ ารศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศยั อำเภอเหนอื คลอง

๓

การทำผ้ามดั ยอ้ มจากสีธรรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรอื วิธกี ารปฏิบตั ิทเ่ี ป็นเลศิ

กระบวนการดำเนินงาน
1. ครูประจำกลุม่ ศูนยก์ ารเรยี นชมุ ชนบา้ นเกาะจำ ประธานกลุ่มการทำผ้ามัดย้อมจากสธี รรมชาติ

และผู้นำชุมชนร่วมกันศึกษาสภาพปัญหา ความต้องการ โดยจัดการเวทีประชาชาคม จากนั้นนำข้อมูลมา
วิเคราะห์ ทำให้ทราบว่าชุมชนมีภูมปิ ญั ญาท่ีมคี วามชำนาญดา้ นการทำผ้ามัดย้อมจาสีธรรมชาติ อีกทั้งพ้ืนที่ยังมี
วัสดุธรรมชาตทิ สี่ ามารถนำมาทำแปรรูปสรา้ งผลิตภัณฑ์ เพม่ิ มลู ค่าและรายไดใ้ ห้กบั ชุมชน เช่น เปลือกไม้ ลำต้น
ราก และใบของ ต้นหูกว้าง ต้นโกงกาง ต้นใบเตย ต้นอัญชัน ต้นสมอทะเล ต้นยอ ต้นหว้า ต้นตะบูน ต้นขนุน
ต้นมะละกอ ตน้ ขม้ิน ตน้ คราม ต้นขี้เหล็ก ต้นดาวเรอื ง ตน้ ประดู่ ต้นกระโดน เปน็ ตน้

2. ครูประจำกลมุ่ ศูนย์การเรียนชุมชนบ้านเกาะจำ ประธานกลมุ่ การทำผา้ มัดย้อมจากสธี รรมชาติ
วิทยากร ผู้นำชุมชน และผู้สนใจประชมุ ร่วมกัน เพื่อวางแผนการดำเนินงาน ชี้แจ้งวัตถุประสงค์ ผลที่ผู้เข้าร่วม
โครงการจะได้รับ ทำให้มีผสู้ นใจเขา้ ร่วมโครงการ จำนวน 14 คน

3. ศกึ ษาเอกสารขอ้ มลู ทเ่ี กี่ยวกับการสง่ เสริมอาชีพในชุมชน และการดำเนินงานของแหล่งเรียนรู้
ในชุมชน กลุ่มการทำผ้ามัดย้อม จัดเตรียมสื่อ อุปกรณ์ และวางแผนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ร่วมกับสมาชิก
กลมุ่ การทำผ้ามดั ย้อมจากสีธรรมชาติ

4. ครูประจำกลุ่มศูนยก์ ารเรียนชุมชนบา้ นเกาะจำ วิทยากร สมาชิกกลุ่มการทำผ้ามัดย้อมจากสี
ธรรมชาติร่วมกนั กำหนดทิศทางการดำเนนิ งานและข้อตกลง การมาร่วมกจิ กรรม

5. วิทยากร ดำเนินการให้ผู้เรียนทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธ์ิก่อนเรียน เรื่องการทำผ้ามัดย้อม
จากสธี รรมชาติ

6. จัดกิจกรรมการเรียนรู้ส่งเสริมอาชีพโดยให้ความรู้ เรื่อง การสกัดสีจากวัสดุในท้องถ่ิน
ตามความต้องการ การออกแบบลายผ้ามัดย้อม การเลอื กผา้ วัสดุ/อปุ กรณ์ วิธีการมดั ผ้า วิธีการทำผ้ามัดย้อม
การบรรจุผลิตภณั ฑ์ และช่องในการจำหนา่ ย

7. วิทยากร และสมาชิกกลุ่มผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติลงมือภาคปฎิบัติการทำผ้ามัดย้อมจาก
สธี รรมชาติ และบักทกึ ผลการดำเนนิ กจิ กรรม ตามระบบ PDCA เพือ่ เปน็ คร้งั ความรู้

8. วิทยากร และสมาชิกในกลุ่มร่วมถอดบทเรียน การทำผ้ามัย้อมจากสีธรรมชาติ ตามหลัก
ปรัชญาของเศรษฐกิจกพอเพียง

9. วิทยากร ปลูกฝังอุดมการณ์และให้ความรู้หลักการการบบรจุผลิตภัณฑ์ การตลาดของ
ผลิตภัณฑ์ และการทำปัญชีรายรับ รายจายของกลุ่ม โดยมีครูประจำกลุ่มศูนย์การเรียนชุมชนบ้านเกาะจำ
ใหค้ ำปรึกษาแนะนำ

10. ปลูกฝั่งจิตสำนึกให้กับสมาชิกรู้จักประหยัด อดออม พึ่งพาตนเอง การมีคุณธรรมจริยธรรม
รกั และเห็นคุณค่าของทรัพยากรธรรมชาติในชุมชน รวมถงึ ประโยชน์ของประเทศชาติ

11. วิทยากรดำเนินการประเมินผลการทำกิจกรรมโดยทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์หลังเรียน
เร่ือง การทำผา้ มดั ยอ้ มจากสธี รรมชาติ

12. ศูนย์การเรียนชุมชนบา้ นเกาะจำ ติดตามการดำเนินงานโดยการประชุมสมาชิกกลุ่มการทำ
ผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติ เพื่อทราบผลความก้าวในการดำเนินงาน ปัญหา และอุปสรรค และร่วมกันหาแนว
ทางแก้ไข

13. สรปุ ผลการดำเนินงานรายเดือน และรายปรี วมถึงประเมนิ การช้ือวสั ดุอุปกรณ์ และการขาย
ผลิตภณั ฑ์ของกลุ่มการทำผ้ามดั ยอ้ มจากสธี รรมชาติ

14. สรปุ การดำเนินโครงการที่ไดจ้ ากการประเมินผลเมือ่ สิ้นโครงการโดยรวบรวมผลงาน จดุ เด่น
และจุดที่ควรพัฒนา รวมทั้งข้อเสนอแนะจากการประเมิน การนำไปใช้ประโยชน์ และการจัดทำรายงาน
เพอื่ เสนอแนวทางปฎิบตั ิที่ดี (Best Practice ) ด้านการส่งเสรมิ เพอื่ พฒั นาอาชพี ในชมุ ชน

ศนู ยก์ ารเรียนชุมชนบา้ นเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)

ศนู ยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั อำเภอเหนือคลอง

๔

การทำผา้ มัดยอ้ มจากสธี รรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรือวธิ ีการปฏิบตั ิทเี่ ปน็ เลิศ

15. เผยแพร่ผลงานแนวทางปฎิบัติที่ดี (Best Practice ) ด้านการส่งเสริมเพื่อพัฒนาอาชีพโดย
นำเสนอผลงาน ปัญหา อุปสรรค ข้อเสนอแนะต่อที่ประชุม ศูนย์การเรียนชุมชนบ้านเกาะจำ เพื่อใช้เป็นข้อมูลใน
การวางแผนจัดกจิ กรรมคร้ังต่อไป รว่ มทัง้ เสนอผลงานในรูปแบบตา่ งๆ เชน่ นำเสนอขอ้ มูลในเครือข่าย กศน.ระดับ
ตำบล จดั กจิ กรรมแลกเปล่ียนเรยี นรขู้ องประชาชนท่ตี อ้ งการส่งเสริมด้านอาชีพ

16. นำเสนอขอเสนอแนะของผู้เรียน วิทยากร ชุมชน และผู้เกี่ยวข้องมาปรับปรุงรูปแบบและวิธี
ดำเนินงานการส่งเสริมอาชีพ เพื่อเผยแพร่ให้ชุมชนอื่นที่มีสภาพบริบทเหมือนหรือใกล้เคียงกันได้นำไปปรับใช้ใน
การจัดกิจกรรมส่งเสริมอาชพี ตอ่ ไป

ตวั ชวี้ ัดความสำเร็จ
ตวั ชีว้ ดั ผลผลติ
ประชาชนชุมชน ตำบลเกาะศรีบอยา อำเภอเหนือคลอง จังหวัดกระบี่ เข้าร่วมกิจกรรมการทำ

ผ้ามัดยอ้ มจากสีธรรมชาติ ตามโครงการ รอ้ ยละ 85
ตัวชีว้ ดั ผลลพั ธ์
ผู้เข้าร่วมกิจกรรมนำความรู้ ความเข้าใจ ความตระหนัก และทักษะการทำผ้ามัดย้อมจาก

สีธรรมชาติไปพัฒนาคุณภาพชีวิตของตนเอง และครอบครัว และนำไปประกอบอาชีพเพื่อเสริมสร้างรายได้
สามารถนำความารู้ถ่ายทอดให้กับบุคคลอื่น โดยอาศัยชุมชนเป็นพื้นฐานในการดำเนินชีวิตได้อย่างมีความสุข
ตามหลักปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพียง ร้อยละ 85

การประเมนิ ผลและเครอ่ื งมอื การประเมิน
การประเมินผลตามสภาพจริง โดยการประชุมคณะกรรมการผู้นิเทศติดตาม และสมาชิกกลุ่มการ

ทำผ้ามัดย้อมทุกสองสัปดาห์ มีการตรวจบัญชีการชื้ออุปกรณ์ และการผลิตภัณฑ์ ประเมินผลงานผลิตภัณฑ์จาก
ผ้ามัดย้อมสีธรรมชาติ โดยใช้แบบประเมินฝึกปฎิบัติ จากการบันทึกผลการทำกิจกร รม และประเมินความรู้
ความเขา้ ใจโดยการทดสอบวัดผลสัมฤทธ์ิก่อนและหลังเรยี น และแบบสำรวจความพงึ พอใจการเขา้ รวมกิจกรรม

ผลการดำเนินงาน
ศูนยก์ ารเรียนชมุ ชนบา้ นเกาะจำ ตำบลเกาะศรีบอยา อำเภอเหนอื คลอง จงั หวัดกระบ่ี ดำเนินการ

จัดโครงการจัดกิจกรรมส่งเสริมศูนย์ฝึกอาชีพชุมชน (1 อำเภอ 1 อาชีพ) หลักสูตรการย้อมผ้าจากสีธรรมชาติ
จำนวน 50 ชั่วโมง ในวันที่ 2-11 กรกฎาคม 2564 ณ แหล่งเรียนรู้การย้อมผ้าจากสีธรรมชาติบ้านเกาะปู
มีผู้เข้าร่วมโครงการจำนวน 14 คน เกินค่าเป้าหมายที่กำหนดไว้ 2 คน และผู้เรียนการศึกษาต่อเนื่องมีความรู้
ความสามารถทกั ษะและคุณธรรมเปน็ ไปตามเกณฑ์การจบหลักสตู ร จำนวน 14 คน คดิ เป็นรอ้ ยละ 100 และผู้จบ
หลักสูตรการศึกษาต่อเนื่องสามารถนำความรู้ที่ได้ไปใช้จริง ประยุกต์ใช้บนฐานค่านิยมร่วมของสังคม จำนวน
14 คน คิดเป็นร้อยละ 100 และจำนวนผู้เรียนที่เป็นตัวอย่างที่ดีหรือเป็นต้นแบบในด้านการนำความรู้ ไปใช้ใน
การลดรายจ่าย หรือเพิ่มรายได้หรือกาประกอบอาชีพหรือตัวอย่างที่ดี จำนวน 14 คน คิดเป็นร้อยละ 100
สามารถนำไปเป็นแนวทางในการประกอบอาชีพเสริม เพิม่ รายไดใ้ หก้ บั ครอบครัว มคี วามคิดรเิ ริ่ม สร้างสรรค์ในการ
ทำผ้ามัดย้อมการเลอื กซ้ือและเลือกใช้ อุปกรณ์การยอ้ มผ้าได้อย่างมีคุณภาพ การผสมสที ี่ได้จากธรรมชาติ ทำลาย
ผา้ มดั ยอ้ มลายผา้ การลงสีผ้า สามารถบอกแนวทางในการเพ่มิ มลู ค่าของผา้ มัดย้อมที่ได้จากสีธรรมชาตแิ ละสามารถ
สร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์จากผ้ามัดสีธรรมชาตินำความรู้และทักษะประกอบอาชีพอาชีพเสริมและอาชีพหลัก ให้เกิด
รายได้ต่อครอบครัวใช้ทักษะชวี ติ ทีจ่ ำเป็นในการพัฒนาชีวติ ลดรายจ่ายเพิ่มรายได้ สำหรับการดำรงชวี ิตประจำวัน
ในช่วงการแพร่ระบาดของโรคไวรัสโควดิ 19 และสามารถทำกจิ กรรมร่วมกบั ชุมชน ในการพัฒนาชมุ ชนตามหลัก
ปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง โดยสง่ เสรมิ การประกอบอาชีพ ส้วู ิกฤตโควดิ 19 ให้ประชาชนมคี วามรู้ หรือมอี าชีพ
อยู่แล้วต้องการให้ประชาชนที่ได้รับผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจ และค่าครองชีพในการดำรงชีวิตประจำวันให้มี
รายไดเ้ พมิ่ ข้นึ

ศนู ย์การเรยี นชุมชนบา้ นเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)

ศูนย์การศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั อำเภอเหนอื คลอง

๕

การทำผ้ามดั ย้อมจากสธี รรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรอื วิธกี ารปฏบิ ตั ิทเ่ี ป็นเลศิ

บทสรุป
การจัดกิจกรรมส่งเสริมศูนย์ฝึกอาชีพชุมชน (1 อำเภอ 1 อาชีพ) หลักสูตรการย้อมผ้าจาก

สธี รรมชาติ จำนวน 50 ชัว่ โมง ในครั้งน้ี ดำเนนิ การตามแนวทางวงจรคุณภาพของเดมมิ่ง (PDCA) ดงั นี้

ดา้ นการวางแผน (P)
1. ศึกษาสภาพปัญหาและวิเคราะห์ข้อมผุลของชุมชนอย่างมีส่วนของครูศูนย์การเรียนชุมชน

บ้านเกาะจำ ผู้เรียน และชุมชน โดยการจัดเวทีประชาคม เพื่อนำมาวางแผนจัดกิจกรรมที่สอดคล้องกับสภาพ
บรบิ ท ศกั ยภาพของชุมชน ปัญหา และความตอ้ งการท่แี ท้จริงของผ้เู รยี นและประชาชนในชุมชน

2. วิเคราะห์งานตามบทบาทหน้าที่ และวิเคราะห์ความสอดคล้องที่เกี่ยวข้อง เช่น แผนการ
พัฒนาด้านอาชีพตำบลเกาะศรีบอยา แผนการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ในชุมชนตำบลเกาะศรีบอยา วิสัยทัศน์ พันธกิจ
เป้าประสงค์ ยทุ ธศาสตรแ์ ละจุดเนน้ การดำเนินงาน งานภารกจิ ต่อเนื่อง ของสำนกั งาน กศน. ประจำปงี บประมาณ
2564 คู่มือการดำเนินงานการศึกษาตอ่ เนือ่ ง ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2551 จะเห็นได้ว่าเป็นงานตามบทบาทหน้าท่ี
ของครู กศน./ศรช. ประจำกลุ่ม ที่จะต้องจัดกิจกรรมการศึกษาต่อเนื่อง การศึกษาเพื่อส่งเสริมการรู้หนังสือ
การศึกษาขั้นพื้นฐาน การศึกษาตามอัธยาศัย การส่งเสริมการเรียนรู้ของชุมชน เพื่อเป็นศูนย์ข่าวสารสนเทศ
เพื่อการเรียนรู้ของหมู่บ้านซึ่งเป็นภารกิจหลัก อีกทั้งเพื่อตอบสนองต่อการดำเนินงานตามแนวพระราชดำรใิ นการ
พัฒนาอาชีพให้กับชุมชน ประชาชน เยาวชนในถิ่นทุรกันดาร (พื้นที่เกาะ) บนรากฐานหลักปรัชญาของเศรษฐกิจ
พอเพียง ประเด็นตา่ งๆ ดงั กล่าว เพ่ือค้นหาแนวทางปฎบิ ตั ทิ ด่ี ี (Best Practice ) ในการจัดกจิ กรรมทีส่ อดคล้องกับ
สภาพ ปญั หา และความตอ้ งการของชุมชน เพ่อื การสง่ เสริม การประกอบอาชีพใหก้ บั ประชาชน จงึ ไดว้ างแผนเพื่อ
ดำเนนิ การภารกจิ ดงั น้ี

1. ครู ผู้เรียน วิทยากร และชุมชน มีส่วนร่วมในการวางแผนและออกแบบกิจกรรมท่ี
สอดคล้องกับสภาพปัญหา ความต้องการของชุมชน โดยการประชุมร่วมกันวางแผนการดำเนินงาน ชี้แจง
วัตถุประสงค์ ผลที่ผู้เข้าร่วมโครงการจะได้รับ ผลที่ผู้เข้าร่วมโครงการจะได้รับ ทำให้มีผู้สนใจเข้าร่วมโครงการ
จำนวน 14 คน

2. ศึกษาเอกสารข้อมูลเกี่ยวกับการส่งเสริมอาชีพในชุมชนและการดำเนินงานของกลุ่มการ
ทำผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติ โดนยครูศูนย์การเรียนชุมชนบ้านเกาะจำ วิทยากร และผู้เรียนร่วมกันเพื่อวางแผน
จัดกิจกรรมการเรยี นรู้สำหรับผู้เรียนพร้อมทัง้ จัดเตรียมส่อื อุปกรณ์ และสถานที่

3. ครู วิทยากร และผู้เรียนร่วมกันกำหนดทิศทางการดำเนินงานและทำข้อตกลงของกลุ่ม
การทำผา้ มดั ยอ้ มจากสธี รรมชาตทิ ้งั ด้านการการรว่ มกจิ กรรม การจดั ซือ้ วัสดุอปุ กรณแ์ ละการจำหน่ายผลิตภณั ฑ์

4. นำขอ้ มมูลจากการวเิ คราะหแ์ ละพจิ ารณาความสอดคล้องสภาพปญั หา ความต้องการของ
ชมุ ชน ศึกาเอกสารตา่ งที่เก่ยี วขอ้ ง และทิศทางการดำเนินงานมากำหนดกรอบการดำเนนิ งานท่พี ิจารณาแล้วว่าเป็น
แนวทางปฎบิ ัตทิ ี่ดี (Best Practice ) โดยดำเนนิ การดงั นี้

4.1 การกำหนดวตั ถปุ ระสงค์ของโครงการ
4.2 การกำหนดตวั ชี้วดั ความสำเรจ็
4.3 การกำหนดวธิ ดี ำเนนิ การ
4.4 การกำหนดวธิ กี ารประเมินผลและเครื่องมอื การประเมินผล

ด้านการดำเนินงาน (D)
จัดกิจกรรมการเรียนรู้ด้านการส่งเสริมอาชีพตามที่ที่ได้วางแผนการออกแบบกิจกรรมไว้ โดย

การใหค้ วามรู้และการฝกึ ทกั ษะปฎิบตั ิ ดงั นี้
1. วิทยากร ดำเนินการให้ผู้เรียนทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ก่อนเรียน เรื่องการทำผ้ามัด

ย้อมจากสีธรรมชาติ

ศนู ย์การเรยี นชุมชนบ้านเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศูนย์การศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศยั อำเภอเหนือคลอง

๖

การทำผ้ามัดยอ้ มจากสธี รรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรอื วิธีการปฏบิ ัตทิ เ่ี ป็นเลศิ

2. จัดกิจกรรมส่งเสริมอาชีพการทำผ้ามัดย้อมด้วยสีธรรมชาติโดยให้ความรู้ เรื่อง
ด้านการใช้วัตถุดิบในชุมชน การสกัดสีจากวัสดุในท้องถิ่น ตามความต้องการ การออกแบบลายผ้ามัดย้อม
การเลอื กผา้ วสั ดุ/อุปกรณ์ วิธกี ารมดั ผ้าวธิ ีการทำผ้ามดั ย้อม การบรรจผุ ลติ ภณั ฑ์ และช่องในการจำหนา่ ย ดงั นี้

1.1 ด้านการใช้วัตถุดิบในชุมชน ผลิตภัณฑ์ผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติ วัสดุส่วนใหญ่
เป็นวัสดุที่มีอยู่ในชุมชนตามธรรมชาติที่ สามรถนำมาสกัดเป็นสีที่ย้อมผ้าได้ตามความต้องการของชุมชน เช่น
ตน้ โกงกาง ตน้ หกู วาง ตน้ ขนนุ ตน้ เพกา ต้นตะบนู เป็นต้น

1.2 การเลือกผ้า ทางกลุ่มผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติบ้านเกาะปูเลือกผ้าฝ้าย
(Cotton) เป็นผ้าที่ใช้กันมากที่สุดในบรรดาเสื้อผ้าเครื่องแต่งกาย หรือเสื้อยืดผ้าฝ้ายมีเนื้อค่อนข้างเหนียว
ไม่ค่อยยืดหยุ่น ยับง่าย หดง่าย ดูดซึมน้ำ ได้ดีสามารถระบายอากาศและความร้อนได้ดี ซักรีดและทำความ
สะอาดง่าย ทนความรอ้ นได้ดสี ามารถรดี ด้วยความร้อนสูงได้ เหมาะสมสำหรับการสวมใส่ในช่วงท่ีมีอากาศร้อน
ในฤดูร้อน หรือสามารถสวมใส่ได้ทุกวนั กับประเทศที่ภูมิอากาศร้อน ซึ่งเหมาะสมกบั บรรยากาศของชุมชนบ้าน
เกาะปูทีต่ ิกับทะเล

1.3 การออกแบบลายผ้ามัดย้อม ทางกลุ่มผลิตภัณฑ์การทำผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติ
บา้ นเกาะปู มีวิธีการออกแบบลายผ้าและการมัดลวดลายหลากหลายวิธีทงี่ ่ายต่อการออกแบบลวดลาย โดยการ
พับผ้าเป็นรูปต่างๆ แล้วมัดด้วยยางหรือ เชือก ผลที่ได้จะได้ลวดลายที่มีลักษณะลายด้านซ้ายและลายด้านขวา
จะมีความใกล้เคียงกัน แต่จะมีสีอ่อนด้านหนึ่งและสีเข้มด้านหนึ่ง เนื่องจากว่าหากด้านใด ่โดนพับไว้ดา้ นในสกี ็
จะซึมเข้าไปน้อย ผลที่ได้ก็คือจะมีสีจาง ด้วยกัน 4 วิธีคือ การพับแล้วมัด การขยำแล้วมัด การห่อแล้วมัด
และการพับแล้วหนบี

การพบั แลว้ มัด

การพบั แลว้ หนบี ลวดลายผ้า การขยาแล้วมัด

การหอ่ แล้วมัด

ศนู ย์การเรียนชมุ ชนบ้านเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศนู ยก์ ารศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศยั อำเภอเหนือคลอง

๗

การทำผ้ามัดยอ้ มจากสีธรรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรือวิธกี ารปฏิบตั ทิ เี่ ปน็ เลศิ

1.3.1 การพับแล้วมัด การพบั ผา้ เป็นรปู ต่างๆ แล้วมดั ด้วยยางหรือเชือก ผลที่ได้จะ
ได้ลวดลายที่มีลักษณะลายด้านซ้ายและลายด้านขวาจะมีความใกล้เคียงกัน แต่จะมีสีอ่อนด้านหนึ่งและสีเข้ม
ด้านหนึง่ เนอื่ งจากวา่ หากดา้ นใดโดนพับไว้ดา้ นในสกี จ็ ะซึมเข้าไปน้อย ผลท่ไี ด้ก็คือจะมีสจี างกว่า

1.3.2 การพับแล้วมัด การขยำผ้าอย่างไม่ตั้งใจแล้วมัดด้วยยางจะได้ลวดลายแบบ
อิสระ เรียกว่า ลายสวยแบบบังเอิญ ไม่สามารถทำลายได้อีก เนื่องจากการขยำแต่ละครั้งเราไม่สามารถควบคมุ
การทับซ้อนของผา้ ได้ ลกั ษณะทไ่ี ด้จะเหมือนก้อนเมฆ เราเรียกว่าลายอิสระ หรือรูปร่างรปู ทรงอสิ ระ

1.3.3 การหอแล้วมัด การใช้ผ้าห่อวัตถุต่างๆ ไว้แล้วมัดด้วยยางหรือเชือก ลายท่ี
เกิดขึ้นจะเป็นลายใหญ่หรือเล็กขึ้นอยู่กับวัตถุที่นำมาใช้ และลักษณะของการมัด เช่น การนำผ้ามาห่อก้อนหิน
รูปทรงแปลกๆ ที่มีขนาดไม่ใหญ่นัก แล้วมัดไขว้ไปมา โดยเว้นจังหวะของการมัดให้มีพื้นที่ว่างให้สีซึมเข้าไปได้
อย่างนี้กจ็ ะมีลายเกดิ ข้นึ สวยงามแตกตา่ งจากการมัดลักษณะวตั ถุอืน่ ๆ ด้วย

1.3.3 การพับแล้วหนีบ เป็นการพับผ้าเป็นรูปแบบต่างๆ แล้วเอาไม้ไอศกรีม หรือ
ไม้ไผ่ผ่าบางๆ หนีบไว้ทั้งสองข้างเหมือนปิ้งปลา ต้องมัดไม้ให้แน่น ภาพที่ออกมาก็จะเป็นรูปแบบต่างๆ เช่น
รปู ดอกไม้ รปู ส่ีเหลย่ี ม เปน็ ต้น

ศูนย์การเรียนชมุ ชนบา้ นเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั อำเภอเหนือคลอง

๘

การทำผ้ามัดยอ้ มจากสธี รรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรอื วิธีการปฏบิ ตั ิทเ่ี ป็นเลศิ

1.4 การใช้สีจากวสั ดใุ นชมุ ชน
การเลือกใช้สีทางกลุ่มจะสกัดสีจากทรัพยากรสิ่งแวดล้อในชุมชน โดยการนำเปลือกของ

ต้นไม้แต่ละชนิดที่ต้องการสกัดมาหันเป็นชิ้นเล็ก และผ่านกระการต้มจะได้สีแต่ละชนิดแตกต่างกัน และความ
เข้มของสีขึน้ อย่กู ับชนิดของต้นไม้ อณุ หภูมิ และเวลาในการต้ม ไดแ้ ก่ ตน้ เพกา ตน้ โกงกาง ต้นใบเตย ตน้ หูกวา้ ง
ตน้ สะมอทะเล ต้นขมน้ิ ตวั อยา่ งเชน่

1.4.1 ต้นเพกา

ชื่อวทิ ยาศาสตร์ : Oroxylum indicum
ชอื่ สามญั : Broken bones tree
ช่อื วงศ์ : BIGNONIACEAE
ช่อื อ่นื : ล้นิ ฟา้ (เลย, ภาคอสี าน), กาโด้โดง้ (กาญจนบรุ )ี

ลักษณะทั่วไป ต้นเพกาจัดเป็นไม้ยืนต้นและเป็นสมุนไพรชนิดหนึ่งที่มีถิ่นกำเนิดในอินเดียแล
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้และรวมถึงประเทศไทยบ้านเราด้วย โดยพบได้ตามป่าเบญจพรรณและป่าชื้นทั่วไป
แม้ว่าต้นเพกาจะมีอยูใ่ นหลาย ๆประเทศ แต่มีเพียงประเทศไทยเท่าน้ันทีน่ าเพกามารับประทานเปน็ ผัก

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ ไม้ยืนต้น เนื้ออ่อน แตกกิ่งก้านน้อย ใบ เป็นใบประกอบแบบขน
นกสามชั้น ขนาดใหญ่เรียวตรงข้ามแน่นบริเวณปลายกิ่ง ใบย่อยรูปไข่หรือรูปไข่แกมวงรี ปลายใบแหลมดอก
ออกเป็นช่อที่ปลายยอดเปน็ กลุม่ ก้านชอ่ ดอกยาว ต้ังดอกยอ่ ยมขี นาดใหญ่ กลีบดอกสีเหลอื งนวลหรือแกมเขียว
สว่ นโคนกลบี มสี มี ่วงแดง หนา ย่น ดอกจะบานกลางคนื หรอื รุ่งเช้า ผล เป็นฝกั รปู ดาบแบน สนี ้ำตาล เมื่อแก่จะ
แตกตามยาว ภายในมเี มลด็ แบน สขี าวมีปกี บาง

การใช้ประโยชน์ เอาใบและเปลือกต้นด้านในนำมาสับเป็นชิ้นเล็กๆ สารสกัดสีจากเปลือกต้น
เพกาสามารถใช้ได้ทั้งท่ีเป็นเปลือกสด สามารถใช้ย้อมสีผ้าได้ ในการสกัดสีจากเปลือกต้นเพกา สามารถทำได้
หลายวิธีและการใช้สารช่วยติดสีต่างกัน ก็จะได้สีผ้าที่มีเฉดสีแตกต่างกัน ได้แก่ การสกัดสีโดยใช้เปลือกสดต้ม
กับน้ำและใช้สารส้มในขณะย้อม ย้อมด้วยกรรมวิธยี อ้ มร้อน ได้เส้นไหมสเี หลืองสดใส ถ้าต้องการสขี องเส้นไหม
ออกไปทางโทนสเี ขียว ควรใส่สารตดิ สีจำพวกน้ำสนิมเหล็กและจุนสีลงไปในขณะย้อม หรอื แช่สารช่วยติดสีหลัง
การย้อมนาน 15 นาที เส้นผ้าท่แี ชจ่ ุนสี ไดส้ ีเขยี ว และทแ่ี ชทีแ่ ช่สารส้มหรือสีนำ้ ตาลเขยี ว ได้สีเหลือง

ศูนย์การเรียนชุมชนบา้ นเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศนู ยก์ ารศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั อำเภอเหนอื คลอง

๙

การทำผ้ามดั ยอ้ มจากสธี รรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรอื วธิ กี ารปฏิบัตทิ เี่ ปน็ เลิศ

1.4.2 ต้นโกงกาง

ช่ือวทิ ยาศาสตร์ : Rhizophora mucronata
ชื่อวงศโ์ กงกาง : (RHIZOPHORACEAE)
ชื่อสามัญ : โกงกางใบใหญ่ (ภาคกลาง), กางเกง พังกา พงั กาใบใหญ่ (ภาคใต)้

ลักษณะทั่วไป เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ มีความสูงประมาณ 20-30 เมตร
มขี นาดเส้นผา่ นศูนย์กลางเหนอื คอ ราก เมอื่ โตเต็มทีป่ ระมาณ 30 เซนตเิ มตร ลำตน้ มีลกั ษณะเปลาตรง ดา้ นรบั
แสงจะมีกิ่งก้านมาก เปลือกลำต้นเป็นสีน้ำตาลเทา เปลือกต้นค่อนข้างเรียบหรือแตกเป็นร่องตื้นๆ ส่วนเปลือก
ในเปน็ สีส้ม ในกระพีเ้ ปน็ สีเหลอื งออ่ น และแกน่ เป็นสีน้ำตาล ขยายพนั ธุด์ ว้ ยวิธกี ารใช้ฝกั โดยตรง โดยใช้ฝักแก่ท่ี
ยังสมบูรณ์ ไม่มีโรคและแมลงเข้ามาทำลาย โดยดูได้จากบริเวณรอยต่อของฝักกับผลจะมีปลอกสีขาวอมเหลอื ง
หุ้มอยู่ ถา้ หากมีขนาดยาวประมาณ 1 เซนติเมตร และเป็นสเี หลอื งแสดงว่าฝักแก่สมบรู ณ์แล้ว หรือจะเก็บฝักที่
รว่ งหล่นลงนำ้ กไ็ ด้ เพราะถา้ ฝักแกส่ มบูรณจ์ ะลอยน้ำได้ เมอ่ื ไดฝ้ กั มาแล้วกใ็ ห้นำมาปลูกในทันที เพราะถ้าเก็บไว้
นานเท่าไหร่ความสามารถในการงอกก็จะลดลงไปเรื่อย ๆ สามารถพบได้ตามชายฝั่งทะเล ตามริมคลอง
ริมชายฝัง่ ทะเลทีม่ ีน้ำเค็มท่วมถึงเปน็ ระยะเวลานาน โดยจะชอบขึ้นในบริเวณท่ีเป็นดนิ เลนปนทราย และมักจะ
ขึ้นอยูใ่ นบริเวณที่ชดิ ตดิ กับแมน่ ำ้

การใชป้ ระโยชน์ ปลอื กของตน้ โกงกางมสี ารแทนนนิ และฟนี อลจากธรรมชาติสูงมาก ซ่งึ สาร
ดงั กล่าวสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้หลายอย่าง เช่น ทำยา ทำหมกึ ทำสี ใชใ้ นการฟอกหนัง ใช้ทำกาวสำหรับ
ติดไม้ โดยทางกลมุ่ นำเปลือกมนี ำ้ ฝาดประเภท Catechol ให้สีนำ้ ตาลทีส่ ามารถนำมายอ้ มสีผ้า

ศูนย์การเรยี นชมุ ชนบา้ นเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศนู ยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศยั อำเภอเหนือคลอง

๑๐

การทำผ้ามดั ยอ้ มจากสีธรรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรือวิธกี ารปฏิบตั ิทเ่ี ปน็ เลิศ

1.4.3 ต้นหกู วาง

ชือ่ วิทยาศาสตร์ : Terminalia catappa L
วงศ์ : Combretaceae
สกุล : Termonalia
สปีชสี ์ : T.catappa
ชื่ออังกฤษ : Tropical almond , India almond

ลักษณะท่ัวไป จัดเปน็ ไม้ยนื ต้นผลดั ใบขนาดกลาง ทีม่ ีความสงู ของต้นประมาณ 10-15 เมตร
อาจสูงได้ถึง 30-35 เมตร มีเรือนยอดหนาแน่น แตกกิ่งก้านแผ่ออกในแนวราบเป็นชั้น ๆ คล้ายฉัตร
ลำต้นเปลาตรง ต้นที่มีอายุมากและมีขนาดใหญ่จะเป็นพูพอนที่โคนต้น เปลือกลำต้นเป็นสีน้ำตาลปนเทาเกือบ
เรียบ แตกเป็นร่องแบบตื้น ๆ ตามแนวนอนและแนวตั้ง และลอกออกเป็นสะเก็ดเล็ก ๆ ทั่วไป กิ่งอ่อนมีขนสี
น้ำตาล สว่ นเน้ือไมเ้ ป็นสีแดง เปน็ กลบี เลก็ น้อย มเี สยี้ นไม้ละเอยี ดสามารถขัดชกั เงาไดด้ ี ขยายพันธุ์โดยใช้เมล็ด
บางคร้งั น้ำหรอื ค้างคาวก็ช่วยในกระจายพนั ธ์ุได้ดว้ ยเช่นกันและสามารถเจรญิ เติบโตได้ดีในดนิ ท่ีมีการระบายน้ำ
ได้ดีอย่างดินร่วนพอควรหรือปนทรายหูกวางเป็นพันธุ์ไม้ในป่าชายหาดที่พบขึ้นกระจายตามชายฝั่งทะเล
ต้นหกู วางเปน็ พืชท้ิงใบ โดยทั่วไปแล้วจะทิ้งใบ 2 ครงั้ ในรอบ 1 ปี หรือในชว่ งประมาณเดือนมกราคมถึงเดือน
กุมภาพันธ์ และอีกช่วงในช่วงเดือนกรกฎาคมถึงเดือนสิงหาคม ซึ่งก่อนขจะทิ้งใบ ใบหูกวางจะเปลี่ยนเป็นสี
เหลืองหรอื สสี ้มแดง

การใช้ประโยชน์ ปลือกของต้นหูกว้าง ทางกลุ่มนำมาใช้ย้อมสีผ้า โดยการนำเอาเปลือกผล
แลใบซ่งึ มีสารแทนนนิ มาใชใ้ นการย้อมผา้ จะได้สเี หลอื ง สีเขยี วข้มี า้ หรือสนี ำ้ ตาลเขยี ว

ศนู ยก์ ารเรยี นชุมชนบา้ นเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศนู ยก์ ารศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศยั อำเภอเหนือคลอง

๑๑

การทำผ้ามดั ย้อมจากสธี รรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรอื วิธีการปฏิบัติทเี่ ป็นเลศิ

1.4.4 ตน้ ตะบนู

ชื่อวิทยาศาสตร์ Xylocarpus moluccensis (Lam.) M. Roem.
ช่ือวงศ์ (MELIACEAE)
ชือ่ ทอ้ งถน่ิ อน่ื ๆ วา่ ตะบูน ตะบนั (ภาคกลาง, ภาคใต)้

ลักษณะทั่วไป ดเป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ มีความสูงประมาณ 20-35 เมตร ลักษณะของต้นเป็น
รูปทรงยอดเป็นพุ่มกลม เป็นไม้ผลัดใบ ลำต้นเป็นเปลาตรง ส่วนโคนต้นเป็นพูพอนเล็กน้อย เปลือกต้นขรุขระ
มีสีน้ำตาลเข้ม แตกเป็นร่องตามยาว ต้นเมื่อแก่เปลือกจะลอกเป็นแถบแคบๆ โดยเปลือกจะมีความหนาประมาณ
0.3-0.5 เซนติเมตร ส่วนเนื้อไม้มีสีน้ำตาล ส่วนระบบราก มีรากหลายลักษณะ เป็นรูปกรวยคว่ำหรือแบนแล้ว
แตส่ ภาพของดิน ปลายมนยาวประมาณ 20-40 เซนตเิ มตร ต้นตะบูนดำเปน็ หนึ่งในไมป้ า่ ชายเลน เมือ่ แกล่ ำต้นมัก
เป็นโพรง เจรญิ เติบโตและขน้ึ กระจายได้ดีในบริเวณท่เี ปน็ ดนิ เลนคอ่ นขา้ งแขง็

การใช้ประโยชน์ ทางกลมุ่ นำเปลอื กแห้ง เนื้อไม้แหง้ เปลือกผลแหง้ เมลด็ แหง้ มาสกัดสีจากส่วน
ต่างๆ ของตน้ ตะบนู โดยนำส่วนตา่ งๆ ของต้นตะบนู จะสีไดส้ นี ำ้ ตาลแดงน้ำตาลแดง น้ำตาลแดงอ่อน

1.5 วสั ดุ/อุปกรณ์
1.5.1 สียอ้ มจากธรรมชาติ

ตน้ เพกา • สีเขียว
• สีเขยี วนา้ ตาล

ตน้ หูกวา้ ง • สีเหลอื ง
• สเี หลืองนา้ ตาล

ตน้ ตะบนู • สีน้าตาลแดง
• สีชมพนู า้ ตาล

ต้นโกงกาง • สีน้าตาลอฐิ
• สนี า้ ตาลเขม้

ศูนยก์ ารเรยี นชมุ ชนบ้านเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศนู ย์การศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศยั อำเภอเหนอื คลอง

๑๒

การทำผา้ มัดย้อมจากสีธรรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรือวิธกี ารปฏิบตั ิทเี่ ปน็ เลิศ

1.5.2 ผ้าสำหรับย้อม ทางกลุ่มผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติบ้านเกาะปูเลือกผ้าฝ้าย (Cotton)
มีเนื้อค่อนข้างเหนียว ไม่ค่อยยืดหยุ่น ยับง่าย หดง่าย ดูดซึมน้ำ ได้ดีสามารถระบายอากาศและความร้อนได้ดี
ซักรีดและทำความสะอาดง่าย ทนความร้อนได้ดีสามารถรีดด้วยความร้อนสูงได้ เหมาะสมสำหรับการสวมใส่
ในชว่ งท่มี ีอากาศร้อนในฤดูรอ้ น ซึ่งเหมาะสมกบั บรรยากาศของชุมชนบา้ นเกาะปูทตี่ กิ ับทะเล

1.5.3 อุปกรณ์

กะละมัง

หม้อตม้

เตาสาหรบั ต้ม

หนังยาง

เชอื กฟาง

ไม้หนบี ผา้

ศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนบา้ นเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศูนยก์ ารศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั อำเภอเหนือคลอง

๑๓

การทำผา้ มดั ยอ้ มจากสีธรรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรอื วธิ ีการปฏบิ ตั ทิ เี่ ปน็ เลศิ

1.5.4 สารช่วยติด พืชแต่ละชนิดที่นำมาย้อมใช้เส้นใยธรรมชาติมีการติดสีและคงทนต่อการ
ขัดถูหรือแสงไม่เท่ากันขึ้นอยู่กับองค์ประกอบภายในของพืชและเส้นใยที่นำมาใชย้ ้อม จึงมีการใช้สารประกอบ
ต่างๆ มาเป็นตัวช่วยในการทำให้เส้นใยดดู ซับสใี หส้ ีเกาะเส้นใยได้แนน่ ขึ้น มีความทนทานต่อแสง และการขัดถู
เพมิ่ ขึน้ ซง่ึ เรียกว่า สารช่วยยอ้ ม และสารช่วยให้สีติด สารเหลา่ นน้ี อกจากจะเปน็ ตัวจบั ยดึ สี และเพ่ิมการตดิ สีใน
เส้นใยแล้วยังช่วยเปล่ียนเฉดสีให้เข้มจางหรือสดใส สว่างขึ้น สารช่วยติด หรือ สารกระตุ้นสี เป็นสารท่ีช่วยให้สี
ติดกับเส้นด้ายดีขึ้นและเปลี่ยนเฉดสีธรรมชาติให้เปลี่ยนแปลงไปจากสีเดิม สีธรรมชาติสามารถย้อมติดเส้นใย
ไหมไดด้ ีที่สดุ ในการย้อมจ าเป็นต้องใชส้ ารชว่ ยตดิ เพื่อให้สตี ิดอยูใ่ นเส้นใย โมเลกุลของสารช่วยติดจะเข้าไปรวม
กับโมเลกุลของสี ทำให้โมเลกุลใหญข่ ้นึ จึงไมส่ ามารถเคลื่อนย้ายออกจากเส้นใยได้เกิดความคงทนตอ่ การซักดขี ้ึน

สารสม้ เป็นตัวช่วยเพ่มิ การเกาะตดิ ของสกี บั เสน้ ใยและชว่ ยใหส้ ีมี
ความสดใสมากขึ้น

จุนสี เป็นตวั ชว่ ยเพ่ิมการเกาะตดิ ของสกี บั เส้นใย และชว่ ยใหส้ มี ี
ความเขม้ มากขน้ึ

1.5.5 วิธกี ารมดั ผา้ การพับผ้าเป็นรูปต่างๆ แล้วมัดด้วยยางหรือเชือก ผลที่ได้
การพบั แล้วมดั จะได้ลวดลายที่มลี ักษณะลายดา้ นซ้ายและลายดา้ นขวาจะมีความ
ใกล้เคียงกัน แต่จะมีสีอ่อนด้านหนึ่งและสีเข้มด้านหนึ่ง
เน่ืองจากว่าหากด้านใดโดนพบั ไว้ด้านในสีกจ็ ะซมึ เขา้ ไปนอ้ ย ผลที่
ไดก้ ็คอื จะมสี จี างกว่า

การขยำแลว้ มัด การขยำผ้าอย่างไม่ตั้งใจแล้วมัดด้วยยางหรือเชือกผลม่ี
ได้จะได้ลวดลายแบบอสิ ระ เรียกว่า ลายสวยแบบบังเอิญ ไม่
สามารถทำลายได้อีก เนื่องจากการขยำแต่ละครั้งเราไม่
สามารถควบคมุ การทบั ซ้อนของผา้ ได้ ลกั ษณะท่ไี ดจ้ ะเหมือน
กอ้ นเมฆ เราเรยี กว่าลายอิสระ หรอื รปู ร่างรูปทรงอสิ ระ

ศนู ย์การเรยี นชมุ ชนบ้านเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศูนยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั อำเภอเหนอื คลอง

๑๔

การทำผา้ มัดย้อมจากสีธรรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรือวธิ ีการปฏบิ ตั ิทเ่ี ป็นเลิศ

การหอ่ แล้วมัด การใช้ผ้าห่อวัตถุต่างๆ ไว้แล้วมัดด้วยยางหรือเชือก ลายที่
เกิดขึ้นจะเป็นลายใหญ่หรือเล็กขึ้นอยู่กับวัตถุที่นำมาใช้ และ
ลกั ษณะของการมัด

การพับแล้วหนบี เป็นการพับผ้าเป็นรูปแบบต่างๆ แล้วเอาไม้หนีบไว้ทั้งสอง
ขา้ งเหมือนป้ิงปลา ตอ้ งมดั ไมใ้ หแ้ นน่ เช่น รูปสเี่ หลีย่ ม

1.6 วิธีการยอมผ้า

ต้มน้าใหเ้ ดอื ด ใส่เกลอื ลงไปเพ่อื ชว่ ยให้สี
ตดิ ผ้านานและสสี ดขึน้
นาวัตถุดิบ (ส่วนของต้นโกงกาง ตน้ ตะบูน
ตน้ เพกา ต้นหกู ว้าง)ที่จะใช้สกดั สใี สล่ งใน
ถุงผา้ หรอื ถงุ ตาขา่ ย จากนั้นนาไปต้มในน้า
เดือด รอจนกวา่ สีจะออกมาเขม้ พอใจ
ใส่ผ้าลงไปต้ม หม่ันพลกิ ผา้ บ่อย ๆ เพอื่ ใหส้ ี
ติดท่ัวกนั อยา่ งสม่าเสมอ เสรจ็ แล้วก็นาผ้า
ออกมาวางทิง้ ไวจ้ นเย็น
นาผ้าไปขย้เี บา ๆ ในน้าตัวทาปฏิกริ ิยา
กบั น้าสารส้ม เพอื่ ให้เกดิ เป็นสใี หม่ที่
อาจจะเข้มขน้ึ จางลง หรอื เปลีย่ นสี

แกะเชอื กหรอื หนงั ยางออก พรอ้ มนาไป
ตากแดดใหแ้ ห้ง กเ็ ป็นอันเสร็จเรียบร้อย

ศูนย์การเรียนชมุ ชนบ้านเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศูนยก์ ารศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั อำเภอเหนือคลอง

๑๕

การทำผ้ามัดย้อมจากสธี รรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรือวธิ กี ารปฏิบตั ิทเี่ ปน็ เลศิ

1.7 ผลิตภัณฑ์มีความประณีต สวยงาม แข็งแรง ทนทาน ผลิตภัณฑ์ผ้ามมัดย้อมจากสีธรรมชาติ
บ้านเกาะปูมีลวดลายที่สวยงาม และมีเนื้อผ้าทนทานเหมาะสมกับการสวมใส่กับสภาพอากาศร้อน ซึ่งทางกลุ่ม
ได้ผลิตภัณฑ์ผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติเพื่อวางจำหน่าย ได้แก่ ผ้าเช็ดหน้า ผ้าพันคอ ปลอกหมอน ผ้าปูที่นอน
ผ้าหม เส้อื ผา้ ผ้าคลุ่มไหล และเสื้อ

เส้ือ

ผา้ พนั คอ

ผา้ เชด็ หนา้

ชุดผา้ ปทู ีน่ อน

3. วิทยากร และสมาชิกในกลุ่มร่วมถอดบทเรียน การทำผ้ามัย้อมจากสีธรรมชาติ ตามหลัก
ปรัชญาของเศรษฐกิจกพอเพยี ง

4. วิทยากร ปลูกฝังอุดมการณ์และให้ความรู้หลักการการบบรจุผลิตภัณฑ์ การตลาดของ
ผลิตภัณฑ์ และการทำปัญชีรายรับ รายจายของกลุ่ม โดยมีครูประจำกลุ่มศูนย์การเรียนชุมชนบ้านเกาะจำ
ให้คำปรกึ ษาแนะนำ

5. ปลูกฝั่งจิตสำนึกให้กับสมาชิกรู้จักประหยัด อดออม พ่ึงพาตนเอง การมีคุณธรรมจริยธรรม
รักและเห็นคณุ ค่าของทรพั ยากรธรรมชาติในชมุ ชน รวมถึงประโยชน์ของประเทศชาติ

ศนู ยก์ ารเรียนชมุ ชนบา้ นเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศูนย์การศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั อำเภอเหนอื คลอง

๑๖

การทำผ้ามดั ยอ้ มจากสธี รรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรือวธิ ีการปฏิบัติทเ่ี ปน็ เลิศ

6. การตลาดของสินคา้ ได้จัดตง้ั ส้ินค้าตามร้านค้าทเ่ี ข้ามกลมุ่ ภายในชมุ ชน และการออกจำหน่าย
ตามสถานที่ภายนอกของการจัดกรรมแต่ละหน่วยงาน เช่น งานวิชาการมหกรรม กศน. การจัดกิจกรรมของ
วิสาหกิจชุมชน การจัดกิจกรรมขององค์การบริหารส่วนตำบลภายในอำเภอเหนือคลอง การขายทางของทาง
ออนไลน์ เชน่ Fanpage/ facebook /LINE

7. วิทยากรดำเนินการประเมินผลการทำกิจกรรมโดยทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์หลังเรียน
เรื่อง การทำผ้ามดั ย้อมจากสีธรรมชาติ

ผลสัมฤทธ์ิ

ท่ี ชื่อ – นามสกลุ ผู้เรียน คะแนนทง้ั หมด กอ่ นเรยี น รอ้ ยละ หลงั เรยี น รอ้ ยละ
(คะแนน)
(คะแนน) 85.00
11 90.00
1 นางสนุ ยี ์ ชาญนำ้ 20 9 55.00 17 85.00
2 นางบีหย๊ะ บปุ สะ 20 12 90.00
3 นางรอ่ บา้ มาละกา 20 10 45.00 18 90.00
4 นางมาลี ออ่ นแอ 20 12 90.00
5 นางรอ่ ม้า ชลธี 20 10 60.00 17 90.00
6 นางหาร่อม บ้าเหรม็ 20 10 90.00
7 นางเครอื นภา ตาวนั 20 12 50.00 18 95.00
8 นางฝา้ ตมี า๊ อ่อนแอ 20 9 90.00
9 นางปราณี ชาญน้ำ 20 12 60.00 18 90.00
10 นางสาวสนุ ีย์ แดงข้ำ 20 11 90.00
11 นางร่อบดี ะ๊ มารถโอสถ 20 11 50.00 18 90.00
12 นางสาวร่อผ๊าห์ ชาญน้ำ 20 13 90.00
13 นางแดง ปสุ สะ 20 12 50.00 18 89.64
14 นางสีตีฝาตมี ๊ะ ชาญน้ำ 20 11
20 60.00 18
รวม(คะแนนเฉล่ยี )
45.00 19

60.00 18

55.00 18

55.00 18

65.00 18

60.00 18

55.00 18

ศูนย์การเรียนชุมชนบ้านเกาะจำ ตำบลเกาะศรีบอยา ดำเนินการประเมินผลการทำกิจกรรม
โดยใช้แบบทดสอบการทำผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติก่อนและหลังเรียน จำนวน 20 ข้อ ข้อละ 1 คะแนน
โดยมีผู้เข้ารว่ มกิจกรรมทำแบบทดสอบสามารถมีความรู้การทำผ้ามดั ย้อมจากสธี รรมชาติไปพฒั นาคุณภาพชีวติ
ตามตัวชี้วัดผลลัพธท์ กี่ ำหนด ร้อยละ 85 จำนวน 14 คน ผลสัมฤทธกิ์ ารทำแบบทดสอบก่อนเรียนคะแนนเฉลี่ย
รวมท้งั กลมุ่ จำนวน 11 คะแนน คดิ เป็นร้อยละ 55 และผลสัมฤทธ์ิการทำแบบทดสอบหลังเรยี นคะแนนเฉลี่ย
รวมทงั้ กลมุ่ จำนวน 18 คะแนน คดิ เป็นรอ้ ยละ 89.64

ศนู ย์การเรยี นชุมชนบา้ นเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศูนยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั อำเภอเหนือคลอง

๑๗

การทำผ้ามดั ย้อมจากสีธรรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรือวธิ ีการปฏิบตั ิทเ่ี ปน็ เลศิ

ดา้ นการตรวจสอบและประเมินผล (C)
1. ศูนยก์ ารเรยี นชุมชนบ้านเกาะจำ ตดิ ตามการดำเนนิ งานโดยการประชมุ สมาชกิ กลุ่มการทำผ้ามัด

ย้อมจากสีธรรมชาติ เพือ่ ทราบผลความก้าว ปญั หา และอุปสรรค ในการดำเนนิ งาน ดั้งน้ี
1.1 การหาวัสดุในการสกัดสีต้องหาในช่วงฝนแล้ง เพราะถ้าหาวัสดุสกัดสีในช่วงฝนตกจะให้

เปลอื กไม้ ใบ ส่วนตา่ งๆท่นี ำมาสกัดสีมสี วนผสมของน้ำมากสีท่สี กดั จงึ ทำใหส้ ไี ม่เข้ม
1.2 เวลาของสมาชิกในกลุ่มมีเวลามาร่วมกิจกรรมไม่พร้อมกันจึงทำข้อตกในกลุ่มทุกวันเสาร์

และวันอาทติ ย์ เวลา 13.00-17.00 นาฬิกา สมาชิกทุคนในกลมุ่ มาทำกจิ กรรมรวมกนั
2. สรุปผลการดำเนนิ งาน รายรบั -รายจ่าย และการชอ้ื วสั ดอุ ุปกรณ์ การขายผลติ ภณั ฑ์ของกลุ่มการ

ทำผา้ มัดย้อมจากสธี รรมชาติ

(รอภาพสมุดบันทึกจากกลุ่มคะ)

3. สรปุ การดำเนินโครงการทไ่ี ด้จากการประเมนิ ผลเมอ่ื สิน้ โครงการโดยรวบรวมผลงาน จุดเดน่ และ
จุดที่ควรพัฒนา รวมทั้งข้อเสนอแนะจากการประเมิน การนำไปใช้ประโยชน์ และการจัดทำรายงานเพื่อเสนอ
แนวทางปฎบิ ตั ทิ ีด่ ี (Best Practice ) ด้านการส่งเสรมิ เพอื่ พฒั นาอาชพี ในชมุ ชน

4. เผยแพร่ผลงานแนวทางปฎิบัติที่ดี (Best Practice) ด้านการส่งเสริมเพื่อพัฒนาอาชีพโดย
นำเสนอผลงาน ปัญหา อุปสรรค ข้อเสนอแนะต่อที่ประชุม เพื่อใช้เป็นข้อมูลในการวางแผนจัดกิจกรรมครั้งต่อไป
รว่ มทงั้ เสนอผลงานในรูปแบบตา่ งๆ เช่น นำเสนอขอ้ มลู ในเครอื ขา่ ยกศน.ระดบั ตำบล จดั กิจกรรมแลกเปลยี่ นเรียนรู้
ของประชาชนที่ต้องการสง่ เสริมดา้ นอาชพี

ศูนย์การเรียนชมุ ชนบ้านเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศนู ย์การศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั อำเภอเหนือคลอง

๑๘

การทำผา้ มดั ย้อมจากสธี รรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรือวธิ ีการปฏบิ ตั ิทเ่ี ปน็ เลศิ

5. นำเสนอขอเสนอแนะของผู้เรียน วิทยากร ชุมชน และผู้เกี่ยวข้องมาปรับปรุงรูปแบบและวิธี
ดำเนินงานการส่งเสรมิ อาชีพ เพือ่ เผยแพร่ให้ชมุ ชนอืน่ ทีม่ สี ภาพบริบทเหมือนหรือใกล้เคยี งกนั ไดน้ ำไปปรับใช้ใน
การจัดกจิ กรรมสง่ เสริมอาชีพตอ่ ไป

ด้านการปรับปรุงและพฒั นาผลการปฎบิ ตั ิงาน (A)
นำเสนอขอเสนอแนะของผู้เรียน วิทยากร ชุมชน และผู้เกี่ยวข้องมาปรับปรุงรูปแบบและวิธี
ดำเนินงานการส่งเสริมอาชพี เพอ่ื เผยแพรใ่ หช้ ุมชนอนื่ ที่มีสภาพบริบทเหมอื นหรือใกลเ้ คยี งกันไดน้ ำไปปรับใช้ใน
การจัดกิจกรรมสง่ เสรมิ อาชพี ต่อไป ดังนี้
1. นักศึกษา ศูนย์การเรียนชุมชนบ้านเกาะจำ ตำบลเกาะศรีบอยาเข้าไปเรียนการทำผ้ามัดจากสี
ธรรมชาติ นกั ศกึ ษาสามารถนำความร้ไู ปประยุกตใ์ ช้ในการเรียนและการประกอบอาชพี ในชีวิตประจำวัน
2. นักเรียนโรงเรียนบ้านเกาะปูและบ้านเกาะจำ ตำบลเกาะศรีบอยา เข้ามาเรียนรู้ในคาบกิจกรรม
พฒั นาคุณภาพผเู้ รยี น ผูเ้ รยี นสมารถนำความรแู้ ละทกั ษะไปใช้ในการทำกิจกรรมในห้องเรียน
3. นกั ศึกษามหาวิทยาลยั สงขลานครนิ ทร์ จังหวดั สงขลา เขา้ มาศกึ ษาเรยี นรู้ในการสกัดสีธรรมชาติ
เพือ่ ทำผ้ามดั ยอ้ มจากสธี รรมชาติ
4. เป็นแหลง่ เรียนรู้สำหรับนักท่องเที่ยวท่เี ข้าในชุมชน ทางกลมุ่ มบี ริการเปดิ สอนสำหรับนักท่องท่ีมี
ความสนใจการทำผ้ามัดยอ้ มจากสธี รรมชาติ

กลยทุ ธห์ รือปัจจยั ความสำเร็จทีท่ ำใหป้ ระความสำเรจ็
1. การมสี ่วนรวมของครู วทิ ยากร ผเู้ รียน และชมุ ชนในการวเิ คราะหข์ ้อมูลพน้ื ฐานของชุมชนทให้รู้

สภาพปัญหาและความต้องการของชุมชนของตนเองให้ไปสเู่ ป้าหมายที่ต้องการได้ การจัดตัง้ กลุ่มผลิตภัณฑ์การ
ทำผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติบ้านเกาะปู ได้รับการสนับสนุนจากการจัดตั้งกลุ่มจาก ศูนย์การศึกษานอกระบบ
และการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอเหนือคลอง การสนับสนุนจากประธานการท่องเที่ยวของชุมชนบ้านเกาะปู
และองคก์ รประธานแหล่งเรียนรู้ในชุมชนบา้ นเกาะปู การสง่ เสรมิ อุปกรณแ์ ละวัสดุจากชมรมประธานผู้นำชุมชน
และกลุ่มออมทรัพย์บ้านเกาะปู และร่วมมือกับภาคีเครือข่ายเพื่อเป็นแหล่งเรียนให้ผู้รับบริการ นักท่องเที่ยว
นักเรียน นกั ศึกษา ได้ศกึ ษาขอ้ มลู เพอ่ื เปน็ แนวทางในการสง่ เสรมิ การเรียนรู้ และการประยกุ ต์ใช้ในด้านต่างๆ

2. การนำเอาวัฒนาธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น ตลอดจนทรัพยากรในชุมชนเป็นองค์ความรู้พื้นฐาน
ในการตอ่ ยอดความรู้ให้เกดิ การพัฒนาอย่างยงั่ ยืน

3. กิจกรรมการทำผ้ามัดยอ้ มจากสีธรรมชาติ สรา้ งรายได้ให้กบั ประชนในชมุ ชนโดยการดำเนินการ
ตามแนวทางวงจรคุณภาพของเดมิ่ง (PDCA) ซึ่งเป็นการดำเนินอย่างเป็นระบบสามรถตรวจได้ทุกขั้นตอน
โดยเริ่มตั้งแต่การวิเคราะห์ สภาพปัญหา ความต้องการของชุมชนอย่างมีส่วนร่วมของครู วิทยากร ผู้เรียน
ชุมชน รวมทั้งการมีส่วนร่วมในการวางแผนและออกแบบกิจกรรมของครู ผู้เรียน ชุมชน ตลอดจนมีการติตาม
ประเมินผลทุกขนั้ ตอน จงึ ทำใหส้ ามารถพัฒนาผู้เรยี นได้บรรลุตามตวั ช้ีวัดความสำเรจ็ ของโครงการ

ขอ้ เสนอแนะ
1. ควรสง่ เสริมใหม้ ีการพฒั นารูปแบบผลติ ภัณฑจ์ ากผ้ามัดยอ้ มอยา่ งต่อเน่ือง
2. ควรเผยแพรแ่ ละขยายความรรู้ ูปแบบลวดลายและผลิตภณั ฑ์ สชู่ มุ ชนอ่นื ๆ
3. ประชาสัมพันธ์ให้ผู้ที่สนใจสามารถศึกษาข้อมูลรูปแบบ วิธีการทำได้จากคลังความรู้ที่

หลากหลาย เช่น เว็บไซต์ วิธเี ปดิ Facebook Fanpage เปน็ ต้น
4. ควรพัฒนาผู้เรยี นในเรื่องช่องทางการจำหน่ายสินค้าออนไลน์ โดยเรียนรู้จากศูนย์ดิจิทัลชุมชน

เพื่อเพิ่มช่องทางในการจำหน่ายผลิตภัณฑ์เรื่องการทำผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติ ตลอดจนผลิตภัณฑ์อื่น
ของชมุ ชน

ศนู ยก์ ารเรียนชุมชนบ้านเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)

ศูนย์การศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั อำเภอเหนือคลอง

๑๙

การทำผา้ มัดยอ้ มจากสธี รรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรือวธิ ีการปฏบิ ัตทิ เี่ ป็นเลศิ

เอกสารอา้ งอิง
แนวทางปฎิบัติที่ดี (Best Practice ) สถาบันพัฒนาการศึกษานอกระบบและการศึกษา

ตามอัธยาศัยภาคเหนือ สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย สำนักงาน
ปลัดกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. 2560 (ระบบออนไลน์). เข้าถึงได้จาก : http://www.lertchaimaster.com
/doc/NNFE-Best-Practice.pdf (วนั ท่ีสืบคน้ ขอ้ มูล 7 กนั ยายน 2564)

ศูนยก์ ารเรยี นชุมชนบา้ นเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศูนยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศยั อำเภอเหนอื คลอง

๒๐

การทำผา้ มดั ย้อมจากสีธรรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรอื วิธีการปฏิบัติทเ่ี ป็นเลศิ

ภาคผนวก

➢ ภาพกิจกรรมการทำผา้ มัดยอ้ ม
• ภาพขนั้ ตอนการออกแบบลาย

• ภาพขนั้ ตอนการทำผ้ามัดย้อม

ศนู ย์การเรียนชมุ ชนบ้านเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศนู ย์การศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศยั อำเภอเหนือคลอง

๒๑

การทำผ้ามดั ยอ้ มจากสีธรรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรือวิธีการปฏบิ ตั ทิ เ่ี ป็นเลศิ

• ภาพผลติ ภณั ฑผ์ า้ มดั ย้อมจากสีธรรมชาติ

• ภาพการมีสว่ นร่วมของเครือข่าย

ศูนย์การเรียนชุมชนบา้ นเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศยั อำเภอเหนอื คลอง

๒๒

การทำผ้ามัดยอ้ มจากสธี รรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรือวิธีการปฏบิ ตั ิทเี่ ป็นเลศิ

• ภาพการตลาดของสินค้า

ศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนบา้ นเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศูนยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั อำเภอเหนอื คลอง

๒๓

การทำผา้ มดั ยอ้ มจากสีธรรมชาติ (Best Practice) นวตั กรรมหรอื วธิ ีการปฏิบตั ิทเี่ ป็นเลศิ

ศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนบ้านเกาะจำ ตำบลเกาะศรบี อยา (http://krabi.nfe.go.th:800/73/)
ศูนยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั อำเภอเหนอื คลอง