ประวัติศาสตร์การสงคราม วีรกรรมของในหลวงร.10 ณ ฐานปฏิบัติการบ้านหมากแข้ง

1

ตอนท่ี ๑
การเขา้ มาของผกู้ อ่ การรา้ ยคอมมวิ นสิ ตใ์ นพนื้ ท่ีบา้ นหมากแขง้

บ้านหมากแข้งเป็นหมู่บ้านเล็กๆ ในหุบเขาต้นแม่น้ำหมัน ใต้จุดบรรจบกันของห้วยหมันใหญ่และลำ
ห้วยหมันน้อยซึ่งไหลมาบรรจบกันบริเวณ “ปากแบ่ง” ปัจจุบันบ้านหมากแข้ง อยู่ในท้องที่ตำบลกกสะทอน
อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย บริเวณหุบเขาสองฝั่งตามลำแม่น้ำหมันก็อุดมสมบูรณ์ไปด้วยสัตว์บกและสัตว์น้ำ
ตลอดจนพืชพันธุธ์ ญั ญาหารนานาพันธ์ุท่ีอุดมสมบรู ณ์เป็นอย่างมาก ทำใหม้ ชี าวบ้านในเขตตัวเมืองด่านซ้ายซ่ึง
มาล่าสัตว์ได้เห็นว่ามีบริเวณที่ราบหรอื ทำเลท่ีน่าจะตั้งเป็นหมู่บ้านได้จึงได้ชักชวนกันขึ้นมาตั้งถิ่นฐานเมื่อราว
กลางพทุ ธศตวรรษที่ ๒๕

ตำแหนง่ ท่ีตงั้ บ้านหมากแข้งอยใู่ นพ้ืนที่ราบแคบๆ กลางหุบเขาริมฝ่งั แมน่ ำ้ หมัน
ภายหลังเมื่อมีประชากรอพยพมาอยู่เพิ่มมากขึ้นพอที่จะจัดตั้งเป็นหมู่บ้านตามระเบียบการปกครอง
ท้องที่ได้ ทางเจ้าหนา้ ทอี่ ำเภอด่านซ้ายในสมัยนัน้ จงึ ไดม้ าสำรวจแลว้ กจ็ ัดตัง้ เปน็ หมู่บา้ นขน้ึ โดยใหช้ ื่อว่า “บ้าน
หมากแขง้ ” อยูต่ ่อมาก็มีราษฎรจากท่อี ืน่ ๆ อพยพมาตงั้ หมู่บา้ นเพิม่ ขนึ้ เรือ่ ยๆ เปน็ ตน้ วา่ หมู่บา้ นป่าบง บ้านห้วย
หก บ้านพ่อค้ำ บ้านสะนายาว บ้านสองคอน บ้านไฮตาก บ้านหนองผักก้าม บ้านกกกำพร้าว บ้านแก่งหม่ืน
บ้านเก่ากกจำปา บ้านกกพะยอม เมื่อมีหมู่บ้านเพิ่มขึ้นดังนี้ ทางเจ้าหน้าท่ีจึงจัดตั้งให้เป็นตำบลขึ้น ชื่อว่า
“ตำบลหมนั เหนือ” โดยมศี นู ย์กลางอยู่ท่ีบ้านหมากแขง้

2

ต่อมาได้มีการยุบตำบลหมันเหนือไปรวมกับตำบลกกสะทอน เนื่องจากในช่วงเวลานั้นชาวบ้านใน
หมู่บ้านอื่นๆ ได้อพยพกลับไปยังภูมิลำเนาเดิมของตนหมด เพราะการสัญจรไปมาลำบากมาก ทำให้สุดท้าย
ตำบลหมันเหนอื เหลือเพียง ๓ หมู่บ้าน คือ บ้านป่ายาบ บ้านขี้เถ้า และบ้านหมากแข้ง ปัจจุบันบา้ นหมากแข้ง
ต้ังอยหู่ มทู่ ี่ ๔ ตำบลกกสะทอน อำเภอดา่ นซา้ ย จงั หวดั เลย ซงึ่ เป็นเขตรอยตอ่ ระหวา่ งอำเภอด่านซ้าย จังหวัด
เลย กบั อำเภอหลม่ เก่า จังหวดั เพชรบรู ณ์ และอำเภอนครไทย จังหวดั พิษณโุ ลก

ราว พ.ศ.๒๕๑๑ ในช่วงเวลาน้นั ประเทศไทยเริม่ ทำสงครามกับ “ลทั ธิคอมมิวนิสต์” ในหลายพ้ืนท่ี รวม
ไปถงึ ในรอยต่อ ๓ จังหวดั ซ่งึ ครอบคลุมอำเภอหลม่ สัก อำเภอหล่มเกา่ จงั หวัดเพชรบูรณ์ พนื้ ทีอ่ ำเภอด่านซ้าย
อำเภอนาแหว้ จังหวดั เลย และพื้นทีอ่ ำเภอนครไทย อำเภอชาติตระการ จงั หวัดพิษณโุ ลก ในปจั จุบนั

ประมาณเดอื นมีนาคม พ.ศ.๒๕๑๑ พรรคคอมมวิ นิสต์แหง่ ประเทศไทยได้สง่ ผูก้ ่อการร้ายคอมมวิ นิสต์
ทยอยเข้ามาปฏิบัติการในรอยต่อ ๓ จังหวัด และได้เกิดการปะทะกันขึ้นครั้งแรกที่บ้านห้วยทรายใต้ ในเขต
อำเภอนครไทย จังหวัดพษิ ณโุ ลก เมื่อวันที่ ๒๐ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๑๑ นบั ตงั้ แตบ่ ัดน้ันเปน็ ตน้ มาผกู้ อ่ การร้าย
คอมมวิ นิสตไ์ ด้มีการเคลือ่ นไหวปฏิบตั ิการรนุ แรงยิ่งขนึ้ มกี ารซมุ่ ยิง ซุ่มโจมตี เขา้ ตฐี านปฏบิ ตั ิการของเจ้าหน้าท่ี
และลอบยิงราษฎรจนได้รับบาดเจ็บล้มตายอยู่ตลอดเวลา บ้านหมากแข้ง ตำบลกกสะทอน อำเภอด่านซ้าย
จังหวดั เลย กเ็ ปน็ หมู่บ้านแห่งหนึง่ ท่ีอยู่ในพื้นทที่ ม่ี ีผ้กู อ่ การรา้ ยคอมมิวนสิ ตเ์ คล่ือนไหว

ทางราชการได้ส่งเจ้าหนา้ ท่ีตำรวจมาค้มุ ครองรกั ษาหมู่บ้านไว้ ซ่งึ ขณะนัน้ หมู่บ้านชาวเขาเผ่าม้งบริเวณ
ใกล้เคยี ง ได้แก่ หมบู่ า้ นปา่ ยาบ หมบู่ ้านขเ้ี ถา้ หมบู่ า้ นทบั เบกิ หมบู่ า้ นสะนาจ้งุ หมู่บา้ นห้วยปูน หมู่บ้านเป่าค้อ
หมู่บ้านป่าหวายและหมู่บา้ นตูบค้อ ได้ถูกผู้ก่อการรา้ ยคอมมิวนิสต์เกลี้ยกล่อมเข้าเป็นพรรคพวก เพื่อเข้ารว่ ม
พรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทยไปประมาณร้อยละ ๙๕ ของชาวม้งทั้งหมด และมีชาวม้งบางส่วนท่ีอพยพ
ออกไปอยพู่ ืน้ ที่อน่ื

ช่วงระยะเวลาประมาณเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนมีนาคม พ.ศ.๒๕๑๒ ก็ได้มีการปะทะกันระหว่าง
ผกู้ อ่ การร้ายคอมมวิ นิสต์กับเจ้าหน้าท่ีตำรวจท่บี ้านหมากแขง้ ข้นึ เปน็ คร้ังแรก ที่บรเิ วณโรงเรียนบ้านหมากแข้ง
ซง่ึ มีผู้กอ่ การรา้ ยคอมมิวนิสต์ประมาณ ๔-๕ คน ไดย้ ิงตอ่ สกู้ ันกับเจา้ หน้าที่ตำรวจทร่ี ักษาความปลอดภัยหมู่บ้าน
ประมาณ ๓๐ นาที ผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์จึงล่าถอยไป ผลการปะทะปรากฏว่าเจ้าหน้าที่ตำรวจปลอดภัย
โรงเรียนไดร้ บั ความเสยี หายเลก็ นอ้ ย ทางราชการจงึ ได้ส่งเจา้ หน้าทตี่ ำรวจมาเพิม่ กำลงั รักษาความปลอดภัย

หลงั จากเหตุการณ์ดังกล่าว ทางราชการจึงได้มกี ารสำรวจหาทำเลทตี่ ้งั ฐานปฏิบัติการขน้ึ (บริเวณฐาน
ปฏิบตั กิ ารเกา่ ของตำรวจในปัจจบุ ัน) และได้จดั ทำฐานปฏบิ ัติการบา้ นหมากแข้งขน้ึ โดยการนำของ จ่าสิบตำรวจ
บุญมี ศรีสวัสดิ์ พร้อมกำลงั พล ๑๐ นาย เมื่อจัดตั้งฐานปฏิบัติการเสร็จเรยี บร้อย ทางการจึงส่ง ร้อยตำรวจโท
ลำ้ เลิศ ธรรมนิทรา ขึ้นมาเปน็ ผู้บงั คับหมวดหน่วยปฏบิ ัติการพิเศษบ้านหมากแข้ง (ผบู้ ังคับฐานบ้านหมากแข้ง)
เป็นคนแรก ภายหลังจึงส่งร้อยตำรวจโททวีศักดิ์ ศรีวิไล ขึ้นมาเป็นผู้บังคับฐาน และในสมัยนั้นพันตำรวจตรี
กฤช สังขทรัพย์ (ซึ่งครั้งหนึ่งเคยถูกผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์โจมตีจนฐานปฏิบัติการแตกมาจากหมู่บ้านขีเ้ ถา้
แลว้ มาสมทบกับตำรวจที่บ้านหมากแขง้ เมื่อ พ.ศ.๒๕๑๑) ได้นำเฮลคิ อปเตอร์มาส่งเจา้ หนา้ ทีต่ ำรวจดว้ ย

จากนั้นการต่อสู้กันระหว่างเจ้าหน้าที่ตำรวจกับผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ก็มีความรุนแรงเพิ่มมากขึน้
จนกระทั่งวันที่ ๒๐ กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๑๕ เวลาประมาณ ๐๒.๐๐ นาฬิกา ฐานของเจ้าหน้าที่ตำรวจถูก

3
ผู้ก่อการร้ายโจมตีอย่างหนัก ร้อยตำรวจตรีมนัส สุขเจริญ ผู้บังคับฐาน (ภายหลังเปลี่ยนชื่อเลื่อนยศเป็น
พลตำรวจตรีเขมณัส สุขเจริญ) พร้อมตำรวจหน่วยปฏิบัติการพิเศษจำนวน ๑๕ นาย ได้ต่อสู้ป้องกนั ฐานอยา่ ง
สุดความสามารถ แต่ไม่สามารถตา้ นทานกำลงั ของผู้ก่อการร้ายได้ ทำให้ต้องสละฐาน จากเหตุการณ์ครั้งน้ันมี
ตำรวจเสยี ชีวติ ๗ นาย และบาดเจ็บ ๘ นาย

ตอ่ มาทางการได้ส่งทหารจำนวน ๑ กองพนั เขา้ มารักษาและคุม้ ครองหมบู่ ้าน เหตกุ ารณจ์ ึงสงบลง เม่ือ
เหน็ ว่าเหตุการณ์สงบดีอยู่ในข้ันท่ีปลอดภยั แล้ว จงึ สง่ กำลังตำรวจจำนวน ๑ กองร้อยข้นึ มาปฏบิ ตั ิการแทน โดย
มรี ้อยตำรวจโทยงยุทธ สงา่ เนตร เป็นผู้บงั คบั ฐาน

แผนที่แสดงปฏิบัติการยุทธการภขู วาง
๒๐ มกราคม – ๒๒ มนี าคม พ.ศ.๒๕๑๕

4

ต้นปี พ.ศ.๒๕๑๕ เมื่อสถานการณ์ไม่ดีข้ึน กองทัพภาคที่ ๓ ได้ส่งกำลังทหารราบ ๑ กองร้อยจากกอง
พันทหารราบท่ี ๓ กรมทหารราบท่ี ๑ มหาดเลก็ รกั ษาพระองค์ ซง่ึ อยูร่ ะหวา่ งทำการฝึกร่วมปี ๒๕๑๕ (ยุทธการ
ภูขวาง) เข้าไปแก้ไขสถานการณ์ แล้วส่งมอบพื้นที่ให้กับกองพันทหารม้าที่ ๖ และโดยที่ผู้ก่อการร้ายยังคง
ปฏิบตั ิการต่อส้กู ับกำลงั ฝา่ ยรฐั บาลอยา่ งต่อเน่อื ง กองทพั ภาคท่ี ๓ ไดน้ ำปนื ใหญ่ทำการยงิ สนบั สนนุ ใหก้ บั หน่วย
ดำเนินกลยุทธ ส่งผลให้ชาวบ้านหมากแข้งเกิดความหวาดกลัว ชาวบ้านหมากแข้งจึงตัดสินใจอพยพไปยัง
หมู่บ้านใกลเ้ คียงในตำบลและที่อื่นๆ คือไปที่บ้านนำ้ หมัน บ้านห้วยมุ่น บ้านกกจาน บ้านน้ำเย็น บ้านแก่งครก
บา้ นนาหวา้ นอ้ ย ฯลฯ แตส่ ่วนใหญไ่ ปรวมกนั ที่บ้านหว้ ยมุ่น (บริเวณวดั บา้ นห้วยมนุ่ ปจั จบุ ัน)

หลงั จากเกดิ เหตกุ ารณ์อพยพของชาวบ้านหมากแข้งไมน่ าน ทางราชการจงึ สง่ หน่วยสืบราชการลับมา
สืบเสาะหาข้อมูลท่ีแท้จรงิ ทเี่ ป็นเหตุให้ชาวบา้ นตอ้ งอพยพหนีภยั ท้ิงถิน่ ฐานมา จงึ ได้ทราบความจริงทุกประการ
หน่วยราชการลับนี้มีทั้งตำรวจ ทหาร และพลเรือน จากนั้นสถานการณ์การสู้รบก็ดำเนินมาเรื่อยๆ และยิ่งทวี
ความรุนแรงมากยงิ่ ขน้ึ เพราะผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสตเ์ หน็ ชยั ชนะของฝา่ ยตนเองจึงมีกำลังฮึกเหิมย่งิ นกั

ต่อมาหลงั จากน้ัน ๕ เดอื น ทางราชการได้สง่ หนว่ ยสบื ราชการลับมาเก็บข้อมูลและถามความสมัครใจ
ของชาวบ้านว่าอยากกลับภมู ลิ ำเนาเดมิ มากหรือนอ้ ยเพียงใด ซึ่งชาวบ้านส่วนใหญ่มีความต้องการย้ายกลับมา
ยงั ภมู ลิ ำเนาเดมิ ในท่สี ดุ ทางราชการจงึ อนุมัตใิ ห้ชาวบ้านหมากแข้งย้ายกลับภมู ิลำเนาเดิมโดยส่งกำลังทหารมา
คุ้มครอง ภายหลังการฝึกร่วมปี ๒๕๑๖ (ยุทธการสามชัย) หน่วยปฏิบัติการพิเศษจังหวัดเลยได้เข้ารับผิดชอบ
การรักษาความปลอดภัยให้กบั บ้านหมากแข้งตอ่ จากกำลังทหาร

5

ตอนท่ี ๒
บ้านหมากแขง้ “เยน็ ศิระ” เพราะพระบรบิ าล

เมื่อต้นปี พ.ศ.๒๕๑๖ ทางราชการได้ส่งเจ้าหน้าท่ีทหารมารักษาคุ้มครองชาวบ้านจำนวน ๑ กองพนั
เมื่อเหตุการณ์ต่างๆ สงบแล้ว เจ้าหน้าที่ทหารจึงย้ายกำลังกลับและส่งตำรวจเข้ามาปฏิบัติหน้าที่ในการรักษา
หมบู่ า้ น

ในปดี ังกล่าวนี้เอง พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภมู พิ ลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปหี ลวง ขณะดำรงพระอิสริยยศ
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินนี าถ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุมารี ขณะดำรงพระอิสริยยศสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าหญิงสิรินธรเทพรัตนราชสุดา และ
สมเดจ็ พระเจา้ นอ้ งนางเธอ เจา้ ฟ้าจุฬาภรณวลยั ลักษณ์ อัครราชกุมารี กรมพระศรสี วางควฒั น วรขัตติยราชนารี
ขณะดำรงพระอิสริยยศสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าหญิงจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ ได้เสด็จพระราชดำเนินโดย
เฮลิคอปเตอรพ์ ระที่นั่ง มขี ้าราชการช้ันผูใ้ หญร่ ะดบั กระทรวง จังหวดั อำเภอ ตำรวจ ทหารเปน็ จำนวนมากตาม
เสด็จฯ มาทรงเยี่ยมเยียนตำรวจ ทหาร และราษฎรในวันศุกร์ที่ ๒๑ ธันวาคม พ.ศ.๒๕๑๖ ครั้งนั้นมีชาวบ้าน
หมากแข้งและชาวบ้านใกล้เคียงทีม่ ารอเฝ้ารบั เสด็จจำนวนมาก และได้ทรงมีพระราชดำริให้จัดตัง้ “โครงการ
เย็นศิระ” ขึน้ ทบี่ ้านหมากแข้ง

โครงการเย็นศิระทที่ รงพระราชทานให้จัดตง้ั ขนึ้ ท่ีบ้านหมากแขง้ นั้น ประกอบดว้ ย การก่อสร้างอาคาร
เรียน ขยายการเรียนการสอนจากชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ เป็นชั้นประถมศึกษาปีที่ ๗ มีการสร้างระบบ
น้ำประปาภูเขา การขุดบ่อเลีย้ งปลา พร้อมพระราชทานพนั ธป์ุ ลานิล พระราชทานพันธุ์พชื พนั ธุ์ปศุสัตว์ เชน่ วัว
สกุ ร ไก่พนั ธ์ไุ ข่ อปุ กรณ์การเกษตร เป็นตน้ ตลอดทง้ั พระราชทานเครื่องนุ่งห่ม ชุดนกั เรยี น อุปกรณ์การเรียน
อปุ กรณก์ ฬี า ฯลฯ ใหก้ ับราษฎรบ้านหมากแขง้ หลงั จากทกี่ ารดำเนินโครงการแล้วเสรจ็ สมบูรณ์ก็มีการจัดสร้าง

6

ศูนย์ “เย็นศิระ” เป็นศูนย์ฝึกและพัฒนาอาชีพ เป็นศูนย์รวมการจัดกิจกรรมของหมู่บ้าน และมีพระมหา
กรุณาธิคณุ ทรงรับหมู่บา้ นหมากแขง้ ไว้เป็นหมูบ่ ้านในพระบรมราชปู ถัมภ์

7

พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระกรุณา
พระราชทานพระราชทรัพย์และมีการพระราชทานกระแสรับสั่งเกีย่ วกับการพัฒนาปรับปรุงหมู่บ้านหมากแข้ง
เพ่ือความอยู่ดกี นิ ดีของหมู่บ้านหมากแขง้ ดังนั้น อำเภอดา่ นซ้ายโดยความเห็นชอบของผวู้ ่าราชการจังหวัดเลย
และกองทัพภาคท่ี ๓ ได้วางโครงการพัฒนาหมบู่ ้านหมากแข้งข้นึ ให้ช่ือว่า “เย็นศิระ” และมีโครงการฝึกอบรม
ลูกเสอื ชาวบ้าน ซง่ึ ได้เริม่ ดำเนินการฝกึ อบรมในเดอื นเมษายน พ.ศ.๒๕๑๗

จากนั้นวนั ที่ ๒๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ.๒๕๑๘ พระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดช
มหาราช บรมนาถบพิตร ทรงโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี-
พันปีหลวง พร้อมดว้ ยสมเดจ็ พระกนษิ ฐาธริ าชเจา้ กรมสมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกมุ ารี ขณะ
ดำรงพระอิสริยยศสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าหญิงสิรินธรเทพรัตนราชสดุ า และสมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ-
เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลยั ลกั ษณ์ อคั รราชกุมารี กรมพระศรีสวางควัฒน วรขตั ติยราชนารี เสด็จพระราชดำเนินโดย
เฮลคิ อปเตอร์พระที่นั่งถงึ บา้ นหมากแข้ง เวลาประมาณ ๑๔.๑๐ นาฬกิ า โดยมีข้าราชการทหาร ตำรวจ ลูกเสือ
ชาวบ้าน คณะครู นกั เรยี น ตลอดจนราษฎรรอเฝ้ารบั เสด็จอยู่บรเิ วณสนามโรงเรียน

ในการนี้ ทรงพระราชทานชื่อโรงเรียนบ้านหมากแข้งใหม่เป็น “โรงเรียนเย็นศิระบ้านหมากแข้ง”
ทรงเปดิ ปา้ ยโรงเรียน โดยสมาคมสง่ เสริมการศึกษาในถิน่ กนั ดารในพระอุปถัมภ์ นอ้ มเกล้าฯ ถวาย หลงั จากน้ัน
ทรงมีพระราชปฏิสันถารกับผู้มารอรับเสด็จอย่างทั่วถึง จากนั้นเสด็จประทับที่โรงเรียนประมาณ ๓ ชั่วโมง
จนถึงเวลาประมาณ ๑๕.๐๐ นาฬิกา จึงเสด็จกลบั โดยเฮลคิ อปเตอร์พระท่นี ั่ง

ภายหลังจากการเสด็จเปิดโครงการ “เย็นศิระ” โดยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
พระบรมราชชนนีพันปีหลวง อย่างเป็นทางการแล้ว ยังได้มีโครงการสนับสนุนโครงการ “เย็นศิระ” ซึ่ง
ดำเนินงานหลังปี พ.ศ.๒๕๑๘ เช่น โครงการฝึกอบรมกลุ่มสตรีด้านการตัดเย็บเสื้อผ้าและการฝีมือ โครงการ
ส่งเสริมการเลี้ยงโค และได้มีการสร้างศูนย์ “เย็นศิระ” ซึ่งใช้เป็นศูนย์พัฒนาอาชีพ และศูนย์รวมกิจกรรม
ทกุ อย่างของหมบู่ า้ น

8

ตอนท่ี ๓
พระราชกรณยี กจิ ดา้ นความมั่นคงของพระบาทสมเด็จพระวชริ เกล้าเจ้าอย่หู วั

ณ ฐานปฏิบตั ิการบา้ นหมากแข้ง

เมื่อเช้าตรู่วันที่ ๒๙ ตุลาคม พ.ศ.๒๕๑๙ ผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ได้มาลอบโจมตีเจ้าหน้าที่ตำรวจ
หน่วยปฏิบัติการพิเศษ ซึ่งขณะนั้นมีร้อยตำรวจโทสมัย ศรีเกตุ เป็นผู้บังคับฐาน และมีสิบตำรวจเอกเทียนชัย
สุวรรณโชติ เป็นรองผู้บังคับฐาน จนมีเจ้าหน้าท่ีตำรวจเสียชีวิต ๑ นาย คือ สิบตำรวจตรีวิศิษย์ บุตรดีสุวรรณ
และไดร้ ับบาดเจ็บ ๑ นาย คอื พลสมัครฯ โยธนิ ศรีนรจนั ทร์

สบิ ตำรวจตรีวศิ ิษย์ บตุ รดีสวุ รรณ เจา้ หน้าท่ตี ำรวจทีเ่ สียชวี ิต

พลสมัครฯ โยธนิ ศรนี รจนั ทร์ เจ้าหนา้ ท่ีตำรวจทีไ่ ด้รับบาดเจบ็

9

จากนน้ั ก็เกิดการปะทะกนั อยา่ งดเุ ดือดและตอ่ เนอ่ื งจนถึงชว่ งสาย เม่ือเสยี งปนื สงบลงในช่วงเท่ยี ง ฝ่าย
เจ้าหน้าท่ีตำรวจหน่วยปฏิบตั กิ ารพเิ ศษคาดการณ์ว่าเหตุการณส์ งบ ผู้ก่อการรา้ ยคงถอนกำลงั ไปแลว้ จงึ วิทยุขอ
เฮลิคอปเตอร์จากกองบังคับการพลเรือน ตำรวจ ทหารที่ ๑๖๑๗ ให้มารับศพผู้เสียชีวิตและเจ้าหน้าท่ี
ผูไ้ ด้รับบาดเจ็บไปทำการรักษา

ขณะที่เฮลิคอปเตอร์กำลังจะลงแตะพื้น และเจ้าหน้าท่ีตำรวจได้นำศพผู้เสียชีวิตและผู้บาดเจ็บมาข้นึ
เฮลิคอปเตอร์นั้น ผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ได้เปิดฉากยิงโจมตีอกี ระรอกอย่างหนัก เป้าหมายสำคัญคือการยิง
เฮลคิ อปเตอร์ จนไม่สามารถนำศพผเู้ สียชวี ิตและผู้บาดเจ็บขึ้นเครอื่ งได้ กระสนุ ปืนทีผ่ ้กู อ่ การร้ายยิงมาจากเนิน
ทางทิศตะวันตกของฐานปฏิบัติการถูกบริเวณตัวเครื่องหลายแห่ง ทำให้ส่วนหางของเฮลิคอปเตอร์ขาด
นายทหารนักบินจงึ พยายามนำเครอ่ื งบนิ หนีวิถกี ระสนุ แตเ่ ฮลิคอปเตอร์ได้เสียการทรงตัว จึงได้ตกลงในหมู่บ้าน
หมากแข้ง และทำใหบ้ ้านเรือนราษฎรได้รับความเสียหาย ๑ หลงั

สภาพความเสยี หายของเฮลคิ อปเตอร์
และบา้ นเรอื นราษฎรหลังจากทเ่ี ฮลิคอปเตอร์
ถูกผูก้ อ่ การรา้ ยยิงตกในหมบู่ า้ น

เมอ่ื เฮลคิ อปเตอรต์ กลงในหมูบ่ า้ นทางทศิ ใตข้ องฐานปฏิบัติการ เจ้าหน้าทต่ี ำรวจหน่วยปฏบิ ัตกิ ารพิเศษ
จำนวน ๑ นาย คือ พลสมัคร สมศักดิ์ ดลภักดี และชาวบ้านได้ช่วยนักบินออกมาแล้วจึงพาไปหลบซ่อนในท่ี
ปลอดภัย ก่อนจะนำส่งขึ้นฐานปฏิบัติการ จากนั้นชาวบา้ นและพลประจำปืนก็ปลดเอาปืนกล เอ็ม ๖๐ พร้อม
กระสุน ออกมาทำการยิงตอ่ สู้กับผกู้ ่อการร้ายคอมมิวนิสต์อย่างดุเดือด จนผูก้ อ่ การรา้ ยคอมมิวนิสต์ไม่สามารถ
เข้ามาทำลายซากเฮลคิ อปเตอร์ได้

จากน้ันผูก้ ่อการรา้ ยก็ลอ้ มฐานปฏิบัติการบ้านหมากแขง้ ไวแ้ ละเกิดการยงิ ปะทะกันเปน็ ระยะ วันต่อมา
ผู้บังคับฐานปฏิบัติการบ้านหมากแข้งได้ให้พลวิทยุฯ วิทยุขอกำลังทหารจากฐานปฏบิ ัติการบ้านห้วยมุ่น วันที่
๓๐ ตุลาคม พ.ศ.๒๕๑๙ กองบังคับการพลเรือน ตำรวจ ทหารที่ ๑๖๑๗ ได้ส่งกำลัง ๔ ชุดปฏิบัติการลำเลียง
โดยเฮลิคอปเตอร์ ขณะร่อนลงถกู ยิงไมส่ ามารถนำส่งได้ ต้องเคลื่อนที่ดว้ ยการเดินเท้า ถูกผู้ก่อการร้ายซุม่ ยิงที่
บา้ นปา่ บงเสยี ชวี ติ ๒ นาย บาดเจ็บ ๓ นาย

วันท่ี ๓๑ ตลุ าคม พ.ศ.๒๕๑๙ กองบังคับการพลเรือน ตำรวจ ทหารท่ี ๑๖๑๗ ได้สง่ กำลังทหารพลร่ม
มาสนับสนุนโดยอาศัยรถ ๖ ลอ้ โดยมีผ้บู ังคบั ฐานปฏิบัตกิ ารบ้านหว้ ยมนุ่ พร้อมกำลังทหารพลร่มรวม ๑๑ นาย
แต่ขณะที่รถวิ่งมาใกล้ถึงบา้ นหมากแข้ง ห่างประมาณ ๒ กิโลเมตร รถคันดังกล่าววิ่งเหยียบกับระเบิด (ซึ่งทำ

10

ดว้ ยลกู ปนื ใหญ่ที่ยิงมาแลว้ แตเ่ ป็นลกู ด้าน) ทผี่ ู้ก่อการรา้ ยคอมมิวนิสต์ได้วางไว้เปน็ เหตใุ ห้รถคันดังกล่าวถูกแรง
ระเบดิ ไดร้ บั ความเสียหายอยา่ งมาก ทหารเสียชีวติ ทั้งหมด พรอ้ มด้วยพลเรอื นทขี่ ับรถ ๑ คน

จากเหตุการณส์ บื เน่อื งเมื่อวันท่ี ๒๙ ตลุ าคม พ.ศ.๒๕๑๙ ทผี่ ู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสตไ์ ด้ลอบเข้าโจมตีท่ี
ฐานปฏิบัติการของตำรวจหน่วยปฏิบัติการพิเศษบ้านหมากแข้ง ทำให้ตำรวจเสียชีวิต ๑ นาย และบาดเจ็บ ๑
นาย กองบงั คับการพลเรอื น ตำรวจ ทหารท่ี ๑๖๑๗ ได้ส่งเฮลิคอปเตอรไ์ ปรบั และขณะทน่ี กั บนิ นำเครอ่ื งขนึ้ ได้
ถูกผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ยิงตกลงมาถูกบ้านเรือนราษฎรจนได้รับความเสียหาย กำลังทหารจากฐาน
ปฏบิ ตั กิ ารบา้ นหว้ ยมนุ่ ทีไ่ ปช่วยเหลือยังถูกผู้กอ่ การรา้ ยคอมมิวนสิ ต์ลอบวางระเบิดจนเสยี ชวี ติ ท้งั หมด ๑๑ นาย

เมื่อพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงทราบ
ด้วยความห่วงใยพระองค์จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทร-
มหาวชิราลงกรณฯ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะนั้นดำรงพระอสิ ริยยศร้อยเอกสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ
สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมทหาร ตำรวจและราษฎรในพื้นที่ โดยในวันที่ ๕
พฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๑๙ ร้อยเอกสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร ได้เสด็จราชดำเนินโดย
เฮลคิ อปเตอรพ์ ระทีน่ งั่ ไปยงั ฐานปฏบิ ตั ิการบา้ นห้วยมุ่น

เหตุการณ์ในครั้งนั้น พลโทนริศ ศรีเนตร อดีตแม่ทัพภาคที่ ๓ ซึ่งได้มีโอกาสสัมภาษณ์นายทหารชั้น
ผู้ใหญ่ที่ตามเสด็จในครั้งนั้น ได้บันทึกพระราชกรณียกิจด้านความมั่นคงของพระบาทสมเด็จพระปรเมนทร-
รามาธิบดีศรีสนิ ทรมหาวชริ าลงกรณฯ พระวชิรเกล้าเจา้ อยู่หัว ณ ฐานปฏิบตั กิ ารบ้านหมากแข้ง และเหตุการณ์
ต่างๆ ไว้ดงั นี้

วันศกุ ร์ที่ ๕ พฤศจิกายน ๒๕๑๙ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสนิ ทรมหาวชิราลงกรณฯ
พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จพระราชดำเนิน โดยเครื่องบิน ซี-๗๕ พระที่นั่ง จากสนามบินดอนเมืองถึง
สนามบนิ หล่มสกั เมื่อเวลา ๑๒.๐๐ นาฬิกา หลังการรับเสด็จ (โดยพันเอกศุกรีย์ กลั ยาณมติ ร ผู้อำนวยการกอง
บังคับการพลเรือน ตำรวจ ทหารที่ ๑๖๑๗ และคณะนายทหาร-ตำรวจ) พระองค์ได้เสด็จฯ โดยเฮลิคอปเตอร์
ฮท.๑ ไปยังฐานปฏิบัติการบา้ นห้วยมุ่น อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย หลังจากทีป่ ระทับรบั ฟังคำกราบบังคมทูล
เกีย่ วกบั สถานการณ์ทบ่ี ้านหว้ ยมุ่นและบา้ นหมากแข้ง รวมท้ังพน้ื ทใ่ี กล้เคยี งในขณะนั้นแล้ว พระองค์ได้รับส่ังกับ
พลโทสมศกั ด์ิ ปัญจมานนท์ แมท่ พั ภาคท่ี ๓ ว่า “จะต้องไปแกไ้ ขสถานการณ์ ใหด้ ขี ึน้ กวา่ ท่เี ป็นอยู่ในขณะนั้น”
แม่ทัพภาคที่ ๓ ได้กราบบังคมทูลชี้แจงให้ทราบว่าเหตุการณ์ขณะนี้อยู่ในห้วงอันตราย การเสด็จอาจจะไม่
ปลอดภัย เพราะยงั มกี ารสู้รบติดพันกนั อยู่ ประกอบกับกำลงั ฝ่ายเราที่บ้านหมากแขง้ มกี ำลงั เพยี ง ๑ กองร้อย
เท่าน้ัน แตพ่ ระองคท์ รงมีพระกระแสรบั ส่งั ว่า “ไม่ได้ ชกั ช้า ตอ้ งรบี ไปแกไ้ ขใหไ้ ด้ ในวนั นี้”

เม่อื เวลา ๑๓.๔๕ นาฬกิ า พระบาทสมเดจ็ พระปรเมนทรรามาธบิ ดศี รสี นิ ทรมหาวชริ าลงกรณฯ
พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินโดยเฮลิคอปเตอร์ ฮท.๑ จากฐานปฏิบัติการบ้านห้วยมุ่น ไปยัง
สนามกีฬาอำเภอเมืองเพชรบูรณ์ จังหวัดเพชรบูรณ์ ทรงวางแผนและปรับขบวนการเคลื่อนย้ายทางยุทธวิธี
ระหวา่ งรอเฮลิคอปเตอร์พระที่นัง่ จากกรงุ เทพมหานคร

11

จากนั้นเวลาประมาณ ๑๕.๓๐ นาฬิกา เฮลิคอปเตอร์พระที่นั่งมาถึง พระบาทสมเด็จพระปรเมนทร-
รามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ พระวชิรเกล้าเจ้าอยูห่ ัว ได้ประทับเฮลิคอปเตอร์พระที่น่ัง ทรงรับสั่งให้
นักบินนำเครือ่ งมงุ่ ตรงไปยงั ฐานบา้ นหมากแขง้ ทนั ที

เมื่อเวลา ๑๖.๓๐ นาฬิกา เฮลิคอปเตอร์พระที่นั่งได้นำคณะของพระบาทสมเด็จพระปรเมนทร-
รามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ไปยังฐานปฏิบัติการบ้านหมากแข้ง ขบวน
เฮลิคอปเตอร์ที่เสด็จพระราชดำเนินประกอบ เฮลิคอปเตอร์พระที่นั่ง ๑ ลำ เฮลิคอปเตอร์ทหาร ๑ สำหรับ
ผตู้ ดิ ตาม ๒ ลำ รวมทง้ั ส้นิ ๓ ลำ โดยกอ่ นหนา้ น้นั ราว ๑๐ นาที กำลังเจ้าหน้าที่ทหาร ร้อย.ร.๔๗๒ ซง่ึ มีร้อยโท
เฉลมิ ชยั วริ ุฬเพชร ผู้บังคับกองร้อย พร้อมชุดสุนขั สงครามกไ็ ดเ้ ดนิ เทา้ มาถึงฐานปฏบิ ัติการบา้ นหมากแขง้

ในขณะที่เฮลิคอปเตอร์พระที่น่งั ไดเ้ ตรยี มร่อนลงยังฐานปฏบิ ตั ิการบา้ นหมากแขง้ เมื่อสกีเฮลคิ อปเตอร์
พระที่น่ังใกล้แตะพื้น พระองค์ได้ทรงกระโดดลงจากเฮลิคอปเตอร์แล้วโผเข้าหาที่กำบังเป็นพระองค์แรกอยา่ ง
ห้าวหาญ ต่อหน้าข้าศึกศัตรู ทำให้นายทหารชั้นผู้ใหญท่ ี่ติดตามต้องรีบกระโดดลงจากเฮลิคอปเตอร์และเข้าท่ี
วางตัวอย่างกระชั้นชิด ในขณะเดียวกันผู้ก่อการรา้ ยคอมมิวนิสต์จากบริเวณเนินเขาทางทิศตะวันตกของฐาน
ปฏิบัติการบ้านหมากแขง้ ได้ใช้อาวธุ ปืนเล็กยงิ เขา้ มายงั ฐานปฏบิ ัติการอย่างรุนแรงจำนวนหลายชุด ชุดละหลาย
นัด

พระองค์ได้รับสั่งให้ พันเอกรวมศักดิ์ ไชยโกมินทร์ รองผู้อำนวยการกองบังคับการพลเรือน ตำรวจ
ทหารที่ ๑๖๑๗ เข้ารับผดิ ชอบพืน้ ท่ีทางทิศเหนือของฐานปฏิบัติการ พนั เอกพิจติ ร กลุ ละวณิชย์ ผู้ช่วยหัวหน้า
กองยุทธการกองทพั ภาคที่ ๓ เข้ารับผดิ ชอบพนื้ ทีท่ างทศิ ใต้ของฐานปฏบิ ัติการ ร้อยเอกอณุ สุมิตร ผชู้ ่วยหวั หนา้
กองยทุ ธการกองทัพภาคท่ี ๓ เข้ารบั ผิดชอบพ้นื ท่ีทางทิศตะวันออกของฐานปฏิบตั กิ าร ส่วนพระองคพ์ ร้อมด้วย
พลโทสมศักดิ์ ปญั จมานนท์ มทภ.๓ และคณะผตู้ ดิ ตามประกอบด้วย พันเอกเทียนชยั จัน่ มุกดา, พนั ตรีสายัณห์
คัมภีรพันธ์ และนาวาตรีปรีชา ศักดิ์ณรงค์ ได้วางกำลังทางทิศตะวันตกของฐานปฏิบัติการ ซึ่งเป็นทิศทางท่ี
เผชญิ หน้ากับผู้ก่อการรา้ ย พร้อมกับไดบ้ ญั ชาการให้กำลังพลจากฐานปฏบิ ัติการยิงโต้ตอบ รวมทง้ั ได้บัญชาการ
ให้ปืนใหญ่ ปกค.๑๕๕ จากฐานปฏิบัติการบ้านห้วยมุ่นยิงไปยังที่บริเวณเนินเขาทางทิศตะวันตกของฐาน
ปฏบิ ตั กิ ารบา้ นหมากแขง้ และบรเิ วณทีส่ งสัย หลงั จากน้ันพระองค์ไดเ้ สด็จไปยังหลุมบุคคลรอบฐานปฏิบัติการ
ทรงให้คำแนะนำเรือ่ งการวางกำลัง การจัดฐานปฏิบตั ิการ และการวางระบบป้องกันตนเอง รวมทั้งได้แนะนำ
เรอ่ื งการวางมมุ ยิงของปนื ป. และปนื ค. ตลอดจนไดท้ รงชี้จดุ อันตราย ซ่ึงเป็นจดุ ท่ีลอ่ แหลมท่ีผกู้ อ่ การร้ายได้ใช้
จดุ นัน้ ๆ เป็นจุดเขา้ ทำการซุม่ ยงิ หรือโจมตี

12

13

14

จากนั้นเวลา ๑๖.๕๕ นาฬิกา ผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ไม่ทราบจำนวนจากบริเวณเนินเขาทางทิศ
ตะวันตกของฐานปฏิบัติการ ได้ใช้อาวุธปืนเล็กยิงรบกวนเข้ามายังฐานปฏิบัติการหลายครั้ง ครั้งละหลายนัด
พระองค์จึงไดบ้ ญั ชาการให้กำลงั จากฐานปฏิบตั ิการ ทำการยงิ โต้ตอบไปยังบริเวณดังกล่าว และได้ส่ังการให้จัด
ชุดปฏิบัติการขนาดเล็ก ออกทำการพิสูจน์ทราบพ้ืนที่บริเวณดังกล่าว โดยมีพระองค์ทรงทำหน้าท่ีผูบ้ ังคับการ
กำลังพลในชุดซึ่งประกอบด้วย พลโทสมศักดิ์ ปัญจมานนท์, พันเอกรวมศักดิ์ ไชยโกมินทร์, พันเอกพิจิตร
กุลละวณิชย์, พันเอกเทียนชัย จั่นมุกดา, พันตรีสายัณห์ คัมภีรพันธ์, ร้อยเอกอณุ สุมิตร และกำลังจากฐาน
ปฏิบตั ิการอกี จำนวนหนงึ่ พลโทสมศักด์ิ ปญั จมานนท์ได้กราบบังคมทลู วา่ ขณะนี้ยังเป็นพืน้ ทอ่ี นั ตราย พระองค์
กไ็ ดร้ ับส่ังวา่ “ต้องไป เพราะเป็นหน้าทขี่ องทหาร”

ขณะที่ชุดปฏิบัติการออกปฏิบัติการลาดตระเวนพิสูจน์ทราบนัน้ พระองคไ์ ด้แสดงความกล้าหาญและ
น้ำพระทัยเด็ดเด่ยี ว เยยี่ งกษตั ริยช์ าตนิ กั รบ ทรงกำชบั กำลังพลท่รี ่วมออกปฏบิ ตั กิ ารใหเ้ พ่ิมความระมดั ระวงั เป็น
พิเศษอยู่ตลอดเวลาอันเป็นที่ประจักษ์ประทับใจ ในหมู่ทหารหาญที่ร่วมปฏิบัติการในขณะนั้นเป็นอย่างมาก
เส้นทางจากฐานปฏิบตั กิ าร ไปยังบริเวณเนนิ ดังกลา่ ว เป็นเสน้ ทางทุรกนั ดาร ยากลำบาก เสีย่ งต่ออันตรายจาก
การซุ่มยิง และจากกับระเบิดเป็นอันมาก แต่พระองค์มิได้แสดงความหวาดกลัวหรือย่อท้อต่อการปฏิบัติการ
ดังกล่าวแต่อย่างใด ชดุ ปฏิบัติการต้องใช้ความระมัดระวังเป็นอย่างยง่ิ ต้องคอ่ ยๆ เคลือ่ นขบวนไปจนถึงบริเวณ
เนินที่สงสยั พระองค์ได้แสดงพระปรีชาสามารถ โดยคาดคะเนจุดซุ่มยงิ ของผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ได้ถูกต้อง
และเป็นไปตามทีพ่ ระองคค์ าดคดิ จริงๆ เพราะในวินาทนี ั้นเองได้มีเสียงปืนดงั ขึ้นเป็นจำนวนมาก กระสุนได้พงุ่
ตรงมายังชุดปฏิบัติการของพระองค์ จนฝ่ายตรงข้ามสงบการยิงและหลบหนีไป แล้วพระองค์เสด็จพระราช-
ดำเนินต่อไปจนกระทั่ง ได้ค้นพบหลุมบุคคลของผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ประมาณ ๑๐ หลุม และพบปลอก
กระสุนปืนอารก์ ้าจำนวนหนึ่ง ก่อนทีช่ ดุ ปฏบิ ัติการจะกลับไปยังฐานปฏิบัตกิ ารพระองคไ์ ด้บัญชาการให้จัดกำลัง
ทหารสว่ นหน่ึงวางกำลงั ยึดรักษาพนื้ ท่ีบริเวณเนนิ ดังกล่าวไว้อีกด้วย

15

เมอ่ื เวลา ๑๗.๑๐ นาฬกิ า พระองค์ไดส้ ั่งให้จัดชุดปฏบิ ตั กิ าร โดยที่พระองคท์ รงทำหนา้ ที่ผ้บู ังคบั การชุด
ไปยังหมู่บ้านหมากแข้ง ซึ่งอยู่ในระดับต่ำกว่าฐานปฏิบัติการซึ่งต้องผ่านจุดอันตรายหลายแห่ง การเสด็จ
พระราชดำเนนิ ไปยงั หมบู่ ้านหมากแข้งน้ี เพ่อื ทรงต้องการฟ้ืนฟูจติ ใจของประชาชนในย่านทม่ี ีการแทรกซึมของ
ฝ่ายตรงกันข้าม พระองค์ไดป้ ระทับอยู่ในหมู่บ้านหมากแขง้ นี้ทา่ มกลางความปลืม้ ปีติของชาวบ้านอยู่ประมาณ
๒๐ นาที พระองค์ทรงไตถ่ ามทุกขส์ ขุ และทรงแนะนำการประกอบอาชีพให้ หลังจากนัน้ ได้เสดจ็ พระราชดำเนิน
ไปยังบริเวณเฮลิคอปเตอร์ที่ถกู ยงิ ตกใส่บ้านเรือนราษฎร ซึ่งเป็นบ้านของนายหำ ราศรีชยั พงั เสยี หาย พร้อมได้
สอบถามนายสีทา โสภาวัง ผ้ใู หญ่บา้ นในขณะนนั้ ถึงเหตุการณ์เฮลิคอปเตอรต์ กตกด้วยพระองค์เอง

หลังจากนั้นพระองค์ทรงตรวจสภาพของเฮลิคอปเตอร์เคร่ืองนั้นอยู่เป็นเวลานาน ต่อมาได้เสด็จ
พระราชดำเนินไปยังบริเวณโรงเรียนบ้านหมากแข้ง ซึ่งอยู่ห่างออกไปอีกประมาณ ๕๐๐ เมตร เส้นทางเสด็จ
พระราชดำเนนิ ตอ้ งผ่านจดุ อันตรายที่ผู้ก่อการรา้ ยคอมมวิ นิสต์เคยซุม่ ยิงเจ้าหน้าท่ีมาแลว้ หลายแหง่ แตพ่ ระองค์
ก็มไิ ด้ทรงหวนั่ เกรง ต่ออนั ตรายแตอ่ ย่างใด ท่ี โรงเรียนบา้ นหมากแข้ง พระองคไ์ ดท้ รงตรวจสภาพของโรงเรยี นที่
ถูกผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ยึดไว้ได้ ต่อจากนั้นได้เสด็จไปยังบริเวณเนินเขาสูงทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของ
หมู่บา้ นหมากแขง้ พระองค์ทรงได้แนะนำช้จี ดุ อันตรายหลายแหง่ รวมทง้ั ไดส้ ั่งวางกำลงั เข้ายึดพื้นท่บี รเิ วณต่างๆ
ดว้ ยพระองคเ์ องตลอดเวลา

16

ชว่ งเวลาท่ีพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดศี รสี นิ ทรมหาวชริ าลงกรณฯ พระวชริ เกลา้ เจา้ อยู่หัว

เสดจ็ พระราชกรณยี กจิ ด้านความมนั่ คง ณ ฐานปฏิบตั กิ ารบ้านหมากแขง้ น้นั ฐานปฏบิ ตั ิการบ้านหมากแข้งของ

ตำรวจหน่วยปฏบิ ัติการพิเศษ มเี จ้าหนา้ ทตี่ ำรวจประจำการอยู่ดังนี้

รอ้ ยตำรวจโท สมยั ศรีเกตุ สบิ ตำรวจเอก เทยี นชัย สุวรรณโชติ

สบิ ตำรวจโท วรสทิ ธ์ิ ผาลา สิบตำรวจโท ประจกั ษ์ พฒุ เิ ปรมเดช

สบิ ตำรวจโท ประสาท เมืองราษฎร์ สิบตำรวจตรี ฉันทะ ทาแกว้

สิบตำรวจตรี ศึกษา ชิดชม พลสมคั ร เกยี รตศิ ักดิ์ พรอ้ มพรม

พลสมคั ร สุวิน วริ ิยะวัฒน์ พลสมัคร สมศกั ดิ์ ดลภักดี

พลสมัคร มรกต เหมะธลุ ินทร์ พลสมคั ร โยธิน ศรนี รจันทร์

พลสมคั ร อำนาจ บตุ รวงศ์ พลสมัคร พจนารถ รัตนนิมติ

พลสมัคร คชา ปาทาน พลสมคั ร สุพจน์ อดุ มนาม

พลสมคั ร ประพันธ์ พันธ์นาเหนอื พลสมคั ร สุพรรณ โคตรแสนเมอื ง

พลสมคั ร พษิ ณุ ทพิ สลี าด พลสมคั ร ปัญญา ทองสกุล

พลสมัคร ปัญญา เล็กประชา พลสมัคร สเุ ทพ คชั รนิ ทร์

พลสมคั ร สมรรถพงษ์ บำรุงญาติ พลสมัคร ดำรง วะรีวฒั น์

พลสมคั ร สมทรง ห้องแซง พลสมัคร โสภัณ ไชยลิ้นฟ้า

พลสมัคร น้อย ลอื หาญ พลสมัคร สวุ ิช ปราการ

17

พลสมัคร สุขุม กิมะพันธ์ พลสมคั ร ยรรณยง อุตสาหะสุข

พลสมัคร บญั ชา สุรชาติเมธนิ ทร์ พลสมคั ร เสถยี ร เย่ยี มเจริญ

พลสมคั ร โสภา อาสสารี พลสมัคร ทรงศิลป์ ศรพี ันธ์

พลสมัคร ธวชั ชยั ทดั เท่ียง พลสมัคร ทะนงศักด์ิ ศรที บั ทมิ

พลสมคั ร นิวัฒน์ เหล่าตน้ พลสมคั ร ประจวบ เจริญชยั

พลสมัคร วชิ ิต ซาแกว้ พลสมัคร ดำรง วะรวี ัฒน์

เวลาประมาณ ๑๗.๔๕ นาฬิกา พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ

พระวชริ เกลา้ เจ้าอยู่หัว ทรงให้คำแนะนำแก่เจ้าหน้าทไี่ ปวางกบั ระเบิด พลุสดุด สญั ญาณเตอื นภยั ต่างๆ รอบๆ

บริเวณฐานปฏิบัติการทั้งชั้นนอกและชั้นใน และได้เรียกประชุมนายทหารท่ีเก่ียวข้องทั้งหมด วางแผนป้องกนั

ฐานปฏิบัตกิ ารในเวลากลางคนื รวมทั้งไดม้ ีการซกั ซ้อมเพอื่ ปอ้ งกนั การสบั สนเมอื่ มีเหตุการณ์เกิดข้ึน พระองคไ์ ด้

ประทับแรมอยู่ในหลมุ บุคคลภายในฐานปฏิบัติการบ้านหมากแข้ง ซึ่งเป็นพืน้ ทีย่ า่ นอนั ตรายและมีสถานการณ์

อยู่ในขนั้ รนุ แรงตลอดคนื

เมื่อใกล้ถงึ เวลาค่ำทรงสั่งการให้เตรียม Stand to ซึ่งเจ้าหน้าที่ทหารและตำรวจแทบทกุ นายไม่เข้าใจ

จึงได้ทรงอธิบายหลักการและความม่งุ หมายของ Stand to ระหวา่ งการ Stand to นัน้ ได้ทรงตรวจเจ้าหน้าที่

ปฏบิ ัติการ ทกุ นายรอบฐานอยา่ งละเอียด รวมทัง้ ไดท้ รงตรวจสอบเขตรบั ผิดชอบพน้ื ทต่ี รวจการณ์และการยงิ แต่

ละจดุ จนถงึ เวลา Stand down ประมาณครงึ่ ชวั่ โมงหลงั มดื

พระบาทสมเดจ็ พระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ พระวชิรเกลา้ เจ้าอยู่หัว ทรงพระ
กรุณาโปรดเกล้าฯ ใหน้ ายทหารและตำรวจท่ีตามเสด็จและปฏิบัตกิ ารบนฐานปฏิบัติการบ้านหมากแข้งเข้าเฝ้า
อยา่ งใกล้ชดิ หลัง Stand down โดยพระองคเ์ องประทบั อยบู่ นขอบแนวที่ตง้ั ยิ่งเก่า ทรงอธิบายปญั หาเกี่ยวกับ
พ้นื ทีป่ ฏิบัตกิ ารยุทธศาสตร์พัฒนา และการต่อสูภ้ ัยคุกคามท่ีเกิดจากผกู้ ่อการร้ายคอมมวิ นิสต์ของทางราชการ
ยทุ ธวธิ ีการปฏิบตั ิงานของฐานปฏบิ ัติการในพน้ื ที่ป่า และภูเขา ฯลฯ ทำให้บรรดานายทหาร-ตำรวจ ท่ีเข้าเฝ้าฯ
โดยเฉพาะผู้ปฏิบัติการชายแดนประทับใจ และซาบซึ้งในพระปรีชาสามารถอย่างหาที่สุดมิได้ หลังจากนั้นได้
รว่ มฉลองวนั ลอยกระทงล่วงหน้ากับขา้ ราชการ ทหาร ตำรวจ ณ ท่นี นั้ โดยไมม่ ที รงถอื พระองค์

18

ในคืนวันที่ประทับแรมดังกล่าว พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธบิ ดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ
พระวชริ เกล้าเจ้าอยู่หวั เสวยพระกระยาหารค่ำ เมนูผัดกะเพราเนอ้ื กระป๋อง กบั ไขด่ าว ซง่ึ เป็นเสบียงที่มีอยู่บน
ฐานปฏิบัติการ เนื่องจากเป็นการเสด็จพระราชดำเนินโดยมิได้มีหมายกำหนดการล่วงหน้า โดยมีพลสมัคร
ปญั ญา เล็กประชา เปน็ ผูป้ ระกอบพระกระยาหารถวาย

เวลาประมาณ ๒๔.๐๐ นาฬกิ า ทรงเขา้ บรรทมทีห่ ลมุ บคุ คลดา้ นเหนอื ซ่งึ มีความลึกประมาณ ๒ ฟตุ มี
เพียงหลังคามุงแฝกหญ้าตา ๔ ตับ สำหรับกันลมและน้ำค้าง ในหลุมนั้นมีผ้าปันโจสำหรับรองพื้นดินสำหรับ
บรรทม พระองคใ์ ช้เป้สนามหนนุ พระเศียร และบรรทมในเครือ่ งแบบสนามทีท่ รงนำไปชดุ เดียว โดยไม่มีฉลอง
พระองค์ เสอื้ แจกเก็ตฟลิ ด์ ซงึ่ ในคนื วันที่ ๕ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๑๘ อากาศค่อนข้างหนาวและมีหมอกลงหนกั

ในวันรุ่งขึ้น ๖ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๑๙ พระองค์ทรงตื่นบรรทมในเวลาประมาณ ๐๕.๐๐ นาฬิกา
เสด็จนำแม่ทัพภาคที่ ๓ นายทหารและตำรวจประจำตัว ไปตรวจการเตรยี มพรอ้ มของกำลงั พลประจำแนวยาม
เช้าตรู่ เมอ่ื เวลา ๐๗.๐๐ นาฬกิ า ทรงควบคุมการกู้กับระเบิดรอบฐานปฏบิ ัตกิ ารที่ได้ทรงวางไว้

เมื่อเวลา ๐๘.๐๐ นาฬิกา พระองค์ได้บัญชาการให้จัดกำลังออกเป็น ๓ ชุด ออกทำการพิสูจน์ทราบ
เส้นทาง และพื้นท่ีเนินเขาทางทิศตะวันตก บริเวณหมู่บา้ นและบรเิ วณเฮลิคอปเตอร์ตก รวมทั้งบริเวณเนินเขา
ทางทิศตะวนั ออกเฉยี งใต้

19

เมื่อเวลาประมาณ ๐๙.๐๐ นาฬิกา พระองค์ได้เสด็จกลับมายังฐานปฏิบัติการบ้านหมากแข้ง และ
เสวยพระกระยาหารเช้ารว่ มกับเจา้ หน้าท่ีตำรวจและทหาร พร้อมทัง้ พระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์
จำนวน ๕,๐๐๐ บาท ให้กับร้อยตำรวจโทสมัย ศรีเกตุ เพื่อทำการซ่อมแซมปรับปรุงฐานปฏิบัติการใหม่ให้มี
ความมั่นคงแข็งแรง สามารถป้องกันแรงระเบิดและกระสุนปืนใหญ่ได้ และยังตรัสว่าจะเสด็จกลับมาฐาน
ปฏิบัตกิ ารบา้ นหมากแขง้ อีกคร้งั

20

21

จนกระทั่งถึงเวลาประมาณ ๑๐.๐๐ นาฬิกา จึงได้เสด็จโดยเฮลิคอปเตอร์พระที่นั่งไปยังสนามกีฬา
อำเภอเมอื งเพชรบูรณ์ จงั หวัดเพชรบูรณ์ เสดจ็ ไปเยยี่ มและมอบของพระราชทานแกท่ หารและตำรวจท่ีบาดเจ็บ
ทโ่ี รงพยาบาลเพชรบรู ณ์

22

เวลาประมาณ ๑๑.๐๐ นาฬิกา ได้เสด็จไปที่สนามบินหล่มสัก (พตท.๑๖๑๗) ได้ทรงพระราชทาน
ขอ้ คดิ เห็นสถานการณใ์ นภาพรวม และข้อควรนำไปปรบั ปรุงแนวทางการปฏิบัติให้กบั พันเอกศุกรยี ์ กัลยาณมติ ร
ผอู้ ำนวยการกองบงั คับการพลเรอื น ตำรวจ ทหารท่ี ๑๖๑๗ และฝา่ ยอำนวยการที่เกี่ยวข้อง

เวลาประมาณ ๑๑.๓๐ นาฬกิ า ไดเ้ สดจ็ โดยเฮลิคอปเตอร์พระที่นงั่ ไปยงั ค่ายสฤษดิ์เสนา อำเภอวังทอง
จงั หวดั พษิ ณุโลก เพ่ือเยย่ี มกำลงั พลของหน่วยพันพิเศษ

เวลาประมาณ ๑๓.๑๐ นาฬิกา เสด็จโดยเฮลคิ อปเตอร์พระที่น่งั ไปสนามบินพิษณโุ ลก เวลา ๑๓.๓๐ น.
เสด็จพระราชดำเนินกลับกรงุ เทพมหานคร โดยเครื่องบนิ ซี-๔๓

23

หลงั จากท่ีพระบาทสมเดจ็ พระปรเมนทรรามาธิบดศี รีสนิ ทรมหาวชิราลงกรณฯ พระวชริ เกลา้ เจ้าอยู่หัว
พื้นที่บ้านหมากแข้งก็สงบลง ผู้ก่อการร้ายก็ถอยห่างออกไป ทหารจากร้อย ร.๔๗๒ เชียงคำ ซึ่งถูกส่งขึ้นมา
ช่วยเหลือตำรวจหน่วยปฏิบัตกิ ารพิเศษกไ็ ดอ้ ยรู่ ักษาความปลอดภยั ระยะหน่ึงกอ่ นถอยกำลงั กลบั

พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธบิ ดีศรสี ินทรมหาวชริ าลงกรณฯ พระวชิรเกลา้ เจ้าอยู่หัว ได้เสด็จ
พระราชดำเนินยังฐานปฏิบัติการบ้านหมากแข้งอีกครั้งในวันศุกร์ท่ี ๑๔ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๑๙ เสด็จโดย
เครื่องบนิ แอฟโร่ พระที่นัง่ จากสนามบินดอนเมืองไปยังสนามบินพิษณุโลก และได้ประทับเฮลิคอปเตอร์พระที่
น่ังไปยังฐานปฏบิ ตั กิ ารบ้านหมากแข้ง เมอื่ เวลา ๑๒.๒๐ นาฬกิ า

พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสนิ ทรมหาวชิราลงกรณฯ พระวชริ เกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จถึง
ฐานปฏิบัติการบ้านหมากแข้งเมื่อเวลา ๑๒.๕๐ นาฬิกา ได้เสด็จทอดพระเนตรบริเวณฐานปฏิบัติการ และได้
พระราชดำรัสกับเจ้าหน้าที่ทหารกับสถานการณ์ทั่วไป เวลา ๑๓.๐๐ นาฬิกา ได้ประทับเสวยพระกระยาหาร
กลางวันที่ฐานปฏิบัติการบา้ นหมากแขง้

24

25

26

เวลา ๑๓.๓๐ นาฬิกา ได้เสดจ็ พระราชดำเนินไปยังโรงเรยี นเยน็ ศิระบา้ นหมากแข้ง พระราชทานผ้าห่ม
และยารกั ษาโรคแก่ผู้ใหญบ่ ้านหมากแขง้ เพอ่ื นำไปแจกจา่ ยให้กับราษฎร พระราชทานอปุ กรณ์การศึกษาแก่ครู
พระราชทานเส้ือผ้าแต่เด็กนักเรยี น และทรงพระกรณุ าโปรดเกล้าฯ ให้แพทย์ที่โดยเสด็จพระราชดำเนินทำการ
ตรวจรักษาราษฎรผบู้ าดเจ็บกับให้เจ้าหน้าทีก่ ระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โดยเสด็จพระราชดำเนนิ ทำการชี้แจง
เกี่ยวกบั โรคและรักษาเกย่ี วกับโรคระบาดของไก่ และไดพ้ ระราชทานไกพ่ นั ธ์ุให้กบั ราษฎร

27

จากนั้น พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธบิ ดีศรีสนิ ทรมหาวชิราลงกรณฯ พระวชิรเกล้าเจ้าอยหู่ ัว
ไดส้ ั่งใหจ้ ัดชุดปฏิบตั ิการ โดยท่พี ระองคท์ รงทำหน้าท่ีผู้บังคับการชุด ออกตรวจบรเิ วณท่ีเฮลิคอปเตอรต์ กอีกครงั้
เพอื่ เยี่ยมการปฏิบัตขิ อง ร้อย.ร.๔๐๖๒ ทอ่ี อกปฏิบัติการชว่ ยเหลอื ราษฎร ซ่อมแซมสถานท่อี ยู่อาศัยท่เี สยี หาย
จากเฮลคิ อปเตอร์ตก และการโจมตีของผกู้ ่อการร้ายท่ผี ่านมา

ต่อมาเวลา ๑๗.๓๐ นาฬิกา พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ
พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงได้เสด็จพระราชดำเนินโดยเฮลิคอปเตอร์พระที่นั่งไปยังสนามบินพิษณุโลกและได้
เสวยพระกระยาหารทเ่ี รือนรับรองริมน้ำ กองบัญชาการชว่ ยรบท่ี ๓ คา่ ยสมเด็จพระเอกาทศรถ ก่อนท่ีจะเสด็จ
โดยเคร่ืองบินแอฟโร่พระท่ีน่ังกลบั กรุงเทพมหานคร

28

29

ตอนท่ี ๔
การจดั สรา้ งอทุ ยานเทดิ พระเกยี รติบา้ นหมากแข้ง

หลังจากพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ พระวชิรเกล้าเจา้ อยู่หวั
เสด็จพระราชกรณียกจิ ดา้ นความมั่นคง ณ ฐานปฏิบัติการบ้านหมากแข้งในชว่ งเดือนพฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๑๙
ตำรวจหน่วยปฏิบัติการพิเศษประจำฐานปฏิบัติการบ้านหมากแข้งก็ได้ปรับปรุงฐานปฏิบัติการใหม่ตาม
พระราชดำริ ผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ก็ไม่กล้าเข้ามาปิดล้อม เพียงแต่เข้ามาลาดตระเวนระยะใกล้บ้างเป็น
บางครั้ง ก่อนที่จะมีการถอนกำลังตำรวจหน่วยปฏิบัติการพิเศษ และส่งกำลังทหารปืนใหญ่เข้ามาปฏิบัติการ
แทน เพ่อื สนับสนุนการปราบปรามผกู้ ่อการร้ายในเขตภหู ินร่องกล้า

อดตี ผูบ้ งั คบั บญั ชาทอ่ี ยู่ในเหตกุ ารณ์สู้รบครงั้ นนั้ หลายทา่ นได้มคี วามคดิ ริเร่ิมร่วมกับกองทัพภาคท่ี ๓
จัดทำโครงการสรา้ งอุทยานเทดิ พระเกียรติบ้านหมากแข้ง เริ่มต้ังแตเ่ ดือนเมษายน พ.ศ.๒๕๔๖ เปน็ ตน้ มา โดย
ผู้ใหญ่หลายท่านได้เข้าไปสำรวจภูมิประเทศ พบปะผู้นำหมู่บ้านที่อยู่ในเหตุการณ์ และหาข้อมูลเพิ่มเติม
หลงั จากนนั้ ได้มกี ารประชมุ อกี หลายครง้ั

เมื่อวันท่ี ๑๑ กรกฎาคม พ.ศ.๒๕๔๖ องคมนตรี พร้อมด้วยแม่ทัพภาคที่ ๓ และคณะได้เข้าเฝ้า
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งดำรง
พระอิสริยยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร เพื่อถวายรายงานเบื้องต้น ในการดำเนินการ
จัดสรา้ ง ณ พระตำหนักภูพิงคราชนเิ วศน์ จังหวดั เชยี งใหม่

สื่อจำลองแผนผงั อุทยานเทดิ พระเกยี รตบิ า้ นหมากแข้งก่อนการดำเนนิ การจัดสรา้ ง
วันท่ี ๒๘ ตลุ าคม พ.ศ.๒๕๔๖ กองทพั ภาคที่ ๓ ได้เสนอรา่ งโครงการและแบบจำลอง ซ่งึ ออกแบบโดย
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วศิน ปัญญาวุธตระกูล อาจารย์ภาควิชาประวัติศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ให้กับ

30

ราชเลขานุการในพระองค์ เพื่อทูลถวายให้ทรงพระราชวินิจฉัย ซึ่งคณะกรรมการก็ได้นำพระราชวินิจฉัยมา
ปรับปรุง แก้ไขรูปแบบจำลองตามจำลองตามพระราชประสงค์จนเสร็จแล้ว และเมื่อวันที่ ๑๕ มีนาคม พ.ศ.
๒๕๔๗ องคมนตรีและคณะได้เข้าเฝ้าพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ
พระวชิรเกลา้ เจ้าอยหู่ วั อกี คร้งั ณ วงั ศุโขทัย เพอ่ื ถวายรายงานความกา้ วหน้าพร้อมแบบจำลอง

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วศิน
ปัญญาวุธตระกูล ถวายรายงานเพ่ือ
ทรงมีพระราชวินจิ ฉยั

วันที่ ๑๐ มิถุนายน พ.ศ.๒๕๔๗ คณะกองงานในพระองค์ได้มาตรวจพื้นที่ก่อสร้างอุทยาน
เทิดพระเกียรติบ้านหมากแข้ง ต่อมาได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กองทัพภาคที่ ๓ ดำเนินการจัดสร้างได้
และจะเสด็จพระราชดำเนินมาในพิธีเปิดอุทยานต่อไป ซึ่งกองทัพภาคที่ ๓ ได้รายงานขออนุมัติให้กองทัพบก
เปน็ เจา้ ของโครงการ และขอรบั การสนบั สนุนงบประมาณ และเมือ่ วนั ท่ี ๑๖ กนั ยายน พ.ศ.๒๕๔๗ ผบู้ ญั ชาการ
ทหารบกได้อนุมัติให้ดำเนินการจัดสร้างอุทยานเทิดพระเกียรติบ้านหมากแข้ง โดยกองทัพภาคที่ ๓ เป็น
หน่วยงานหลกั ดำเนินการ และกรมยทุ ธการกองทัพบกเปน็ หนว่ ยเจา้ ของโครงการ

สำหรับโครงการจดั สร้างอทุ ยานเทิดพระเกยี รตบิ า้ นหมากแขง้ มวี ตั ถุประสงค์ ๔ ประการ คอื
ประการท่ี ๑ เพือ่ เปน็ การเทิดพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดช-
มหาราช บรมนาถบพิตร สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง สมเด็จ-
พระกนษิ ฐาธริ าชเจ้า กรมสมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกมุ ารี และสมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ-
เจา้ ฟ้าจุฬาภรณวลยั ลักษณ์ อัครราชกมุ ารี กรมพระศรีสวางควฒั น วรขัตตยิ ราชนารี ทท่ี รงห่วงใยราษฎร และ
เสดจ็ พระราชดำเนนิ ไปทีบ่ ้านหมากแข้งเมือ่ ปี พ.ศ.๒๕๑๖
ประการที่ ๒ เพือ่ เทิดพระเกยี รติพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ
พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เมอื่ ครง้ั ดำรงพระอสิ รยิ ยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกฎุ ราชกุมารที่ ได้เสด็จ
พระราชดำเนนิ ไปปฏบิ ตั กิ ารทางยุทธวิธที บ่ี า้ นหมากแขง้ รวมท้งั ทรงเยยี่ มทหาร ตำรวจและราษฎรในพนื้ ท่ีเส่ียง
อนั ตราย เพือ่ ปลอบขวญั และสรา้ งกำลังใจให้มจี ิตใจฮึกเหิม สามารถต่อสกู้ บั ผูก้ อ่ การรา้ ยคอมมิวนสิ ต์ และรกั ษา
อธิปไตยของชาติมาจนถงึ ปจั จบุ ัน

31

ประการที่ ๓ เพื่อเผยแพรว่ ีรกรรมของราษฎรบ้านหมากแขง้ ในการต่อสูก่ ับผูก้ ่อการร้ายคอมมิวนิสต์
ทำให้อนุชนรุ่นหลังเกิดความรักชาติ ศาสนา พระมหากษัตรยิ ์ และหวงแหนแผน่ ดินถิ่นกำเนดิ รวมทั้งรำลึกถงึ
เกียรตปิ ระวตั ขิ องวีรชนที่ได้เสยี สละชีวิตเลอื ดเน้ือเพ่อื ปกป้องอธปิ ไตยของชาติ

ประการที่ ๔ เพื่อให้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ที่มีความสำคัญทางประวตั ิศาสตร์ และจัดเป็น
พิพิธภัณฑ์พลเรือน ตำรวจ ทหาร กลางแจ้ง สำหรับเป็นที่ศึกษาค้นคว้าบทเรียนจากการรบ สำหรับอนุชนรุน่
หลงั

กองทพั ภาคท่ี ๓ ได้มบี นั ทึกข้อความถึงผู้บัญชาการทหารบกในขณะนั้นเพ่ือขออนมุ ัติโครงการอุทยาน
เทิดพระเกียรติบา้ นหมากแขง้ จังหวัดเลย โดยขออนุมัตใิ ห้กองทพั บกเป็นหน่วยเจา้ ของโครงการฯ มรี ะยะเวลา
ดำเนินงานตั้งแต่เดือนมกราคม พ.ศ.๒๕๔๗ ถึงเดือนกรกฎาคม พ.ศ.๒๕๔๙ และขอรับการสนับสนุน
งบประมาณเป็นจำนวนทั้งสน้ิ ๗,๖๐๘,๗๖๔ บาท

อุทยานเทิดพระเกยี รติบา้ นหมากแข้ง ตำบลกกสะทอน อำเภอดา่ นซ้าย จงั หวัดเลย นอกจากจะมีการ
จัดแสดงในลักษณะพิพิธภัณฑ์กลางแจ้งแล้ว ยังมีการปรับปรุงทัศนียภาพอุทยานเทิดพระเกียรติให้มีสภาพ
สวยงาม เปน็ แหลง่ ท่องเทย่ี วเชิงประวัติศาสตร์ให้ประชาชนชาวไทยไดเ้ รยี นรู้ความกล้าหาญของบรรพบุรุษ ท้ัง
ยงั ได้มคี วามหมายแสดงถึงความจงรักภักดขี องพสกนิกรชาวไทยทม่ี ีต่อสถาบันชาติ ศาสนาและพระมหากษัตรยิ ์

สำหรับความหมายของอทุ ยานเทิดพระเกยี รตบิ า้ นหมากแข้ง ตำบลกกสะทอน อำเภอด่านซ้าย จงั หวดั
เลยนั้น ตัวอุทยานเป็นสัญลักษณ์ “โลกุตระ” หมายถึง ความเจริญปัญญา สถาบันสูงสุด พระมหากษัตริย์
(ซึง่ เปน็ หลกั ชยั และศนู ย์รวมจติ ใจของปวงชนชาวไทย ตอ่ สูร้ กั ษาอธิปไตยของชาต)ิ โลหะตัดปะ หมายถึง ความ
รุง่ เรือง บวั ๔ เหล่า หมายถึง ขา้ ราชการพลเรอื น ทหาร ตำรวจ ประชาชน

32

ประตมิ ากรรมต้นแบบอทุ ยานเทิดพระเกยี รติ
บา้ นหมากแข้งกอ่ นการดำเนินการจัดสรา้ ง

มภี าพประติมากรรมนนู ต่ำ ประกอบบริเวณฐาน
ทงั้ ๔ ดา้ น ดงั น้ี

ภาพที่ ๑ แสดงถึงเหตุการณ์ วันที่ ๒๑ ธันวาคม
พ.ศ.๒๕๑๖ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธเิ บศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร สมเด็จพระ
นางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนี-พันปีหลวง สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และสมเดจ็ -พระเจ้านอ้ งนางเธอ เจา้ ฟ้าจฬุ าภรณวลัยลักษณ์ อัคร
ราชกุมารี กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี ได้เสด็จพระราชดำเนินมายังบ้านหมากแข้ง อำเภอด่าน
ซา้ ย จงั หวัดเลย ทรงเยี่ยมบำรุงขวญั และพระราชสง่ิ ของแกร่ าษฎรในพื้นทตี่ ลอดจนเจ้าหน้าท่ี เพอ่ื ให้มขี วัญและ
กำลงั ใจทีจ่ ะสู้รบกับผู้กอ่ การรา้ ยคอมมวิ นิสต์ ต่อมาวนั ท่ี ๒๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ.๒๕๑๘ สมเดจ็ พระนางเจ้าสิริกิติ์
พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนพี นั ปีหลวง สมเดจ็ -พระกนิษฐาธริ าชเจา้ กรมสมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดา
ฯ สยามบรมราชกมุ ารี และสมเดจ็ พระเจ้าน้องนางเธอ- เจ้าฟา้ จุฬาภรณวลยั ลกั ษณ์ อคั รราชกมุ ารี กรมพระศรี
สวางควัฒน วรขตั ติยราชนารี ได้เสดจ็ มายังบา้ นหมากแข้งอีกวาระหน่ึง

33

ประติมากรรมนูนต่ำ ด้านที่ ๑
ภาพท่ี ๒ แสดงถึงเหตกุ ารณ์วันที่ ๕ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๑๙ พระบาทสมเดจ็ พระปรเมนทรรามาธบิ ดี-
ศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งดำรงพระอสิ ริยยศสมเดจ็ พระบรมโอรสาธิราชฯ
สยามมกฎุ ราชกมุ าร ได้เสดจ็ พระราชดำเนนิ มาทรงปฏิบัตพิ ระราชกรณียกิจทางยุทธวิธี ณ บ้านหมากแข้ง ทรง
ตรวจการวางกำลังป้องกันฐานปฏิบัติการและพระราชทานคำแนะนำทางยุทธวิธี แก่นายทหาร ตำรวจ และ
ผปู้ ฏบิ ตั งิ านอย่างใกล้ชิดและประทับแรมเยีย่ งทหารมา้ ณ ฐานปฏิบตั ิการแห่งนี้

ประตมิ ากรรมนนู ต่ำ ด้านท่ี ๒
ภาพที่ ๓ แสดงถึงเหตุการณ์ วันที่ ๑๔ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๑๙ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทร-
รามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งดำรงพระอิสริยยศสมเด็จพระบรม

34
โอรสา-ธิราช สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จพระราชดำเนินมาทรงติดตามผลการดำเนินงานตามแนวทางที่
พระราชทานไว้ ณ บ้านหมากแข้งอีกวาระหน่ึง ทรงเยี่ยมบำรุงขวัญ และพระราชทานสิง่ ของและตรวจผลการ
ซ่อมแซมบ้านพักของราษฎร ที่เสียหายจากการโจมตีของผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ ทำให้ข้าราชการทหาร
ตำรวจ พลเรอื น และประชาชนในพน้ื ทีม่ ีขวญั และกำลงั ใจดียง่ิ ขึ้นทวคี ณู

ประตมิ ากรรมนนู ต่ำ ด้านท่ี ๓
ภาพที่ ๔ แสดงถงึ สถาบันชาติ ศาสนา พระมหากษตั ริย์ เปน็ สถาบนั สงู สุดท่มี ีความสำคัญอย่างยิ่งต่อ
ปวงชนชาวไทย เป็นศูนย์รวมจิตใจของประชาชน สร้างความสามัคคีปรองดองให้เกดิ พลังอันเข้มแข็ง สามารถ
รักษาไว้ซงึ่ เอกราชและอธิปไตย ณ ผนื แผ่นดินแหง่ น้ี เมื่อบ้านเมอื งมคี วามมัน่ คงปลอดภัย ประชาชนในพนื้ ท่ีก็มี
ความร่มเย็นเป็นสุข สามารถประกอบสัมมาอาชีพและสร้างความเจรญิ รุง่ เรอื งให้กับประเทศชาติมาตราบเทา่
ทุกวนั นี้

35

ประตมิ ากรรมนูนต่ำ ดา้ นที่ ๔

สญั ลักษณ์ของอุทยานเทิดพระเกยี รติบา้ นหมากแขง้ ยงั มีความหมายดังนี้
ความสูง (หน่วยวดั เป็นไทย) วัดจากฐานชิ้นงานรปู ป้นั นนู ตำ่ ๒ วา ๕๑ น้วิ ๙ คืบ คอื ปี พ.ศ.๒๕๑๙ ที่
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จถึงฐาน
ปฏบิ ตั ิการบา้ นหมากแขง้ (๒ วา ๕๑ นิ้ว ๙ คบื เทา่ กบั ๗.๕๕ เมตร)
หมายเลข ๗ คือ จำนวนชุดปฏิบตั ิการทั้ง ๗ นาย ที่นำโดย พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดี-
ศรสี ินทรมหาวชิราลงกรณฯ พระวชิรเกลา้ เจา้ อยหู่ วั ทรงปฏบิ ัตกิ ารรบ นำกำลงั พลทง้ั ๗ นาย ซ่ึงประกอบด้วย
พลโทสมศักด์ิ ปัญจมานนท์ พนั เอกรวมศกั ด์ิ ไชยโกมนิ ทร์ พันเอกพิจิตร กลุ ละวณชิ ย์ พันเอกเทียนชยั จนั่ มุกดา
พันตรสี ายัณห์ คมั ภีร์พนั ธ์ รอ้ ยเอกอณุ สุมติ ร พันตำรวจตรจี ารกั ษ์ แสงทวีป
ตัวเลข ๕๕ มาจาก วันที่ ๕ เวลา ๕ โมงเย็น ชุดปฏิบัติการรบของพระบาทสมเด็จพระปรเมนทร-
รามาธิบดีศรสี ินทรมหาวชิราลงกรณฯ พระวชิรเกล้าเจา้ อยู่หัว ได้ไปถึงบา้ นหมากแข้ง และเสด็จประทับเย่ยี ม
ประชาชน ทำใหข้ วญั และกำลังใจของชาวบ้านมาดีดงั เดิม
ตัวเลข ๕-๖ คือ มองชิ้นงานดา้ นหน้าตรงจะเห็นแถบสีน้ำเงนิ ของแสตนเลท ด้านซ้ายจะเห็นแถบสนี ำ้
เงิน ๕ แถบ ด้านขวาจะเห็นแถบสีน้ำเงิน ๖ แถบ เป็นความหมายของวันที่ ๕ และวันที่ ๖ พฤศจิกายน พ.ศ.
๒๕๑๙ ซ่งึ เปน็ วันที่พระบาทสมเดจ็ พระปรเมนทรรามาธิบดีศรสี ินทรมหาวชริ าลงกรณฯ พระวชริ เกล้าเจา้ อยู่หัว
ได้เสดจ็ มายงั ฐานบ้านหมากแขง้
ตวั เลข ๑๔ เปน็ ฐานวางชิน้ งานสูง ๑๔ เดซิเมตร คือ วนั ท่ี ๑๔ ไดม้ ีประกาศสำนักนายกรฐั มนตรี เรื่อง
พระราชทานเหรียญกล้าหาญ “ด้วยทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานเหรียญกล้าหาญแด่ พันเอก
สมเด็จ พระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณฯ สยามบรมราชกุมาร ที่ทรงเข้าร่วมปฏิบัตกิ ารสู้รบกบั
ผ้กู อ่ การร้ายคอมมิวนสิ ต์ ดว้ ยความกล้าหาญ เด็ดเดย่ี ว” ณ วันท่ี ๑๔ มกราคม พ.ศ.๒๕๓๐

36

ประตมิ ากรรมอทุ ยานเทิดพระเกียรติบ้านหมากแขง้
กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในจังหวดั เลย ได้ปรับปรงุ ทัศนียภาพอุทานเทิดพระเกยี รติ ให้มี
สภาพสวยงาม เปน็ แหล่งทอ่ งเที่ยวเชงิ ประวัติศาสตร์ ใหป้ ระชาชนชาวไทยไดเ้ รียนรู้ความกล้าหาญของบรรพ-
บุรุษอยา่ งต่อเน่ือง โดยพัฒนาปรับปรงุ พื้นที่ บริเวณ ให้มีความสะอาดสวยงามอยู่เสมอ รวมทั้งจัดระบบรกั ษา
ความปลอดภัยสถานที่ราชการ กำหนดการเปิด-ปิด อาคารสถานที่ให้เป็นไปตามระเบียบฯ ของทางราชการ
สรรหาราษฎร นักเรียน ที่มีความรู้เกี่ยวกับเหตุการณ์ในอดีต ความเป็นมาของอดีต ความเป็นมาของอุทยาน
เทดิ พระเกยี รติ ตลอดจนแหลง่ ทอ่ งเทย่ี วในพนื้ ที่ตำบลกกสะทอน เพอื่ บริการขอ้ มลู แกน่ ักท่องเทยี่ วท่วั ไป

37

การตอ่ สู้เพ่ือเอาชนะคอมมวิ นิสตใ์ นพ้ืนที่ ทภ. 3
การรบท่ฐี านปฏิบตั ิ บ.ห้วยโก๋น อ.ทุง่ ช้าง จว.น่าน ในปี 2518
กล่าวท่วั ไป
หมู่บ้านห้วยโก๋น เป็นหมู่บ้านชายแดนเขตติดต่อระหว่าง อ.ทุ่งช้าง จว.น่าน กับแขวงไชยบุรี

ราชอาณาจักรลาว ในปี 2518 ราษฏร บ.ห้วยโก๋น มีทั้งสิ้น 51 หลังคาเรือน ราษฏรแบ่งเป็น 2 พวกใหญ่ ๆ
ได้แก่ ชาวไทยลื้อ ซึ่งอพยพมาจาก เมืองเงินราชอาณาจักรลาว และชาวเขาเผ่าถิ่น รวมทั้งสิ้น 273 คน เป็น
ชาย 140 คน หญิง 133 คน ที่ตั้งของหมู่บา้ นห้วยโก๋นไมม่ ีเส้นทางคมนาคมตดิ ต่อกับตัว อ.ทุ่งช้าง เส้นทางใน
ภูมิประเทศไปยังหมู่บ้านห้วยโก๋น เป็นป่าทึบ และเขาสูงชัน ดังนั้น การเดินทางไปมาระหว่างตัวอำเภอและ
หมู่บ้านจึงกระทำได้ยาก และทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างเจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองกับ ราษฏรบ้านห้วยโก๋น
มนี ้อยมาก

ทางเหนอื ของบ้านห้วยโก๋น ขน้ึ ไปประมาณ 2.5 กม. เป็นเขตแดนของราชอาณาจักรลาว ซึ่งมีเมอื งเงิน
ต้งั อยูจ่ ากแนวชายแดนประมาณ 5 กม. ลกั ษณะภมู ปิ ระเทศระหว่าง บ.ห้วยโก๋น – เมอื งเงิน เปน็ ท่รี าบระหว่าง
หุบเขา สามารถเดินทางติดต่อกันได้โดยสะดวก โดยใช้เวลาเดินทางประมาณ 2 ชม. 30 นาที ดังนั้น ราษฎร
บ.หว้ ยโกน๋ จึงมีความสัมพนั ธเ์ กี่ยวขอ้ งกับเมืองเงิน ราชอาณาจักรลาว สงู กว่า อ.ทงุ่ ช้าง จว.น.น.

เน่ืองจากหมบู่ า้ นตา่ ง ๆ ใน จว.น.น. บรเิ วณตามแนวชายแดนไทย – ลาว โดยเฉพาะในพ้ืนที่ อ.ทุ่งช้าง
และ อ.ปัว ส่วนใหญ่ยังขาดเส้นทางคมนาคมติดต่อซึ่งกันและกัน การไปมาหาสู่กันระหว่างราษฎรในท้องถิ่น
กระทำไดด้ ้วยความยากลำบาก ตลอดจนความตอ้ งการของทางราชการที่จะขยายความเจริญจากตัวเมืองไปสู่
ชนบท ทางราชการจึงได้มีโครงการสร้างทางสาย อ.ทุ่งช้าง – บ.ปอน – บ.กิ่วจันทร์ – บ.ห้วยโก๋น – บ.บวก
หญ้า – บ.บ่อเกลือเหนือ – บ.บ่อเกลือใต้ – บ.ผักเฮือก – บ.หลักลาย – บ.น้ำยาว – อ.ปัว เส้นทางสายนีเ้ ม่อื
สรา้ งเสรจ็ ตามโครงการแล้ว จะเลียบตามแนวชายแดนไทย – ลาว ทางทศิ ตะวันออกของ อ.ท่งุ ช้าง และ อ.ปัว
จว.น.น.

ฐานปฏบิ ัติการ บ.ห้วยโกน๋
1. การจัดต้ังฐานปฏิบตั กิ าร เมอื่ ต.ค. 14 บก.พล.ม.สน. ซ่งึ เขา้ รบั ผดิ ชอบในการปฏิบตั กิ ารป้องกนั และ
ปราบปราม ผกค. ในพน้ื ท่ี จว.น.น. และ อุตรดิตถไ์ ดเ้ ลง็ เหน็ ความสำคญั ของหมู่บ้านหว้ ยโกน๋ และช่องทางจาก
เมืองเงินราชอาณาจักรลาวเข้าสู่ประเทศไทย จึงได้ส่งกำลังไปตั้งฐานปฏบิ ัติการที่บริเวณ บ.ห้วยโก๋น มีกำลัง
ทหาร 1 มว.ปล. (-) โดยมคี วามมุ่งหมายดงั น้ี

- สกัดกั้นเส้นทางในการส่งกำลังพล และอาวุธยุทโธปกรณ์ของ ผกค.จากภายนอกประเทศตาม
เส้นทางเมอื งเงนิ – บ.ห้วยโกน๋ เพ่อื สนบั สนุน ผกค.ทีบ่ ริเวณผาแดง บ.น้ำชา้ ง ดอยภูแว ซ่งึ เปน็ ท่ีตัง้ บก.เขต 14
ของ ผกค.

- ให้ความคุม้ ครองราษฎร บ.ห้วยโกน๋ รวมทั้งปฏิบัติการทางจิตวทิ ยา และช่วยเหลอื ประชาชนให้
สามารถดำรงชีพอยู่ด้วยความผาสขุ

- ใหค้ วามคมุ้ ครองการสรา้ งทางจาก บ.ปอน – บ.กิ่วจันทร์ – บ.หว้ ยโกน๋ ซึ่งกำลังสรา้ งทางคืบหน้า
เข้าหาหมบู่ า้ นหว้ ยโก๋น ตามลำดบั

38

2. ความสัมพันธ์ระหว่างราษฎร บ.ห้วยโก๋น กับ เจ้าหน้าที่ของรัฐบาล เนื่องจากราษฎร บ.ห้วยโก๋น
เป็นชาวเขาเผ่าถิ่น และชาวไทยลื้อ ซึ่งอพยพมาจากราชอาณาจักรลาว ประกอบกับ การที่ เจ้าหน้าที่
ฝ่ายบ้านเมืองไมส่ ามารถเดนิ ทางเขา้ ไปดแู ลทุกขส์ ุขของราษฎรในหมู่บา้ นนีไ้ ดจ้ ึงทำให้ขาดความสมั พนั ธร์ ะหว่าง
ราษฎรกับเจ้าหน้าที่ฝ่ายบ้านเมืองเสมือนถูกทอดทิ้งให้อยู่ตามลำพังเนื่องจากลักษณะที่ตั้งและความสัมพันธ์
ดั้งเดิม บีบบังคับให้ราษฎร บ.ห้วยโก๋น ต้องติดต่อกับเมืองเงิน และเมืองหงสา ในราชอาณาจักรลาว มากกว่า
ทางประเทศไทย

ต้ังแต่ บก.พล.ม.สน ได้สง่ กำลังทหารไปต้งั ฐานปฏิบัตกิ ารท่ี บ.ห้วยโกน๋ ตงั้ แต่ปี 2514 หน่วยทหารได้
พยายามสร้างความสมั พันธอ์ ันดีและปฏิบัติการช่วยเหลือประชาชนอยู่ตลอดเวลา อาทเิ ชน่ สร้างโรงเรียนและ
จัดครูทหารเข้าไปทำการสอนหนังสือและแจกสิ่งของต่าง ๆ ที่ราษฎรมีความจำเป็นและต้องการเป็นต้น แต่
ปรากฏวา่ ทา่ ทีของราษฎรไมม่ ีความกระตอื รือร้น และไม่ให้ความร่วมมอื กับหน่วยทหารเทา่ ทคี่ วร

3. ทต่ี ้งั และกำลงั ของฐานปฏบิ ตั กิ าร
3.1 ฐานปฏิบตั ิการ บ.ห้วยโก๋ เป็นฐานปฏิบัตกิ ารขนาดเลก็ ตงั้ อยูบ่ นเนนิ เตยี้ ๆ หา่ งจากหม่บู า้ นไป

ทางทิศตะวันตกประมาณ 500 เมตร พื้นที่ระหว่างฐานปฏิบัติการกับหมู่บ้านเป็นที่ราบ สามารถเดินทาง
ติดต่อกนั ได้สะดวก สว่ นทางด้านทศิ ตะวันตก และทิศใต้ เป็นทีส่ งู ชนั เลก็ นอ้ ย และมีภูมิประเทศสงู ข่มทั้งทางทิศ
เหนอื ทศิ ใต้ และทิศตะวันตก

3.2 กำลังของฐานปฏิบัติการเป็นกำลัง ขนาด มว.ปล.(-) วันเกิดเหตุการณ์ มีกำลัง 37 นาย
ประกอบด้วย

(1) พนั .ร.212 ร้อย 3 มว.1
(2) 1 หมู่ ค.4.2
(3) หมู่ ค.60
(4) นอกจากนั้นยังมีฐานยิง ป.ขนาด 75 มม. จำนวน 2 กระบอก ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของ
บ.สบปืน ซึง่ อย่หู ่างจาก บ.ห้วยโก๋น ไปทางทศิ ตะวนั ตกประมาณ 7 กม.ยิงคุม้ ครองให้ได้
4. การดัดแปลงฐานปฏบิ ตั กิ าร
4.1 เนื่องจากฐานปฏิบัติการตั้งอยู่บนเนินเล็ก ๆ ดังนั้นกำลังที่อยู่ภายในฐาน จึงจำกัดให้อยู่ใน
ลกั ษณะทีค่ อ่ นขา้ งแออัด และสามารถเป็นอันตรายรว่ มกันไดง้ ่ายเมื่อถูกโจมตีหรอื ถกู อาวุธยงิ จากฝ่ายตรงข้าม
4.2 บริเวณรอบฐานปฏิบัติการ หน่วยได้ทำคูติดต่อไว้รอบฐาน และได้มอบเขตรับผิดชอบ ให้แก่
หนว่ ยรองในการระวังปอ้ งกันท่ีตั้งโดยถกู ต้อง โดยแต่ละหน่วยได้สรา้ งคยู ิงขนึ้ ในเขตรับผิดชอบด้วย
4.3 การสร้างทีพ่ กั บนฐานปฏิบัตกิ าร เนื่องจากสถานที่คับแคบ ดังนั้นที่พกั บางแห่งหน่วยจึงสร้าง
คร่อมคูติดต่อ สำหรับการสร้างทีพ่ กั นั้น ได้สร้างแบบหลังคาปิดโดยใช้ไม้ปูขา้ งบนและใช้ดินวางทบั อกี ชัน้ หนึ่ง
ชัน้ บนสดุ ใช้หญา้ คา ตง้ั อยู่หลายแห่งโดยรอบ
4.4 สนาม ฮ. อยู่นอกฐานปฏบิ ตั ิการทางด้านทศิ ตะวันออก
5. การระวงั ป้องกนั และการวางเครอื่ งกดี ขวาง

39

5.1 ในเวลากลางวนั หน่วยจะวางยามไว้ 3 จุด สำหรับเวลากลางคนื วางไว้ 8 จดุ รอบฐานปฏิบัตกิ าร
การระวังปอ้ งกนั นอกฐานฯ ในเวลากลางวนั ได้สง่ หน่วย ลว.ออกปฏบิ ัตกิ ารรอบฐานปฏบิ ตั ิการเป็นประจำทุกวัน
สำหรบั ในเวลากลางคืนนาน ๆ ครั้ง จงึ จะส่งกำลงั ออกไปซุ่มโจมตกี ำลังของ ผกค. ตามข่าวท่ีไดร้ บั

5.2 บริเวณรอบฐานปฏิบัติการ ไม่มีการวางลวดหนามและลวดหีบเพลง ทั้งที่ฐานฯ นี้เป็นฐานฯ
ประจำและสรา้ งมาหลายปแี ล้ว และหนว่ ยเหนอื กไ็ ดส้ นับสนนุ ลวดหนาม และลวดหีบเพลงให้แก่ บก.พล.ม.สน.
จำนวนหลายครัง้ แล้ว

5.3 การวางเครื่องกีดขวาง หน่วยได้วางกับระเบิดชนิดต่าง ๆ ไว้รอบฐานฯ แต่มีจำนวนน้อยมาก
เครื่องกีดขวางท่ีวางไดแ้ ก่กบั ระเบดิ แบบ เอม็ .14, เอ็ม.16, พลุสดุด, เคลโม และกบั ระเบดิ แสวงเครอื่ ง ทำด้วย
กระสุน ค.81 ซ่งึ วางไวช้ นดิ ละประมาณ 2 แทง่ เท่านัน้

5.4 การเข้าออกบริเวณฐานปฏิบัติการหน่วยเคยปล่อยให้ราษฎรขึ้นไปบนฐานฯ ได้ นอกจากนั้น
ชาวเขาเผ่าถนิ่ จำนวน 3 นาย ซึ่งเปน็ คนนำทางของหนว่ ยได้เข้าออกฐานฯ เป็นประจำ ทำให้ราษฎรทราบท่ีต้ัง
และจดุ สำคัญ ๆ ของฐานฯ หมด เปน็ ต้นว่าท่ตี ้ัง บก.มว. ทตี่ งั้ ยิง ค. และคลงั กระสุนวัตถรุ ะเบิด เป็นตน้

เหตุการณ์กอ่ นวนั ปะทะ
1. เมื่อ 23 มี.ค. 18 เวลาใกล้ค่ำ ขณะที่พนักงานวิทยุทีฐ่ านฯ บ.ห้วยโก๋นกำลังใช้วิทยุตดิ ต่อกับหนว่ ย
ต่าง ๆ ตามปกตินนั้ ไดม้ ีสถานีวทิ ยสุ ัญญาณเรียกขานว่า“ทอง”สำเนียงพูดเปน็ คนไทยได้ขอพูดด้วยและแจ้งว่า
ตนอยหู่ ่างจาก บ.หว้ ยโก๋น ประมาณภเู ขา 6 ลกู และได้แจง้ ให้ทราบว่าขณะนผี้ บู้ ังคับบัญชาตนไดเ้ ตรยี มกำลังไว้
ที่จะเข้าโจมตี บ.ห้วยโก๋น หรือฐานฯ สนามบิน ตนเองมีความห่วงใยจึงแจ้งให้ทราบนอกจากนั้นได้พูดคุยถึง
สถานการณ์ในเขมร กรณี บ.นาทราย และวิจารณ์รัฐบาลไทย ฯลฯ หลังจาก 23 มี.ค. 18 สถานีวิทยุแห่งนี้ได้
ลักลอบผบู้ งั คับของตน ใช้วิทยพุ ูดคยุ กบั พนักงานวทิ ยุฐานฯ บ.ห้วยโกน๋ เป็นประจำ
2. ก่อนที่ ผกค. จะเข้าตีฐานฯ บ.ห้วยโก๋น ประมาณ 1 – 2 วัน บก.ทภ.3 สน. ทราบข่าวว่ามีกำลัง
ปทล.กลุ่มหนึ่ง ประมาณ 300 คน เตรียมการที่จะเข้าตี ม.หงสา ประเทศลาว แต่กำลังสว่ นนี้ได้หายไปบรเิ วณ
เมอื งเงิน ประเทศลาว ซงึ่ อยหู่ า่ งจาก บ.หว้ ยโกน๋ ไปทางทศิ เหนอื ประมาณ 10 กม. แต่ บก.ทภ.3 สน. ยงั ไม่ได้
แจง้ ให้ บก.พล.ม.ทราบ ฐานฯ บ.ห้วยโก๋น ก็ถูกเข้าตเี สียกอ่ น
3. เมื่อ 8 เม.ย. 18 ในตอนเช้า พัน.ร.212 ร้อย 3 ฐานฯ กม.21 และ พัน.ร.212 ร้อย 3 มว.2 ฐานฯ
บ.สบปืน ส่งกำลังออก ลว. โดยมีกำลังจากฐาน ฯ กม.21 จำนวน 21 นาย และฐานฯ บ.สบปืน จำนวน
10 นาย รวมท้งั สิน้ 31 นาย แต่ละหน่วย ลว. มี ผบ.มว.เป็น ผบ.หน่วย ลว.ได้ออก ลว. ตามเส้นทางเข้าสู่ฐานฯ
บ.ห้วยโก๋น (เพือ่ เตรียมการร่วมกันต่อสู้)
เหตุการณ์ในวันปะทะ (9 เม.ย. 19)
เวลาประมาณ 0450 ยามผลดั สุดท้าย ซ่ึงอยู่ทางด้านทศิ ตะวนั ออกเฉียงใตไ้ ด้ฉายไฟกราดไปยังบริเวณ
ทางขึ้นฐานและสนาม ฮ. ทำให้ ผกค. ซึ่งวางตัวอยูบ่ ริเวณน้ันหลบหลีกแสงไฟจนทำให้พลุสดุดที่วางไว้แตกขน้ึ
ยามจึงเข้าใจว่า ผกค.เข้ามาสดุดพลุสญั ญาณแล้ว จึงไดใ้ ช้อาวธุ ยงิ ไปท่ีบริเวณนัน้ พรอ้ มกับรัวระฆังให้สัญญาณ
ขึ้นเป็นการให้ทุกคนเข้าประจำแนว ในทันทีที่พลุสดุดแตกขึ้นนั้น ผกค.ก็ได้เริ่มเปิดฉากยิงด้วยอาวุธทุกชนิด
ได้แก่ ปรส.57, ค.61, จรวดอารพ์ จี ี และ ปลย.เอ.เค.47 เข้ามาในฐานฯ อยา่ งรุนแรงจากทุกทศิ ทาง พ้ืนที่ท่ีถูก

40

ระดมยิงอย่างรุนแรงมากที่สุดได้แก่พื้นที่ทางทิศตะวันออกของฐานฯ และที่ตั้งยิง ค. พร้อมกันนั้นกำลังของ
ผกค.กไ็ ด้เคลื่อนท่เี ขา้ มาประชิดฐานฯ ทุกทศิ ทางอย่างรวดเร็ว

ในขณะที่ ผกค.เริ่มเข้าโจมตีฐานฯ นั้น ร.ต.พงษ์ศักดิ์ ขันธวิธี ผบ.ฐานฯ บ.ห้วยโก๋น ได้ว่ิง
ออกมาจาก บก.มว.เพื่อสั่งการในการต่อสู้ ขณะที่วิ่งออกมานั้นก็ถูก ผกค. ซึ่งเข้ามาประชิดฐานฯ แล้ว ยิงด้วย
ปลย.เอ.เค.47 บริเวณหน้าอกหลายนัดต้องกลับเข้าไปใน บก.มว. และเสียชีวิตอยู่ใน บก.มว.นั้นเอง ส่วน
ร.ต.อุดม วิทยะเมธาดินทร์ ผบ.หน่วย ลว. จากฐานฯ กม.21 ได้ใช้จรวดเอ็ม.72 ทำการยิงต่อสู้ไปประมาณ
4 นัด ก็ถูกยิงด้วยจรวดอาร์พีจีเสียชีวิตทันที ร.ต.กำพล แจ่มมิน ผบ.หน่วย ลว.จากฐานฯ บ.สบปืน ซึ่งอยู่ใน
บก.มว.ดว้ ย จึงไดเ้ ขา้ ทำหนา้ ทีค่ วบคุม และอำนวยการสูร้ บต่อไป

ในการเข้าตี ผกค. ใช้หมู่บ้านเป็นแนวออกตี และดำเนินกลยุทธ์โดยอาวุธหนักประเภท ค. และ ปรส.
ยิงข่มไว้ กำลังที่เข้าประชิดที่ตั้งฝ่ายเราใช้การโจมตีด้วยจรวดอาร์พีจีและอาวุธประจำกาย หัวหน้า ผกค.
สั่งการเป็นภาษาลาวและภาษาต่างประเทศซึ่งไม่ทราบว่าเป็นภาษาอะไร โดยสั่งการให้ทางซ้ายเคลื่อนท่ี
ทางขวายงิ อยกู่ บั ที่ แบบทำการรบตามแบบ กำลังส่วนใหญข่ อง ผกค.เข้าประชิดฐานฯ ได้อย่างรวดเรว็ เน่อื งจาก
เส้นทางการเคลือ่ นทส่ี ะดวกและไม่มีเคร่ืองกดี ขวางมากนกั

สำหรับ ค.4.2 และ ค.60 ไม่สามารถทำการยิงตอบโต้ได้เลย เพราะว่า ผบ.หมู่ ค.ถูกยิงเสียชีวิตใน
ระยะเร่ิมแรก ประกอบกบั ทีต่ ้งั ยงิ ค. ถูกยงิ กดอย่างหนัก พลประจำปืนไม่สามารถไปประจำท่ีตั้งยิงได้ฝ่ายเรา
จงึ หมดโอกาสใช้ ค.ยงิ ตอบโตก้ ารเข้าตขี อง ผกค.ได้

ที่ฐานยิงปืนใหญ่ กม.21 ซึ่งอยู่ห่างจาก บ.ห้วยโก๋น ไปทางทิศตะวันตกประมาณ 7 กม.ได้สังเกตเหน็
แสงไฟและเสียงปืนขึน้ ทางฐานฯ บ.หว้ ยโก๋น และไดร้ ับการติดต่อแต่เพียงว่า ฐานฯ ถกู เข้าตีแล้วก็เงียบหายไป
โดยยังมิได้ถกู ร้องขอใหท้ ำการยิงสนับสนุน แต่ ผบ.ฐานฯ ปืนใหญ่ ก็ใช้ความริเริ่มยิงปืนใหญ่ไปยังจดุ ระดมยิง
ซ่ึงไดว้ างไว้ลว่ งหนา้ แล้ว หลังจากนน้ั พนกั งานวิทยุของฐานฯ บ.หว้ ยโก๋น ก็ได้ปรับการยงิ ใหโ้ ดยทำการยงิ ไปทาง
ทิศตะวนั ออกของฐานฯ ซึ่งเป็นทิศทางเขา้ ตีของ ผกค.

ในระยะเริม่ แรกของการเขา้ ตี ฝา่ ยเราเสยี ชีวติ และบาดเจบ็ เปน็ จำนวนมาก การควบคมุ และอำนวยการ
รบกระทำได้ยาก เพราะว่า ผบ.ฐานฯ เสียชีวิต กำลังบางส่วนต้องถอนตัวออกจากที่มั่นอย่างกระทันหัน แต่
ร.ต.กำพล ฯ ผบ.หน่วย ลว.จากฐานฯ บ.สบปืน ก็พยายามเข้าควบคุมอำนวยการอย่างใกล้ชิด กำลังที่ยัง
สามารถทำการต่อสูไ้ ดม้ ีประมาณ 40 คน ไดเ้ ข้าประจำทม่ี น่ั และทำการต่อสู้ตอ่ ไปโดยท่ี ร.ต.กำพล ฯ สามารถ
ควบคุมไดป้ ระมาณ 7 – 10 คน เทา่ น้ัน

หลังจากที่ ผบ.ร.212 ร้อย 3 ฐาน กม.21 ได้รับรายงานจากหน่วยว่า ถูกเข้าตี จึงได้รายงานไปยัง
พัน.ร.212 ซึ่งตั้งอยู่ที่ อ.ทุ่งช้าง และได้รายงานตามลำดับไปยัง บก.พล.ม.สน. เมื่อเวลา 0525 ตลอดจนขอ
การสนบั สนนุ การโจมตีทางอากาศ รวมทัง้ ขอรับการสนบั สนนุ กระสุน ป. แก่ฐานฯ กม.21 เพ่มิ เตมิ และเตรียม
สง่ กลับผู้บาดเจบ็ กับผู้เสยี ชีวติ

เวลา 0525 ผกค. ซึ่งเข้ามายึดฐานฯ ทางทิศตะวันออกได้ประกาศเป็นภาษาลาวว่า “ให้ทหารไทย
วางอาวุธและยอมแพเ้ สยี คอมมวิ นสิ ต์มสี ัจจะ จะไมท่ ำอนั ตรายแก่ผไู้ มม่ ีอาวธุ ” บา้ งก็ได้ยนิ ทหารลาวพูดกันว่า

41

“ทหารไทยนแ่ี น่เหมอื นกนั โวย้ ” และมีภาษาตา่ งประเทศอกี มากซง่ึ ฝา่ ยเราฟงั ไม่เขา้ ใจ แต่ฝา่ ยเราก็ได้ต่อสู้อย่าง
เหนียวแน่นต่อไป

เวลา 0530 พล.ม.สน. ไดส้ ่งั การใหห้ น่วยเก่ียวขอ้ งปฏบิ ตั ดิ งั ต่อไปนี้
- ให้ พนั .ร.212 จัดกำลัง 1 มว.ปล. พร้อมท่ีจะออกปฏบิ ัติการ
- ให้ พัน.ม.267 อ.เชียงกลาง จดั กำลงั 1 กองรอ้ ย พร้อมท่จี ะออกปฏบิ ตั กิ าร
- ให้ ตอนการบนิ ฯ เตรยี ม บต.19 ติดจรวดขึน้ สนบั สนนุ ทันที
- ขอ บ.จธ.2 จากฐานบินน่านขึ้นสนับสนนุ ทันที
- ให้ ชปบ.ทบ.32 จดั เตรยี ม ฮ.พรอ้ มทจี่ ะส่งกลับผู้บาดเจ็บและผู้เสียชีวติ ตลอดจนส่งกำลังบำรุง

เพิ่มเตมิ
- รายงานเหตุการณ์ไป บก.ทภ.3 สน. และขอรับการสนับสนุน ฮ.ติดอาวุธและการโจมตี

ทางอากาศเพม่ิ เติม
เวลา 0555 ร.ต.กำพล ฯ เข้าใจว่าฝ่ายเราเหลือไม่ถึง 10 นาย ในขณะที่ ผกค.ที่เข้าตีมีจำนวนมาก

(ไม่ตำ่ กวา่ 200 คน) และยงั คงใช้ความพยายามที่จะเข้ายึดฐานฯ บ.หว้ ยโก๋นใหไ้ ด้ ร.ต.กำพล ฯ จึงได้ตัดสินใจ
ขอให้ ป.ยิงกระสุนแตกอากาศเหนือฐานฯ ทางทิศตะวันออกเพื่อที่จะทำลายการเข้าตีของ ผกค. จากผลของ
การยงิ ทำให้ ผกค.ต้องหยุดชะงักการเคลอ่ื นทอ่ี ย่างได้ผล และกำลังบางส่วนตอ้ งถอนตวั กลับไป

เวลา 0715 บ.จธ.2 จำนวน 1 เครื่อง อยู่เหนือเป้าหมาย และสนับสนุนด้วยการโจมตีทางอากาศ
แตป่ ฏิบัตงิ านได้ 10 นาที ปนื ตดิ ขัดตอ้ งกลบั ไปเปลย่ี นชน้ิ ส่วนอะไหลท่ ฐี่ านบนิ นา่ นแลว้ กลับมาสนบั สนุนต่อไป

เวลา 0830 ฮ.ท.1 จำนวน 4 เครื่องเดินทางถึง บก.พัน.ร.212 อ.ทุ่งช้าง และส่งกระสุน ป. ให้ฐาน ฯ
กม.21 แล้วเตรียมส่งกำลังเพิ่มเติมให้แก่ฐานฯ บ.ห้วยโก๋นตลอดจนรับผู้บาดเจ็บและเสียชีวิตกลับ ต่อมา
ฮ.ขดั ข้อง 1 เคร่อื ง คงเหลอื ใช้การได้ 3 เครื่อง

เวลา 0940 – 1120 บ.จธ.2 ขึ้นสนับสนนุ ทางอากาศต่อไป
เวลา 1000 – ฮ.ติดอาวุธ จำนวน 2 เครื่อง เดินทางจาก ฉก.พล.4 อ.เชียงคำ จว.ช.ร. ถึง
บก.พล.ม.สน. รับฟังสถานการณแ์ ละข่าวสารขัน้ ต้น แล้วเดนิ ทางถึง อ.ทุ่งช้าง ขน้ึ สมทบ พนั .ร.212 เตรียมการ
เพิม่ เติมกำลงั ให้ฐานฯ บ.ห้วยโก๋น ต่อไป
เวลา 1050 พนั .ร.212 ส่งกำลัง 1 มว.ปล. โดย ฮ.ท.1 จำนวน 3 เคร่ืองเพ่อื ไปลงทางทิศตะวันตกของ
ฐานฯ แตไ่ ม่สามารถลงได้เพราะ ผกค.ยงิ ตา้ นทานอยา่ งหนัก จงึ ต้องเดนิ ทางกลบั อ.ทุ่งชา้ ง
เวลา 1200 ฮ.ท.1 จำนวน 3 เครอ่ื ง ไดพ้ ยายามนำกำลังไปลงทางทิศตะวันตกของฐานฯ บ.หว้ ยโกน๋ อีก
ภายใตก้ ารยิงสนบั สนุนของ ฮ.ติดอาวธุ แต่ขณะ ฮ.ลำแรกร่อนลงใกลจ้ ะถึงพ้ืน ก็ถกู ยิงอยา่ งหนัก ทหารบาดเจ็บ
3 นาย ฮ.ทัง้ หมดจงึ ตอ้ งเดินทางกลับ อ.ทงุ่ ชา้ งอกี เพื่อวางแผนใหม่
เวลา 1245 – 1500 บ.โอวี – 10 อย่เู หนอื เป้าหมายและสนับสนนุ การโจมตีทางอากาศ
เวลา 1300 – 1440 บ.จธ.2 อยเู่ หนอื เป้าหมายและสนับสนุนการโจมตที างอากาศ

42

เวลา 1300 เนื่องจากฝ่ายเราได้รับการสนบั สนนุ จากกำลังทางอากาศและปืนใหญ่อยา่ งสมบรู ณ์ และ

ต่อเนื่อง ผกค. ท่เี กาะอย่รู อบฐานฯ ถอนตวั ห่างออกไปทำให้การปะทะเบาบางลง หน่วยจงึ ได้ส่งกำลังเข้าตรวจ

คน้ และสามารถควบคมุ ฐานฯ ท้งั หมดไวไ้ ด้เช่นเดิม

เวลา 1525 – 1600 บ.จธ.2 อยู่เหนอื เปา้ หมายและสนบั สนุนการโจมตีทางอากาศ

เวลา 1535 พัน.ร.212 ส่งกำลัง พัน.ม.267 ร้อย 3 ไปลงที่ฐานฯ บ.ห้วยโก๋น ภายใต้การคุ้มกันของ

กำลังทางอากาศ และสามารถส่งกำลังลงได้ในเที่ยวแรกพร้อมกับรับผู้บาดเจ็บ จำนวน 16 นาย ออกมาได้

หลงั จากน้นั กไ็ ดท้ ยอยสง่ กำลงั ไปเพม่ิ เตมิ จนครบ 1 มว.ม. การรับผ้บู าดเจบ็ และเสียชวี ิตสง่ รพ.น่าน เรียบร้อย

เมอ่ื เวลา 1930

เวลา 1600 – 1800 บ.โอวี – 10 อยู่เหนอื เปา้ หมายและสนบั สนุนการโจมตที างอากาศ

สรปุ ผลการปฏบิ ตั ิ

- เหตุการณ์ใน 9 เม.ย. 18 กำลัง ผกค. ไม่สามารถยึดฐานปฏิบัติการ บ.ห้วยโก๋นได้ เพราะฝ่ายเรา

ต่อสู้อย่างเหนียวแน่น ภายใต้การสนับสนุนด้วยการโจมตีทางอากาศ และการยิงของปืนใหญ่อย่างต่อเนื่อง

นอกจากาน้นั บก.พล.ม.สน. ยงั สามารถส่งกำลงั เพ่มิ เติมให้แก่ฐานฯ รับผู้บาดเจบ็ และเสียชวี ิตกลบั มาได้ในเวลา

ตอ่ มา

- สำหรบั ราษฎร บ.ห้วยโกน๋ ไดเ้ ดนิ ทางอพยพหนีไปอยู่ทเ่ี มอื งเงิน ราชอาณาจักรลาวทั้งหมู่บ้านเม่ือ

09 เม.ย. 18

- จากแหล่งข่าว ทำให้ทราบในภายหลังว่า กำลังของ ผกค.ที่เข้าโจมตีฐานปฏิบัติการ บ.ห้วยโก๋น

ประกอบด้วย ชาวเขาเผา่ ถนิ่ , แมว้ และไทย สำหรบั กำลงั สว่ นใหญ่เป็นชาวเขาเผ่าถนิ่ แตง่ กายดว้ ยชดุ เขียวและ

ชดุ เขียวพราง และคาดว่ากำลัง ผกค.กล่มุ นี้ นา่ จะเป็นกำลงั ทมี่ าจาก ดอยภูแว หรือผาแดง สำหรับการสูญเสีย

ของ ผกค.นั้น แหลง่ ขา่ วได้เหน็ ผกค.ลำเลยี งศพ ผกค.ทเี่ สียชีวิตประมาณ 30 คน ผา่ นหมู่บา้ นทางทศิ ตะวันออก

และยังมผี บู้ าดเจบ็ อีกประมาณ 50 คน ตามรายละเอียดในท้ายเร่ือง

- ในระหว่างการปะทะกันถึงขั้นตะลุมบอนนั้น ฝ่ายเราจำได้ว่ากำลังของ ผกค.ที่เข้ามายึดฐานฯ นนั้

มรี าษฎร บ.สบปนื และห้วยโกน๋ ร่วมด้วย

- จากการจัดกำลังตรวจค้นบริเวณรอบฐานปฏิบัติการเมื่อ 10 เม.ย. 18 พบศพผู้เสียชีวิตฝา่ ยเราอกี

1 นาย และอาวุธยุทโธปกรณ์อื่น ๆ จำนวนมาก

การสูญเสยี

ฝ่ายเรา เสียชวี ติ 17 นาย

บาดเจ็บ 24 นาย

ผกค. กำลังพล

- เสียชีวติ จากการประมาณการของนักบินฝ่ายเราหลายสบิ คน

- เสียชีวติ จากการเห็นของแหล่งขา่ วประมาณ 30 คน

- บาดเจ็บจากการเหน็ ของแหล่งขา่ วประมาณ 50 คน

อาวุธยทุ โธปกรณ์ทฝ่ี า่ ยเรายึดได้

43

- ปลย.เอเค 47 จำนวน 4 กระบอก

- เคร่อื งยงิ จรวดอารพ์ ีจี จำนวน 1 กระบอก

- ธงแดงรูปคอ้ นเคียว จำนวน 1 ผืน

- กระสุนและวัตถรุ ะเบิดตลอดจนสิง่ อปุ กรณจ์ ำนวนหนึ่ง

วิเคราะห์ผลการปฏิบตั กิ ารของท้งั สองฝา่ ย

1. การเขา้ โจมตีฐานปฏบิ ัติการ บ.ห้วยโก๋น ของ ผกค.ครงั้ น้ี นบั เปน็ คร้งั แรกท่ี ผกค.ใช้กำลังอย่างเป็น

ปึกแผ่นเข้าปฏิบตั ิการในลักษณะการรบตามแบบ แม้ว่า ผกค.จะไมส่ ามารถยึดและทำลายฐานปฏิบัติการของ

ฝา่ ยเราได้ตามความมุ่งหมา แต่ก็สามารถทำความสูญเสียให้แก่ฝ่ายเราได้เป็นอันมาก ในส่วนท่เี ปน็ ความสำเร็จ

ของ ผกค.เกิดจากปัจจยั ต่าง ๆ ดงั นี้.-

1.1 ผกค.มีการเตรียมการล่วงหน้า ได้แก่ การขนย้ายอาวุธหนักมาใช้ และมีการสืบสภาพภายใน

ที่ตั้งของฝ่ายเราโดยอาศัยชาวบ้าน ซึ่งเคยเข้าไปขายของในฐานฯ นอกจากนีก้ ารที่ฝา่ ยเราเคยโต้ตอบทางวทิ ยุ

กับ ผกค.กอ่ นหน้าเหตกุ ารณ์ ก็อาจเป็นการลวงและทำให้ ผกค.ไดท้ ราบขา่ วสารเกย่ี วกับฝา่ ยเราเพมิ่ ขึ้น รวมทั้ง

สามารถรบกวนความถีข่ องฝา่ ยเราไดถ้ กู เมือ่ เกดิ เหตกุ ารณ์

1.2 ผกค.รวมกำลงั ได้เหนือกว่าฝ่ายเรา และปฏิบัติการเข้าสู่ที่มน่ั ฝ่ายเราอย่างจู่โจมโดยใช้อาวุธยิง

สนับสนุนอย่างรุนแรง ซึ่งทำให้ฝ่ายเรามีผู้เสียชีวิตถึง 10 นาย บาดเจ็บกว่า 20 นาย ในห้วงระยะเวลาเพียง

30 นาทีแรก

1.3 มรี าษฎรในพนื้ ที่บางส่วนให้การสนบั สนุน

2. การปฏบิ ัตขิ องฝา่ ยเราในการต่อสู้กบั การเข้าตขี อง ผกค.ครงั้ น้ี นับได้ว่าเปน็ ไปอยา่ งทรหด แม้ว่าจะ

เสยี เปรยี บในด้านอำนาจกำลงั รบท่ีมีอยขู่ ณะนัน้ สำหรับปจั จัยเกยี่ วขอ้ งท่ีทำให้ฝ่ายเรามกี ารสูญเสียมากในการ

รบเพื่อป้องกันรักษาท่มี ่นั คอื

2.1 ระบบการป้องกันฐาน ได้แก่ เครื่องกีดขวาง เครื่องเตือนภัย กฎการ รปภ.ที่ตั้ง และ

การเฝ้าตรวจ ขาดประสทิ ธภิ าพทำให้ ผกค. เขา้ ถึงท่มี ่นั ได้อยา่ งรวดเร็วเมอ่ื เริม่ การปฏิบตั ิ และโจมตีจุดสำคญั ได้

อยา่ งถูกต้อง

2.2 สภาพที่ตั้งเสียเปรยี บ เนื่องจากมีท่ีสูงข่มอยู่รายล้อมและราษฎรในพื้นที่ไม่สนับสนนุ ฝา่ ยเรา

เท่าท่ีควร

2.3 ปจั จัยสำคญั ซึ่งทำใหฝ้ ่ายเรารอดพ้นจากการถกู ยดึ ครองทม่ี ่ัน จนสถาปนาการปอ้ งกนั และตอบ

โต้ได้ในเวลาต่อมา คือ การติดต่อสื่อสารซึ่งยังพอใช้การได้, ที่ตั้งฐานอยู่ในระยะยิงของ ป., ฐาน ป. ไม่ถูก

รบกวน, กำลังพลที่เหลืออยู่ และผู้ทำหน้าที่ ผบ.หน่วย มีขวัญกำลังใจการตอ่ สู้อยา่ งดีเย่ียมแม้จะอยู่ในสภาพ

ท่ถี ูกกดดัน

44

บทเรยี นจากการรบ
การปฏิบัติของฝ่ายเราในการต่อสู้เพื่อป้องกันฐานปฏิบัติการ ทำให้ได้รับบทเรียนที่เกี่ยวข้องกับ
ระบบการป้องกนั ฐาน และการปฏบิ ตั ขิ ณะเผชญิ สถานการณ์ ดงั นี้
1. ระบบป้องกนั ฐาน

1.1 ฐานปฏิบัตกิ ารหว้ ยโก๋น ต้ังอยใู่ นภูมิประเทศทเ่ี สียเปรยี บ เนอื่ งจากมที ส่ี ูงข่มหลายแหง่ และเป็น
พื้นทแี่ คบ เพราะฉะนั้น ฝ่ายเราจำเป็นตอ้ งมรี ะบบปอ้ งกนั ท่เี พียงพอเพื่อชดเชยความเสียเปรียบของสภาพที่ต้ัง
โดยใชม้ าตรการเชงิ รุกและเชงิ รับ

1.2 ระบบปอ้ งกนั เชงิ รับ เชน่ ลวดหนาม พลุสดดุ และทนุ่ ระเบดิ กับระเบิดหากมกี ารผสมผสานใช้
อย่างสมบูรณ์โดยรอบ และมีระยะหา่ งจากฐานเพยี งพอ ก็จะทำให้ฝ่ายตรงข้ามไม่สามารถเข้าถึงที่ตั้งได้อย่าง
รวดเรว็ ฝ่ายเราจะไดร้ บั การแจง้ เตือนไดท้ นั กอ่ นทีฝ่ ่ายตรงขา้ มจะเขา้ ประชดิ ถงึ ตัว

1.3 ระบบป้องกันเชิงรุก ได้แก่ การควบคุมภูมิประเทศสำคัญ และการ ลว. เฝ้าตรวจ จะต้องเพม่ิ
ความถ่ใี นการปฏิบัติเมื่อมีสง่ิ บอกเหตหุ รอื ไดร้ ับการแจ้งเตือน ในวันทเ่ี กิดเหตุการณ์ กำลงั ที่ฐานไม่ได้ออก ลว.
รอบฐานเชน่ ท่ีเคยปฏบิ ัติทุกวนั เนอ่ื งจากทราบว่ากำลังทีฐ่ านฯ กม.21 และ ฐาน ฯ สบปนื จะเดินทางมาเพ่ิมเติม
กำลัง ทำให้ฝ่ายเราพลาดโอกาสในการพิสูจน์ทราบความผิดสังเกตในพื้นที่หากฝ่ายตรงข้ามมีการเคลื่อนไหว
เกิดขึ้นแลว้

1.4 กฏการรักษาความปลอดภัยของฐานฯ ซงึ่ มีจดุ ออ่ นเน่อื งจากเคยมชี าวบา้ นเขา้ ไปขาย
ของในฐาน รวมทั้งการใช้ประโยชน์จากราษฎร บ.ห้วยโก๋น ให้เป็นคนนำทางทั้งสองกรณีนี้ น่าจะเป็นเหตุให้
ผกค.อาศัยสืบสภาพภายในที่ตั้งของฝ่ายเราได้ การที่คนนำทางของหน่วยจำนวน 2 คน หายไปจากหมู่บ้าน
ประมาณ 2 วนั ก่อน ผกค.เข้าโจมตีเป็นกรณีที่ยนื ยันไดท้ างหนึ่ง

1.5 การวางตำบลยิงป้องกนั ฐานของ ป.ไว้ลว่ งหน้า และการมีความคิดริเรมิ่ ของหน่วยยิงสนับสนุน
โดยไม่ต้องรอใหม้ ีการร้องขอการยิง เป็นการเสี่ยงที่คุ้มค่าเพราะช่วยให้ฝ่ายเรายับยั้งการหนุนเน่ืองของ ผกค.
ไดอ้ ยา่ งรวดเร็ว และทำให้กำลังพลในฐานฯ มขี วัญกำลงั ใจดีขน้ึ

2. การปฏบิ ตั ขิ ณะเผชญิ สถานการณ์
2.1 ขวัญและกำลังใจในการสู้รบของกำลังพลเป็นสิ่งสำคัญยิ่ง เพราะจะแสดงออกไดอ้ ยา่ งชัดเจน

เมือ่ เกิดเหตกุ ารณ์คับขนั การทฝ่ี ่ายเราสามารถยนื หยัดตอ่ สู้ถงึ ขนั้ ประชิดตัวได้อย่างเหนยี วแน่น แม้จะมีกำลัง
น้อยกว่า, การดำรงการตดิ ต่อสือ่ สารกับหน่วยเหนือไวไ้ ด้ และการปรับการยิงสนับสนุนเพ่ือยบั ยั้งฝ่ายตรงข้าม
ในสภาวะทมี่ กี ารกดดนั อย่างรุนแรง ยอ่ มจะเปน็ สิ่งชีว้ ดั ได้เปน็ อย่างดี

2.2 กำลังพลทุกระดบั จะตอ้ งมลี ักษณะผ้นู ำ เพื่อให้สามารถควบคุมสถานการณ์และทำการต่อสู้เป็น
หนว่ ยต่อไปไดท้ กุ โอกาสโดยเฉพาะในยามท่มี กี ารสญู เสียผ้บู งั คับบญั ชา เหตุการณค์ รั้งนี้หาก ผบ.หน่วย ลว.ของ
ฐานฯ บ.สบปืน ไมเ่ ขา้ ทำหน้าทแ่ี ทนโดยปลอ่ ยใหต้ ่างคนต่างตอ่ สู้ ก็อาจจะไมส่ ามารถตา้ นทาน ผกค. ได้

2.3 หน่วยไม่ได้ใช้อาวุธ ค.4.2 และ ค.60 ตอบโต้เนื่องจาก ผบ.หมู่ เสียชีวิต รอง ผบ.หมู่ ลาพัก
และพลประจำปืนถูกกดดันด้วยการยิงจากฝ่ายตรงข้าม นอกจากนี้ทุ่นระเบิดเคลโมที่วางดักไว้ก็ไม่ได้ใช้
เนื่องจากกำลังพลไมท่ ราบจุดกด ผูท้ ่ีทราบจดุ กดไดแ้ ก่ ผบ.มว. และ ผบ.หมู่ ซ่ึงเสยี ชีวิตไปแลว้ ประเดน็ ดงั กล่าว

45

น้ี หนว่ ยนา่ จะตอ้ งพจิ ารณาอย่างรอบคอบ เพอ่ื ให้เกิดความสมดุลระหว่างความปลอดภัยของหน่วย, การรักษา
ความลับของระบบป้องกัน, การกระจายความรบั ผดิ ชอบไดอ้ ย่างเหมาะสม และการทำหนา้ ที่ทดแทนซงึ่ กันและ
กนั ในยามฉกุ เฉิน

2.4 ระบบการยิงฉากปอ้ งกนั ขั้นสุดท้ายล้มเหลว เน่อื งจากฝ่ายตรงข้ามเข้าประชิดถึงที่มั่นแล้วและ
แตล่ ะคนต้องตอ่ สกู้ ับกำลัง ผกค.ทีเ่ ผชญิ หนา้

2.5 แผนการติดต่อสือ่ สารขาดประสิทธิภาพ เนื่องจากไมไ่ ด้เตรยี มความถี่สำรองไว้ล่วงหน้า ทำให้
เกิดปัญหาเมื่อถูกรบกวน และเมื่อมีหลายหน่วยใชก้ ารตดิ ต่อสื่อสารในข่ายเดียวกนั หลังจากหนว่ ยเหนอื ไดร้ ับ
รายงานแล้ว
ยทุ ธการผาเมืองเผดจ็ ศกึ ในปี ๒๕๒๔
กล่าวทว่ั ไป

จากการพิสูจนท์ ราบของฝา่ ยเราโดยต่อเนอ่ื งได้พบวา่ พน้ื ท่บี ริเวณเขาคอ้ , เขายา่ , หว้ งสะเดาะพง และ
บ.หนองแมน่ า นน้ั เปน็ ท่ีตั้ง บก.เขตใต้ หรือ บก.เขต ๑๕ และหนว่ ยใน บก.เขตใตข้ อง พคท. มอี ทิ ธิพล
ครอบคลมุ ท่ัวบริเวณหมู่บ้านชาวเขาโดยรอบ และเปน็ ฐานทีม่ ่ันซ่ึงอย่ลู ึกเขา้ มาในตอนกลางของประเทศมาก
ทส่ี ุด จากพืน้ ทดี่ ังกลา่ วนี้ พคท.สามารถแผอ่ ิทธิพลลงมาทางใต้และทางตะวนั ตกเพ่ือลงสู่พน้ื ราบในบรเิ วณ
ใกล้เคยี งไดต้ ามลำดับ จงึ นับว่าพืน้ ท่ีนมี้ คี วามสำคัญทางยทุ ธศาสตร์อย่างย่ิงตอ่ ฝ่ายเรา

ในหว้ งระยะเวลาสบิ กวา่ ปกี ่อนหนา้ นี้ ทภ.๓ สน. ได้เคยส่งกำลงั เขา้ ปฏบิ ัติการในพนื้ ท่นี ้มี าแลว้ หลาย
คร้ัง แตก่ ็เป็นการปฏิบัติการในรปู ของการคน้ หา, พสิ ูจน์ทราบและการล้อมปราบในระยะเวลาอนั สัน้ ด้วยกำลงั
คอ่ นขา้ งจำกดั ประกอบกับพน้ื ท่ีดังกลา่ วนี้ มลี ักษณะภมู ปิ ระเทศที่เกื้อกูลตอ่ การหลบซ่อนซอ่ งสุมกำลังของ พค
ท.อยา่ งดยี ิ่ง ในขณะเดียวกันกเ็ ป็นอปุ สรรคขัดขวาง และสร้างความยากลำบากในการเข้ากวาดลา้ งของฝา่ ยเรา
จึงทำให้การปฏิบัติดงั กลา่ วไดผ้ ลน้อย และไมส่ ามารถทำลายขุมกำลงั หรอื ขจดั อิทธิพลของฝา่ ยตรงข้ามให้ลดลง
ได้ทางราชการจึงได้เลง็ เห็นความสำคัญของพ้นื ทน่ี ้ี และมแี นวความคิดว่าการทจ่ี ะใชก้ ารปฏบิ ตั กิ ารทางทหารแต่
อยา่ งเดียวย่อมจะสำเรจ็ ได้ยาก ฝา่ ยเราจำเป็นจะตอ้ งใชก้ ารพฒั นาซ่งึ เป็นมาตรการทางการเมืองเขา้ ดำเนินการ
ควบคู่กนั ไปซึง่ แมจ้ ะเห็นผลช้าและตอ้ งส้นิ เปลอื งมากแต่ก็คงจะไดผ้ ลแนน่ อนกว่าทบ.และส่วนราชการ
ท่เี กี่ยวข้องจึงไดก้ ำหนดโครงการยุทธศาสตร์พัฒนาขึน้ เรยี กวา่ โครงการพัฒนาลมุ่ น้ำเขก็ โครงการน้เี รมิ่ ตน้
ดำเนนิ การตง้ั แตป่ ลายปี ๒๕๑๙ สำหรบั ในพ้ืนที่เขาคอ้ นี้ มีเปา้ หมายที่จะสร้างทางจาก บ.ทงุ่ สมอ และ
บ.นาง่ัว ผ่านทุ่งสะเดาะพงไปยงั บ.หนองแมน่ า และนำราษฎรอาสาสมัครเขา้ ทำกนิ ในพน้ื ท่สี องข้างทางจนถงึ
บ.หนองแม่นา ซ่งึ จะสร้างเป็นชมุ ชนขนาดใหญข่ ้นึ ในข้ันสุดท้ายของโครงการ

การดำเนินการตามโครงการน้ีถูก ผกค. ขัดขวางอยา่ งรุนแรงมาต้ังแตเ่ ริ่มต้น แต่ฝ่ายเราก็ได้พยายาม
ต่อสูฝ้ ่าฟันอุปสรรคต่างๆ จนสามารถสร้างทางและนำราษฎรอาสาสมัครเขา้ ไปทำกนิ ไดถ้ ึงบริเวณเขาคอ้
(เขาปางก่อ) เม่ือประมาณเดอื น พฤษภาคม ๒๕๒๒ และทางด้าน บ.นาง่ัว เราสามารถสร้างทางเข้าไปได้
๑๕ กม. แมว้ ่าโครงการนย้ี ังไม่สำเร็จลุล่วงไปตามเป้าหมาย แตผ่ ลงานเทา่ ท่ีผา่ นมาจนถึงก่อนยทุ ธการน้ไี ด้
เปน็ ท่ีประจักษ์วา่ ฝ่ายเราสามารถลดอิทธิพลของผกค.ลงอย่างเหน็ ไดช้ ัด โดยจะเหน็ ได้จากการทีฝ่ ่ายเราสามารถ
เดินทางจาก บ.ทุ่งสมอ ไปจนถงึ เชิงเขาค้อได้อยา่ งปลอดภยั ส่วนทางดา้ น บ.นางั่ว ก็เช่นเดียวกัน ซงึ่ ก่อนเรม่ิ

46

โครงการนเี้ ราไมส่ ามารถเข้าไปได้ จงึ เปน็ สง่ิ พิสูจน์ว่าฝา่ ยเราไดด้ ำเนนิ การมาถกู ทางแล้ว หากได้ดำเนนิ การ
ตอ่ ไปจนถึง บ.หนองแมน่ า ตามโครงการเมือ่ ใดเราก็จะสามารถขยายพืน้ ทอ่ี ทิ ธพิ ลของฝา่ ยเราใหก้ ว้างขวาง
ออกไปไดต้ ามลำดบั และในขณะเดียวกนั ฝา่ ยตรงขา้ มกย็ อ่ มจะต้องถกู จำกัดพื้นทีแ่ ละอทิ ธพิ ลลงตามลำดบั

การสร้างทางน้ตี ้องไปหยดุ ชะงักอยู่ทเี่ ชิงเขาคอ้ ดา้ นเหนือนน้ั เกดิ จากปัญหาภายในบรษิ ทั ผู้รับเหมา
สร้างทางสายนี้ ซ่ึงทำใหโ้ ครงการพฒั นาลุม่ แมน่ ้ำเขก็ ต้องพลอยหยุดชะงกั ไปด้วยเปน็ เวลานานเกือบ ๒ ปี
ทางด้าน พตท.๑๖๑๗ ก็ไม่สามารถปฏิบตั ิงานคืบหน้าต่อไปได้ตามลำพังเพราะมกี ำลงั จำกดั มากต่อมาในเดอื น
มกราคม ๒๕๒๔ ทางราชการไดโ้ อนการสรา้ งทางมาให้ ทภ.๓ ดำเนินการตอ่ ไปประกอบกบั ในหว้ งระยะเวลา
น้ที าง ศปก.ทบ.ได้เรง่ รัดและสนับสนนุ ให้ ทภ.ต่าง ๆ ปฏิบตั กิ ารเชิงรุกต่อท่ีหมายจำกดั ทุกพ้ืนท่ี พตท.๑๖๑๗
จึงได้ผสมผสานการปฏบิ ัติทีจ่ ะดำเนินการตามโครงการพัฒนาลุ่มน้ำเข็กใหค้ ืบหน้าต่อไป และทำการรกุ ตอ่ ท่ี
หมายจำกดั ตามนโยบายของ ทบ. ในพื้นท่ีเขาคอ้ , เขาย่า และ บ.หนองแม่นา โดยให้ชอ่ื แผนวา่ “แผนยุทธการ
ผาเมืองเผด็จศกึ ” การปฏิบัตกิ ารรบในครงั้ น้มี แี นวความคดิ ในการปฏบิ ัตแิ ตกต่างจากการปฏิบัตกิ ารกวาดล้าง
ครงั้ อ่ืน ๆ ในประเด็นสำคญั คือจะต้องยดึ ที่หมายตา่ ง ๆ ไวอ้ ย่างถาวรเพื่อดำเนินการพฒั นาตอ่ ไปตามโครงการ
พัฒนาลุ่มน้ำเข็ก มิใชเ่ ปน็ การกวาดล้าง แลว้ ถอนกำลังเช่นทีเ่ คยปฏิบัติมาแลว้ ซงึ่ เปน็ การเปิดโอกาสให้ฝ่ายตรง
ข้ามหวนกลับมาใช้ประโยชนใ์ นพนื้ ท่ีเดมิ ได้อกี และจะทำให้ฝา่ ยเราตอ้ งใช้เวลากวาดล้างคร้งั แลว้ ครง้ั เล่าอย่าง
ไมม่ ีวนั จบสน้ิ
ความสำคญั ของพืน้ ท่ีและภมู ปิ ระเทศสำคัญ

พนื้ ทเี่ ขาคอ้ – หนองแม่นา เป็นพน้ื ทกี่ ารส้รู บมานานตัง้ แต่ปี ๑๒ คอมมวิ นิสตไ์ ดเ้ คลื่อนยา้ ยกำลังเข้า
มาซอ่ งสุมอยูต่ ั้งแต่ปี ๑๑ การปะทะครง้ั แรกเกิดขน้ึ ท่ีบริเวณ บ.ท่งุ สมอ (คิวยู ๑๘๘๗) ใน มี.ค. ๑๒ โดย
กำลังของพันพเิ ศษ ค่ายสฤษดเิ์ สนา ซมุ่ โจมตีขบวนลำเลียงของ ผกค. ตามฐานข่าวท่ีได้รับ การปฏิบตั ใิ นคร้ัง
นั้น ขา่ วสารถูกตอ้ งแตก่ ำลงั ผกค.มีมากกวา่ ขา่ วท่ไี ด้รบั คอื ผกค.มี ๓๐ – ๔๐ คน (ฐานข่าวมี ๑๕ คน) ผลการ
ปฏิบตั ิ ผกค.เสียชีวิต ๑๑ คน ฝ่ายเราเสยี ชวี ิต ๔ นาย, บาดเจบ็ ๑ นาย จากน้ันก็มีการสู้รบเรื่อยมามกี าร
สญู เสียเคร่อื งบนิ , อาวุธยุทโธปกรณ์ และกำลังพลเป็นจำนวนมาก แต่ฝ่ายเราก็ยังไม่สามารถกวาดล้างอิทธิพล
ของ ผกค.ไดห้ มดไปจากพนื้ ท่ไี ด้ กองทัพบกและกองทัพภาคที่ ๓ ไดพ้ จิ ารณาเห็นความสำคญั ทางพ้นื ท่ีเขาค้อ
– หนองแม่นา และไดก้ ำหนดให้เปน็ พน้ื ท่เี ปา้ หมายซงึ่ พตท.๑๖๑๗ จะตอ้ งกวาดล้างและเอาชนะคอมนิวนสิ ต์
ใหไ้ ดอ้ ยา่ งเรง่ ด่วน โดยมเี หตผุ ลดงั น้ี.-

๑. พืน้ ทเ่ี ขาคอ้ – หนองแม่นา มีภเู ขาสงู ๆ ล้อมรอบ มีแมน่ ำ้ ไหลผ่านกลางคือแม่นำ้ เข็ก และมี
พ้นื ทรี่ าบบนภเู ขาอยู่กลางพืน้ ทีไ่ มม่ ถี นน แต่มีความอดุ มสมบูรณ์ มีพืน้ ที่กวา้ งนับรอ้ ยตารางกิโลเมตร จงึ ยาก
แกก่ ารนำกำลังเข้าไปกวาดล้าง

๒. เขาคอ้ เป็นพืน้ ท่ีอยกู่ ลางใจประเทศ กลา่ วคืออยหู่ า่ งจาก อ.แม่สอด จว.ตาก ประมาณ ๔๐๐
กม. และอยู่ห่างจาก กรุงเทพฯ – เชยี งใหม่ – นครพนม ประมาณ ๔๐๐ กม. เท่า ๆ กัน

๓. พน้ื ทต่ี ิดตอ่ ระหว่าง ทภ.๑, ทภ.๒ และ ทภ.๓ เมื่อพน้ เทือกเขาใหญท่ างใต้ของเขาคอ้ ไปแลว้ ก็จะ
ลงสู่ภาคกลาง เทือกเขาลพบุรี – สระบรุ ี ไปจนถึง อ.ปากช่อง จว.นครราชสมี า ฉะน้นั หากเราไมส่ ามารถขับ

47

ไล่ ผกค.ออกจากพนื้ ทีไ่ ด้ และหาก ผกค. สามารถเช่อื มโยงเขตงานระหวา่ งภาคอีสานและภาคกลางได้แล้ว

ความมน่ั คงของชาติจะอย่ใู นสภาวะที่ล่อแหลมอย่างยง่ิ

๔. ภูมปิ ระเทศสำคัญ

๔.๑ เขาค้อปางก่อ ( ควิ ยู ๑๒๓๗ )

๔.๒ เขาย่า ( ควิ ยู ๑๐๓๐ )

๔.๓ บ.หนองแม่นา ( ควิ ยู ๐๒๓๑ )

๔.๔ เขาตะเคยี นโง๊ะ ( ควิ ยู ๐๖๓๔ )

๔.๕ เขาปู่ ( พยี ู ๙๖๔๘ )

๔.๖ แมน่ ำ้ เข็ก ซึ่งไหลจากใต้ไปทางเหนือ

นอกจากน้นั ยังมพี ื้นที่ท่ีเหมาะแกก่ ารเพราะปลกู ๓ พื้นท่ี คือ พื้นท่ีระหว่างเขาคอ้ – เขา

ตะเคยี นโง๊ะ, พนื้ ท่ี บ.หนองรางช้าง – บ.หนองแม่นา – ทงุ่ แสลงหลวง และพน้ื ทด่ี า้ นใต้เขายา่ บรเิ วณ บ.

เลา่ ลือ –เล่าเน้ง

ความมุ่งหมาย ยุทธการผาเมอื งเผด็จศึก มีความมุ่งหมายดังน้.ี -

๑. เพ่อื ทำลายกองบัญชาการสศู้ กึ แนวหน้าของ ทปล.เขตงานท่ี ๑๕ กองกำลังติดอาวธุ รร.การเมือง

การทหาร, โรงพยาบาล, สำนกั ทหารช่าง, สำนักอำนาจรัฐและสำนกั นาเคลือ่ นที่

๒. เพอ่ื ลดขวญั และกำลังใจในการสรู้ บของ ผกค. ดว้ ยการจู่โจมเขา้ ทำลายดว้ ยกำลังรบควบคไู่ ปกบั

การพัฒนาทางยุทธศาสตร์ ท้ังน้ีเน่อื งจากยงั ไม่เคยมีฝ่ายเราเข้าไปถงึ ใจกลางกองบญั ชาการของ ผกค.ได้เลย

และ ผกค.ได้โฆษณาไวว้ ่าหากกำลังฝา่ ยเราเขา้ ถึงเขายา่ และหนองแมน่ าไดแ้ ล้ว พวกเขาจะยอมแพเ้ พราะ

เทา่ กบั เขาไดส้ ญู เสยี ทมี่ ่ันสำคญั ซึ่งเขาคาดว่าเราไมส่ ามารถเข้าไปถงึ ได้

๓. ผลทางยุทธศาสตร์ที่ขจดั อิทธพล ผกค. ให้ได้อยา่ งเดด็ ขาดจากพ้นื ทีก่ ค็ ือ ตอ้ งยึดภูมปิ ระเทศสำคญั

๓ แห่ง ได้แก่ เข้าค้อ – เขาย่า – หนองแมน่ า และป้องกันมิให้ ผกค.เข้าทำกนิ ได้เพราะจะทำให้ ผกค.ประสบ

ความลำบากในการเลยี้ งดูมวลชนและกำลังรบหลักของผกค.กบั มวลชนจะเขา้ มอบตัวเปน็ จำนวนมาก เนอ่ื งจาก

ขาดแคลนเสบยี งอาหาร

๔.เพ่อื เกอ้ื กลู และสนบั สนนุ โครงการยทุ ธศาสตร์พฒั นาลุ่มน้ำเข็กของฝา่ ยเราให้บรรลุผลสำเร็จตาม

เปา้ หมาย ๕ ปี ครัง้ ท่ี ๒ ทีไ่ ดก้ ำหนดไว้ ( ปี ๒๕๒๔ – ๒๕๒๘ )

การวางกำลังของ ผกค.

๑. พื้นท่เี ขาคอ้ - สะเดาะพง

๑.๑ ฐานทีม่ ่ันเขาค้อ เนิน ๑๑๗๔, เนิน ๑๑๒๒ ควิ ยู ๑๑๓๖

๑.๑.๒ ฐานท่มี ั่น เนิน ๙๓๕ ควิ ยู ๑๓๓๗

๑.๑.๓ ฐานทมี่ ัน่ เนนิ ๙๐๗ ควิ ยู ๑๓๒๓๖๐

๑.๑.๔ บก.สศู้ กึ แนวหนา้ ควิ ยู ๑๐๗๓๔๓

๑.๑.๕ บก.รอ้ ย ๙๒๐ คิวยู ๑๑๘๓๓๗

๑.๑.๖ บ.ทุ่งสะเดาะพง ควิ ยู ๐๒๓๓๑๕

48

๑.๑.๗ บ.ชิงชัย ควิ ยู ๑๑๕๓๒๔

๑.๑.๘ บ.กลา้ บกุ ควิ ยู ๑๒๐๓๒๒

๒. พน้ื ทเ่ี ขาห้วยทราย

๒.๑ ฐานท่มี ั่น เข้าหว้ ยทราย คิวยู ๑๖๒๙

๒.๒ ฐานทมี่ ั่น เขากวาง ควิ ยู ๑๗๔๒๙๐

๒.๓ ฐานทมี่ ่นั เนนิ ๑๐๓๔ คิวยู ๑๖๑๒๙๗

๒.๔ ฐานที่มน่ั เนนิ ๘๘๓ คิวยู ๑๖๗๓๒๐

๒.๕ ฐานท่มี ัน้ เนิน ๘๔๑ ควิ ยู ๑๓๘๓๐๓

๓. พื้นทีเ่ ขาย่า

๓.๑ ฐานที่มน่ั เขาย่าเหนือ ควิ ยู ๐๘๘๓๒๒

๓.๒ ฐานทม่ี ั่น เขายา่ ใต้ ควิ ยู ๑๒๒๒๙๕

๓.๓ พลาธิการกองร้อย คิวยู ๐๘๔๒๘๘ ( ๐๘๕๒๙๕ )

๓.๔ โรงพยาบาล ผกค. ควิ ยู ๐๘๖๒๙๕

๓.๕ บ.ทงุ่ แดงชงิ ชยั ใหม่ คิวยู ๐๙๘๒๘๔ ( ๐๘๘๒๘๕ )

๓.๖ สำนักพลาธิการเขต คิวยู ๐๗๓๒๘๕ ( ๐๗๓๒๘๓ )

๓.๗ สำนักนาพลาเขต คิวยู ๐๗๘๒๗๔

๔. พน้ื ท่หี นองแม่นา

๔.๑ ฐานท่ีมัน่ หนองแม่นา คิวยู ๐๒๓๓๑๕

๔.๒ สำนกั อำนาจรฐั ควิ ยู ๐๓๘๒๙๘ ( ๐๓๙๒๗๗ )

๔.๓ สำนกั ทหารช่าง คิวยู ๐๒๘๓๓๓

๔.๔ สำนกั นาเคลอื่ นท่ี ควิ ยู ๐๓๘๓๒๑

๔.๕ เนนิ ๙๐๔ เขาตะเคียนโงะ๊ ควิ ยู ๐๖๕๓๔๔

๔.๖ รร.เขต คิวยู ๐๒๙๒๘๙

๔.๗ รร.การเมอื ง คิวยู ๐๒๘๓๔๔

๔.๘ บ.หลักชยั คิวยู ๐๒๘๓๕๙ ( ๒๐๔๓๕๗ )

๔.๙ บ.แสงทอง คิวยู ๐๔๓๓๗๒ ( ๔๐๕๓๖๙ )

๔.๑๐ บ.รวมพลงั ควิ ยู ๐๑๒๒๔๑

๔.๑๑ บ.รวมสู้ คิวยู ๐๒๙๒๔๕

๕. ขีดความสามารถของ ผกค.

๕.๑ สามารถรวบรวมกำลงั ซุม่ โจมตีฝา่ ยเราได้ ณ ตำบลและเวลาท่ีต้องการหวงั ผล แล้ว

หลบหนีได้อยา่ งรวดเร็ว

๕.๒ สามารถดำรงชีพอยใู่ นภมู ิประเทศที่ยากลำบากไดเ้ ป็นเวลานาน

๕.๓ ชำนาญภมู ิประเทศป่า เขา และการรบในป่า

49

๕.๔ สามารถเคลอื่ นยา้ ยดว้ ยการเดินเทา้ ไดร้ วดเร็วกวา่ ฝา่ ยเรา ๑ - ๒ เท่า ท้ังในเวลากลางคืน
และในเวลากลางวนั

๕.๕ สามารถหาขา่ วของฝ่ายเราจากประชาชนและสรา้ งข่าวลวง ปล่อยข่าวลือไดอ้ ยา่ งกว้างขวาง
๕.๖ สามารถขม่ ขู่ ทำรา้ ยประชาชนท่ใี ห้ความร่วมมือกบั เจ้าหน้าทแ่ี ละกำจัดสายลบั ของ
เจา้ หน้าทไี่ ด้
๖. จดุ ออ่ นของ ผกค.
๖.๑ ขวญั และกำลังใจในการสู้รบจะลดน้อยตามลำดับ ตามระยะเวลาการสู้รบ
๖.๒ การสนับสนุนทางดา้ นยทุ ธปจั จยั จากในเมอื งหรือรากฐานที่ม่นั อ่นื ๆ กระทำโดย
ยากลำบาก เน่อื งจากการปิดล้อมของฝ่าย เจ้าหน้าที่
๗. ทา่ ทขี องประชาชน
โดยทัว่ ไปประชาชนพืน้ ราบทที่ ำไร่ ในเขตอิทธพิ ลของ ผกค.ต้องอยูใ่ นสภาวะจำยอมทจี่ ะตอ้ งให้
การชว่ ยเหลือ อยา่ งไรก็ตาม หลังจากที่ทางราชการใหเ้ รง่ ดำเนินการด้านการเมืองอย่างกว้างขวางแล้วเปน็ ผล
ให้การสนบั สนุนของ ผกค.ลดลงอยา่ งเหน็ ได้ชดั ยกเว้นบางพน้ื ทซ่ี ่ึง ผกค.ยงั คงสามารถช้ีนำประชาชนได้ เช่น
บ.วงั ทอง, ต.วังชมภู อ.เมือง จว.พ.ช., บ.วงั ยาว – บ.ไทรคงย้งั – บ.ชมพู กงิ่ อ.เนนิ มะปราง จว.พ.ล.
มวลชนชาวมง้ ท่ีอยู่ในความควบคุมของ ผกค.กับมวลชนในหมู่บา้ นจัดต้งั /ปลดปล่อย โดยทัว่ ไปตกอยู่
ภายใตก้ ารชนี้ ำของ ผกค.ซึ่งโฆษณาโจมตีฝ่ายเจา้ หน้าที่ เพ่อื หวังผลให้มวลชนเข้ารว่ มกับการปฏิบัติ อย่างไรก็
ตาม จากการดำเนนิ การ ปจว.ของฝ่ายเราตอ่ มวลชนในฐานท่ีมัน่ ด้วยการกระจายเสียงทางอากาศ/กระจาย
เสยี งทางสถาสนีวิทยขุ องหนว่ ยราชการนบั ว่ามผี ลกระทบตอ่ แนวความคิดของมวลชน เพราะทำให้มผี ูอ้ อกมา
มอบตวั จำนวนหน่งึ
๘. สภาพเศรษฐกจิ ในพนื้ ที่ ฐานท่มี ัน่ เขาค้อ
เนอื่ งจากพื้นที่ฐานท่มี ั่นเขาค้อ เปน็ พ้นื ที่อุดมสมบรู ณ์ด้วยป่า เป็นท่ีราบบนเขาและเป็นตน้ กำเนิด
แมน่ ้ำเข็กดังนัน้ การเพราะปลูกพืชการเกษตรเพอื่ การเศรษฐกิจจึงเก้ือกลู แก่ฝา่ ยตรงขา้ มเป็นอย่างย่งิ
นอกจากน้นั ความจำเปน็ ในการพึง่ พาอาศัยประชาชนพ้ืนราบในดา้ นอาหารจึงไมจ่ ำเป็นแตอ่ ยา่ งใดอาจกล่าวได้
วา่ ผกค.ในพ้นื ทเ่ี ขาค้อไม่อยใู่ นเง่อื นไขท่อี ดอยาก แรน้ แค้น เว้นแต่ยทุ ธปัจจัย, เสอ้ื ผ้าและยารกั ษาโรคเทา่ น้ัน
ท่ีต้องอาศยั การสนับสนุนจากแนวรว่ มในเมอื ง
แผนยทุ ธการผาเมอื งเผด็จศกึ
๑. แผนยุทธการผาเมอื งเผด็จศึก ๑ ห้วงเวลาปฏิบตั กิ าร ๒๐ ม.ค. ๒๔ - ๑๙ ก.พ. ๒๔ ภารกิจ
คอื ยดึ และรักษาเขาค้อ, เขาหว้ ยทราย เพอื่ เล่ือนฐานยิงสนบั สนนุ ปืนใหญ่ ( ฐยส.ป. ) ไปข้างหนา้ เตรียม
สนับสนนุ หน่วยปฏิบตั กิ ารในข้นั ที่ ๒ (ผาเมืองเผด็จศกึ ๒ )
๒. แผนยทุ ธการผาเมอื งเผด็จศกึ ๒ หว้ งเวลาปฏิบตั ิการ ๒๐ ก.พ. ๒๔ - ๑๐ เม.ย. ๒๔ ภารกจิ
คือกวาดล้างและทำลายฐานท่มี ่ันกองกำลัง, คลงั และแหล่งสะสมเสบียงในพื้นทเี่ ขาคอ้ – เขาย่า – บ.หนองแม่
นา

50

๓. แผนยทุ ธการผาเมอื งเผด็จศกึ ๓ ไมม่ กี ารปฏิบตั กิ าร เพราะกำลงั ท่ีไดร้ ับการสนับสนนุ ไม่สมดุลย์
กบั พนื้ ท่ปี ฏิบัติการ

๔. แผนยุทธการผาเมอื งเผด็จศกึ ๓/๑ หว้ งเวลาปฏบิ ัตกิ าร ๑๑ เม.ย. ๒๔ - ๓๐ พ.ค. ๒๔
ภารกจิ คอื พฒั นาและเสรมิ ความมน่ั คงใหก้ บั พน้ื ท่ี
การปฏบิ ัตติ ามแผนผาเมืองเผด็จศกึ ๑. ๒. ๓/๑

๑. พนั .ร.๓๔๔๑
๑.๑ กลา่ วทว่ั ไป พัน.ร.๓๔๔๑ เป็นหน่วยทเ่ี ขา้ รว่ มการปฏบิ ัตติ ามแผนเผดจ็ ศึก ตง้ั แต่ขั้นที่ ๑

จนถงึ ขน้ั ที่ ๒ โดยได้รบั มอบภารกิจ ดงั น้.ี -
ก) กวาดล้างทำลาย ผกค.ในพ้ืนท่ี นาง่วั – สะเดาะพง
ข) คมุ้ กันการสรา้ งจาก กม.๑๕ ถึง บ.สะเดาะพง
ค) คมุ้ กัน ฐยส.ในพืน้ ทีร่ ับผดิ ชอบ

๑.๒ การปฏบิ ัติ
พนั .ร.๓๔๔๑ เรม่ิ ปฏิบตั ภิ ารกิจโดยเริม่ เคลื่อนยา้ ยกำลงั เขา้ ยึดเนนิ ๖๖๗

( คิวยู ๑๘๖๓๐๔ ) และเขากวาง ( คิวยู ๑๗๓๒๙๐ ) ไว้ไดเ้ มอื่ ๒๔ ม.ค. ๒๔ โดยมีปะทะเล็กนอ้ ยใน ๒๖ ม.ค.
๒๔ ไดเ้ คล่อื นยา้ ยกำลังเข้ายึดเขาหว้ ยทราย ( ควิ ยู ๑๖๑๒๙๖ ) เป็นทีห่ มายต่อไป เขาหว้ ยทรายเป็นภูมิ
ประเทศสำคัญสูงขม่ พืน้ ทป่ี ฏิบตั ิการในเขตนี้ท้งั หมดแตจ่ ากการทยี่ อดเขาห้วยทรายเปน็ ที่สงู ชนั ภูมิประเทศ
รกทึบสลบั ซับซ้อน ผกค.ไดเ้ ตรียมการดัดแปลงทีม่ ั่นต้งั รบั มาเป็นเวลานาน หนว่ ยจงึ ไมส่ ามารถปฏิบัตภิ ารกิจได้
สำเร็จแม้จะไดร้ ับการยงิ สนับสนุนอย่างใกลช้ ิดจากทางพ้ืนดินและทางอากาศก็ตาม ผลการปฏบิ ัตทิ ำให้มกี าร
สญู เสยี มาก โดยเสียชีวิต ๓ นาย บาดเจ็บ ๑๔ นาย แตส่ ามารถยึดส่วนท่ีเปน็ ไหล่ตำ่ ลงมาไวไ้ ด้ และได้
ดัดแปลงที่มนั่ เตรยี มการเขา้ ตตี ่อไป

การทฝ่ี ่ายเราไม่สามารถยึดเขาหว้ ยทรายได้ ทำให้ไมส่ ามารถยา้ ย ฐยส.ป.กองชา่ งไปเขา้ ทต่ี ัง้ ใหมท่ ี่เขา
หว้ ยทราย เพือ่ สนับสนนุ การปฏบิ ัตแิ ผนขนั้ ท่ี ๒ ได้ตามแผนทกี่ ำหนดไว้

จากการพิจารณาของหนว่ ยเหน็ ว่าลกั ษณะภมู ิประเทศเขาหว้ ยทรายยากแกก่ ารทีจ่ ะเข้ายึดตรงหน้า
หน่วยจงึ เร่ิมดำเนินกลยทุ ธอ้อมทางปกี ขวาเพอื่ กดดัน ผกค.ทางด้านขา้ ง ในขณะเดียวกันได้สรา้ งทางลำลองข้นึ
หลายสายเพ่ือใช้ในการส่งกำลังและเปล่ยี นท่ตี ั้งอาวุธยงิ สนับสนุนหลงั จากนน้ั พนั .ร.๓๔๔๑ จึงรวมกำลังเข้ายึด
สันเขาห้วยทรายโดยมี ป. และ บ.ทอ.สนับสนุนอยา่ งใกลช้ ิด จนสามารถยึดที่หมายไดเ้ มื่อ ๑๗ ก.พ. ๒๔ โดย
มกี ำลงั พลเสียชวี ติ ๔ นาย และ บาดเจ็บ ๑๖ นาย

หลงั จากท่ี พนั .ร.๓๔๔๑ สามารถยดึ สันเขาทรายได้ ผกค.ก็เริม่ ลดการต้านทานลง ทำให้การ
ดำเนินการสรา้ งทางของศูนย์เครอื่ งมอื กลสามารถผา่ นช่องเขาทรายมาได้ ผกค.ยงั คงใชก้ ารยิงรบกวนและวาง
กับระเบิดขัดขวางการปฏิบตั ิงานของฝ่ายเรา ซง่ึ ทำให้ ผบ.มว. ( ร.ต.ประสาน รมิ สมี ว่ ง ) และ หน.ชุดเสียชวี ิต
เมือ่ ๑๘ ก.พ. ๒๔