งานสายพานเพลาลูกเบี้ยว

ใบงานประกอบการเรยี นรู้

รหสั วิชา 20101–2002 วชิ างานเคร่ืองยนต์ดเี ซล
หลกั สูตรประกาศนยี บตั รวิชาชพี พทุ ธศกั ราช 2562 ประเภทวชิ าอตุ สาหกรรม

(ใบงานที่ 6.1 งานสายพานเพลาลูกเบ้ียวเครอ่ื งยนต์ดีเซล)

โดย

นายธัชชยั อมรปติ โิ ชติ
ครเู ชย่ี วชาญ

แผนกวชิ าชา่ งยนต์ สาขาวิชาชา่ งยนต์ วิทยาลยั เทคนคิ เพชรบรู ณ์
อาชีวศกึ ษาจังหวัดเพชรบูรณ์ สถาบันการอาชีวศึกษาภาคเหนอื 3

สำนกั งานคณะกรรมการการอาชวี ศกึ ษา
กระทรวงศึกษาธิการ

166

ใบงานที่ 6.1 งานสายพานเพลาลกู เบี้ยวเครอ่ื งยนตด์ เี ซล
จดุ ประสงค์เชงิ พฤติกรรม

1. ถอดสายพานเพลาลูกเบี้ยวได้
2. ตรวจสอบสายพานเพลาลกู เบ้ียวได้
3. จัดตำแหน่งเครื่องหมายต้ังจังหวะสายพานเพลาลกู เบย้ี วได้
4. ประกอบสายพานเพลาลูกเบ้ียวได้
เคร่อื งมอื วสั ดุอปุ กรณ์ในการปฏบิ ัติงาน
1. เครอ่ื งยนตด์ ีเซล
2. ต้เู ครื่องมือ ชุดประแจกระบอก ชดุ ประแจแหวน คีมปากแหลม ประแจวัดแรงบิด

ข้นั ตอนการปฏิบัตงิ าน
1. เตรียมเคร่อื งยนต์ดีเซลเตรยี มเครื่องมอื วสั ดุและอปุ กรณ์เตรยี มประแจกระบอกสำหรบั ใช้ขัน

หรือคลายน็อตและสลักเกลียวยึดฝาสูบและใช้ขันสลักเกลียวยึดพูลเลย์เพลาข้อเหว่ียงเพื่อหมุน
เคร่ืองยนต์ เตรียมประแจวัดแรงบิดสำหรับใช้ขันน็อตและสลักเกลียวเพ่ือให้ได้ค่าการขันที่เท่ากัน
เตรียมคมี ปากแหลมเพือ่ ใชถ้ อดสปรงิ ดงึ รอกสายพานเพลาลูกเบยี้ ว

167

ตเู้ ครอื่ งมอื

เตรยี มประแจรวม

ประแจกระบอก
ประแจวัดแรงบิด
คมี ปากแหลม

168
2. ถอดฝาครอบหน้าเครื่องยนต์ ใช้ประแจกระบอกคลายสลักเกลยี วยดึ ฝาครอบหน้าเครื่อง
ออกทศิ ทางทวนเขม็ นาฬิกา จากน้ันถอดฝาครอบหนา้ เคร่ืองยนต์ออกด้วยความระมัดระวัง

ฝาครอบหน้าเครื่อง

ใชป้ ระแจกระบอกคลาย
สลกั เกลียวยึดฝาครอบหน้าเครอ่ื ง

ถอดฝาครอบหนา้ เคร่ือง

3. หมนุ เคร่ืองยนต์ ใช้ประแจกระบอกขนั สลักเกลียวยดึ เฟืองเพลาข้อเหวีย่ งในทิศทางตามเข็ม
นาฬิกาเพ่ือหมุนเครื่องยนต์ตรวจสอบกลไกการทำงานของเครื่องยนต์ และตรวจหาตำแหน่ง
เคร่อื งหมายตง้ั จงั หวะสายพานเพลาลกู เบ้ยี วบนเฟืองเพลาข้อเหวย่ี งและเฟอื งตา่ งๆ

169

ทศิ ทางการหมนุ ตามเขม็ นาฬิกา

เครอ่ื งหมายตั้งจังหวะเฟืองเพลาลูกเบย้ี ว
เครื่องหมายต้ังจังหวะ
เฟืองปัม๊ หัวฉีด
เครอื่ งหมายตัง้ จังหวะ
เฟอื งเพลาข้อเหวยี่ ง

170
4. ถอดรอกสายพานใชป้ ระแจคลายสลักเกลยี วยึดรอกสายพานตัวท่ี 1 ทศิ ทางทวนเข็มนาฬิกา
คร้ังละน้อยคลายพอหลวมๆ จากนั้นคลายสลักเกลียวยึดรอกสายพานตัวที่ 2 และใช้คีมปากแหลม
ถอดสปริงออกจากรอกสายพาน

คลายสลักเกลียวยดึ รอกสายพานตัวท่ี 1

คลายสลกั เกลยี วยดึ รอกสายพานตัวท่ี 2

ถอดสปริงดงึ รอกสายพาน

171
5. ถอดสายพานเพลาลกู เบยี้ ว โดยใชม้ ือขยบั สายพานเพลาลูกเบี้ยวออกจากรอ่ งเฟืองทุกตวั
ข้อควรระวัง: ห้ามใช้ไขควงปากแบนหรือของมีคมงดั สายพานเพลาลกู เบ้ียว และระวังอย่าให้สายพาน
สมั ผสั กบั จารบหี รอื นำ้ มนั เครอ่ื ง

ถอดสายพานเพลาลูกเบย้ี ว

กรณีใช้สายพานเพลาลกู เบี้ยวเส้นเดมิ ให้ใชส้ ีทำเครื่องหมายลูกศรแสดงทิศทางการหมนุ เพ่ือป้องกัน
ประกอบสายพานเพลาลูกเบ้ียวกลับทางหมนุ (ถา้ ใชส้ ายพานเสน้ ใหมไ่ ม่ต้องทำเคร่ืองหมายตงั้ จังหวะ)

ทำเครอื่ งหมายด้านหลงั สายพาน

172

การตรวจสอบสายพาน
1. ตรวจสอบสายพานเพลาลกู เบ้ียว ตรวจสอบร่องรอยชำรดุ ฉกี ขาดของสายพานเพลาลูกเบี้ยว

โดยใช้มือพลิกจับสายพานเพลาลูกเบี้ยวด้านใน เพื่อตรวจสอบร่องรอยการชำรุดหรือฉีกขาดหรือรอย
ปริแตกของสายพานเพลาลกู เบย้ี วดว้ ยสายตา ถา้ สายพานหมดอายุการใชง้ านใหเ้ ปลี่ยนสายพานใหม่
หมายเหตุ: ตามมาตรฐานคู่มือซ่อมเคร่ืองยนต์2L สายพานเพลาลูกเบี้ยวมีอายุการใช้งานประมาณ
100,000 กโิ ลเมตรและตอ้ งเปลย่ี นสายพานเพลาลูกเบ้ยี วพรอ้ มกับรอกสายพานและสปริงทั้งชดุ

ตรวจสอบการชำรดุ ของสายพาน

บันทกึ ผลการตรวจสอบสายพานเพลาลูกเบีย้ ว
ปกติ ผิดปกติ (ระบุ) ………………………………………………….

การประกอบสายพานเพลาลูกเบย้ี ว
1. จดั ตำแหน่งเคร่ืองหมายตัง้ จงั หวะ ใช้ประแจกระบอกหมนุ ขยบั สลักเกลยี วยึดเพลาข้อเหวีย่ ง

เพือ่ จดั ตำแหนง่ เครือ่ งหมายตั้งจังหวะบนเฟืองเพลาข้อเหว่ยี งให้ตรงขีดต้ังจังหวะทฝี่ าหน้าเคร่อื งยนต์

เครือ่ งหมายตงั้ จังหวะเฟืองเพลาข้อเหว่ยี ง

หมนุ ขยับสลกั เกลียวยดึ เพลาขอ้ เหว่ียง

173

2. จัดตำแหน่งเคร่ืองหมายต้ังจงั หวะสายพานเพลาลูกเบย้ี วที่เฟืองเพลาลูกเบี้ยว โดยใช้ประแจ
หมุนขยับสลักเกลียวยึดเฟืองเพลาลูกเบี้ยวตามเข็มนาฬิกา เพ่ือจัดตำแหน่งเครื่องหมายตั้งจังหวะบน
เฟืองเพลาลูกเบ้ียวให้ตรงแนวเครือ่ งหมายตง้ั จังหวะที่ฝาครอบหนา้ เครื่อง และจดั ตำแหนง่ เคร่ืองหมาย
ต้ังจังหวะบนเฟอื งปัม๊ หวั ฉดี ให้ตรงกับฝาครอบหนา้ เคร่ือง
หมายเหตุ: เฟอื งปั๊มหัวฉดี จะดีดตัวทำใหเ้ ครอื่ งหมายต้ังจังหวะไม่ตรง

สลกั เกลียว
เครือ่ งหมายตั้งจงั หวะเฟืองเพลาลูกเบีย้ ว

เครอ่ื งหมายตั้งจังหวะที่
ฝาครอบหน้าเคร่ือง

เครือ่ งหมายตัง้ จังหวะ
เฟอื งป๊มั หัวฉีด

174
3. ประกอบสายพานเพลาลกู เบย้ี ว หลังจากจดั ตำแหนง่ เครื่องหมายต้งั จงั หวะบนเฟืองต่างๆ
เรียบรอ้ ยแล้ว ให้เร่ิมประกอบสายพานเพลาลูกเบ้ียวเข้ากับเฟืองเพลาข้อเหว่ยี งก่อน จากน้ันใชป้ ระแจ
หมุนขยับน็อตยึดเฟืองป๊ัมหัวฉีดเพ่ือจัดเครื่องหมายต้ังจังหวะให้ตรงและคล้องสายพานเพลาลูกเบี้ยว
เข้ากับเฟืองป๊ัมหัวฉีด เฟืองเพลาลูกเบ้ียวและรอกตามลำดับ จากนั้นใช้มือขยับขอบสายพานให้เสมอ
กบั ขอบเฟอื งให้ตรงกนั ทุกเฟอื งอย่าให้เอยี ง

ประกอบสายพานเพลาลกู เบี้ยว
เขา้ กบั เฟืองป๊ัมหัวฉดี

จัดขอบสายพานให้ตรงกนั

น็อตยึดเฟอื งปั๊มหัวฉีด

175

4. ประกอบสปรงิ ใช้คีมปากแหลมประกอบสปรงิ เขา้ กบั รอกสายพาน ตามมาตรฐานคู่มือซอ่ ม
ความตึงของสายพานจะถูกปรับอัตโนมัติด้วยความแข็งของสปริง (ตามมาตรฐานฯ เมื่อมีการเปลี่ยน
สายพานจึงจำเป็นต้องเปลี่ยนชุดรอกและสปริงพร้อมกันท้ังชุด) ระยะความตึงของสายพานให้กดท่ี
ด้านหลังของสายพานต้องกดลงไปได้ประมาณ 10-12.5 มิลลิเมตร ถ้ากดลงไปได้เกินค่าท่ีกำหนดแสดง
ว่าสายพานหยอ่ น ถา้ กดไม่ลงหรือกดลงไปไมไ่ ด้แสดงว่าสายพานตงึ เกนิ ไป
ข้อสังเกต: ระยะความตึงสายพานถ้าตึงเกินไปจะทำให้ชิ้นส่วนชำรุดเสียหายถ้าหย่อนเกินไปจะทำให้
เกิดระยะฟรีสายพานทำให้ สายพานหมุนข้ามร่องเฟืองส่งผลให้กลไกการทำงานผิดจังหวะเกิดความ
เสียหายกับเคร่อื งยนต์

ประกอบสปริง

ระยะความตงึ สายพาน

176
5. ขันสลักเกลียวยดึ รอกสายพาน ใช้ประแจขนั สลักเกลยี วยดึ รอกสายพานตัวท่ี 2 ทิศทางตาม
เข็มนาฬิกา จากนั้นขันสลักเกลียวยึดรอกสายพานตัวท่ี 1 ทิศทางตามเข็มนาฬิกาเช่นกัน และขันให้
แน่นด้วยประแจวัดแรงบิด (กำหนดให้ใช้ค่าการขันตามมาตรฐานคู่มือซ่อมเครื่องยนต์ 1.4-2.4 kg-m
หรอื 10.1-17.3 lb-ft หรอื 13.7-23.5 Nm)

ขนั สลกั เกลียวยึดรอกสายพานตัวที่ 2

ขันสลกั เกลยี วยึดรอกสายพานตัวที่ 1

6. หมุนเคร่อื งยนต์ ใช้ประแจกระบอกขันสลกั เกลยี วยดึ เพลาขอ้ เหว่ียงทศิ ทางตามเข็มนาฬิกา
เพ่ือหมุนเคร่ืองยนต์จำนวน 2 รอบ ตรวจสอบกลไกการทำงานของเครื่องยนต์ตรวจสอบเคร่ืองหมาย
ตั้งจงั หวะสายพานเพลาลกู เบ้ียวบนเฟืองตา่ งๆ หลังการประกอบสายพานเพลาลกู เบี้ยวให้ตรงทุกจุด

177
ใช้ประแจกระบอกขันสลักเกลียวยดึ
เพลาข้อเหวยี่ งเพื่อหมนุ เครือ่ งยนต์

7. ประกอบฝาครอบหนา้ เคร่ืองประกอบสลักเกลียวยึดฝาครอบหน้าเคร่ืองขนั ให้แนน่ ด้วย
ประแจวดั แรงบิด กำหนดใหใ้ ช้ค่าการขันตามมาตรฐานคมู่ ือซ่อมเคร่ืองยนต์ 1.85 kg-m หรือ 13 lb-ft
หรือ 18 Nm

ประกอบฝาครอบหน้าเคร่ือง

ขันสลกั เกลียวยดึ ฝาครอบหน้าเคร่ือง
8. ทำความสะอาดจัดเกบ็ เคร่ืองมือวสั ดุและอปุ กรณ์

178

ใบสง่ั งานท่ี 6.1 งานสายพานเพลาลกู เบ้ียวเครื่องยนต์ดเี ซล
คำส่งั ให้ถอดประกอบสายพานเพลาลูกเบยี้ ว (เวลา 20 นาท)ี

คำสง่ั ย่อย
1. ปฏบิ ัตเิ สรจ็ ถงึ ขัน้ ตอนที่ 3 รอใหต้ รวจ
2. ปฏบิ ตั เิ สรจ็ ถึงขน้ั ตอนที่ 4 รอใหต้ รวจ
3. ปฏิบตั ิเสร็จถึงขน้ั ตอนท่ี 5 รอใหต้ รวจ
4. ปฏบิ ัติเสรจ็ ถึงขน้ั ตอนที่ 6 รอใหต้ รวจ
5. ปฏบิ ัตเิ สร็จถึงขั้นตอนท่ี 7 รอใหต้ รวจ

ลำดบั ข้ันการปฏิบัตงิ าน
1. เตรียมเครือ่ งมอื วสั ดแุ ละอุปกรณ์
2. ถอดชุดรอกสายพาน
3. ถอดสายพานเพลาลกู เบี้ยว
4. ตรวจสอบสายพานเพลาลูกเบย้ี ว (กรณใี ช้สายพานเส้นเดมิ )
5. จัดตำแหนง่ เคร่อื งหมายตง้ั จังหวะสายพานเพลาลกู เบย้ี ว
6. ประกอบสายพานเพลาลกู เบี้ยว
7. ประกอบชดุ รอกสายพาน
8. ทำความสะอาดจัดเก็บเคร่ืองมือวสั ดอุ ุปกรณ์

เครื่องมือ
1. เครอื่ งยนต์ดเี ซล
2. ตู้เครอ่ื งมือ ประแจกระบอก ประแจแหวน คีมปากแหลม ประแจวัดแรงบิด

วัสดุอุปกรณ์
ผ้าสะอาด น้ำมนั หล่อลน่ื และถุงมือ

179

ใบประเมนิ ผลปฏิบตั ิงานท่ี 6.1 งานสายพานเพลาลกู เบ้ยี วเครอื่ งยนตด์ ีเซล

ช่อื นักเรียน.......................................................................................วัน/เดือน/ป.ี ...................................
เร่มิ ปฏิบตั งิ านเวลา.................................เสร็จเวลา.......................รวมเวลาปฏิบตั งิ าน...........................

จดุ ประเมนิ ผลการประเมิน หมายเหตุ
ผา่ น ไม่ผ่าน

1. ลำดบั ขน้ั การปฏิบตั ิงาน

1.1 เตรยี มเครื่องมือวัสดแุ ละอปุ กรณ์

1.2 ถอดชดุ รอกสายพานได้

1.3 ถอดสายพานเพลาลกู เบยี้ วได้

1.4 ตรวจสอบสายพานเพลาลกู เบีย้ วได้

1.5 จัดตำแหน่งเครอ่ื งหมายต้งั จงั หวะได้ ใหข้ อ้ ละ

1.6 ประกอบสายพานเพลาลกู เบีย้ วได้ 2 คะแนน

1.7 ประกอบชุดรอกสายพานได้

1.8 ทำความสะอาดจัดเก็บเครอ่ื งมือวสั ดุอปุ กรณ์

2. คุณภาพของผลงาน (วัดได)้

2.1 สายพานเพลาลกู เบยี้ วไม่ได้รบั ความเสียหาย

2.2 เครอ่ื งยนตไ์ ม่ไดร้ ับความเสียหายหมุนได้ตามปกติ

จดุ ประเมิน ผลการประเมนิ หมายเหตุ
ดีมาก ดี พอใช้ แก้ไข

2. คุณภาพของผลงาน (วดั ไม่ได้)

- ความประณตี ดมี ากให้ 2
- ความเรียบร้อย รอบคอบ ดีให้ 1
3. เจตคตกิ จิ นสิ ัยทดี่ ใี นการทำงาน
- ความรบั ผดิ ชอบ พอใช้ให้ 0.5
- ความสะอาด คะแนน

- ความปลอดภยั

ผลการประเมนิ : ไม่ผ่าน เนอื่ งจาก ………………………….……………………………………….
ผ่าน

ขอ้ เสนอแนะ...........................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................

ลงชื่อผู้ประเมนิ : ……………………………………….