หนังสือส่งเสริมการอ่านมหาชาติคำหลวง

มหาชาติคำหลวง



โครงงานภาษาไทย

การจัดทำหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-Book) ส่งเสริมการอ่านวรรณคดีไทย
ชื่อหนังสือ “มหาชาติคำหลวง”

ผู้จัดทำ

๑. นายชาคริต ใจชื่น เลขที่ ๙
เลขที่ ๑๐
๒. นายนฤบดินทร์ เรืองนุช เลขที่ ๒๔
เลขที่ ๓๒
๓. นางสาวกชพร วิชาพูล เลขที่ ๓๕

๔. นางสาวพรณรัตน์ พีระเศรษฐวุฒิ

๕. นางสาวชญตว์มณฑน์ จันทร์เพ็ชร

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๔/๘

ครูที่ปรึกษาโครงงาน
คุณครูกรรณิการ์ พลพวก
คุณครูวิไลวรรณ เดชผล

โรงเรียนเบ็ญจะมะมหาราช อำเภอเมืองอุบลราชธานี
จังหวัดอุบลราชธานี

รายงานนี้เป็นส่วนประกอบโครงงานวิชาภาษาไทย ท๓๑๑๐๒
ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๔ ภาคเรียนที่ ๒
ปีการศึกษา ๒๕๖๕



ก

หัวข้อโครงงาน การจัดทำหนังสือส่งเสริมการอ่านวรรณคดีไทย ชื่อหนังสือมหาชาติคำหลวง

ผู้จัดทำ นายชาคริต ใจชื่น เลขที่ ๙

นายนฤบดินทร์ เรืองนุช เลขที่ ๑๐

นางสาวกชพร วิชาพูล เลขที่ ๒๔

นางสาวพรณรัตน์ พีระเศรษฐวุฒิ เลขที่ ๓๒

นางสาวชญตว์มณฑน์ จันทร์เพ็ชร เลขที่ ๓๕

ระดับชั้น มัธยมศึกษาปีที่ ๔

ครูที่ปรึกษาโครงงาน นางกรรณิการ์ พลพวก และ นางสาววิไลวรรณ เดชผล

โรงเรียน โรงเรียนเบ็ญจะมะมหาราช จังหวัดอุบลราชธานี

ปีการศึกษา ปี พ.ศ.๒๕๖๕

บทคัดย่อ

โครงงานภาษาไทย การจัดทำหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E–Book) ส่งเสริมการอ่านวรรณคดีไทย
ชื่อหนังสือ มหาชาติคำหลวง มีวัตถุประสงค์เพื่อจัดทำหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E–Book) ให้สำหรับผู้ที่
ต้องการเรียนรู้และผู้ที่สนใจทุกท่าน ได้ทำการศึกษาค้นคว้า สามารถนำไปประยุกต์ใช้เป็นเอกสาร
ประกอบการเรียนการสอนได้ และเพื่อให้ทุกท่านได้รับรู้ถึงวรรณคดีไทยในสมัยอยุธยาตอนต้น เรื่อง
มหาชาติคำหลวง ซึ่งทำให้ผู้อ่านได้ทราบถึงผู้แต่ง ประวัติ ทำนองแต่ง ความมุ่งหมายและเนื้อหาต่างๆ
ของเรื่องมหาชาติคำหลวง

คณะผู้จัดทำได้สอบถามความคิดเห็นที่มีต่อหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E–Book) ที่ได้สร้างขึ้น
โดยกลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษา ได้แก่ บุคคลจำนวน _ คน เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา ได้แก่
หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-Book) ชื่อหนังสือ มหาชาติคำหลวง และแบบสอบถามความคิดเห็นที่มีต่อ
หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-Book) โดยใช้สถิติการหาค่าร้อยละและค่าเฉลี่ย

จากการศึกษาพบว่า ความคิดเห็นที่มีต่อหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-Book) หนังสือส่งเสริม
การอ่าน ชื่อหนังสือ มหาชาติคำหลวงด้านรูปแบบหนังสือ มีค่าเฉลี่ย ---- ด้านเนื้อหาและการดำเนิน
เรื่อง มีค่าเฉลี่ย ---- ด้านรูปภาพ ตัวอักษร สี และเทคนิค มีค่าเฉลี่ย ---- ค่าเฉลี่ยโดยรวม ---- อยู่
ในระดับ ---



กิตติกรรมประกาศ ข

รายงานโครงงานภาษาไทย เรื่องการจัดทำหนังสือส่งเสริมการอ่าน หนังสือมหาชาติคำหลวง ได้
สำเร็จลุล่วงได้ด้วยความกรุณาและความช่วยเหลือเอาใจใส่เป็นอย่างดียิ่งจาก คุณครูกรรณิการ์ พลพวกและ
คุณครูวิไลวรรณ เดชผล ผู้เป็นคุณครูที่ปรึกษาในโครงงานนี้ ซึ่งคณะผู้จัดทำได้ตระหนักถึงความตั้งใจและ
ความทุ่มเทของคุณครูอย่างแท้จริง จึงขอขอบพระคุณเป็นอย่างสูงไว้ ณ ที่นี้

ขอขอบพระคุณนักเรียนโรงเรียนเบ็ญจะมะมหาราช ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๔ ทุกท่านที่ให้ความร่วม
มือในการทำงานและตอบแบบสอบถาม จนทำให้โครงงานนี้สำเร็จลุล่วงไปได้ด้วยดี

ขอขอบพระคุณคณะผู้จัดภายในกลุ่ม ที่ได้ให้คำปรึกษา ช่วยเหลือเกื้อกูลซึ่งกันและกัน ให้ความ
ร่วมมือในการทำงานที่ดี จนงานสำเร็จลุล่วงไปได้ด้วยดี

อนึ่ง คณะผู้จัดทำหวังว่า รายงานโครงงานเล่มนี้ จะมีประโยชน์อยู่ไม่น้อยสำหรับผู้ที่ต้องการศึกษา
และขอมอบความกตัญญูกตเวทิตาคุณ แด่บิดา มารดา ที่ส่งเสริมให้คณะผู้จัดทำได้มีโอกาสศึกษาเล่าเรียน
และทำให้มีโอกาสได้ทำรายงานโครงงาน เล่มนี้จนสำเร็จลุล่วงไปได้ด้วยดี สำหรับข้อบกพร่องต่างๆ ที่อาจเกิด
ขึ้นนั้น คณะผู้จัดทำขอน้อมรับผิด และยินดีที่จะรับฟังคำแนะนำจากทุกท่านที่ได้เข้ามาศึกษา เพื่อเป็น
ประโยชน์ในการพัฒนาต่อไป

คณะผู้จัดทำ



ค

สารบัญ

หน้า
บทคัดย่อ............................................................................................................................................. ก
กิตติกรรมประกาศ............................................................................................................................... ข
สารบัญ................................................................................................................................................ ค
บทที่ ๑ บทนำ................................................................................................................................... ๑

ที่มาและความสำคัญของโครงงาน....................................................................................... ๑
วัตถุประสงค์ ........................................................................................................................ ๑
สมมุติฐานของการศึกษาค้นคว้า ........................................................................................ ๑
ขอบเขตของการศึกษาค้นคว้า ............................................................................................ ๑
บทที่ ๒ การศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้อง ............................................................................................. ๒
บทที่ ๓ อุปกรณ์และวิธีการศึกษา ................................................................................................... ๑๒
ขั้นตอนการจัดทำ ................................................................................................................ ๑๒
บทที่ ๔ ผลการจัดทำและอภิปรายผล ............................................................................................. ๑๓
บทที่ ๕ สรุปผลการจัดทำ ................................................................................................................ ๑๔
ประโยชน์ที่ได้รับ ................................................................................................................ ๑๔
บรรณานุกรม ..................................................................................................................................... ๑๕



บทที่ ๑ ๑
บทนำ

ที่มาและความสำคัญของโครงงาน
การศึกษาวิชาภาษาไทยมีประโยชน์ช่วยพัฒนาทักษะสื่อสารในชีวิตประจำวัน ภาษาไทยเป็นเครื่องมือ

ในการดำเนินชีวิตประจำวัน การศึกษา รวมถึงการทำงาน

หลักสูตรสาระการเรียนรู้วิชาภาษาไทย สาระที่ ๕ วรรณคดีและวรรณกรรม กำหนดมาตรฐาน ท ๕.๑ เข้าใจ
และแสดงความคิดเห็น วิจารณ์วรรณคดีและวรรณกรรมไทยอย่างเห็นคุณค่าและนำมาประยุกต์ใช้ในชีวิตจริง และ
ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๔ ภาคเรียนที่ ๒ กำหนดสาระการเรียนรู้เรื่อง วรรณคดีสมัยอยุธยาตอนต้น ให้นักเรียนได้
ศึกษาค้นคว้าเพิ่มเติม เพื่อให้ได้ความรู้เกี่ยวกับวัฒนธรรม สภาพสังคม และเหตุการณ์บ้านเมือง ควบคู่กันไปกับ
วิวัฒนาการของวรรณคดีในสมัยอยุธยาตอนต้น อีกทั้งช่วยเพิ่มความเข้าใจและความซาบซึ้งในคุณค่าของวรรณคดี

กลุ่มข้าพเจ้าได้รับมอบหมายให้ศึกษาค้นคว้าเรื่อง มหาชาติคำหลวง ซึ่งได้พิจารณาร่วมกันแล้วเห็นว่าควรนำ
เสนอในรูปแบบหนังสือส่งเสริมการอ่าน เพราะสามารถนำไปใช้เป็นสื่อการเรียนรู้ได้ ฝึกการทำงานร่วมกันเป็นกลุ่ม
รู้จักการประสานงานร่วมกันที่ดี ฝึกทักษะการใช้ภาษา รวมถึงฝึกทักษะการเทคโนโลยี ความคิดสร้างสรรค์ และ
จินตนาการได้เป็นอย่างดี

วัตถุประสงค์
๑. จัดทำหนังสือส่งเสริมการอ่าน ประกอบการเรียนเรื่อง วรรณคดีสมัยอยุธยาตอนต้น
๒. เชิญชวนผู้สนใจอ่าน อย่างน้อย ๒๐ คน
๓. ผู้อ่านมีความพึงพอใจต่อหนังสือส่งเสริมการอ่านที่จัดทำขื้น อยู่ในระดับ -----

สมมุติฐานของการศึกษา
หนังสือส่งเสริมการอ่านที่จัดทำมีความสวยงาม เนื้อหาสาระดี สนุกสนาน น่าสนใจ ช่วยการเรียนรู้ เรื่อง

วรรณคดีสมัยอยุธยาตอนต้น

ขอบเขตของการศึกษาค้นคว้า
๑. เนื้อหาของหนังสือส่งเสริมการอ่าน เป็นเนื้อหาเกี่ยวกับวรรณคดีสมัยอยุธยาตอนต้น เรื่องมหาชาติคำหลวง
๒. ระยะเวลาจัดทำ ตั้งแต่ ๑ พฤศจิกายน - ๙ ธันวาคม ๒๕๖๕
นำเสนอและเชิญชวนผู้สนใจอ่านและสรุปรายงานผล ๑๒ - ๑๔ ธันวาคม ๒๕๖๕



บทที่ ๒ ๒
การศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้อง

การจัดทำหนังสือหนังสือส่งเสริมการอ่าน ชื่อหนังสือ มหาชาติคำหลวง ในการดำเนินการจัดทำ กลุ่ม
ข้าพเจ้าได้ศึกษาหาความรู้ ดังนี้

๑. ศึกษาวรรณคดีสมัยอยุธยาตอนต้น เรื่อง มหาชาติคำหลวง
๒. ศึกษาเรื่อง หนังสือส่งเสริมการอ่าน

๑.วรรณคดีสมัยอยุธยาตอนต้น
เรื่อง มหาชาติคำหลวง

มหาชาติคำหลวง คืออะไร?

มหาชาติคำหลวง เป็นวรรณคดีพุทธศาสนาในสมัยอยุธยามีที่มา จากเรื่องมหาเวสสันดรชาดก คำ
ว่า“มหาชาติ” หมายถึงชาติอันยิ่งใหญ่ เพราะเมื่อพระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพระเวสสันดร ซึ่งเป็นพระชาติสุดท้าย
ก่อนเป็นพระพุทธเจ้า ได้ทรงบำเพ็ญทานบารมีอย่างยิ่งใหญ่และทรงบำเพ็ญบารมีอื่นๆจนครบถ้วน สมเด็จพระบรม
ไตรโลกนาถโปรดให้ประชุมนักปราชญ์ราชบัณฑิตแปลและแต่งขึ้นเมื่อ จ.ศ. ๘๔๔ (พ.ศ.๒๐๒๕)

มหาชาติคำหลวงเป็นวรรณคดีคำหลวงเรื่องแรกเป็นต้นแบบของการแต่งมหาชาติหรือเวสสันดรชาดกสำนวน
ต่างๆ ในสมัยต่อมา เป็นหลักฐานที่ใช้ในการศึกษาภาษาและรูปแบบคำประพันธ์สมัยอยุธยา เพราะปรากฏปีที่แต่ง
ชัดเจน

ประวัติ

มหาชาติคำหลวงเป็นหนังสือมหาชาติฉบับภาษาไทย และเป็นประเภทคำหลวงเรื่องแรก เรื่องเกี่ยวกับผู้
แต่งและปีที่แต่งมหาชาติคำหลวง ปรากฏหลักฐานในเรื่องพงศาวดารฉบับคำหลวงกล่าวยืนยันปีที่แต่งไว้ตรงกับ
มหาชาติคำหลวงเดิมหายไป ๖ กัณฑ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงมี
พระบรมราชโองการให้พระราชาคณะและนักปราชญ์ราชบัณฑิตแต่งซ่อมให้
ครอบ ๑๓ กัณฑ์ เมื่อจุลศักราช ๑๑๗๖ พุทธศักราช ๒๓๔๗ ได้แก่
กัณฑ์ทศพร กัณฑ์หิมพานต์ กัณฑ์ทานกัณฑ์ กัณฑ์วนประเวสน์ กัณฑ์ชูชก
กัณฑ์จุลพน กัณฑ์มหาพน กัณฑ์กุมาร กัณฑ์มัทรี กัณฑ์สักกบรรพ กัณฑ์มหราช
กัณฑ์ฉกษัตริย์ และนครกัณฑ์

พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย



ผู้แต่ง ๓

สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถโปรดฯ ให้นักปราชญ์ราชบัณฑิตช่วยกันแต่ง เมื่อจุลศักราช ๘๔๔
พุทธศักราช ๒๐๒๕ สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเป็นพระราชโอรสของสมเด็จพระบรมราชาธิปดีที่ ๒ หรือ
สามพระยา

ระหว่าง พ.ศ.๑๙๙๑ – ๒๐๓๑ สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรงสร้างความเจริญรุ่งเรืองแก่กรุง
ศรีอยุธยาเป็นอันมาก ทรงแก้ไขการปกครอง ทรงตั้งยศข้าราชการลดลั่นกันตามชั้น เช่น ขุน หลวง พระยา
เป็นต้น ทรงทำสงครามกับเชียงใหม่ ได้เมืองเชียงใหม่ พ.ศ.๒๐๑๗ เป็นเหตุให้เกิดลิลิตยวนพ่าย พระองค์มี
พระราชศรัทธาในพระพุทธศาสนา เสด็จออกผนวชชั่วระยะหนึ่ง ที่วัดจุฬามณี จังหวัดพิษณุโลก การทำนุบำรุง
พระศาสนาในรัชกาลนี้ทำให้เกิดมหาชาติคำหลวง

ทำนองแต่ง

แต่งด้วยคำประพันธ์หลายอย่าง คือ โคลง ร่าง กาพย์ และฉันท์ มีภาษาบาลีแทรกตลอดเรื่อง
มหาชาติคำหลวงเรื่องนี้เป็นหนังสือประเภทคำหลวง โดยหนังสือคำหลวงมีลักษณะดังนี้

๑. เป็นพระราชนิพนธ์ของพระเจ้าแผ่นดิน หรือเจ้านายชั้นสูง
๒. เป็นเรื่องเกี่ยวกับพระศาสนาและศีลธรรม
๓. ใช้คำประพันธ์หลายประเภท คือโคลง ฉันท์ กาพย์ กลอน และร่าย
๔. ใช้สวดเข้าทำนองหลวง ซึ่งสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถโปรดประดิษฐ์ขึ้นได้

ความมุ่งหมาย

เพื่อใช้อ่านหรือสวดในวันสำคัญทางศาสนา เช่น วันเข้าพรรษา และอาจเรียกรอยตามพระพุทธธรรม
ราชาลิไท ซึ่งพระราชนิพนธ์เรื่องไตรภูมิพระเรื่อง

เรื่องย่อ

มหาชาติคำหลวงแปลว่าชาติใหญ่ ชาติสำคัญ เป็นหนังสือที่กล่าวถึงการบำเพ็ญทานอย่างยิ่งใหญ่ของพระ
เวสสันดรโพธิสัตว์ เป็นการบำเพ็ญบารมีครบทั้ง ๑๐ บารมี และเป็นพระชาติสุดท้ายก่อนจะมาตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัม
พุทธเจ้า ที่กล่าวเป็นทานบารมีที่ยิ่งใหญ่ เพราะเป็นการบริจาคบุตรและภรรยา ซึ่งเป็นการยากหาผู้จะทำได้ พระองค์ทรง
บริจาคทานทุกอย่างด้วยศรัทธาแรงกล้า มหาชาติคำหลวง ซึ่งได้กล่าวแล้วว่าฉบับเดิมเป็นภาษามคธ แต่งเป็นปัฐยาวัตร
ฉันท์ มีจำนวน ๑,๐๐๐ บทด้วยกัน และแบ่งออกเป็น ๑๓ ตอน เรียกว่า กัณฑ์ ดังนี้



กัณฑ์ที่ ๑ กัณฑ์ทศพร ๔

เริ่มตั้งแต่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ แล้วเสด็จไปเทศนาโปรดพระเจ้าพิมพิสาร ต่อจากนั้นเสด็จไปโปรดพุทธบิดา

และพระประยูรญาติที่กรุงกบิลพัสดุ์ เกิดฝนโบกขรพรรษ พระสงฆ์สาวกกราบทูลอาราธนาให้ทรงแสดงเรื่องพระ

เวสสันชาดก เริ่มตั้งแต่เมื่อกัปที่ ๙๘ นับเป็นแต่ปัจจุบัน พระนางผุสดีซึ่งจะทรงเป็นพระมารดาของพระ

เวสสันดร ทรงอธิฐานขอเป็นมารดาของผู้มีใจบุญ จบลงตอนพระนางได้รับพระ ๑๐ ประการจากพระอินทร์

ข้อคิดประจำกัณฑ์
การทำบุญจักให้สำเร็จสมประสงค์ ต้องอธิษฐานจิตตั้งเป้าหมายชีวิตที่ตนปรารถนาไว้ ความปรารถนาที่จะ

สำเร็จ สมดังตั้งใจ ผู้นั้นต้องมีศีลบริบูรณ์ กล่าวคือ
๑. ต้องกระทำความดี
๒. ต้องรักษาความดีนั้นไว้
๓. หมั่นเพิ่มพูนความดีให้มากยิ่งขึ้น

กัณฑ์ที่ ๒ กัณฑ์หิมพานต์

พระเวสสันดรทรงเป็นพระราชโอรสของพระเจ้าสัญญชัยกับพระนาวผุสดี แห่งแคว้นสีวีราษฎร์ ประสูติตรอก
พ่อค้า เมื่อพระเวสสันดรได้เวนราชสมบัติจากพระมารดา ได้พระราชทานช้างปัจจัยนาคแก่กษัตริย์ แห่งแคว้นกลิง
รางราษฎร์ประชาชนไม่พอใจ พระเวสสันดรจึงถูกเนรเทศไปอยู่ป่าหิมพานต์

ข้อคิดประจำกัณฑ์
๑. คนดีเกิดมานำพาโลกให้ร่มเย็น
๒. โลกต้องการผู้เสียสละมิฉะนั้นหายนะจะบังเกิด
๓. การทำดีย่อมมีอุปสรรค "มารไม่มีบารมีไม่มามารยิ่งมาบารมียิ่งแก่กล้า"
๔. จุดหมายแห่งการเสียสละอยู่ที่พระโพธิญาณมิหวั่นไหวแม้จะได้รับทุกข์

กัณฑ์ทศพร กัณฑ์หิมพานต์



กัณฑ์ที่ ๓ กัณฑ์ทานกัณฑ์ ๕

กล่าวถึงพระราชมารดา รับอาสาไปทูลวิงวอนขอโทษพระเจ้ากรุงสัญชัยให้ทรงลดหย่อนผ่อนโทษ แต่ไม่

สำเร็จ จากนั้นพระเวสสันดรทรงบำเพ็ญมหาทานเรียกว่า"สัตตสดกมหาทาน" คือ ช้าง ม้า รถ ทาสชาย ทาส

หญิง โคนม และนางสนม อย่างละ ๗๐๐ แล้วทูลลาพระชนกชนนี ทรงขึ้นราชรถเวียนรอบเมือง มีพราหมณ์ ๔

คนมาทูลขอม้าและราชรถพระองค์ก็เปลื้องปลดพระราชทานให้

ข้อคิดประจำกัณฑ์
๑. ความรักของแม่ ความห่วงของเมีย
๒. โทษทัณฑ์ของการเป็นหม้าย คือถูกประนามหยามหมิ่นอาจถึงจบชีวิตด้วยการก่อกองไฟให้รุ่งโรจน์

แล้วโดดฆ่าตัวตาย
๓. เพื่อประโยชน์สุขของส่วนรวม พึงยอมเสียสละประโยชน์สุขส่วนตัว
๔. ยามบุญมีเขาก็ยกยามตกต่ำเขาก็หยาม ชีวิตมีทั้งชื่นบานและขื่นขม

กัณฑ์ที่ ๔ กัณฑ์วนประเวสน์

พระเวสสันดรทรงพาพระนางมัทรีพระชายา พระชาลีและพระกันหาพระโอรสพระธิดา เสด็จจากเมืองผ่าน
แคว้นเจตราษฏร์จนเสด็จถึงเขาวงกตในป่าหิมพานต์

ข้อคิดประจำกัณฑ์
๑. ยามเห็นใจ ยามจน ยามเจ็บ ยามจากเป็นยามที่ควรจะได้รับความเหลียวแล
๒. ผลดีของมิตรแท้ คือ ไม่ทอดทิ้งในยามเพื่อนทุกข์ ช่วยอุ้มชูยามเพื่อนอ่อนล้า ช่วยฉุดดึง ยามเพื่อน

ตกต่ำ
๓. น้ำใจของคนดี หากรู้ชัดว่าปกติสุขของคนส่วนมากจะตั้งอยู่ได้ เพราะการเสียสละของตน ก็สมัครสลัด

โอกาสและโชคลาภอันจะพึงได้ ด้วยความชื่นชม

กัณฑ์ทานกัณฑ์ กัณฑ์วนประเวสน์



กัณฑ์ที่ ๕ กัณฑ์ชูชก ๖

ชูชกพราหมณ์ขอทานได้นางอมิตดาเป็นภรรยา นางใช้ให้ไปขอสองกุมาร ชูชกเดินทางไปสืบข่าวในแคว้นสี
วีราษฏร์ สามารถหลบหลีกการทำร้ายของชาวเมือง พบเจตบุตร ลวงเจตบุตร ให้บอกทางไปยังเขาวงกต

ข้อคิดประจำกัณฑ์
๑. ของที่รักและหวงแหน ที่โบราณห้ามฝากผู้อื่นไว้คือเงิน ม้า เมีย ยิ่งน้องเมียห้ามฝากเด็ดขาดอันตรายมาก
๒. ภรรยาที่ดีย่อมไม่ย่อหย่อนต่อหน้าที่ ข้าวดำ น้ำตัก ฟืนตอหักหา น้ำร้อน น้ำชาเตรียมไว้เสร็จ
๓. ของไม่คู่ควรย่อมมีปัญหา ตำราหิโตปเทศกล่าวว่า"ความรู้เป็นพิษเพราะเหตุที่ไม่ใช้ อาหารเป็นพิษเพราะ

เหตุไฟธาตุไม่ย่อย เมียสาวเป็นพิษเพราะผัวแก

กัณฑ์ที่ ๖ กัณฑ์จุลพน

กล่าวถึงชูชกเดินทางไปเขาวงกต ได้พบพรานเจตบุตร ชุชกใช้กลอุบายหลอกว่าเป็นราชทูตของพระเจ้ากรุงสัญชัย
พร้อมชูกลักพริก กลักขิงเสบียงกรังที่นางอมิตตดาจัดหาให้ ว่าเป็นพระราชสาส์นของพระเจ้ากรุงสัญชัย จนพรานเจตบุตร
หลงเชื่อ จึงชี้บอกทางให้ไปจนถึงอาศรมบทของพระอัจจุตฤาษี

ข้อคิดประจำกัณฑ์
๑. มีอำนาจหากขาดปัญญาย่อมถูกหลอกได้ง่าย
๒. คนโง่ย่อมเป็นเหยื่อของคนฉลาด
๓. ไว้ใจทาง วางใจคน จะจนใจตัว

กัณฑ์ชูชก กัณฑ์จุลพน



กัณฑ์ที่ ๗ กัณฑ์มหาพน ๗

กล่าวถึงชูชกเดินทางไปพบพระอัจจุตฤาษี ได้หลอกลวงพระฤาษีให้หลงกลว่าเป็นกัลยาณมิตรของ

พระเวสสันดร จนได้พักค้างคืนกับพระฤาษี รุ่งขึ้นพระฤาษีได้ให้กินผลไม้และชี้ให้ชมเขาลำเนาไพรพร้อมบอกระยะ

ทางสภาพป่า และหนทางที่จะไปสู่เขาวงกตให้แก่ชูชก ซึ่งประกอบไปด้วย เขาใหญ่ สระน้ำ และสัตว์ป่านานาชนิด

ข้อคิดประจำกัณฑ์

๑. ฉลาดแต่ขาดเฉลียว มีปัญญาแต่ขาดสติก็เสียทีพลาดท่าได้
๒. เชื่อง่ายเป็นทุกข์
๓. คบคนให้ดูหน้า ซื้อผ้าให้ดูเนื้อ ซื้อเสื่อให้ดูลาย

กัณฑ์ที่ ๘ กัณฑ์กุมาร

กล่าวถึงชูชกเดินทางถึงอาศรมของพระเวสสันดร ได้หยุดพักผ่อนที่คาคบไม้ ๑ ราตรี รุ่งขึ้นเมื่อนางมัทรี
เข้าป่าหาผลไม้แล้ว ชูชกจึงเข้าเฝ้าทูลขอพระชาลีและกัณหา ก็ทรงประทานให้ สองกุมารได้ยิน จึงตกใจกลัวหนีไป
ซ่อนตัวอยู่ในสระ พระเวสสันดรได้ขอร้องให้ทั้งสองพระองค์ออกมา แล้วชูชกก็นำทั้งสองพระองค์ไป

ข้อคิดประจำกัณฑ์
๑. "ช้า ๆ จะได้พร้าเล่มงาม ด่วนได้สามผลามมักพลิกแพลง"
๒. พ่อแม่ทุกคนรักลูกเหมือนกัน แต่เป็นห่วงไม่เท่ากัน ห่วงหญิงมากกว่าห่วงชาย เพราะท่านเปรียบไว้

ว่า"ลูกหญิงเหมือนข้าวสาร ลูกชายเหมือนข้าวเปลือก"
๓. สติ เตสัง นิวารณัง สติเป็นเครื่องป้องกันอันตรายทั้งปวงได้

กัณฑ์มหาพน กัณฑ์กุมาร



๘

กัณฑ์ที่ ๙ กัณฑ์มัทรี

พระนางมัทรีเสด็จกลับมาจากหาผลไม้ที่ป่า ออกติดตามสองกุมารตลอกคืน จนถึงทางวิสัญญีเฉพาะพระ
พักตร์พระเวสสันดร เมื่อทรงพื้นแล้ว พระเวสสันดรเล่าความจริงเกี่ยวกับสองกุมาร พระนางทรงอนุโมทนาด้วย

ข้อคิดประจำกัณฑ์

ลูกคือแก้วตาดวงใจของผู้เป็นพ่อแม่ "ลูกดีเป็นที่ชื่นใจของพ่อแม่ ลูกแย่พ่อแม่ช้ำใจ" รักใครเล่าจะเท่า
พ่อแม่รัก ห่วงใดเล่าจะเท่าพ่อแม่ห่วง หวงใดเล่าจะเท่าพ่อแม่หวง ให้ใครเล่าจะเท่าพ่อแม่ให้ เพราะฉะนั้นพึงเป็น
ลูกแก้ว ลูกขวัญ ลูกกตัญญู ที่ชาวโลกชื่นชม พรหมก็สรรเสริญฯ

กัณฑ์ที่ ๑๐ กัณฑ์สักกบรรพ

กล่าวถึงพระอินทร์ เกรงว่าจะมีผู้มาขอพระนางมัทรีไปอีก จักไม่มีผู้ปรนนิบัติพรเวสสันดร พระโพธิญาณจัก
เป็นอันตราย จึงได้แปลงเป็นพราหมณ์ชราลงมาขอ เมื่อได้แล้วไม่เอาไป กลับถวายคืนแก่พระเวสสันดร โดยห้าม
ประทานนางแก่ผู้ใดอีก พร้อมทั้งประสาทพร ๘ ประการ ให้แก่พระเวสสันดร แล้วจึงเสด็จกลับสู่สวรรค์

ข้อคิดประจำกัณฑ์
การทำดีแม้ไม่มีคนเห็น ก็เป็นความดีอยู่วันยังค่ำ ดุจทองคำแม้จะอยู่ในตู้โชว์ หรือในกำปั่นก็เป็นทองคำอยู่

นั่นเอง เข้าลักษณะว่า ความ(ของ)ดีดีเด็ดเหมือนเพชรเหมือนทอง ถึงไร้เจ้าของก็เหมือนตัวยัง ถึงใส่ตู้อุด ถึงขุด
หลุมฝัง ก็มีวันปลั่งอะหลั่งฉั่งชู การทำความดีแม้ไม่มีคนเห็น แต่เทพยดาอารักษ์เบื้องบนท่านย่อมรู้

กัณฑ์มัทรี กัณฑ์สักกบรรพ



๙

กัณฑ์ที่ ๑๑ กัณฑ์มหาราช

กล่าวถึงชูชกได้พาสองกุมารหลงทางไปจนถึงเมืองสีพี จนกระทั่งได้พบกับพระเจ้าปู่พระเจ้าย่า จึงรับสั่ง
ให้ไถ่ถอนตัวทั้งสองพระองค์ และพระราชทานเลี้ยงอาหารชั้นดีแก่ชูชก ชูชกไม่มีวาสนาเพราะบริโภคมากเกินไป
เป็นเหตุให้ไฟธาตุพิการอาหารไม่ย่อยจนถึงแก่ความตาย พระเจ้าสญชัยรับสั่งให้เตรียมกองทัพไปรับสองพระองค์

ข้อคิดประจำกัณฑ์
คนดีตกน้ำไม่ไหล ตกไฟไม่ไหม้ ย่อมได้รับความปกป้องคุ้มครองภัยในที่ทุกสถาน

กัณฑ์ที่ ๑๒ กัณฑ์ฉกษัตริย์

กล่าวถึงพระเจ้ากรุงสัญชัยและจตุรงคเสนา เดินทางไปถึงเขาวงกต กษัตริย์ทั้ง ๖ พระองค์ได้มาพบกันใน
กลางป่า โดยมิได้คาดฝัน ก็ทรงวิปโยคโศกศัลย์จนถึงวิสัญญีภาพสลบลง ฝนโบกขรพรรษบันดาลตกลงมาให้ทรงฟื้น
แล้วพากันขอลุโทษและทูลอาราธนาให้ลาผนวช

ข้อคิดประจำกัณฑ์
๑. พรากมีวันพบ จากมีวันเจอ จากกันยามเป็นได้เห็นน้ำใจจากกันยามตายได้เห็นน้ำตา
๒. การให้อภัยเป็นเพราะได้สำนึกเป็นเหตุให้ลบรอยร้าวฉานบันดาลสันติสุขแก่ส่วนรวม
๓. สี่เท้ายังรู้พลาด นักปราชญ์ยังรู้ผิด บรรพชิตยังรู้เผลอ ความผิดพลาดเป็นเรื่องของมนุษย์ แต่การให้อภัย

เป็นวิสัยของเทวดา

กัณฑ์มหาราช กัณฑ์ฉกษัตริย์



๑๐

กัณฑ์ที่ ๑๓ นครกัณฑ์

กษัตริย์ทั้งหกพระองค์เสด็จกลับพระนคร พระเวสสันดรได้ครองราชย์ดังเดิม บ้านเมืองสมบูรณ์พูนสุข กล่าว
ถึงพระเวสสันดรเมื่อลาผนวชแล้ว ทรงสั่งลาพระอาศรม รับพระราชทานเครื่องทรงกษัตริย์ แล้วเสด็จกลับไปครองเมือง
สีพี ด้วยความร่มเย็นเป็นสุขจนพระชนมายุ ๑๒๐ พรรษา จึงสวรรคตแล้วไปปรากฏอุบัติเป็นท้าวสันดุสิตเทพบุตร
บนสวรรค์ชั้นดุสิต
ข้อคิดประจำกัณฑ์

การทำความดี ย่อมได้รับผลดีตอบแทน การใช้ธรรมะในการปกครองย่อมทำให้เกิดความสงบร่มเย็น

นครกัณฑ์



๑๑

๒. หนังสือส่งเสริมการอ่าน

หนังสือส่งเสริมการอ่าน หมายถึงหนังสือจัดทำขึ้นเพื่อสนองตอบความต้องการของผู้อ่าน มี
เนื้อหาสาระใกล้ตัว มีประโยชน์ โดยเนื้อหานั้นจะต้องไม่ขัดต่อประเพณีวัฒนธรรมและศีลธรรม ช่วยให้ผู้อ่าน
ได้ศึกษาหาความรู้ด้วยตนเอง เกิดความสนุกสนานเพลิดเพลิน ช่วยเพิ่มพูน ความรู้เสริมสร้างทักษะและนิสัย
รักการอ่าน

ตัวอย่างหนังสือส่งเสริมการอ่าน



บทที่ ๓ ๑๒

อุปกรณ์และวิธีการศึกษา

อุปกรณ์และวัสดุที่ใช้จัดทำหนังสือ
๑. โปรแกรม Microsoft word ใช้จัดทำพิมพ์รูปเล่มโครงงาน และร่างรูปแบบการจัดวางของหนังสือส่งเสริม

การอ่าน
๒. โปรแกรม Canva ใช้ตกแต่งเนื้อหาของหนังสือส่งเสริมการอ่านให้มีความสวยงาม
๓. โปรแกรม AnyFlip ใช้จัดทำหนังส่งเสริมการอ่านให้กลายเป็นหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E–Book)

ขั้นตอนการจัดทำ
๑. ศึกษาเนื้อหาวรรณคดีสมัยอยุธยาตอนต้น เรื่องมหาชาติคำหลวง
๒. ศึกษาเรื่องการจัดทำหนังสือส่งเสริมการอ่าน
๓. ออกแบบหนังสือฉบับร่าง
๔. จัดพิมพ์และออกแบบภาพประกอบให้สวยงาม น่าสนใจ
๕. ตกแต่ง จัดทำรูปเล่ม
๖. นำหนังสือส่งเสริมการอ่านไปทำเป็นหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ เพื่อให้ทุกคนสามารถเข้าถึงได้ง่ายขึ้น



บทที่ ๔ ๑๓

ผลการจัดทำและอภิปรายผลการศึกษา

การจัดทำหนังสือส่งเสริมการอ่านวรรณคดีไทย ช
ื่อหนังสือ มหาชาติคำหลวง โดยมีวัตถุประสงค์จัดทำ

หนังสือส่งเสริมประกอบการเรียนเรื่อง วรรณคดีสมัยอยุธยาตอนต้น และเชิญชวนผู้สนใจอ่าน อย่างน้อย ๒๐
คน ผู้อ่านมีความพึงพอใจต่อหนังสือส่งเสริมการอ่านที่จัดทำขื้น อยู่ในระดับ.......... สรุปผลการจัดทำได้ ดังนี้

๑. หนังสือส่งเสริมการอ่าน เรื่อง มหาชาติคำหลวง มีเนื้อหาจำนวน................หน้า มีภาพประกอบสวยงาม
๒. นำเสนอและเชิญชวนผู้สนใจอ่าน มีผู้อ่านจำนวน..............คน
๓. ผู้อ่านมีความพึงพอใจ ดังนี้

ระดับปรับปรุง จำนวน...............คน คิดเป็นร้อยละ........................
ระดับพอใช้ จำนวน...............คน คิดเป็นร้อยละ.......................
ระดับดี จำนวน............. คน คิดเป็นร้อยละ........................
ระดับดีมาก จำนวน..............คน คิดเป็นร้อยละ........................



บทที่ ๕ ๑๔

สรุปผลการศึกษา

โครงงานการจัดทำหนังสือส่งเสริมการอ่าน เรื่อง มหาชาติคำหลวง และนำเสนอ เชิญชวนผู้อ่าน มีผู้
สนใจร่วมอ่านหนังสือจำนวน......................คน โดยผู้อ่านมีความพึงพอใจต่อหนังสือที่จัดทำอยู่ใน
ระดับ............................

ประโยชน์ที่ได้รับ
๑. ได้หนังสือส่งเสริมการอ่านผลงานนักเรียน เป็นหนังสือส่งเสริมการอ่าน ประกอบการเรียนรู้เรื่อง

วรรณคดีสมัยอยุธยาตอนต้น
๒. ได้ฝึกการทำงานเป็นหมู่คณะ
๓. ฝึกทักษะการใช้ภาษาไทย
๔. ฝึกทักษะการใช้เทคโนโลยี
๕. ฝึกความคิดริเริ่มสร้างสรรค์และจินตนาการ



๑๕

บรรณานุกรม

Nutvara.plaikaew. (ม.ป.ป.). [ออนไลน์]. มหาชาติคำหลวง – วรรณคดีไทยสมัยอยุธยาตอนต้น.
สืบค้นเมื่อวันที่ ๕ พฤศจิกายน ๒๕๖๕. จากเว็บไซต์
https://sites.google.com/site/wannakhadeethaigzm/มหาชาติคำหลวง-วรรณคดีไทย
สมัยอยุธยาตอนต้น.

นายติวฟรี. (๒๐๒๐). [ออนไลน์]. มหาชาติคำหลวง. สืบค้นเมื่อวันที่ ๕ พฤศจิกายน ๒๕๖๕.
จากเว็บไซต์ https://www.tewfree.com/มหาชาติคำหลวง/.

น.ส.จิรวรรณ อนุชาติและคณะ. (ม.ป.ป.). [ออนไลน์]. เนื้อเรื่องย่อของกัณฑ์ต่างๆ.
สืบค้นเมื่อวันที่ ๑๐ พฤศจิกายน ๒๕๖๕. จากเว็บไซต์
https://jirawanjane.wordpress.com/เนื้อเรื่องย่อของกัณฑ์/.

พระครูวินัยธรมานพ กันตสีโล. (ม.ป.ป.). [ออนไลน์]. มหาชาติคำหลวง.
สืบค้นเมื่อวันที่ ๑๐ พฤศจิกายน ๒๕๖๕. จากเว็บไซต์
https://www.sac.or.th/databases/thailitdir/detail.php?meta_id=181&fbclid=IwAR0cg
3mJhnEWe1FyJ9ppsnxk0QKbitmFKx6pqzBqtEWHN5mMALSx9JCqDsM.

เวสสันดรชาดก 13 กัณฑ์. (ม.ป.ป.). [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อวันที่ ๑๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๕.
จากเว็บไซต์https://esan108.com/เวสสันดรชาดก-กัณฑ์.html?fbclid=IwAR38fCmgQ5xOt0
NMSnkXFUPTMuCoe1-gNx1RyvkoHB_v7LPc58NjBLBE5LE.