การลำเลียงสาร

การลาเลยี งสารเขา้ และออกจากเซลล์
สิ่งมชี วี ิตทุกชนิดตอ้ งมีการรับสารจากภายนอก
เชน่ แรง่ ธาตุ นา และอาหาร เขา้ สู่เซลล์ เป็นต้น
ในขณะเดยี วกันเซลล์กจ็ ะกาจัดสารส่วนเกินหรือ
ของเสยี ออกสภู้ ายนอกดว้ ย เพ่อื ปรบั หรอื รกั ษา
สภาพภายในเซลล์ใหเ้ หมาะสมทาใหส้ ามารถมี
ชีวติ ไดต้ ามปกติ
เซลลข์ องส่ิงมชี วี ิตมีเยือ่ หุ้มเซลล์ ทีท่ าหน้าท่ี
ลาเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ เยื่อห้มุ เซลล์
จดั เป็นเยอ่ื เลือกผ่าน คือ ยอมใหส้ ารบางอย่าง
ผ่านได้ แตส่ ารบางอยา่ งผา่ นได้ยากหรือผ่าน
ไมไ่ ด้เลย

การแพร่ ภาพแสดงการแพร่ของแกส๊ ออกซเิ จนจากถุงลมเข้าสู้
เซลลเ์ ม็ดเลอื ดแดงในหลอดเลอื ดฝอย
การแพรข่ องสารเขา้ สู้เซลล์ สารนัน้ ตอ้ งมี
โมเลกุลขนาดเลก็ โดยผ่านเขา้ ทางชั้นฟอสโฟ
ลพิ ดิ เทา่ นั้น เปน็ การเคล่อื นทีข่ องอนุภาคสาร
จากบรเิ วณสารท่ีมีความเข้มข้นสูง คอื มี
อนภุ าคสารนน้ั เป็นจานวนมากไปยังบริเวณที่
มีความเข้มข้นของสารตา่ กวา่ อนภุ าคของสา
จะกระจายไปจนบริเวณน้นั มีความเขม้ ข้น
ของสารน้ันเทา่ กนั หมด จนถึงจุดสมดลุ ของ
การแพร่ แตอ่ นภุ าคกไ็ ม่หยดุ นงิ่ ยังมกี าร
เคล่อื นที่เพราะอนภุ าคมพี ลังงานจลน์

การแพร่ - สารละลายไอโซโท
นิก คอื สารละลาย
เปน็ การแพร่ของอนภุ าคนาจากบริเวณทีม่ ี ภายนอกเซลล์ ทม่ี ี
อนภุ าคของนามากหรือบริเวณที่สารละลาย ความเขม้ ข้นเทา่ กับ
มคี วามเขม้ ข้นน้อยกว่าไปสู่บริเวณท่ีมี สารละลายภายใน
อนภุ าคของนาน้อย หรอื บริเวณที่สารละลาย เซลล์
มีความเข้มข้นมากกว่า ปรากฏการณแ์ บบนี
เรียกวา่ ออสโมซิส(osmosis) เซลล์มรี ปู ร่างปกติ

สารละลายไฮโพโทนิก สารละลายไฮเพอร์โทนิก

คอื สารละลายท่มี ี คือ สารละลายที่มี
ความเข้มข้นต่ากว่า ความเข้มขน้ สงู กวา่
สารละลายภายใน สารละลายภายใน
เซลล์ เซลล์

เซลลเ์ ตง่ เซลล์เหีย่ ว

การลาเลยี งสารแบบใชพ้ ลังงาน
เป็นการลาเลยี งสารผา่ นเยื่อหุ้ม
เซลล์ จากบรเิ วณที่มีความ
เข้มขน้ ต่า ไปยงั บริเวณที่มคี วาม
เขม้ ขน้ สูง โดยเซลล์ตอ้ งนา
พลงั งานทไ่ี ด้จากการสลาย
สารอาหารมาใช้ การลาเลยี ง
แบบใช้พลงั งานอาศยั โปรตนี ท่ี
แทรกอย่ใู นเยือ่ หมุ้ เซลลท์ า
หนา้ ท่เี ป็นตวั ลาเลยี ง

การลาเลียงสารโดยการสร้าง 1) การลาเลียงสารออกจากเซลล์
เป็นกระบวนการหล่ังสารโมเลกุล
ถงุ จากเย่อื หุ้มเซลล์ ใหญ่ๆ ออกนอกเซลล์ โดยจะสร้างถุง
บรรจุสารเอาไว้ และหลอมรวมกับ
เป็นการลาเลียงสารโมเลกุลใหญ่เข้า เย่ือหุ้มเซลล์ ทาให้สารท่ีบรรจุอยู่ใน
หรือออกจากเซลล์ แบ่งได้ 2 ชนดิ คอื ถุงออกไปนอกเซลล์ได้ เช่น การหลั่ง
เอนไซม์ ฮอร์โมน สารส่ือประสาท
ตา่ งๆ

2) การลาเลยี งสารเขา้ ส่เู ซลล์ เปน็
การลาเลยี งสารขนาดใหญ่เข้าสู่
เซลล์ มชี อ่ื เรียกแตกตา่ งกันไปตาม
กลไกการลาเลียง ได้แก่

2.1) ฟาโกไซโทซสิ เซลลย์ ื่นไซ
โทพลาซึมออกมาลอ้ มอนุภาค
ของสาร แลว้ นาเขา้ เซลลใ์ นรปู
ของเวสเิ คลิ พบในเซลล์จาพวก
อะมีบา และเซลล์เมด็ เลือดขาว

พิโนไซโทซิส

2.2) พโิ นไซโทซสิ เยอื่ หมุ้ เซลลเ์ วา้ เข้า
ไปในไซโทพลาซมึ ทีละน้อย จนเป็นถงุ
เกบ็ อนภุ าคของสารทอี่ ยูใ่ นรปู ของ
สารละลาย พบในเซลลบ์ ผุ นงั หลอด
เลอื ด

เป็นกระบวนการเอนโดไซโทซสิ ทีเ่ กิดขึน

โดยมีตัวรับ (receptor) ตัวรบั จะอยู่
บนเยื่อหุ้มเซลล์ทาหน้าทจี่ ับสารที่จะ
นาเข้าสเู่ ซลล์ ตวั รับและสารท่นี าเข้าจะ
มคี วามเฉพาะเจาะจงต่อกนั
คอื ตวั รับแตล่ ะชนิดกจ็ ะจับกับสาร
นาเข้าชนดิ นันเท่านัน ไมจ่ บั กับสารอ่ืน
บริเวณท่ีมกี ารนาเขา้ โดยวิธนี ี จะมี
ลักษณะเว้าตนื ๆ เม่อื ตวั รับจับกับสาร
นาเข้าแลว้ เยื่อเซลลจ์ ะเวา้ มากย่งิ ขนึ
จนในที่สดุ

เยอ่ื เซลลส์ ่วนทเ่ี ว้านันหลดุ เขา้ ไปใน
เซลล์ ตัวอย่างเช่น การนาสาร
จาพวกลิโพโปรตนี ซ่งึ มีลกั ษณะเปน็
อนุภาคเข้าสู่เซลล์ไข่ซง่ึ ยงั เจรญิ ไม่
เต็มทข่ี องไก่