LEMBAR KERJA
PESERTA DIDIK
(LKPD)
Dening : NURMALITA APRILLIANI, S.Pd
SMP Negeri 3 Gandrungmangu
Jl. Slamet Riyadi, Desa Karanganyar
Kecamatan Gandrungmangu
Kabupaten Cilacap
SMP NEGERI 3 GANDRUNGMANGU
Mata Pelajaran : Bahasa Jawa Tanggal Pelaksanaan:
Materi Pokok : Sandiwara ……………………………….
Berbahasa Jawa
Nama Kelompok Waktu mengerjakan
1. …………………………………………….. 15 menit
2. ……………………………………………..
3. ………………………………………………
4. ………………………………………………
5. ………………………………………………
A. IDENTITAS : IX/ Gasal
Kelas/ Semester : Bahasa Jawa
Mata Pelajaran : Sandiwara Berbahsa Jawa
Materi
B. KOMPETENSI DASAR
3.3 Menelaah naskah sandiwara
4.3 Menyajikan naskah sandiwara
C. INDIKATOR PENCAPAIAN KOMPETENSI
3.3.1 Menganalisis unsur-unsur intrinsik yang ada dalam dialog sandiwara
berbahasa Jawa (C4)
3.3.2 Menyimpulkan isi dialog sandiwara berbahasa Jawa dengan bahasanya
sendiri (Ngoko Banyumasan). (C6)
4.3.1 Memperagakan dialog sandiwara secara berkelompok (P5)
4.3.2 Mengkritisi penampilan sandiwara kelompok lain (P5)
D. TUJUAN PEMBELAJARAN
Melalui model pembelajaran Problem Based Learning, setelah menyimak Power
Point mengenai sandiwara berbahasa Jawa dan memutarkan video yang berisi
contoh sandiwara tradisional Jawa, peserta didik dapat :
1. Menentukan unsur-unsur intrinsik yang ada dalam dialog sandiwara berbahasa
Jawa (C3) dengan teliti.
2. Menyimpulkan isi dialog sandiwara berbahasa Jawa dengan bahasanya sendiri
(Ngoko Banyumasan) (C4) dengan jujur.
3. Memperagakan dialog sandiwara secara berkelompok (P5) dengan percaya diri.
4. Mengkritisi penampilan sandiwara kelompok lain (P5) dengan jujur.
E. DIMENSI PENGETAHUAN
a. Faktual : Contoh naskah sandiwara dan video sandiwara
b. Konseptual : Pengertian sandiwara, jenis sandiwara, wujud sandiwara dan
unsur-unsur intrinsik sandiwara
c. Prosedural : Cara memperagakan sandiwara
d. Metakognitif : Menyimpulkan isi sandiwara
F. SUMBER PASINAON
Alamo, E., Susanti, D., & Saaduddin, S. (2018). PELATIHAN KELOMPOK
SANDIWARA DAN PEMANTAPAN MANAJEMEN KELOMPOK DI
KELURAHAN GANTING PADANGPANJANG, SUMATERA BARAT. Batoboh:
Jurnal Pengabdian Pada Masyarakat, 3(1), 37-47.
Beta, P. (2019). Peningkatan Keterampilan Berbicara melalui Metode Bermain
Peran. Cokroaminoto HARIADI, H. (2021). PENINGKATAN KEMAMPUAN
SISWA DALAM MENERAPKAN UNGGAH-UNGGUH BAHASA JAWA DENGAN
TEKNIK BERMAIN PERAN (PLAY ROLE): SMPN 3 Pule Kabupaten Trenggalek.
Mitra Pendidikan, 2(3), 58-63.
Priyantono,Sawukir.2014.Marsudi Basa lan Sastra Jawa 2 .Jakarta: Erlangga
Slamet, M.Pd.2016. Wursita Basa Kanggo SMP/SMPLB/MTs Kelas IX. Klaten:
CV Sahabat.
Sumarlan,2014.Widya Adi Basa Jawi 3.Solo: Tiga Serangkai Journal of Primary
Education, 2(2), 48-52.
Bahan ajar Sandiwara Berbahasa Jawa flipbook link:
https://anyflip.com/oyouz/rmuv/
Kamus Bausastra Jawa online link: https://www.sastra.org/leksikon
Jurnal online link:
https://scholar.google.com/scholar?start=20&q=jurnal+tentang+sandiwara&hl=i
d&as_sdt=0,5
Artikel online link:
https://lenteramata.com/pacelathontegese/#Tips_Memperagakan_Teks_Pacel
athon
https://www.kompas.com/skola/read/2022/06/09/093000069/unsur-
intrinsik-teks-
drama?page=all#:~:text=Unsur%20intrinsik%20pada%20teks%20drama%20ada
lah%20tema%2C%20amanat%2C%20alur%2C,sudut%20pandang%2C%20serta%
20gaya%20bahasa.
https://bintangmakmur-id.com/langkah-langkah-latihan-memerankan-drama-
dengan-baik-dan-benar/
Youtube link:
https://www.youtube.com/watch?v=bsX1XwHQ4n4
Google Form:
https://forms.gle/iwjdzAh7bEheiv5v5 (link pretest)
https://forms.gle/LtPUZRCc6GH5dmpRA (link evaluasi mandiri)
https://forms.gle/FL1pE7EnCSzq6eAo8 (link pengayaan)
Pituduh Pasinaon
1. Para siswa nyemak materi ingkang sampun sumadya kanthi premati
ing flipbook link https://anyflip.com/rrwfi/vvyb/
2. Mangga para siswa ugi saged nyemak tuladha video sandiwara basa
Jawa ing link https://www.youtube.com/watch?v=bsX1XwHQ4n4
3. Kadamela kelompok kanthi 4-5 siswa, lajeng para siswa mangsuli
pitakenan ing Lembar Kerja Peserta Didik (LKPD) kanthi jangkep.
4. Perwakilan kelompok lajeng presentasi ngandharaken asilipun
diskusi, dene kelompok sanes atur pamanggih saha panyaruwe
A. AKTIVITAS PEMBELAJARAN
1. Identifikasi Masalah
Materi Faktual
Para siswa mangga saged ningali video tuladha sandiwara basa Jawa saking link
ingkang dipunsamektakaken wonten ing ngandhap menika:
https://www.youtube.com/watch?v=bsX1XwHQ4n4
Teks saking video menika saged dipunwaos ing bahan ajar kanthi link:
https://anyflip.com/oyouz/sdcg/
2. Mengorganisasikan Peserta Didik
Materi Konseptual
Sandiwara miturut Rahadini (2019) inggih menika sawijining wujud karya sastra
ingkang dipunparagakaken dening aktor. Dene mitirut Herman J. Waluyo (2022:3)
tegese sandiwara yaiku piwulangan kang diwenehake kanthi rahasia utawa
sesideman.
PETA KONSEP
TEGESIPUN JENIS WUJUD UNSUR
SANDIWARA SANDIWARA SANDIWARA SANDIWARA
SANDIWARA DRAMATIKAL UNSUR UNSUR
PANGGUNG PANTOMIM INTRINSIK EKSTRINSIK
KOMEDI
SANDIWARA PARODI TEMA
RADIO PARAGA
SANDIWARA ALUR
TV
AMANAT
SANDIWARA
FILM BUSANANING
BASA
SANDIWARA
WAYANG LATAR
SANDIWARA
BONEKA
Satemah langkung paham materi unsur intrinsik naskah sandiwara basa Jawa,
mangga sami sinau wonten ing tautan link menika:
https://www.kompas.com/skola/read/2022/06/09/093000069/unsur-
intrinsik-teks-
drama?page=all#:~:text=Unsur%20intrinsik%20pada%20teks%20drama%20ada
lah%20tema%2C%20amanat%2C%20alur%2C,sudut%20pandang%2C%20serta%
20gaya%20bahasa.
Materi jangkepipun saged dipunwaos ing link bahan ajar ,bab tuladhanipun
nemtokake unsur intrinsic naskah sandiwara, https://anyflip.com/oyouz/sdcg/
3. Mengorganisasai peserta didik untuk belajar
Sasampunipun nyemak video sandiwara basa Jawa saha materi ing bahan ajar,
samenika cobi para siswa damel kelompok saben kelompok 4-5 siswa lajeng
diskusi bab unsur-unsur intrintrinsik sandiwara saking teks ing ngandhap:
NJAGA KESEHATAN
Aku karo kanca-kancaku wis janjian yen arep budhal menyang umahe Risma jam
setengah papat sore. Mula sadurunge budhal aku wis sholat ashar, banjur
pamitan marang bapak lan ibu kang lagi mirsani TV ana ruang keluarga.
Aku : “Pak, bu, kula badhe kesah dhateng daleme Risma.”
Ibu : “Kok sorenan nduk. Ana acara apa ning umahe Risma?”
Aku : “Badhe nuweni Risma Bu. Terosipun Bu Guru, sampun tigang dinten Risma
sakit typus.”
Bapak : “Lha, wingi rak Risma ya bar gladhi paskibra bareng karo kowe ta nduk,
nggo upacara 17 Agustus.”
Aku : “Nggih Pak, terose Bu Guru, Risma menika sayah kaliyan boten purun
nedha.”
Ibu : “Nah…iku nduk sing marake awak gampang mriyang, merga kesel lan ora
gelem mangan. Mula kowe kudu tansah njaga kesehatan”
Aku : “Nggih Bu, kula badhe manut dhawuhipun Ibu.”
Bapak : “Lha iki arep budhal karo sapa?”
Aku : “Kaliyan kanca-kanca Pak, Selfi, Farel lan Niko”
Ibu : “Oooo…ngono ta, yaw is ati-ati ning dalan. Aja sore-sore mulihe”
Aku : “Nggih Pak, Bu, kula budhal riyin. Assalamu,alaikum”
Bapak lan Ibu : “Wa’alaikumsalam.”
Sawise pamitan marang bapak lan ibu, aku banjur numpak pit menyang umahe
Selfi. Jebul Arum, Farel lan Niko wis padha ngenteni nang kana.
Tabel unsur-unsur intrinsik ing salebeting cariyos “Njaga Kesehatan”.
Unsur-unsur Wangsulan
Intrinsik
Tema …………………………………………………………………………………………………………….
Paraga …………………………………………………………………………………………………………….
Alur …………………………………………………………………………………………………………….
Amanat …………………………………………………………………………………………………………….
Busananing …………………………………………………………………………………………………………….
Basa
Latar/ setting a. Papan : ……………………………………………………………………………
b. Wektu : ……………………………………………………………………………
c. Swasana : ……………………………………………………………………………
4. Membimbing penyelidikan individu dan kelompok
Materi Prosedural
Para siswa, sasampunipun mangertosi materi bab tegesipun sandiwara,
sumangga sinau sesarengan kanthi kelompok materi ing ngandhap ingkang badhe
ngandharaken caranipun ndudut wosinging sandiwara lan maragakaken sawijining
sandiwara!
Carane ndudut isinig sandiwara yaiku:
1. Maca naskah sandiwara utawa nonton sandiwara.
2. Mangerteni isine saben pacelathon kang diandhareke dening para paraga.
3. Mangerteni masalah uata konflik sandiwara.
4. Mangerteni piwulang lan piweling saka sandiwara. (tuladha caranipun ndudut
isining sandiwara taksih on proses)
Ing ngisor iki bakal dijlentrehkake babagan pentas sandiwara.
a. Maragakake sawijining sandiwara.
Titikane sandiwara, yaiku naskah sing awujud pangguneman utawa dialog.
Pangguneman ing sandiwara duweni watak estetis, tegese duweni kaendahan
basa. Supaya penonton bisa ngrasakake dialek utawa ritme omongan saka
para paraga kasebut, awake dhewe kudu gladhen supaya pangguneman bisa
duweni watak estetis, yaiku kanthi olah vokal.
b. Bab kang kudu digatekake nalika maragakake sandiwara yaiku:
1) Duweni kreasi nalikaning nindakake paraga.
2) Maragakake kanthi wajar ora di gawe-gawe.
3) Paraga kang ditindakake dipadhakake kelawan tipe, gaya, jiwa, lan ancas
pementasane.
4) Paraga kang ditindakake nganggo periode wektu lan watak.
1. Tulisen dudutan saka naskah sandiwara “Njaga Kesehatan”!
Wangsulan: ……………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………
5. Mengembangkan dan menyajikan hasil karya
Materi Metakognitif
Pentas Sandiwara
Cara ingkang saged dipuntindakaken nalika dados paraga wonten sawijining lakon
sandiwara inggih menika:
1) Gladhen olah watak.
2) Gladhen swara
3) Gladhen observasi lan imajinasi
4) Gladhen konsentrasi
5) Gladhen teknik pementasan
6) Gladhen sistem akting
7) Nglancarake kaprigelan lan gladhen.
Satemah langkung paham ngenani caranipun maragakaken naskah sandiwara
basa Jawa, mangga sami sinau wonten ing tautan link menika:
https://bintangmakmur-id.com/langkah-langkah-latihan-memerankan-drama-
dengan-baik-dan-benar/
Samenika, paragakaken naskah sandiwara kanthi irah-irahan “Njaga
Kesehatan” ingkang wonten ing nginggil sareng kaliyan kanca sakelompok!
Kelompok lsanesipun saged suka pamrayogi tumrap asiling paragan kelompok
ingkang majeng!
Tabel kangge suka pamrayogi tumrap kelompok sanes.
KELOMPOK Ekspresi Intonasi Pelafalan Penghayatan Ketepatan
Dialog
6. Menganalisis dan mengevaluasi pemecahan masalah
Guru paring bimbingan dhateng siswa kangge damel dudutan saking sedaya
materi ingkang dipunsinau dinten menika.
Salajengipun para siswa kadhawuhan nggarap soal evaluasi mandhiri ing google
classroom kanthi link menika: https://forms.gle/LtPUZRCc6GH5dmpRA
Refleksi
Sasampunipun para siswa nglampahi pasinaon dinten wangsulana pitakenan wonten ing
ngandhap menika kangge nyepakaken pasinaon benjing.
a. Kadospundi miturut pamanggih para siswa sabibaripun nyinau bab sandiwara basa
Jawa menika, tambahan seserepan menapa ingkang dipuntampi dening para siswa?
Wangsulan : …………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
b. Menapa ingkang para siswa remeni bab sandiwara basa Jawa menika?
Wangsulan : …………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
c. Kadospundi nilai/amanat ingkang wonten ing sandiwara basa Jawa menika menawi
dipun gayutaken kaliyan pagesangan wonten ing jaman sakmenika?
Wangsulan : …………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
PANDOM PAMBIJI PENGETAHUAN (DISKUSI)
Soal Indikator Skor
25
1. Peserta didik dapat menentukan 6 unsur intrinsik dengan tepat. 20
15
Peserta didik dapat menentukan 4 unsur intrinsik dengan tepat 10
25
Peserta didik dapat menentukan 3 unsur intrinsik dengan tepat
20
Peserta didik dapat menentukan 2 unsur intrinsik dengan tepat 15
2. Peserta didik dapat menyimpulkan isi naskah drama dengan 10
50
sangat tepat.
Peserta didik dapat menyimpulkan isi naskah drama dengan tepat
Peserta didik dapat menyimpulkan isi naskah drama dengan
kurang tepat
Peserta didik dapat isi naskah drama tidak tepat
SKOR MAKSIMAL
PANDOM PAMBIJI KETERAMPILAN (MARAGAKAKE SANDIWARA)
Kriteria Indikator Skor
Ekspresi Ekspresi wajah sesuai dengan karakter tokoh 4
Ekspresi wajah cukup sesuai dengan karakter tokoh 3
Ekspresi wajah kurang sesuai dengan karakter tokoh 2
Ekspresi wajah tidak sesuai dengan karakter tokoh 1
Intonasi Intonasi jelas dan sesuai dengan naskah sandiwara 4
Intonasi cukup jelas dan cukup sesuai dengan isi naskah 3
sandiwara
Intonasi kurang jelas dan kurang sesuai dengan isi 2
naskah sandiwara
Intonasi tidak jelas dan tidak sesuai dengan isi naskah 1
sandiwara
Pelafalan Ucapan jelas dan sesuai dengan cara pelafalannya 4
Ucapan cukup jelas dan cukup sesuai dengan cara 3
pelafalannya
Ucapan cukup jelas dan cukup sesuai dengan cara 2
pelafalannya
Ucapan jelas dan sesuai dengan cara pelafalannya 1
Penghayatan Menghayati peran sesuai dengan isi naskah sandiwara 4
Menghayati peran cukup sesuai dengan isi naskah 3
sandiwara 2
Menghayati peran kurang sesuai dengan isi naskah 1
sandiwara 4
3
Menghayati peran tidak sesuai dengan isi naskah 2
sandiwara 1
Ketepatan Dialog yang ucapkan sesuai dengan naskah sandiwara 20
dialog Dialog yang ucapkan cukup sesuai dengan naskah
sandiwara
Dialog yang ucapkan kurang sesuai dengan naskah
sandiwara
Dialog yang ucapkan tidak sesuai dengan naskah
sandiwara
Skor Maksimal
PANDOM PAMBIJI KETERAMPILAN (NANGGEPI SANDIWARA)
Kriteria Indikator Skor
Ketepatan Isi tanggapan dengan hal yang ditanggapi, dan alasan 4
terhadap tanggapan yang dikemukakan sesuai. 3
Kelancaran Isi tanggapan dengan hal yang ditanggapi, dan alasan
terhadap tanggapan yang dikemukakan cukup sesuai. 2
Isi tanggapan dengan hal yang ditanggapi, dan alasan 1
terhadap tanggapan yang dikemukakan kurang sesuai.
Isi tanggapan dengan hal yang ditanggapi, dan alasan
terhadap tanggapan yang dikemukakan tidak sesuai.
Tidak ada hambatan pada saat mennaggapi secara lisan
penampilan sandiwara kelompok lain
Ada sedikit hambatan pada saat mennaggapi secara lisan
penampilan sandiwara kelompok lain
Ada cukup banyak hambatan pada saat mennaggapi
secara lisan penampilan sandiwara kelompok lain
Ada banyak hambatan pada saat mennaggapi secara
lisan penampilan sandiwara kelompok lain
Kewajaran Wajar dalam gerak dan mimik serta santun dalam bersikap 4
3
Cukup wajar dalam gerak dan mimik serta santun dalam 2
1
bersikap 4
3
Kurang wajar dalam gerak dan mimik serta santun dalam
2
bersikap
1
Tidak wajar dalam gerak dan mimik serta santun dalam
16
bersikap
Penggunaan Menggunakan bahasa yang komunikatif, kata dan kalimat
Bahasa yang sederhana, santun, mudah dipahami, artikulasi jelas
dan pelafalan serta intonasi yang tepat.
Menggunakan bahasa yang cukup komunikatif, kata dan
kalimat yang cukup sederhana, cukup santun, cukup
mudah dipahami, artikulasi cukup jelas dan pelafalan serta
intonasi yang cukup tepat.
Menggunakan bahasa yang kurang komunikatif, kata dan
kalimat yang kurang sederhana, kurang santun, kurang
mudah dipahami, artikulasi kurang jelas dan pelafalan
serta intonasi yang kurang tepat.
Menggunakan bahasa yang tidak komunikatif, kata dan
kalimat yang tidak sederhana, tidak santun, tidak mudah
dipahami, artikulasi tidak jelas dan pelafalan serta intonasi
yang tidak tepat.
Skor Maksimal
PEDOMAN PENILAIAN INDIVIDU
Siswa menjawab benar 10
Siswa menjawab salah 0
Nilai = Benar x 10
TAMPILAN SOAL PRE-TEST GOOGLE FORM
TAMPILAN SOAL POST-TEST GOOGLE FORM
LEMBAR PEMBELAJARAN REMIDI DAN PENGAYAAN
Ketentuan:
1. Remidial : Apabila peserta didik mendapatkan nilai di bawah KKM (71)
2. Pengayaan : Apabila peserta didik mendapatkan nilai sama atau lebih tinggi
dari KKM (71)
SOAL REMIDI
1. Tulisen unsur-unsur intrinsik kang ana ing naskah sandiwara “Njaga
Kesehatan”!
2. Tulisen dudutan saka naskah sandiwara “Njaga Kesehatan”!
SOAL PENGAYAAN
Kagatosaken video ing link youtube menika https://youtu.be/WpQD5c_2X7g,
salajengipun, cobi garapen soal ingkang wonten ing link google form menika
https://forms.gle/FL1pE7EnCSzq6eAo8!
TAMPILAN SOAL PENGAYAAN GOOGLE FORM