TOPIK 5

TOPIK 5

KAEDAH FIQH DALAM SAINS
TEKNOLOGI DAN KEJURUTERAAN

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

1

PENGENALAN KANDUNGAN TOPIK 5 :
1. PENGERTIAN
HASIL PEMBELAJARAN 2. PERANAN KAEDAH FIQH
3. KONSEP ASAS
• Membincangkan prinsip syariah dan
kaedah fiqh dalam bidang sains DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
teknologi dan kejuruteraan (CLO3). DALAM ISLAM
OBJEKTIF PEMBELAJARAN 2

Menerangkan pengertian kaedah fiqh

Membincangkan peranan kaedah fiqh
Membincangkan konsep asas kaedah
fiqh dan aplikasinya.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL

PENGERTIAN

KAEDAH

FIQH

KAEDAH
FIQH

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

3

PENGERTIAN

Bahasa Arab
Kaedah berasal daripada bahasa arab “al-qaidah”, yang
bermaksud prinsip-prinsip.

“fiqhiyyah” berasal daripada “al-fiqh” yang bererti “al-
fahmu” iaitu kefahaman.

Istilah

Kaedah fiqh: prinsip-prinsip fiqh yang bersifat umum dalam
bentuk nas pendek yang mengandungi hukum umum yang
sesuai dengan bahagian-bahagiannya.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

4

PENGERTIAN

Kaedah Fiqh Kaedah Fiqh

• Bahasa :Tapak, • Bahasa : suatu • Koleksi kaedah
asas rumah dan kefahaman utama yang
prinsip. bersifat umum
bagi
menyelesaikan
isu-isu tertentu

Kesimpulan: Kaedah fiqh adalah dasar-dasar yang
berkaitan dengan masalah hukum.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

5

PERANAN KAEDAH FIQH

MEMUDAHKAN
KEFAHAMAN

MEMBANTU
MANUSIA
MENYEDIAKAN
KEPERLUAN
HUKUM

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

6

PERANAN KAEDAH FIQH

Memudahkan pemahaman terhadap hukum untuk digunapakai
kepada persoalan sains teknologi dan kejuruteraan. Contoh; Isu
pendermaan organ.

Membantu manusia khususnya para saintis, teknokrat dan
jurutera untuk menyelesaikan persoalan yang melibatkan isu-
isu sains teknologi dan kejuruteraan. Contoh; proses In-vitro
(persenyawaan luar rahim).

Menyediakan keperluan hukum-hukum yang menyeluruh bagi
menangani isu-isu kecil dalam sains teknologi dan kejuruteraan.
Contoh; DNA babi dalam pemerosesan barangan, makanan dan
minuman.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

7

KONSEP ASAS KAEDAH FIQH DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM
‫الامور بمقاصدها‬
‫اليقين لا يزال بالشك‬ 8
‫المشقة تجلب التيسير‬
‫الضرر يزال‬
‫العادة المحكمة‬

UNIT PEND. ISLAM & MORAL

KONSEP ASAS KAEDAH FIQH

Setiap Sesuatu Itu Bergantung Kepada Tujuannya
‫الامور بمقاصدها‬

Setiap amalan seseorang samada pertuturan atau perbuatan,
maka kedudukan atau hukum bagi amalan tersebut adalah
bergantung kepada niat atau tujuannya.

Syarat Sesuatu Amalan

i. Kajian, rekaan dan penyelidikan hendaklah bertujuan baik dan
menepati syarak. Contohnya menghasilkan telefon pintar yang boleh
memudahkan dan membantu kerja manusia.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

9

KONSEP ASAS KAEDAH FIQH

Syarat Sesuatu Amalan

ii. Setiap perancangan dan pelaksanaan bagi mencapai matlamat di atas
hendaklah disusun dengan baik dan menepati kualiti syarak dan
semasa. Contohnya menghasilkan sistem pengurusan yang mampu
menjadikan kerja tersusun dan efektif.

iii. Mendahulukan sesuatu yang terpenting daripada yang penting
sebagaimana yang diminta oleh tujuan syariat. Contohnya
menyelamatkan nyawa ramai manusia menjadi keutamaan dalam
menghasilkan kenderaan berbanding untuk tujuan keuntungan.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

10

KONSEP KAEDAH FIQH

Keyakinan Tidak akan Dihilangkan Dengan Keraguan
‫اليقين لا يزال بالشك‬

Keyakinan pada sesuatu perkara tidak boleh diubah hanya kerana sesuatu
keraguan. Perubahan keyakinan boleh berlaku, seandainya terdapat
keyakinan lain yang mampu mengubah keyakinan asal.

Perbincangan Kaedah

i. Pentingnya keyakinan dalam melaksanakan sesuatu perkara.
Keyakinan tersebut mestilah berdasarkan sandaran atau sumber
yang jelas dan tiada keraguan padanya.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

11

Perbincangan Kaedah

ii. Keraguan merupakan musuh kepada manusia. Gangguan-gangguan
yang datangnya daripada kelemahan diri dan dibantu oleh dorongan
jahat syaitan menjadikan sesuatu perkara itu tidak pasti (ragu-ragu).
Inilah punca pendirian manusia kerap berubah dan berlakunya
pergeseran sesama manusia.

iii. Dalam konteks sains, teknologi dan kejuruteraan, suatu keyakinan
pada ilmu yang dimiliki secara benar mampu menghasilkan keputusan
dan tindakan yang benar dan penuh keyakinan.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

12

Perbincangan Kaedah

iv. Saintis, teknokrat dan jurutera hendaklah berkeyakinan bahawa
segala usaha mereka adalah memenuhi tujuan syariat iaitu untuk
memelihara agama, nyawa, akal, keturunan, dan harta manusia.

v. Contoh : Seorang saintis telah membina mesin pengguguran janin
bermasalah yang perlu digugurkan. Namun timbul keraguanmesin ini
akan digunakan untuk menggugurkan janin luar nikah. Maka hukum asal
penciptaan mesin ini adalah diharuskan mengikut matlamat asal.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

13

KONSEP KAEDAH FIQH

Kesukaran Menjadi sebab Kepada Kemudahan Dan Keringanan
‫المشقة تجلب التيسير‬

Al-Mashaqqah (kesukaran) dalam kaedah ini merujuk kepada kesukaran
yang melampaui tahap kebiasaan bagi manusia normal.

Al-Mashaqqah (kesukaran) pada hakikatnya tidak boleh dipisahkan dalam
kehidupan manusia serta tidak dinafikan oleh nas-nas syaraq.

Al-Mashaqqah (kesukaran) pasti berlaku dalam usaha melaksanakan
kewajipan di dunia sehingga menimbulkan kemudaratan bagi
melaksanakan kewajipan tersebut.

Contoh : Dalam persoalan ibadah, puasa pada bulan Ramadhan tidak dapat
diteruskan kerana kesakitan yang melampau sehingga menyebabkan
seseorang terpaksa berbuka puasa.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

14

Jenis-Jenis Kesukaran

Kekurangan - Jahil – Tidak Sakit – suatu tahap Paksaan – Contoh,
Kurang akal tahu perkara keuzuran. Contoh, orang dalam keadaan
(gila), kurang sebenar sakit dibenarkan tertentu,
umur (bayi) tayammum untuk seseorang boleh
menggantikan wuduk. gugur
Musafir – perlu bertujuan baik. tanggungjawab
Contoh, Orang musafir dibenarkan Alpha atau lupa – dalam agama
menghimpunkan (jama’) solat. Contoh, tidak berdosa demi
seseorang yang makan di menyelamatkan
siang hari kerana terlupa. nyawa.

Umum al-Balwa – suatu perkara yang diterima umum dan boleh dimaafkan apabila

berlaku perkara tersebut. Contoh, Solat seorang yang mempunyai penyakit dedas

(sentiasa terkeluar air kencing tanpa boleh dikawal) adalah sah.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL AA 209 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

15

Perbincangan Kaedah

i. Sebarang kesukaran yang berlaku dalam proses penyelidikan
hendaklah dirujuk kepada syarat-syarat yang membolehkan rukhsah
terpakai.

ii. Keizinan untuk mengguna pakai kaedah ini berlaku apabila sesuatu
tujuan yang sangat diperlukan oleh manusia terhalang oleh sesuatu
kesukaran atau kepayahan yang dibenarkan oleh syarak.

iii. Contoh : Seorang doktor lelaki boleh melihat aurat wanita untuk
mengubati penyakit pesakit tersebut.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

16

Perbincangan Kaedah

iv. Kebenaran menggunakan rukhsah adalah berkuat kuasa selama
mana kesukaran tersebut masih berlaku.

v. Kaedah ini tidak diambil mudah untuk menghalalkan segala bentuk
rukhsah, sebelum memilih kaedah lain, dalam mengelak atau
mengatasi kesukaran tersebut.

vi. Keluasan penggunaan kaedah ini tiada had dan sempadan waktu.
Keutamaan diberikan kepada kes-kes yang memudaratkan agama,
nyawa, akal, maruah, keturunan dan harta manusia.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

17

KONSEP KAEDAH FIQH

Kemudharatan Hendaklah Dihilangkan

‫الضرر يزال‬

Kemudaratan kaedah ini bermaksud, sesuatu perkara yang menjadi
kesukaran untuk mencapai kepentingan asasi kehidupan manusia yang
melibatkan agama, nyawa, keturunan, maruah, akal dan harta.

Islam mengharamkan segala tindakan yang boleh membawa kepada
kemudaratan sama ada kepada diri, orang lain dan alam sekitar. Dalam
masa yang sama, Islam melarang tindak balas kepada sesuatu tindakan
daripada pihak lain yang boleh memberikan kemudaratan.

Contoh : Islam menetapkan etika berpakaian tertentu kepada lelaki dan
perempuan. Kegagalan mematuhi etika ini akan mengundang mudarat
kepada sistem nilai manusia seperti gangguan seksual dan sebagainya.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

18

Perbezaan Masyaqqah (Kesulitan) Dengan
Dharurah (Kemudaratan)

Masyaqqah (Kesulitan) Dharurah (Kemudaratan)

• Ialah suatu kesulitan yang • Ialah suatu kesulitan yang
mengkehendaki adanya jika tidak diselesaikan
keperluan (hajat) terhadap akan mengancam agama,
sesuatu, Jika tidak nyawa, keturunan, akal
dipenuhi, maka tidak dan harta
membahayakan manusia
• Akan menyebabkan
• Wujud kemudahan dan pengguguran sesuatu
keringanan (rukhsah) hukum untuk
untuk hilangkan menghilangkan dharurah
masyaqqah.
AA 209 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
UNIT PEND. ISLAM & MORAL DALAM ISLAM

19

Perbincangan Kaedah

Aplikasi kaedah ini membolehkan
sesuatu kemudaratan yang akan
disingkirkan, boleh membenarkan
sesuatu yang asalnya terlarang atau
haram untuk dilaksanakan.

Contoh : Keharusan doktor lelaki DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
memandang aurat pesakit wanita DALAM ISLAM
sekadar yang perlu untuk tujuan
rawatan dengan syarat, tiada 20
doktor wanita yang boleh
merawatnya.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL

Perbincangan Kaedah

Kemudaratan tidak
boleh dihilangkan
dengan kemudaratan
yang setaraf
dengannya.

Contoh : Seseorang tidak boleh DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
melakukan atau menghasilkan DALAM ISLAM
sesuatu tahap bahayanya sama
dengan tahap bahaya pada 21
perkara yang asal, walaupun
berbeza bentuk.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL

Perbincangan Kaedah

Menolak kerosakan
(kemudaratan)
menjadi keutamaan
daripada mengambil
kebaikan

Contoh : Penggunaan arak sama DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
ada untuk diminum atau dimakan DALAM ISLAM
atau digunakan atas alasan biasa
22
masih dihukum haram. Namun
jika digunakan untuk menjadi

penawar terbaik setelah gagalnya
ubat lain, maka penggunaannya

dibenarkan

UNIT PEND. ISLAM & MORAL

Perbincangan Kaedah

Apa jua aktiviti atau projek

dalam bidang sains, teknologi

dan kejuruteraan hendaklah

mengutamakan penyingkiran

kemudaratan berbanding

kebaikan

Contoh : Larangan terhadap DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
pembinaan kilang di DALAM ISLAM
kawasan perumahan adalah
kerana dikhuatiri berlaku 23
pencemaran

UNIT PEND. ISLAM & MORAL

KONSEP KAEDAH FIQH

Adat Dijadikan Sebagai Rujukan Hukum
‫العادة محكمة‬

Adat ialah sesuatu yang sudah menjadi kelaziman dilakukan oleh manusia.
Uruf pula merujuk kepada sesuatu yang telah dimaklumi oleh masyarakat
hingga menjadi amalan kebiasaan.

Adat dan Uruf boleh dijadikan rujukan bagi menetapkan sesuatu hukum
bagi satu-satu isu atau kes dengan syarat ketiadaan nas syarak dalam
permasalahan tersebut. Andai terdapat nas syarak, maka penggunaan
kaedah ini terbatal.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

24

Pembahagian Adat/Uruf

PEMBAHAGIAN ADAT/URUF

ADAT AM- Sesuatu ADAT KHUSUS- ADAT SAHIH- Sesuatu ADAT FASID- Sesuatu
kebiasaan yang Sesuatu yang terpakai adat yang tidak adat yang bercanggah
diterima umum
dan difahami oleh bercanggah dengan dengan nas syarak.
sebagai satu yang
memberi maksud sesetengah nas syarak. Contoh: Contoh: menjual
tertentu. Contoh: masyarakat atau Pemberian hantaran barang secara
negeri atau golongan
Istilah sembahyang dalam majlis bertangguh melebihi
merujuk kepada tertentu. Contoh:
solat. Bukan Kesarjanaan merujuk perkahwinan tidak daripada bayaran
kepada kepandaian termasuk dalam mas secara tunai.
perlakuan
menyembah dalam seseorang kahwin.

agama lain.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

25

Syarat Adat/Uruf Diterima

Uruf tersebut menjadi Adat tersebut Sekiranya uruf boleh
amalan kebiasaan atau tidak bercanggah menimbulkan kemudaratan
budaya yang diamalkan dan kepayahan dalam hidup,
secara berskala besar dengan nas maka uruf tersebut dikira
syarak terbatal. Contoh larangan
oleh masyarakat, mengambil upah mengajar al-
konsisten dan tidak Quran terbatal atas sebab
berubah-ubah dalam
uruf semasa.
tempoh singkat

UNIT PEND. ISLAM & MORAL AA 209 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

26

Perbincangan Kaedah

i. Kaedah ini amat besar peranannya dalam pengurusan hukum. Setiap
kajian dalam sains, teknologi dan kejuruteraan dibenarkan
menggunakan kaedah ini bagi tujuan sumber rujukan dalam
membuat keputusan.

ii. Kebiasaan yang diterima umum dan satu kelaziman yang meluas
belum cukup menjadi sandaran untuk menghasilkan rekaan dan
teknologi baru, andaikata impak buruknya lebih besar.

UNIT PEND. ISLAM & MORAL DUA2012 SAINS TEKNOLOGI & KEJURUTERAAN
DALAM ISLAM

27