การพัฒนาเครื่องปั้นดินเผาเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่ม

การพัฒนา

เครื่องปั้ นดินเผา $2.99

Issue 1
เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่ม November 2021

ก ร ณี ศึ ก ษ า : เ ค รื่ อ ง ปั้ น ดิ น เ ผ า ชุ ม ช น เ ก า ะ เ ก ร็ ด จั ง ห วั ด น น ท บุ รี

สารบัญ

1 ความเป็นมา
2 ปัญหาที่เกิดขึ้น
3 ประเภทเครื่องปั้ นดินเผา
4 การผลิตเครื่องปั้ นดินเผา
5 ลวดลายเครื่องปั้ นดินเผา
6 รูปทรงเครื่องปั้ นดินเผา
8 ตัวอย่างการออกแบบ

เครื่องปั้ นดินเผาจากงานวิจัย
9 การสร้างมูลค่าเพิ่มให้

เครื่องปั้ นดินเผาจากการ
ออกแบบร่วมกันของกลุ่ม

NO. 1  •  

ความเป็นมา เกาะเกร็ด จังหวัดนนทบุรี เป็นเกาะเล็ก ๆ ที่มีแม่น้ำ
เจ้าพระยาโอบล้อม ชาวเกาะเกร็ดได้ชื่อว่ามีฝีมือเป็นเลิศ
ในการทำเครื่องปั้ นดินเผามานานนับร้อยปี ตั้งแต่ยังอยู่
เมืองมอญ ก่อนที่จะอพยพเข้ามาในประเทศไทย ชาวมอญ
ได้ตั้งบ้านเรือนบริเวณปากเกร็ด ซึ่งสภาพดินเหมาะสมใน
การทำเครื่องปั้ นดินเผา จึงกลายเป็นแหล่งผลิต
เครื่องปั้ นดินเผาที่รู้จักกันว่าละเอียดงดงาม สีแดง ผิวมัน
และมีความประณีตมาก

งานประติมากรรม เครื่องปั้ นดินเผา งานปั้ น และแกะสลัก จัดเป็นงานแขนงหนึ่งของศิลปะสาขาประติมากรรม
ซึ่งจัดอยู่ในงานหัตถกรรมเครื่องปั้ นดินเผาบ้านเกาะเกร็ด จัดเป็นภูมิปัญญาชาวบ้าน (Folk Wisdom) ที่ศูนย์
พัฒนาคุณภาพการเรียน การสอนวิชาศิลปะศึกษาได้นำมาให้ความรู้และเผยแพร่เพื่อเป็นการอนุรักษ์ศิลปะพื้นบ้าน
และภูมิปัญญาท้องถิ่น เครื่องปั้ นดินเผาของชาวเกาะเกร็ดมีหลายขนาดตั้งแต่ขนาดใหญ่จนถึงเล็ก

การผลิตงานหัตถกรรมเครื่องปั้ นดินเผาของเกาะเกร็ดทางด้านวัสดุ ปัจจุบันนำมาจากนอกเกาะเกร็ดที่ท้องนา
ของอำเภอสามโคก จังหวัดปทุมธานี ซึ่งมีราคาแพงแต่ได้ดินที่มีคุณภาพเทียบเท่ากับดินเกาะเกร็ด และได้เพิ่มส่วน
ผสมเพื่อเปลี่ยนแปลงให้สีดินจากสีแดงเป็นสีดำ และลายมีการเจาะฉลุตามแบบของเครื่องปั้ นดินเผาบ้านทุ่งหลวง
จังหวัดสุโขทัย จึงทำให้ผู้ซื้อมีสินค้าให้เลือกอีกทางเลือกหนึ่ง ในด้านกระบวนการผลิตได้ดำเนินการผลิตจนกลาย
เป็นวิถีชีวิตและเป็นเอกลักษณ์ทางด้านการเผาดินแดงและตกแต่งลวดลาย เป็นงานวิจิตร ขนาดผลิตภัณฑ์เล็กลง
เพื่อให้มีความเหมาะสมกับการเป็นของฝากหรือของที่ระลึกและให้มีราคาที่เหมาะสมกับการซื้อขายในตลาด

Ko Kret community pottery products, Nonthaburi Province

NO. 2  •  

ปัญหาที่เกิดขึ้น

เครื่องปั้ นดินเผายังขาดลวดลายและรูปทรงต่าง ๆ ซึ่งสามารถนำมาประยุกต์
และเพิ่มมูลค่าให้กับเครื่องปั้ นดินเผาได้โดยการออกแบบลวดลายและรูปทรง ให้ดู
น่าสนใจเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับเครื่องปั้ นดินเผา

Ko Kret community pottery products, Nonthaburi Province

NO. 3  •  

ประเภท
เครื่องปั้ นดินเผา

ประเภทของเครื่องปั้ นดินเผาในชุมชนเกาะเกร็ด มี 2 ประเภท คือ
1.ประเภทเครื่องปั้ นดินเผาสำหรับในชีวิตประจำวัน ไม่เน้น
ความสวยงาม แต่เน้นการใช้ประโยชน์เป็นส่วนใหญ่ เช่น
อ่าง ครก โอ่ง เป็นต้น ซึ่งโอ่งสำหรับใส่น้ำมีหลายขนาด
ทั้งขนาดใหญ่ ขนาดกลาง ขนาดเล็ก
2.ประเภทเครื่องปั้ นดินเผาสำหรับมอบให้กับบุคคลที่เคารพ
นับถือ เป็นเครื่องสำหรับใช้เป็นเครื่องบรรณาการ เน้นความ
สวยงาม เช่น หม้อน้ำลายวิจิตร เป็นดินเผาแกะสลักอย่าง
สวยงาม เป็นเหมือนทรงกรวยครอบปากหม้อ ส่วนตัวหม้อ
เป็นหม้อดินเผาที่ผ่านการแกะสลักอย่างประณีต

Ko Kret community pottery products, Nonthaburi Province

NO. 4  •  

การผลิต
เครื่องปั้ นดินเผา

เริ่มต้นตั้งแต่การขุดหาดินในเกาะเกร็ด สำหรับดินที่ใช้นั้น
เป็นดินที่มีคุณสมบัติเหมาะสมในการทำเครื่องปั้ นดินเผา
ได้แก่ ดินเหนียวท้องนา และดินเหนียวของตะกอนปากแม่น้ำ
ซึ่งเป็นดินที่มีความเหนียว เนื้อละเอียด มีทรายและเศษวัสดุ
อื่น ๆ ปนอยู่น้อย ปริมาณน้อย สีนวลหรือสีปนเหลือง เนื้อดิน
จับกันเป็นก้อน ไม่ร่วนซุย ซึ่งดินบริเวณเกาะเกร็ดมีสภาพ
ดินที่เหมาะสมกับการทำเครื่องปั้ นดินเผา

ขั้นตอนการทำเครื่องปั้ นดินเผาชุมชนเกาะเกร็ด มีดังนี้
การเตรียมดิน การขึ้นรูปด้วยแป้นหมุน ขั้นตอนการตกแต่ง
ลวดลาย เครื่องปั้ นดินเผาจะได้รับการตกแต่ง และแกะสลัก
เป็นลวดลายต่าง ๆ เช่น การปั๊ ม การกลิ้ง การแกะ การขีด
การฉลุ ขั้นตอนการเผาเครื่องปั้ นดินเผาชุมชนเกาะเกร็ด
เริ่มตั้งแต่การจัดวางภาชนะในเตาเผา เครื่องปั้ นขนาดเล็ก
จะถูกจัดวางตามซอกมุม และด้านบนซ้อนขึ้นไปจนถึงหลัง
เตาให้แน่น ด้านหน้าสุดใช้ครกวางเรียงบังไฟ

Ko Kret community pottery products, Nonthaburi Province

Ko Kret community pottery products, Nonthaburi ProvinceNO. 5  •  

ลวดลาย
เครื่องปั้ นดินเผา

ลวดลายที่ใช้ในการตกแต่งเครื่องปั้ นดินเผา มีอยู่ 2 ประเภท ได้แก่

1. ประเภทลวดลายธรรมชาติ 2. ประเภทลวดลายประดิษฐ์

มีลักษณะเป็นลายดอกไม้ ใบไม้ เครือเถา มีลักษณะลายขูดขีด ลายนูน ลายไทย
บุคคล สัตว์ เช่น ลายเครือเถา เช่น ลายสร้อยคอ ลายไข่ปลา ลายพูมะยม
ลายกากบาท ลายวงกลม ลายขีดแบ่งพื้นที่
หรือลายพรรณพฤกษา ลายดอกไม้
ลายใบไม้ ลายก้างปลา ลายบัว และลายกรวยเชิง

Ko Kret community pottery products, Nonthaburi ProvinceNO. 6  •  

รูปทรงเครื่องปั้ นดินเผาที่มีการตกแต่ง
ลวดลายเป็นประเภทเครื่องใช้ คือ โอ่งสลัก
ส่วนใหญ่จะประกอบด้วยส่วนฝาและ
ส่วนตัวโอ่ง

สำหรับประเภทสวยงาม คือ หม้อน้ำลาย
วิจิตรทรงกลม มี 2 ลักษณะ คือ ทรงกลม
คอสูง และทรงกลมคอสั้น นอกจากนี้ยังมี
ทรงขวด ทรงโถพลู และทรงตรง
ทรงฟักทองคอสั้น ทรงฟักทองคอสูง
ทรงมะยม ทรงกระบอก ทรงตลก ทรง
กลม เป็นรูปสัตว์ เช่น โอ่งไก่ โอ่งนก

รูปทรง
เครื่องปั้ นดินเผา

Ko Kret community pottery products, Nonthaburi ProvinceNO. 7  •  

จุดเด่นของเครื่องปั้ นดินเผาเกาะเกร็ดที่แตกต่างจากที่อื่นก็คือ รูปทรง และมีลวดลายเป็นศิลปะ
ของชาวมอญ ชาวรามัญจะเป็นรูปทรงอ่อนช้อย ส่วนลวดลายงดงามที่เห็นกันนั้นจะใช้ใบมีดแกะสลัก
ไม่มีเครื่องปั๊ ม และเวลาขึ้นรูปจะปั้ นด้วยมือเท่านั้นไม่มีพิมพ์ เกาะเกร็ดเป็นชุมชนชาวมอญขนาดใหญ่
โดยปู่ ย่า ตา ยาย ได้มาตั้งถิ่นฐานอยู่ที่นี่นานแล้ว และชุมชนชาวมอญจะมีฝีมือในการทำเครื่องปั้ นดินเผา
ซึ่งเป็นเอกลักษณ์เฉพาะชุมชน วิธีการสืบทอดจากรุ่นบรรพบุรุษปู่ ย่า ตา ยาย พ่อแม่ รุ่นลูก รุ่นหลานนั้น
เพื่อเป็นการปลูกฝังและสืบทอดภูมิปัญญาต่อเพื่อไม่ให้สูญไป ซึ่งสิ่งนี้แสดงให้เห็นว่าความสำคัญของ
สถาบันครอบครัวนั้นมีผลอย่างยิ่งในการถ่ายทอดความรู้ เทคนิควิธีการปั้ นเครื่องปั้ นดินเผา ทำให้เกิด
อาชีพและรายได้เรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน

ตัวอย่างการออกแบบเครื่องปั้ นดินเผา NO. 8  •  
จากงานวิจัย
NOVEMBER 2021 • ISSUE 1 • VOLUME 1
Ko Kret community pottery products, Nonthaburi Province

NO. 9

การสร้างมูลค่าเพิ่มให้ • ความแตกต่างระหว่างเซรามิกและดินเผา
เครื่องปั้ นดินเผาจากการ
ออกแบบร่วมกันของกลุ่ม เซรามิก เครื่องปั้ นดินเผานั้น หากจะบอกว่า
เป็นสิ่งเดียวกันหรือต่างชนิดกันก็ย่อมได้
เหยือกพ่นสีเคลือบเซรามิก ดินเผาก็คือเซรามิก แต่เซรามิกชนิดอื่น ๆ
อาจไม่ใช่ดินเผา ดังนั้นดินเผาก็คือเซรามิก
การขึ้นรูปทรงเป็นรูปเหยือกแล้วพ่นสีหรือวาดลวดลาย ชนิดหนึ่ง ซึ่งมีกระบวนการผลิตที่ไม่ซับซ้อน
ให้สวยงาม จากนั้นนำไปเคลือบเซรามิกเพื่อให้มีความมันวาว มีรูปลักษณ์ที่เป็นเอกลักษณ์ ดินเผาเป็น
เพิ่มความสวยงามและความทนทานให้ผลิตภัณฑ์มากขึ้น เทคโนโลยี/ภูมิปัญญาโบราณ แต่เซรามิก
จะมีขั้นตอนและเทคโนโลยีที่พัฒนามากกว่า
ยกตัวอย่างผลิตภัณฑ์โอ่งที่เป็นชนิดโอ่ง
เซรามิก โอ่งดินเผา

โอ่งดินเผานั้นจะใช้วัตถุดิบ คือ ดินที่มี
คุณสมบัติเหมาะสม เมื่อขุดดินนั้นขึ้นมาแล้ว
ก็นำมาปั้ นขึ้นรูป จากนั้นก็นำไปเผาผ่าน
ความร้อนในอุณหภูมิและเวลาที่เหมาะสม
เพื่อสำเร็จเป็นโอ่ง ลักษณะของดินเผาจะ
ด้าน มีความเปราะแตกได้ง่ายกว่าเซรามิก
แต่มีรูปลักษณ์ที่เป็นธรรมชาติ สีที่ได้จะไม่
ฉูดฉาด สีจะอ่อน เช่น สีน้ำตาล สีเปลือก
มังคุด ประโยชน์ของโอ่งดินเผา ผลิตภัณฑ์
ดินเผามักนำมาทำกระถางใส่น้ำ เป็นต้น

โอ่งเซรามิกจะผลิตจากวัถุดิบที่เรียกกันว่า
ดินขาว และดินดำ ซึ่งเป็นวัตถุดิบที่มี
คุณภาพสูง หายาก และมีราคาแพง เมื่อนำ
ไปขึ้นรูป แล้วก็นำไปเผาในอุณหภูมิที่เหมาะ
สม จากนั้นจะได้ออกมาเป็นผลิตภัณฑ์ที่มี
สีอ่อน ด้าน คล้ายกับเครื่องปั้ นดินเผา
จากนั้นจึงนำไปทาสีอีกครั้งในสีสันลวดลาย
แบบที่ต้องการ เมื่อทาสีแล้วก็นำไปเผาผ่าน
ความร้อนอีกครั้ง จึงได้โอ่งเซรามิกสำเร็จ
ที่มีราคาแพงกว่าโอ่งดินเผา

สรุปคือ เซรามิกและดินเผาต่างกันที่วัตถุดิบ
ดินเผาจะใช้ดินทั่วไปราคาไม่สูง ขั้นตอนการ
ผลิตก็แตกต่างกัน ดินเผาจะใช้ขั้นตอนผลิต
ที่ง่ายกว่า ความทนทานกับประโยชน์ในการ

ใช้งานของเซรามิกจะมีมากกว่าด้วย

Ko Kret community pottery products, Nonthaburi Province



อ้างอิง

ชุติมา งามพิพัฒน์. 2563. การศึกษาและออกแบบผลิตภัณฑ์เครื่องปั้ นดินเผาชุมชนเกาะเกร็ด
จังหวัดนนทธบุรี. (ออนไลน์). แหล่งที่มา : https://so05.tci-thaijo.org/index.php/
RJPJ/article/download/241380/165008/. 8 ตุลาคม 2564.