บทนํา การสอนเร่ืองการคดิเชิงคํานวณ (Computational thinking) เป็นทักษะพ้ืนฐาน ที่เน้นกระบวนการแก้ปัญหาในหลากหลายลักษณะ เช่น การจัดลําดับเชิงตรรกศาสตร์ การวิเคราะห์ข้อมูล และการสร้างสรรค์วิธีแก้ปัญหาทีละขั้ นทีละตอน รวมทั้ งการย่อยปัญหาที่ ช่วยให้รับมือกับปัญหาที่ซับซ้อนหรือมีลักษณะเป็นคําถามปลายเปิดได้ซ่ึงการพัฒนาให้ผู้เรียน เกิดทักษะการคิดเชิงคํานวณได้นั้ น ต้องสอนให้ผู้เรียนสามารถคดิวิเคราะห์แก้ปัญหาอย่างเป็น ขั้ นตอนและเป็นระบบ มีทักษะในการค้นหาข้อมูลหรือสารสนเทศ ประเมิน จัดการ วิเคราะห์ สังเคราะห์และนําสารสนเทศไปใช้ในการแก้ปัญหา สามารถประยุกต์ใช้ความรู้ในการแก้ปัญหา ในชีวิตจริงและทํางานร่วมกันอย่างสร้างสรรค์และสามารถใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและ การส่ือสารอย่างปลอดภัย รู้เท่าทัน มีความรับผิดชอบมีจรยิธรรม ผู้พัฒนาจึงได้มีแนวคิดพัฒนาเกมโมไบล์แอปพลิเคชันเพ่ือส่งเสริมทักษะการคิดเชิง คํานวณสําหรับนักเรียนระดับชั้นประถมศึกษาให้มีคุณภาพก่อนนําไปใช้ซ่ึงมีลักษณะของ การทําภารกิจแต่ละด่านให้สําเร็จ มีการจูงใจและมีปฏิสัมพันธ์กันระหว่างเกมกับผู้เล่น สามารถ ให้ผู้เล่นได้เรียนรู้เน้ือหาผ่านการมีปฏิสัมพันธ์แบบมัลติมีเดียด้วยภาพนิ่ง ภาพเคล่ือนไหว และ เสียงดนตรีทําให้ผู้เล่นได้รับความสนุกสนานในกระบวนการเรียนรู้และส่งเสริมทักษะการคิดเชิง คํานวณสําหรับนักเรียนระดับชั้ นประถมศึกษา ได้รับความรู้มีทักษะในการคิดวิเคราะห์อย่างมี ขั้ นตอนและเป็นระบบซ่ึงย่อมนําไปสู่การพัฒนาทักษะคดิ ในรูปแบบอ่ืน ๆ ต่อไป ผู้พัฒนา 20 สิงหาคม 2564 หน้า 1
คําแนะนํา แอปพลิเคชันเกม “พิชิตวิทยาการ คํานวณ” ผู้ใช้งานสามารถดาวน์โหลดติดตั้ ง บ น ส ม า ร์ ต โ ฟ น ห รื อ แ ท็ บ เ ล็ ต ที่เ ป็น ระบบปฏิบัติการแอนดรอยด์เวอร์ชัน 5.0 ข้ึนไป โดยที่ขณะ ใช้งานไม่จําเป็นต้อง เช่ือมต่ออินเทอร์เน็ต โดยสามารถค้นหาได้ จาก Play Store พิม พ์คํา ว่า “ เกม พิชิ ต วิทยาการคํานวณ” โดยแอปพลิเคชันประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) การแบ่งปัญหา ใหญ่ออกเป็นปัญหา/งานย่อย (decomposition) เป็นการพิจารณาและแบ่ง ปัญหา/งาน/ส่วนประกอบ ออกเป็นส่วนย่อย เพ่ือให้จัดการกับปัญหาได้ง่ายข้ึน 2) การพิจารณารูปแบบของปัญหาหรือวิธีการแก้ปัญหา (pattern recognition) การพิจารณารูปแบบ แนวโน้ม และลักษณะทั่ วไปของปัญหา/ข้อมูล โดยพิจารณาว่า เคยพบปัญหาลักษณะนี้มาก่อนหรือไม่หากมีรูปแบบของปัญหาที่คล้ายกันสามารถ นําวิธีการแก้ปัญหานั้ นมาประยุกต์ใช้และพิจารณารูปแบบปัญหาย่อยซ่ึงอยู่ภายใน ปัญหาเดียวกัน ว่ามีส่วนใดที่เหมือนกัน เพ่ือใช้วิธีการแก้ปัญหาเดียวกันได้ทําให้ จัดการกับปัญหาได้ง่ายข้ึน และการทํางานมีประสิทธิภาพเพิ่มข้ึน 3) การพิจารณา สาระสําคัญของปัญหา (abstraction) เป็นการพิจารณารายละเอียดที่สําคัญของ ปัญหา แยกแยะสาระสําคัญออกจากส่วนที่ไม่สําคัญ และ 4) การออกแบบ อัลกอริทึม (algorithms) ขั้ นตอนในการแก้ปัญหาหรือการทํางาน โดยมีลําดับของ คําสั่ งหรือวิธีการที่ชัดเจนที่คอมพิวเตอร์สามารถปฏิบัติตามได้ผู้เล่นกดปุ่มด่านที่ ต้องการเล่นโดยสามารถเลือกด่านทตี่้องการเล่นได้โดยไม่จาํเป็นต้องเรยีงลําดับ หน้า 2
วิธีการใช้งาน แอปพลิ เคชั น เกม “พิชิ ตวิทยากา ร คํานวณ” รองรับการใช้งานบนระบบปฏิบัติการ แอนดรอยด์เท่านั้ น ผู้ใช้งานสามารถดาวน์โหลดได้ โดยการเปิดแอปพลิเคชัน Play Store ทําหารตดิตั้ งลงบนสมารต์ โฟน หรือแท็บเล็ตทตี่้องการใช้งาน แอปพลิเคชันเกม “พิชิตวิทยาการคํานวณ” การติดต้ ัง จากนั้ นจะได้ปรากฏไอคอนของแอปพลิเคชันทหี่น้าจอ ส่วนนํา เม่ือกดไอคอนจากเคร่ืองโมไบล์ที่ติดตั้ งแอปพลิเคชันแล้ว จะปรากฏหน้าแรกของ เกมบนโมไบล์แอปพลิเคชันเพ่ือส่งเสรมิทักษะการคดิเชิงคํานวณ หน้า 3
ที่มุมบนซ้ายจะปรากฏ “ปุ่มข้อมูลทั่ วไป” แสดงข้อมูลอธิบายที่มาและจุดประสงค์ของ ของแอปพลิเคชัน และ “ปุ่มผู้จัดทํา” แสดงข้อมูลผู้จัดทํา ”ปุ่มความรู้เบ้ืองต้น” แสดง ความหมายของทักษะการคิดเชิงคํานวณ หน้า 4
หน้า 5 เม่ือผู้เล่นกดที่เมนูที่ 1 “กา รแ บ่ งปัญหา ใหญ่ออก เป็นปัญหา/งานย่อย (decomposition)” จะปรากฏหน้าวิธีเล่นเกม อธิบายวิธีการเล่นเกมในองค์ประกอบที่ 1 ซ่ึง ประกอบด้วยภาพกราฟิก เสียงบรรยาย และเสียงดนตรีหากต้องการกลับไปหน้าก่อนสามา ถกดปุ่ม“ย้อนกลับ” ทมีุ่มบนซ้ายได้หรือหากต้องการเรมิ่เล่นเกมให้กดปุ่ม “เล่นเกม” ได้ การเล่นเกม เม่ือกดปุ่ม “เข้าเกม” ที่หน้าแรกของแอปพลิเคชันแล้ว แอปพลิเคชันจะให้เลือกว่า ผู้เล่นเข้ามาครั้ งแรกหรือไม่ถ้ากดปุ่ม “ใช่” ก็จะนําไปสู่ทีละเร่ืองตามลําดับ แต่หากกดปุ่ม “ไม่ใช่” จะนําไปสู่หน้าเมนูเพ่ือเลือกเร่ืองทตี่้องการเรยีนรู้
หน้า 6 หลังจากกดปุ่ม “เล่นเกม” แล้ว จะปรากฏหน้าคําอธิบายวิธีการเล่นเกม จากนั้ นเม่ือ ปรากฏปุ่ม “เล่นเกม” ให้ผู้เล่นกดปุ่มเพ่ือเล่นเกม เป็นลักษณะเกมหาภาพที่ตามสถานการณ์ที่ กําหนด
หน้า 7 เม่ือเล่มเกมในหมวดการดูถูกต้องแล้ว จะปรากฏหน้าแอนิเมชันแสดงความยินดีที่ผู้ เล่นสามารถเล่นเกมผ่าน จากนั้ นระบบจะพาผู้เรียนไปยังหน้าเฉลยเน้ือหาของเกมที่ 1 จากนั้ น กดปุ่มถัดไปเพ่ือกลับไปหน้าเมนูเลือกหมวดหมู่การเล่นหมวดอ่ืน ๆ ต่อไป เม่ือผู้เล่นเลือกองค์ประกอบที่ 2 “การพิจารณารูปแบบของปัญหาหรือวิธีการ แก้ปัญหา (pattern recognition)” จากนั้ นหน้าอธิบายเน้ือหาเกี่ยวกับพิจารณารูปแบบ แนวโน้ม และลักษณะทั่ วไปของปัญหา/ข้อมูล ซ่ึงประกอบด้วยภาพกราฟิก เสียงบรรยาย และ เสียงดนตรีเม่ือผู้เล่นเข้าใจแล้วให้กดปุ่มวงกลุมสีแดงเพ่ือไปยังหน้าถัดไป
หน้า 8 หน้าวิธีเล่นเกม อธิบายวิธีการเล่นเกมในองค์ประกอบที่ 2 ซ่ึงประกอบด้วย ภาพกราฟิก เสียงบรรยาย และเสียงดนตรีหากต้องการกลับไปหน้าก่อนสามาถกดปุ่ม “ย้อนกลับ” ทมีุ่มบนซ้ายได้หรือหากต้องการเรมิ่เล่นเกมให้กดปุ่ม “เล่นเกม” ได้ หน้าเกมเกี่ยวกับการแยกประเภทของอาหาร ให้ผู้เล่นได้วิเคราะห์องค์ประกอบและ แยกประเภทได้โดยผู้เล่นลากจานอาหารไปวางในตําแหน่งในกรอบของประเภทอาหารให้ ถูกต้อง
หน้าเกมองค์ประกอบที่ 3 การพิจารณาสาระสําคัญของปัญหา (abstraction) เป็นการพิจารณารายละเอียดทสี่ําคัญของปัญหา แยกแยะสาระสําคัญออกจากส่วนทไี่ม่สําคัญ หน้า 9 หน้าวิธีเล่นเกม อธิบายวิธีการเล่นเกมในองค์ประกอบที่ 3 ซ่ึงประกอบด้วย ภาพกราฟิก เสียงบรรยาย และเสียงดนตรีหากต้องการกลับไปหน้าก่อนสามาถกดปุ่ม “ย้อนกลับ” ทมีุ่มบนซ้ายได้หรือหากต้องการเรมิ่เล่นเกมให้กดปุ่ม “เล่นเกม” ได้
หน้า 10 ผู้เล่นเลือกเมนูอาหารที่มีประโยชน์และไม่มีประโยชน์โดยการลากจานอาหารนั้ น มา วางในจากเปล่าทเี่ตรยีมไว้ให้ถูกต้อง เม่ือผู้เล่นองค์ประกอบที่ 4 การออกแบบอัลกอริทึม (algorithms) จะปรากฏ หน้าจอแสดงข้อความอธิบายเน้ือหาสาระ ให้ผู้เล่นศกึษาทําความเข้าใจก่อนเรมิ่เล่น หลังจากนั้ น กดปุ่ม “เล่นเกม” เพิ่มเรมิ่เล่นเกม จะปรากฏหน้าคําอธิบายวธิีการเล่นเกม
หน้า 11 เม่ือผู้เล่นเริ่มเล่นเกมในองค์ประกอบที่ 4 การออกแบบอัลกอริทึม (algorithms) จะ ปรากฏหน้าจอของเกมผังการดําเนินงาน (Flow chart) จํานวน 2 เกม ให้ผู้เล่นลากสัญลักษณ์ ขั้ นตอนการดําเนนิงานทแี่สดงลําดับทถีู่กต้องไปวางในตําแหน่งทางขวามือ
หน้า 12 เม่ือผู้เล่นเรมิ่เล่นเกมครบทั้ งองค์ประกอบที่ 4 แล้ว จะปรากฏหน้ารวมคะแนนให้ผู้เล่น ได้รู้ระดับคะแนนความสามารถของแต่ละองค์ประกอบ จากนั้ นจะแสดงหน้าเมนูเลือกเล่นเกมที่ ต้องการอีกครั้ งต่อไป
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ดร.ศิริพล แสนบุญส่ง ประธานสาขาวิชาคอมพิวเตอร์ศึกษา คณะครุศาสตร์มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา Email : [email protected] งานวิจัยนี้ได้รับทุนสนับสนุนทุนจากกองทุนวิจัย มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา ประจําปี งบประมาณ พ.ศ. 2563 ครั้ งที่ 2 ผ่านการรับรองจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา เลขที่ ARU-REC 010/64 และผลงานแอปพลิเคชันได้จดลิขสิทธิ์ในนามมหาวทิยาลัยราชภัฏพระนครศรอียุธยา การเผยแพร่ผลงานวิจัย ศิริพล แสนบุญส่ง. (2565). การพัฒนาเกมโมไบล์แอปพลิเคชันเพ่ือส่งเสริมทักษะการคิดเชิงคํานวณ สําหรับนักเรียนระดับชั้นประถมศึกษา สังกัดเขตพ้ืนที่การศึกษาประถมศึกษาพระนครศรีอยุธยา. วารสารครุศาสตร์ อุตสาหกรรม. 21(1), 56-66. เข้าถึงได้จาก https://ph01.tci-thaijo.org/index.php/JIE/article/view/247848 โครงการวจิยัเร่ือง การพัฒนาเกมบนโมไบล์แอปพลิเคชันเพ่ือส่งเสรมิทักษะการคดิ เชิงคํานวณสําหรับนักเรยีนระดับชั้ นประถมศกึษา สังกัดเขตพ้ืนที่ การศึกษาประถมศึกษาพระนครศรีอยุธยา หน้า 13 ผู้พัฒนา