2021-YIL – YOSHLARNI QO‘LLAB-QUVVATLASH VA AHOLI SALOMATLIGINI MUSTAHKAMLASH YILI
Haftalik ilmiy-ma`rifiy gazeta e-mail: [email protected]
№ 9 (9)-son, 2021-yil 27-may, payshanba, obuna indeksi: 425 zamonaviy_ustoz_gazetasi
DOLZARB
MAVZU
“Yuzga FIKR ERKINLIGI –
aytganning TARAQQIYOT GAROVI
zahri yo‘q”
6-7
YOXUD
TIBBIYOTGA IJTIMOIY
MUHTOJ TIBBIY SO‘ROVNOMA
XONALAR
O‘QITUVCHI BO‘LISHNI
XOHLAYSIZMI?
8
YURIST
MASLAHATI
MALAKA
OSHIRAYOTGAN
O‘QITUVCHINING
O‘RNIGA O‘TILGAN
DARS SOATI UCHUN
HAQ TO‘LANADIMI?
10
O‘qituvchi yon
daftaridan
4-5 URING, SO‘KING,
YOQAMNI YIRTMANG
11
2 Zamonaviy ustoz Yurtimizda № 09 (9)-son, 27.05.2021-y.
CHET ELDA O‘QISH IMKONIYATINI XALQ TA’LIMI VAZIRI “SO‘NGGI
QO‘LGA KIRITGAN TANLOV G‘OLIBLARI QO‘NG‘IROQ”DA ISHTIROK ETIB,
TAQDIRLANDI BITIRUVCHILARNI QUTLADI
“El-yurt umidi” jamg‘armasi tomonidan matematika, kimyo, 25-may kuni Xalq ta’limi vaziri Sherzod Shermatov
biologiya fanlari bo‘yicha 2021-yilda m agistratura va dok- Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Nukus shahrida-
toranturada ta’lim olish, stajirovka o‘tash hamda malaka gi matematika va axborot texnologiyalariga ixti-
oshirish dasturlari bo‘yicha e’lon qilingan birinchi stipendiya soslashtirilgan 2-sonli tayanch maktabida bo‘lib,
tanlovi g‘oliblari taqdirlandi. “So‘nggi qo‘ng‘iroq” tadbirida ishtirok etdi.
Ular uchun O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzu- Vazir bayram bilan qutlar ekan, Davlatimiz rah-
ridagi Davlat boshqaruv akademiyasida tantanali marosim bari tomonidan bitiruvchi o‘g‘il-qizlarga yo‘llangan
tashkil etildi. tabrikni yetkazdi.
Tadbirdan so‘ng, Toshkent shahar Uchtepa tumani 129- Aytish kerakki, 2020 – 2021-o‘quv yilida Qoraqal-
son umumta’lim maktabida tanlov g‘oliblarining pedagoglar pog‘iston Respublikasi maktablarini 24 mingdan ortiq
bilan uchrashuvi o‘tkazildi. Unda Xalq ta’limi vazirining bir- bitiruvchi tamomlamoqda. Tadbir doirasida maktabni
inchi o‘rinbosari U.Sharifxodjayev, viloyatlar va Toshkent muvaffaqqiyatli tamomlagan bitiruvchilarga faxriy
shahri maktablarining pedagog-ustozlari ishtirok etdilar. yorliqlar topshirilib, bugungi kunda maktab bitiruv
chilari uchun yaratilgan shart-sharoitlar xususida
MAKTABLARGA KURASH ANJOMLARI so‘zlab, kelgusida ularning muvaffaqiyatga erishishi
TOPSHIRILISHI BOSHLANDI borasida o‘z tilak va tavsiyalarini bildirdi.
5 ta muhim tashabbus umumta’lim maktabiga ku- Tadbir so‘ngida maktabni ko‘zdan kechirib, yaratil-
doirasida maktab o‘quvchi- rash gilamlari taqdim etildi. gan sharoitlar bilan tanishdi.
larini kurash milliy sport
turiga qiziqtirish va xalqaro Ma’lumot uchun: Res-
miqyosga olib chiqish maq- publika miqyosida yana 200
sadida, umumta’lim muassa dan ziyod maktablarga ku-
salarida ushbu sport turi rash anjomlari berilishi reja
bo‘yicha to‘garaklar tashkil lashtirilgan.
etish ko‘zda tutilgan.
Eslatib o‘tamiz, maktab
Shu maqsadda Xalq larda sport to‘garaklarini
ta’limi vazirligi, O‘zbekiston tashkil etib, yoshlarni sportga
Respublikasi Bosh proku- qiziqtirish hamda bo‘sh vaqt-
raturasi hamda O‘zbekiston larini unumli o‘tkazish maq-
kurash federatsiyasi hamkor- sadida Vazirlik hamda 7 ta
likda poytaxtning 312-sonli sport federatsiyalari o‘rtasida
Memorandum imzolangan.
TOSHKENT VILOYATIDA TURLI RESPUBLIKA FAN OLIMPIADASIDA G‘OLIB BO‘LGAN
10 NAFAR O‘QUVCHIGA 12800 AQSH DOLLARI
FANLARGA IXTISOSLASHGAN QIYMATIDAGI VAUCHERLAR TOPSHIRILDI
MAKTABLAR OCHILADI Namanganda fizika,
informatika va tarix fanlari
Toshkent viloyatida jami 916 ta muassasa bo‘yicha fan olimpiadasi-
faoliyat yuritmoqda. Shundan 891 ta maktab- ning respublika bosqichi
ning 14 tasi maxsus maktab va maktab-in- g‘oliblari taqdirlandi.
ternatlar, 13 ta ixtisoslashtirilgan maktab va
maktab-internatlar, 22 ta “Barkamol avlod” bo- 22-23-may kunlari
lalar maktabi, 2 ta Mehribonlik uyi hamda 1 ta bo‘lib o‘tgan fan olim-
viloyat xalq ta’limi xodimlarini qayta tayyorlash piadasining respublika
va malakasini oshirish hududiy markazi bo‘lib bosqichiga Namangan
hisoblanadi. viloyati mezbonlik qildi.
2021-yilning yakuniga qadar axborot tex- Viloyatda g‘oliblikni qo‘lga kiritgan 111 nafar ishtirokchi 2-bosqichda
nologiyalarini chuqur o‘qitishga ixtisoslashtiril- o‘z bilimini sinovdan o‘tkazdi.
gan maktablar 8 ta, kimyo va biologiya faniga
ixtisoslashtirilgan maktablar 6 ta, matematika Musobaqa natijasiga ko‘ra, fizika fanidan 5 nafar, informatika fanidan
faniga ixtisoslashtirilgan maktablar 4 ta, chet 5 nafar o‘quvchiga O‘zbekiston-Koreya xalqaro universitetida 4 yillik
tillariga ixtisoslashtirilgan maktablar 22 ta va grant asosida o‘qish imtiyozini beruvchi 12800 AQSH dollari qiymatidagi
fizika faniga ixtisoslashtirilgan tayanch maktabi vaucher va sertifikatlar topshirildi.
ochilishi rejalashtirilgan.
Dilshod IBODULLAYEV tayyorladi.
№ 09 (9)-son, 27.05.2021-y. Dunyo ta’lim yangiliklari Zamonaviy ustoz 3
Tailand hukumati onlayn “Boshqirdistonda 1302 nafar
ta’limni osonlashtirish bitiruvchi imtihon topshirishdan
va talabalarga yordam bosh tortdi”, – dedi Boshqirdiston
berish maqsadida bepul Respublikasi Ta’lim va fan vaziri
cheksiz internetdan Aybulat Xajin hukumatda bo‘lib o‘tgan
foydalanishni yig‘ilishda. – Bular oliy o‘quv yurtlariga
yo‘lga qo‘yishni o‘qishga kirishni rejalashtirmagan
bitiruvchilardir. O‘rta umumiy ta’lim
rejalashtirmoqda. Ta’lim
to‘g‘risidagi guvohnomani olish uchun
vazirligi ma’ruzalar ular ikki fan – matematika va rus tili
va seminarlarni efirga bo‘yicha davlat yakuniy imtihonlarini
uzatishda yordam berish topshiradilar.
uchun iloji boricha
ko‘plab ta’lim muassasalarini optik tolali yuqori tezlikdagi KUALA-LUMPURda Limkokving
keng polosali aloqa bilan ta’minlaydi. Bu ko‘proq ijodiy texnologiyalar universiteti
ma’lumot va bilim olishni istaganlar uchun alternativ (LUCT) o‘zining sakkizta dasturini
bo‘lib, talabalar va o‘qituvchilardan yangi akkreditatsiyadan o‘tkazish choralarni
platformadan foydalanishni talab qilmaydi. ko‘rayotganligini aytdi.
O‘qituvchilarning esa platforma bo‘yicha LUCT`ning ikki nafar talabasining dasturlariga
hisobot tuzishi va faoliyatini baholashiga Malayziya Malaka Agentligi (MQA) tomonidan
hojat qolmaydi. akkreditatsiya berish
bekor qilindi. Joriy
Singapurlik Xoxstadt oilasi tarixiga yil boshida muassasa
bag‘ishlangan kitob sotilmoqda. tomonidan o‘tkazilgan
Sotuvdan tushgan mablag‘ Bursari akademik dasturlarni
fondiga topshiriladi va Singapur tekshirish jarayonidan
Milliy Universitetining (NUS) har so‘ng LUCT`ga
qanday o‘quv kursiga o‘qishga apellyatsiya berish va
kirgan ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashga MQA tomonidan qayta
muhtoj talabalarga yordam sifatida tekshirish uchun 30 kun
foydalaniladi. Xoxstadtlar oilasining muhlat berildi.
Singapurdagi hayoti haqida hikoya
qilinadigan mazkur kitobning Qirg‘iziston Ta’lim va fan vaziri Bolotbek Kupeshev Qatar
narxi 48 AQSh dollari qiymatida xayriya byurosi dasturlari bo‘yicha direktor Muhammad
baholanmoqda. Hammam al-Sammanni qabul qildi. Endilikda Qatar xayriya
byurosi Qirg‘izistonda 14 ta maktab va 2 ta IT-kasb-hunar
Angliyadagi maktablarini barpo etadi.
maktablar bu
yil kambag‘al Islomobodda xususiy
o‘quvchilar maktablarga 7-iyundan
uchun 118 million boshlab, haftasiga ikki marta
funt sterling mashg‘ulotlarni boshlashga
miqdorida mablag‘ ajratishi mumkin. ruxsat berildi. Xususiy ta’lim
Angliya hukumati ma’lumotiga muassasalarini tartibga solish
ko‘ra, bu yil “o‘quvchilarga mukofot idorasi tomonidan berilgan
puli ajratish” ko‘payadi. Natijada xabarda, o‘rta sinfgacha
boshlang‘ich maktablar uchun bo‘lgan darslar pog‘onali
93 million funt sterling va o‘rta tartibda davom etishi aytilgan.
maktablar uchun 25 million funt
sterling sarflanadi. Noila SAHOBIDDIN qizi tayyorladi.
4 Zamonaviy ustoz Intervyu № 09 (9)-son, 27.05.2021-y.
“YUZGA nalari mavjud emas. Achinarlisi, ular
AYTGANNING tibbiyot xodimlari bilan ham ta’min-
ZAHRI YO‘Q” lanmagan. O‘quv yoki ma’muriy xo-
nalar hisobiga moslashtirilgan tibbiy
YOXUD xonalar esa 5 116 tani tashkil etadi.
TIBBIYOTGA Maktab o‘quvchilarining soni qan-
cha bo‘lishidan qat’i nazar, barcha
MUHTOJ ta’lim maskanlarida hamshira faoliyat
TIBBIY yuritishi shart. U kunora yoki tushlik
gacha emas, birinchi va oxirgi darsga
XONALAR qo‘ng‘iroq chalinguncha, maktabda
birorta bola qolmaguncha shu dar
Umumta’lim – Ayting-chi, ta’lim gohda bo‘lishi talab etiladi.
maktablariga qadam muassasalaridagi
qo‘ygan bola borki, sho‘x umumiy tibbiy xizmat- – Ushbu holat va raqamlar
va o‘yinqaroq bo‘ladi. Tanaffusga ning ahvolini, dori-dar- hududlar kesimida ham tahlil
qo‘ng‘iroq chalinishi bilan ular bir- monlar bilan ta’minlangan- qiling anmi? Ularning natijasi ham-
birini turtkilab, tashqariga otiladi, ligini qay darajada baholash da ma’lumoti xususida to‘xtalib
ba’zida o‘zaro janjallashishadi. Bu mumkin? o‘tsangiz.
ularga xos odat. Ammo ehtiyotsizlik – Zamonaviy, tezkor, malakali
oqibatida ularga biror ziyon- tibbiy xizmat o‘quvchi salomatligini – Barcha shahar va tumanlardagi
zahmat yetishi ham hech gap umumta’lim maktablarida sinflarda-
emas. Bunday holatda bolaga ta’minlashning muhim mezonidir. gi o‘quvchilar sonining sanitariya-
birinchi yordam ko‘rsatish talab gigiyena talablariga mosligi, umumiy
etiladi. Bugun maktablarda birinchi O‘quvchi sog‘lig‘i bilan bog‘liq n oxush tibbiy xizmatning ahvoli, majburiy
tibbiy yordam ko‘rsatish qanday dori-darmonlar bilan ta’minlanganlik
yo‘lga qo‘yilgan? Maxsus xonalar holatlarga befarqlikni hech bir baho- darajasi, toza ichimlik suvi ta’minoti
bormi, ular barcha zarur dori- bo‘yicha o‘rganishlar amalga oshirila-
darmon bilan ta’minlanganmi? na bilan oqlab bo‘lmaydi. Ma’lumot di. Aniqlangan muammolar mutaxas-
Ta’lim muassasalarida birinchi sislar ishtirokida tahlil etiladi. Jum-
yordam ko‘rsatadigan hamshiralar o‘rnida aytib o‘tish kerakki, hozirgi ladan, Andijon viloyatining Bo‘ston,
faoliyati qanday tashkil qilingan? Jalaquduq, Ulug‘nor, Izboskan,
Shu kabi savollarga atroflicha kunda 6 164 752 nafar o‘quvchi Qo‘rg‘ontepa, Paxtaobod tuman-
javob topish maqsadida larida joylashgan 67 ta umumta’lim
Xalq ta’limi vazirligi sog‘lom ta’lim olayotgan 9957 ta umumta’lim maktablarida tibbiyot xonalari yo‘q.
ovqatlantirishni tashkil etish va Jizzax viloyatining Arnasoy, Baxmal,
tibbiy xizmat sho‘basi mudiri Husan maktabining 2392 tasida tibbiyot xo- G‘allaorol, Do‘stlik, Paxtakor, Forish
TO‘RAXODJAYEVga murojaat qildik. tumanlaridagi umumta’lim muassasa
larining 141 tasi tibbiyot xonalariga
muhtoj. Navoiy viloyatining Qiziltepa
tumanidagi 12 ta umumta’lim mak-
№ 09 (9)-son, 27.05.2021-y. Intervyu Zamonaviy ustoz 5
tabida, Namangan viloya- maqsadida sinfxonalardagi mas ekan, bola sog‘lig‘ini oshirilmoqda?
tining Mingbuloq, Pop, tibbiyot qutisida dori-dar- ishonchli tarzda asrash- – O‘zbekiston Res-
To‘raqo‘rg‘on, Norin tuman- mon va tibbiy vositalar- ning iloji yo‘q.
laridagi 26 ta umumta’lim ni saqlash taqiqlangan. publikasi Prezidentining
maktabida, Samarqand Faqat istisno holatlarda, – Yoshlarning ta’lim 2020-yil 12-noyabrdagi
viloyatining Oqdaryo, ya’ni tibbiy xizmat xonasi olishi, tarbiyasi, sog‘lom PF-6110-sonli “Birlamchi
Ishtixon, Pastdarg‘om, Sa- yoki hamshirasi yo‘q mak- bo‘lib voyaga yetishi tibbiy-sanitariya yordami
marqand tumanlaridagi 77 tablarda, o‘quvchilarning davlat siyosati dara- muassasalari faoliyati-
ta umumta’lim maktablari ko‘zi tushmaydigan, xavf- jasiga ko‘tarildi. Bir ga mutlaqo yangi mexa
da, Surxondaryo viloyatin- siz joyda ehtiyotkorlik qator qonun hujjatlari, nizmlarni joriy qilish va
ing Termiz shahri hamda bilan saqlashga ruxsat Prezidentimizning Far- sog‘liqni saqlash tizimida
Angor, Bandixon, Boysun, berilgan. Tibbiyot xonasi mon va qarorlari qa- olib borilayotgan islohotlar
Oltinsoy, Sario siyo, Shero- bo‘lishi, uni zarur dori-dar- bul qilindi. Ana shu samaradorligini oshirish
bod, Sho‘rchi tumanlarida mon bilan to‘liq ta’minlash ezgu maqsad bo‘yicha chora-tadbirlari to‘g‘risi-
joylashgan 181 ta umum- ham dolzarb masala. Toki umumta’lim maktablari- da”gi farmoni asosida
ta’lim maktabida, Guliston unda dori-darmon yetish- da qand ay ishlar amalga keng ko‘lamli ishlar olib
shahri hamda Shirin, Sayx- borilmoqd a. Shuningdek,
unobod, Sardoba, Mirzao- Sog‘liqni saqlash hamda
bod, Xovos tumanlarida Xalq ta’limi vazirliklarin-
joylashgan 23 ta umum- ing 2019-yil 14-oktabrd-
ta’lim maktabida, Olmaliq, agi 55-sonli va 51-sonli
Bekobod, Oqqo‘rg‘on, qo‘shma qaror bilan tas-
Bo‘ka, Toshkent, Qibray, diqlangan “Xalq ta’limi
Piskent, Yuqorichirchiq va tizimidagi ta’lim muassasa
Quyichirchiq tumanlarida larining o‘quvchilariga bir-
joylashgan 129 ta umum- lamchi tibbiy-sanitariya va
ta’lim maktabida tibbiyot profilaktik yordam ko‘rsatish
xonalari umuman mavjud hamda reabilitatsiya tad-
emas. Farg‘ona va Xorazm birlarni tashkil etish tartibi
viloyati bo‘yicha ham xuddi to‘g‘risida yo‘riqnoma”ga
shunday holat. asosan pandemiya davri-
da maktabda yaratilgan
– Tibbiyot xonalari sharoitlar, jumladan, suv
bo‘lmagan ta’lim dar ta’minoti, kanalizatsiya tar-
gohlaridagi o‘quvchilar mog‘i hamda binoga kirish
salomatligiga qay tariqa yo‘llarining holati nazorat-
e’tibor qaratiladi? ga olindi. Xalq ta’limi tizimi
muassasalarining tibbiyot
– Bir tomondan mu- xodimlariga maktab oshxo-
tasaddilar mavjud kam nasidagi sanitariya-gigyena
chilikni ro‘y-rost tan olayot- holatini o‘rganib, aniqlan-
gani yaxshi. Lekin bu holat gan kamchiliklar yuzasidan
muammoni bartaraf eta maktab rahbariyatiga taklif
olmaydi. Gap shunda- va tavsiyalar kiritish, koro-
ki, mazkur dargohlarga navirus infeksiyasi, gripp va
tuman tibbiyot birlash- boshqa yuqori nafas yo‘llari
masidan hamshira kelib, o‘tkir respirator kasalliklari
haftada bir marta nazorat ning klinik belgilari mavjud
o‘tkazib ketadi. Agar biron bo‘lgan o‘quvchi hamda
o‘quvchi to‘satdan tibbiy o‘qituvchilarni alohidalash
yordamga muhtoj bo‘lib va tibbiy yordamga to‘g‘ri
qolsa, imkon qadar tuman yo‘naltirishni tashkillash
shifoxonasiga murojaat tirish huquqi berildi.
qilinadi. Darvoqe, ko‘ngil-
siz holatlarning oldini olish Anvar QOBILOV
suhbatlashdi.
6 Zamonaviy ustoz Dolzarb mavzu № 09 (9)-son, 27.05.2021-y.
Fikr erkinligi –
taraqqiyot garovi
Har qanday kashfiyotni, yangilikni erkin fikrli
insonlar qiladi. Fikri qolipga tushmagan, qarashlarini
bayon qilayotganda biror narsadan seskanmaydigan,
xavotirlanmaydigan kishilardagina kashfiyot qilish
imkoni bo‘ladi. Afsuski, bizda odam bolalikdanoq
muayyan qolipda fikrlash va faoliyat ko‘rsatishga
yo‘naltiriladi. Ta’lim tizimimiz ham yoppasiga bir xil
fikrlashga moslashgan.
Ta’lim tizimimiz, ayniqsa, keyingi laning mohiyatiga yetish emas, balki
yillarda juda xarob holatga keldi. Aytish uning shakliga zeb b erish, ya’ni uni
mumkinki, Sovet davri ta’lim tizimiga qaysidir bir chet elnikiga o‘xshatishga
nisbatan ham nochorroq ahvolga urinish muhim sanalib qoldi. Bugungi
tushdi. Nega bunaqa bo‘ldi? Holbuki, o‘qituvchilarda chin yurakdan “o‘zim
aytilishicha, ta’limga juda katta mab- shunaqa dars bersam maqsadimga
lag‘ yo‘naltirilayotir. O‘qituvchilarning erishaman”, deya fikrlash va faoliyat
oyligi ham ma’lum darajada ko‘tarilib ko‘rsatish erkinligi yo‘q. O‘qituvchilar
bormoqda. Lekin nega ta’lim daraja- ning qarashlari va faoliyati pedagogik
si yaxshilanmayapti? Chunki nafaqat chinovniklar tomonidan cheklab qo‘yil-
ta’limda, balki butun jamiyatda vazi- gan.
yatni chinakamiga yaxshilashga emas,
balki uni yaxshilashga urinayotganga O‘tgan o‘ttiz yil davomida “o‘tish
o‘xshab ko‘rinishga odatlanildi. Ta’lim davri”ning o‘tishini kutib yurgan
ning mohiyatini, ichki mag‘zini yax- odamlarning ko‘pchiligi dunyodan
shilash, uni zamon talablari darajasiga o‘tib ketdi. Masalan, men o‘tish davri
keltirishdan ko‘ra, Koreya, Yaponiya boshlanganda, qirchillama yigit edim,
yoki Finlyandiyaga o‘xshash yurtlar- endi cholga aylandim. Bu o‘tish davri
da foydalanilgan qandaydir metodni mobaynida jamiyatda bilimli kishilar
shundayicha tatbiq etish samarali ning emas, balki haromdan hazar qil-
bo‘ladi, deb qarash qaror topdi. Masa maydigan, qonundan qo‘rqmaydigan
kimsalarning oshig‘i olchi bo‘lib kel-
di. Shu sabab ko‘pchilikda o‘qishga,
bilim olishga qiziqish qolmadi. Bugun
yoshlarimiz hatto oliy maktabga ham
o‘z sohasi bo‘yicha kuchli mutaxas-
sis bo‘lishga imkon beradigan bilim
olish uchun emas, balki diplom olish
uchungina bora boshladiki, bunday
yondashuvdan dahshatga tushmoq
kerak. Agar diplomni o‘qishning ilk
kunlariyoq berib yuborishning imkoni
bo‘lsa, o‘sha kunning o‘zidayoq olmoq-
chi bo‘lganlar istagancha topiladi, deb
qo‘rqaman.
№ 09 (9)-son, 27.05.2021-y. Dolzarb mavzu 7Zamonaviy ustoz
O‘z ustida Oylikni-ku oshirish mumkindir,
ishlamaydigan sifatni-chi?..
pedagog Hukumat o‘qituvchilarning oyligini bir qadar oshirdi. Haqiqatan ham bir qadar.
kelajakka yov Chunki hali ham o‘qituvchining maoshi bilan ro‘zg‘or tebratish mushkul. Oliy toifali
o‘qituvchigina 3 mln.dan sal oshiq oylik oladi. Asosiy pedagoglar kontingentini hali
Ilgari o‘qituvchining brigadir, birinchi va ikkinchi toifaga ham erishmagan mutaxassislar tashkil qiladi. Yuqoridagilar
agronom, rais singari xo‘jayinlari ko‘p esa oliy toifalilarning oyligini ko‘rsatib: “O‘qituvchilar mana shuncha oylik olyapti”,
bo‘lib, umri paxta dalasida o‘tsa-da, – deya kimlarnidir chalg‘itmoqchi bo‘ladi.
qilmagan ortiqcha ishi qolmagan
bo‘lsa-da, uning mavqei bugungidan O‘yimcha, hozir oylik o‘n barobar oshirilgan taqdirda ham ta’lim sifati birdaniga
tuzukroq edi. Shukrki, kechagacha yuqorilab ketmaydi. Sifatni yuksaltirish uchun o‘qituvchilarning yangi, bilimli va
hammaning yugurdagi bo‘lgan peda bolalarni yaxshi ko‘radigan avlodi shakllantirilishi kerak. Bunga erishmoq uchun
gog, bugun ancha erkin. Majburiy esa sohaga munosabatni tubdan o‘zgartirish zarur. O‘qitish ishlariga jamiyatning
mehnat bilan birga majburiy obunadan eng iste’dodli, eng ilg‘or odamlari intiladigan vaziyatni yaratish lozim.
ham qutuldi. Lekin qutulish bilan qutu-
lishning farqi bor ekan-da. O‘qituvchi Biz o‘rta maktabni bitirgan oltmishinchi yillarda o‘qituvchining topishi ham, obro‘si
o‘sha qutulish sababli yoniga qolgan ham huquqshunosnikidan kam emas edi. Shu sabab ko‘pchilik a’lochi o‘quvchilar
vaqtini nimaga sarflayapti? Alloh ke- o‘qituvchi bo‘lishga intilardi. Bugunning yoshlari – pragmatik odamlar. Maktab bola-
chirsin-u, ba’zan odamning xayoliga siyoq kasb haqida o‘ylaganda: “Bu kasb menga nima beradi?” – deb savol qo‘yadi.
o‘qituvchilar jamiyatga hozirgi erkinlik
paytidan ko‘ra, o‘sha “yugurdaklik” Nima uchun o‘qishim kerak?
vaqtida ko‘proq foyda keltirganov,
degan o‘y kelib qoladi. Hal qilinishi o‘ta zarur yana bir g‘alati day kasb ham nihoyatda muhim ekanini
muammo bor. O‘quvchilarimizning yop- o‘rgatishi zarur.
Yillar davomida pedagoglar o‘z us- pasiga o‘qishga qiziqmay qo‘yishining
tida ishlamaslikka o‘rganib qoldi. Bir asl sababi, bizda “maktabda o‘qish- O‘quvchilar bilsinlarki, farrosh yoki
zamonlar mamlakatimizda 40 ming- ning menga nima keragi bor?” degan chorvadorlik kasbi yurist yoxud vrach-
dan oshiqroq til-adabiyot o‘qituvchilari savolga jo‘yali javob yo‘qligida. Go‘yo likdan aslo kam emas. Ayonki, o‘quv-
bo‘lardi, bugun ham shu atrofida, balki maktabda o‘qishdan birgina maqsad chi men kelajakda farrosh yoki fermer
ko‘proq hamdir. Aholi soni esa avval- – oliy o‘quv yurtiga kirishdan iborat. bo‘ladigan bo‘lsam, adabiyot, tarix,
gidan sezilarli darajada ko‘paygan. Odamzod bu dunyoga faqat oliy ma’lu- matematika va shu singari bir dunyo
Maktab va o‘quvchilar ham. “Til va mot olish uchun kelmaydi. Barchaning fanlarni o‘rganib nima qilaman, deydi.
adabiyot ta’limi” degan jurnalga bir oliy ma’lumot olishiga imkoni ham, eh- Ana shunda o‘qituvchi bu fanlarni oliy
paytlar har bir filolog-o‘qituvchi yo- tiyoji ham yo‘q. Ko‘zda tutish kerakki, maktabga kirish uchun emas, balki turli
zilgan bo‘lardi. O‘sha oybitik bugun maktab o‘quvchilarni oliy maktabga saviyadagi odamlar orasida odamday
besh ming nusxaning nari-berisida emas, hayotga tayyorlashi, bolalarni yashay oladigan saviyaga ega bo‘lish
chiqadi. Til-adabiyotchi ustozlar o‘qi- o‘zlari istagan, qiziqqan sohaga yo‘nal- uchun o‘zlashtirishi kerakligini tushun-
yaptimikan uni? Metodik manbalar- tira bilishi zarur. O‘quvchi, mayli, qas- tira bilishi zarur.
dan xabarsiz, ta’limdagi yangiliklarni sob yoki quruvchi usta yoinki farrosh
o‘zlashtirmagan, demakki, o‘zining bo‘lishni istasa ham unga imdod berish Hozirda vazirlikning maktabning
ustida ishlamaydigan o‘qituvchi ta’lim kerak. Axir, farrosh yoki chilangar jami- reyting darajasini necha nafar o‘quv
kechimiga faqat zarar keltiradi, albat- yatga professor yoxud yuristdan ko‘ra chisi OTMga o‘qishga kirgani bilan
ta. Go‘yo ishlayotgandek bo‘lib ko‘ri- keraksizroq, deb bo‘ladimi? Maktabda o‘lchashi adolatdan ham, mantiqdan
nadigan bunday muallim bolalarning o‘quvchilarga ana shu qarash singdirili- ham emas. Oliy maktabga kirish har
vaqtini olish, kelajagini vayron qilish shi kerak. Ya’nikim, bolalarga kelajakda bir o‘quvchining shaxsiy ishi. Maktab
bilan shug‘ullanadi, xolos. O‘qituvchi universitetda o‘qiydigan kadr emas, – bolani hayotga tayyorlashgagina
darsga kirayotganda o‘z oldiga “45 balki jamiyatning istalgan bir tarmog‘ida mas’ul. Hayot esa faqat oliy o‘quv yur-
minut bolalarni ushlab turishim kerak” samarali faoliyat yurita oladigan be- tidan iborat emas. Ayniqsa, hozirgiday
deb emas, balki “ularni ma’naviy va takror bir shaxs sifatida qarash kerak. kontrakt pulining o‘n baravarini to‘lab
intellektual jihatdan bir miqdor rivojlan- Maktab bolalarga dunyodagi har qan- o‘qiyverish mumkin bo‘lgan sharoitda
tirishim kerak” degan ezgu maqsad maktab jamoasining faoliyati natijasi
qo‘yishi kerak. ota-onalarning moddiy imkoniyatiga
bog‘lab qo‘yilgan bo‘ladi. Albatta,
OTMga kirganlar soniga qarab
maktabga baho berish oson.
Chunki bu – sirtdan ko‘zga
tashlanib turadigan, ammo
chalg‘ituvchi ko‘rsatkich. Holbu-
ki, pedagogik faoliyatning chin
samarasi tizimli ishlar natijasida
yillar o‘tgach, jamiyat taraqqiyot
darajasida namoyon bo‘ladi.
Qozoqboy YO‘LDOSHEV,
Pedagogika fanlari doktori,
professor.
8 Zamonaviy ustoz Ijtimoiy so‘rovnoma № 09 (9)-son, 27.05.2021-y.
O‘qituvchi bo‘lishni xohlaysizmi?
To‘lqin ESHMATOV, hisobchi:
– Ha, agar imkoni bo‘lsa. Bolalarimga
ta’lim berayotgan ustozidan ko‘nglim
to‘lmaydi. Ochig‘i, yaxshi o‘qitolmaydi.
Shunaqa paytlar o‘qituvchi bo‘lsam,
o‘zim o‘qitsam bo‘lmasmidi, deb
yuboraman. Pedagog bo‘lganimda
o‘quvchilarim bilan ko‘proq
shug‘ullanardim.
Аnvar А’ZAMOV, uchuvchi: Javlon RASHIDOV, harbiy:
– Yo‘q, xohlamasdim. “Chumchuq so‘ysa ham – Bu men bolalikda qiziqqan kasb.
qassob so‘ysin”, deb bekorga aytishmagan. Maktabda tarix ustozim Inomjon
O‘qituvchi ustozligini qilsin, dehqon akaning darslari yoqardi, u kishi kabi
dehqonchiligini. o‘qituvchi bo‘lishni orzu qilardim.
Nasib qilmagan bo‘lsa-da, bu kasbga
Gulnora HAKIMOVA, shifokor: mehrim bo‘lakcha. Balki mendan
– Аlbatta. Bolalarni yaxshi yaxshi tarixchi chiqqan bo‘lar edi,
ko‘raman, ularga ta’lim berish ham yana bilmadim.
yoqadi. Shundan bo‘lsa kerak, uyda
farzandlarimning darslariga yordam Gullola PIRMATOVA, tikuvchi:
beraman. Faqat mendan qattiqqo‘l – O‘qituvchilik qizlarga mos kasb, ayniqsa,
o‘qituvchi chiqsa keragov. qishloq joylarda. Oliygohga kira olmaganim
uchun bu maqomga erisholmadim. Ammo
Jamshid USMONOV, haydovchi: tikuvchilik orqali ham ustozlik qilsa bo‘larkan,
– To‘g‘risini aytsam, xohlamasdim. Sinfdagi mana hozir shogirdlarim bor. Garchi harf
30 nafar bolaga qarash, ularni tartib saqlashga o‘rgatmasam-da, tikuvchilik sirlaridan saboq
o‘rgatish, harf tanitishning o‘zi bo‘ladimi? beryapman.
Bunga sabr-toqat, baquvvat asab kerak. Ustoz
bo‘lishning mas’uliyati og‘ir. Ayniqsa, yosh bola Elbek MIRZAHOLOV, muhandis:
bilan dars o‘tish ikki karra mashaqqat.
– Mendan yaxshi o‘qituvchi chiqmas
edi. Bo‘lganimda ham maoshiga oila
boqa olarmidim, yo‘qmi bilmayman.
Balki boshqa erkak ustozlar kabi
ishdan so‘ng dalada dehqonchilik
qilib, ro‘zg‘orimning birini ikki
qilishga urinarmidim. Har holda ana
shunday fikrlar sabab pedagoglikni
tanlamaganman.
Shohsanam ESHMАTOVА tayyorladi.
№ 09 (9)-son, 27.05.2021-y. Pedagog minbari Zamonaviy ustoz 9
Attestatsiya
O‘QITUVCHINING
NUFUZINI BELGILAYDIMI?
Butun umri davomida ham o‘quvchilarga
bilim berishdan, ham bilim olishdan
to‘xtamagan shaxsgina chinakam
o‘qituvchilik kasbiga erisha oladi. Uning
qilgan mehnatini, mavqeini shogirdlari,
yetishtirgan kadrlari belgilab beradi.
Lekin bugungi kunda o‘qituvchining
maqomiga putur yetkazayotgan
omillar yetarlicha. Shunday
omillardan biri, pedagoglarga
o‘z mutaxassisligi bo‘yicha
malaka sertifikatini beruvchi
attestatsiya jarayonlaridir.
Sir emaski, endigina oliy oliy toifali bir o‘qituvc hini bilardim. attestatsiya qanchadan-qancha
o‘quv yurtini tugatib kel- Maktab jamoasi orasidagi o‘rni, o‘qituvchining ertangi kunga
gan yosh kadrlar yuqori darsga e’tibori, har bir ishga bo‘lgan ishonchini yo‘qotdi, bosh-
toifalarni qiynalmasdan egallab mas’uliyat bilan yondashuvi ham- qa ish izlashga majbur qildi…
kelmoqda. Natijada, ta’lim bergan maga o‘rnak bo‘ladigan darajada Yangi O‘zbekistonda attestatsiya
ustoz II toifali, kechagina maktab edi. Shu safar attestatsiyadan ga ham yangicha yondashuv joriy
ga ishga kelgan shogird esa oliy o‘tsa, yorug‘ yuz bilan nafaqaga etilishiga umid qilib qolamiz.
toifali o‘qituvchiga aylanmoqda. chiqmoqchi edi. Shuning uchun
Bundan kelib chiqadiki, maktabda sinovga jiddiy tayyorgarlik ko‘rdi. Fikrimning oxirida yurtimizda-
ko‘p yillardan buyon ishlayotgan Lekin, afsuski, testdan yetarlicha gi barcha o‘qituvchilarga qara-
ustozning bilim darajasi yetarli ball to‘play olmay, II toifali ustoz- ta aytar gapim shu: ustozlar,
emas-u, kechagina maktabga ga aylandilar. Oradan bir qancha attestatsiya bu sizning haqiqiy
kelgan shogird bilimli. Attestatsiya muddat o‘tgandan so‘ng, o‘sha bilimingizni ko‘rsatadigan s inov
testiga o‘qituvchilar oylab tayyor- o‘qituvchining dars mashg‘ulot emas. Sizning sidqidildan ber-
lanishadi, hattoki darsdan so‘ng larini tahlil qilish uchun kirdim. gan ta’lim-tarbiyangizni olib
abituriyentlar kabi pullik kurslar- Avval darslarni o‘zgacha ishtiy- ulg‘aygan shogirdlar yillar davo-
da tayyorlangan o‘qituvchilarning oq bilan o‘tadigan insondan asar mida mehnatingizning samara
borligi ham sir emas. Bunday sa- ham qolmagan edi. sini, albatta, ko‘rsatishadi. Bilim
bablarni yuzlab keltirish mumkin. berishdan aslo charchamang,
Shu o‘rinda bir hayotiy misolni Bu jamiyatning fojiasi emasmi? ta’lim fidoyilari!
keltirib o‘tmoqchiman: uzoq yil- O‘qituvchining darajasini attesta
lardan buyon boshlang‘ich sinf tsiya test natijalari bilan belgilash Homidxon MAMIROV,
larga dars berib kelayotgan, na- qanchalik to‘g‘ri? Menimcha, bu Samarqand viloyati
faqaga chiqishiga uch yil qolgan biryoqlama qarash. Tanganing
ikkinchi tomoni ham bor. Birgina Payariq tumanidagi 91-umumiy
o‘rta ta’lim maktabining
tarix fani o‘qituvchisi.
10 Zamonaviy ustoz Yurist maslahati № 09 (9)-son, 27.05.2021-y.
MALAKA OSHIRAYOTGAN Bir necha kasbda va
O‘QITUVCHINING lavozimda ishlashga, xiz
O‘RNIGA O‘TILGAN DARS mat ko‘rsatish zonasini
SOATI UCHUN HAQ kengaytirishga, ishlar haj
TO‘LANADIMI? mini ko‘paytirishga, kasb
va lavozimda o‘rindoshlik
– Assalomu alaykum! Nemis tili fani o‘qituvchisi malaka oshirishga bo‘yicha bo‘sh ish o‘rni mav-
jud bo‘lganda yoxud qonun
ketganda, ikkinchi o‘qituvchi bo‘lib o‘tiladigan darslarni qo‘shib dars o‘tsa, hujjatlarida nazarda tutilgan
holatlarda xodim tomonidan
haq to‘lanadimi? vaqtinchalik yo‘q bo‘lgan xo-
dimning ishlarini bajarishga
Feruza ILYOSOVA, Samarqand viloyati yo‘l qo‘yilishi Vazirlar Mah-
kamasining 297-sonli Qarori
– To‘lanadi. Mehnat ko- ko‘rsatish doirasi kengay- miqdori mehnat shartnomasi Ilovasining 20-bandida bel-
deksining 160-moddasida ganligi, bajariladigan ish- taraflari o‘rtasidagi kelishuv- gilab o‘tilgan.
bir necha kasbda (lavozim- lar hajmi ortganligi uchun ga ko‘ra belgilanishi ko‘rsa
da) ishlaganlik xizmat xodimlarning mehnat haqi tib o‘tilgan. Shunga alohida e’tibor
qaratishingiz lozimki, byud-
jet tashkilotlarida bir necha
kasbda va lavozimda ish-
laganlik, xizmat ko‘rsatish
hududini kengaytirganlik,
ishlar hajmini ko‘paytir-
ganlik uchun qo‘shimcha
haq to‘lash miqdori ishla-
nayotgan lavozim bo‘yicha
maoshning (tarif stavkasi
ning) 50 foizidan ortiq bo‘li-
shi mumkin emas.
Shuning uchun malaka
oshirishga ketgan xodim
ning dars soatlari boshqa
bir o‘qituvchiga yuklatilgan
taqdirda, qo‘shimcha haq
belgilanishi mumkin.
– Oliygohda 4-kursda o‘qish bilan birga mutaxassisligim bo‘yicha o‘rta maxsus kasbiy ma’lumotga ega
maktabdan dars olganman. Oxirgi kurs talabasi bo‘lganim uchun 12 bo‘lmagan shaxslarni umumta’lim
soat darsni tarifikatsiyadan o‘tkazishgan edi. muassasalariga pedagogik lavozim-
larga qabul qilishga yo‘l qo‘yilmasligi
Lekin tekshirishga kelgan taftishchi direktorga hali diplom ham belgilab o‘tilgan.
olmaganim uchun 12 soat darsni vakantga o‘tkazish kerakligini
aytgan. Diplom olmaganim uchun menga tarifikatsiya bo‘yicha dars Mazkur nizomning 8-bandiga ko‘ra
berilmas ekan. Shu to‘g‘rimi? oliy ta’lim muassasasining 4-kursida
o‘qiyotgan shaxslar pedagogik faoli-
Baxtiyor SHIRINQULOV, Jizzax viloyati yatni amalga oshirish uchun qo‘yilishi
mumkin va ularga o‘rta maxsus kas-
– O‘zbekiston Respublikasi Xalq sirtqi, masofadan, kechki, kunduzgi biy ma’lumotga ega bo‘lgan tegishli
ta’limi vazirligining 07.12.2019- bo‘limlarda (Vazirlar Mahkamasin- lavozimdagi xodimning bazaviy tarif
yil 393-sonli buyrug‘iga asosan, til ing 21.12.2005-yil 275-sonli qaroriga stavkasi singari bazaviy tarif stavka
o‘rgatish o‘quv markazlarini bitirgan asosan) o‘qiyotgan talabalarga dars belgilanadi.
sertifikat egalari, akademik litsey biti- soatlarini berish taqiqlangan.
ruvchilari, diplomida fan o‘qituvchisi Qoidaning mazmuniga ko‘ra 4-kurs-
yo‘nalishi yozilmagan kasb-hunar kolle- Diqqat qilgan bo‘lsangiz, qoidalarda da o‘qiyotgan talabaga tarifikatsiya
ji bitiruvchilari hamda diplomlari nostri- 3-kursgacha cheklov mavjud. asosida dars berish mumkin.
fikatsiya qilinmagan mutaxassislarga
(Vazirlar Mahkamasining 24.07.2019- Shu yerda Vazirlar Mahkamasining Savollarga yuridik fanlari
yil 620-sonli qarorining 45-band 3 qis- 275-sonli qarori bilan tasdiqlangan nomzodi, dotsent
miga ko‘ra) hamda 1-, 2-, 3-kurslarda “Xalq ta’limi xodimlari mehnatiga haq
to‘lash to‘g‘risida”gi nizomning 7-bandi Jahongir IBODULLAYEV
ikkinchi xatboshisiga ko‘ra, oliy yoki javob berdi.
№ 09 (9)-son, 27.05.2021-y. O‘qituvchi yon daftaridan 11Zamonaviy ustoz
URING, SO‘KING, gan ustozni ko‘rgan
YOQAMNI o‘quvchilar kelajak-
YIRTMANG da ustoz bo‘lishni
istaydimi? Bunday
O‘qituvchi – bu muqaddas so‘z. vaziyatlarning bosh
Bu davlat, jamiyat oldidagi ulkan sababi maktablarda
mas’uliyatni anglash, demak. Buyuk “Oila-mahalla-mak-
bobomiz, o‘zbek tilining asoschisi Alisher tab” hamkorligining
Navoiy ta’kidlagandek: tashkil etilmagan-
ligidir. Turkiya va
“Haq yo‘lida kim senga bir harf Rossiya maktablarida
har oy yoki har haftada
o‘qitmish ranj ila o‘quvchilar, ota-onalar
hamda sinf rahbarlari
Aylamak bo‘lmas ado uning haqin boshchiligida qayerlargadir
sayohatlar uyushtiriladi. Oilalar
yuz ganj ila”. o‘rtasida turli musobaqalar
o‘tkazib turiladi. Maktabda
Bu buyuk so‘zlar ganligi hech birimizga biror tadbir o‘tkazilsa, ota-
bundan bir sir emas. Bugun-chi? onalar ishxonalaridan ruxsat
necha asr avval Aksincha, ota-onalar olib bo‘lsa-da, farzandining
aytilgan. Ammo keyin- maktablarga kelib, ishtirokini ko‘rish uchun yetib
gi yillarda “o‘qituvchi”, o‘qituvchilarni kaltak- kelishadi. Bizdagi ota-onalar
“ustoz” degan so‘zning lashmoqda. Buning oqi- esa farzandi bo‘yicha biror
nufuzi o‘z ahamiyati- batida o‘sha ota-onaning m uammoli vaziyat yuza-
ni yo‘qotib bormoqda. farzandi ongida ham us- ga kelgandagina maktab-
O‘quvchilarning, ota- tozlarga, atrofdagilarga ga “tashrif buyuradi”lar va
onalarning bu sharafli noto‘g‘ri munosabat pay- maktab haqida, o‘qituvchi-
kasb egalariga bo‘lgan do bo‘lyapti. Bunday ho- lar haqida negativ fikrlarini
munosabatlarining o‘zga- latlar, afsuski, o‘qituvchin- bildirib ketadilar.
rishiga asosiy sabab ing jamiyatdagi mavqeiga Ilmira XALIYAROVA,
nima? Xorij nashrlarida jiddiy putur yetkazadi. Samarqand viloyati Xalq ta’limi
o‘qituvchilarga bildi- Axir ota-onalar tomoni-
rilayotgan munosabatni dan haqoratlan- boshqarmasi
ko‘rib, bu kasbni tanlaga ayot- ijtimoiy fanlar metodisti.
ningizdan boshingiz os-
monga yetsa, bizning
jamiyatdagi o‘qituvchilar-
ga bo‘lgan munosabatlar-
ni ko‘rib, bu kasbning or-
tida naqadar mashaqqat
borligini his qilasiz, kishi.
Qadimgilar farzandini
“Eti sizniki, suyagi bizni-
ki”, deb shogirdlikka
bergan. Bu odd-
iygina iboran ing
ortida qanchalik
keng ma’no yot-
12 Zamonaviy ustoz Ota-onalar maktabi № 09 (9)-son, 27.05.2021-y.
FARZANDIGA KASB TANLASHDA
OTA-ONALAR UCHUN MASLAHAT
Ota-ona farzandiga kasb tanlashida yordam berishi – bu normal holat. To‘g‘ri tanlangan kasb
shaxsning insoniy baxti hamda kamolotini belgilaydi. Ikkinchi tomondan esa yaxshi kasb
egasining samarali mehnati ta’sirida jamiyat rivoji jadallashadi.
1-maslahat 4-maslahat
Kasbga yo‘naltirishning aso- Bolaning shaxsiy sifatlari yuzaga
siy qoidasi – bolada mustaqillikni chiqishiga ko‘maklashish, rejala-
tarbiyala sh. Ta’lim muassasasini biti- rining bajarilishini nazorat qilish.
ruviga bir-ikki yil qolganida bola bilan Bolaga aniq bir kasbni tanlashining
shug‘ullanish biroz kechlik qiladi. Uni shaxsiy ma’noga egaligini va jamiyat
tug‘ilganidan boshlab tarbiyalash kerak. oldidagi burchi haqida tushuntirish.
Kichik yoshdagi bolalarda qo‘llari- 5-maslahat
dan keladigan faoliyat turlari bo‘yicha
dastlabki mehnat ko‘nikmalarini shakl Bola faqat “obro‘li” emas,
lantirish kerak. Bunda bolaga mehnat haqiqatan ham talab va ehtiyoj
turlari va kasblar haqidagi ilk ma’lumo- katta bo‘lgan kasblar haqidagi
tlar oson, sodda tilda qiziqarli o‘yinlar, ma’lumotlarni bilish kerak. Ijti-
xalq maqollari, she’r, ertaklar orqali moiy talablarning o‘sishi kasb va
bayon etiladi. Bolalarga bilishga oid mutaxass isliklarning jamiyat hayo-
va o‘yin ko‘rinishdagi ijtimoiy foydali
mehnat faoliyatini amalga tatbiq qilish tidagi o‘rnini belgilaydi. Shu sababli
orqali kasb turlarini tanishtirib borish ham bugungi kunda “ahamiyatga
hamda kasblarga bo‘lgan qiziqishini ega” va “o‘z ahamiyatini yo‘qotgan
shakllantirish lozim. kasb” atamasini ishlatishga to‘g‘ri
k elmoqda.
2-maslahat
6-maslahat
Bolaga kasbiy axborot berish.
Bunda zamonaviy ishlab chiqarish- Tanlangan kasb bolaning salo-
ning turlari, mehnat bozori, mehnat matligiga, uning imkoniyatlariga
bozoridagi talab va ehtiyoj haqida, mos kelishi kerak. Salomatlikning
shuningdek, har bir kasbning insonga mehnat sharoitlariga to‘g‘ri kelishi
qo‘yadigan talablari (bilim va ko‘nik- muhim. Shaxsning jismoniy sifatlari
malar) haqida ma’lumotlar berish va psixofiziologik xususiyatlari bilan
maqsadga muvofiqdir. kasb talablarining mos kelishi ham
juda ahamiyatlidir. Agar bu sifat va
3-maslahat xususiyatlar zarur talablar darajasida
bo‘lmasa, zo‘riqish hosil bo‘ladi, nati-
Bolalarning shaxsiy fazilatlariga jada kasbiy yaroqsizlik vujudga keladi.
e’tibor berish va shaxs sifatida jami- Bundan esa shaxs ham, jamiyat ham
yatdagi o‘z o‘rnini topishlariga sharoit zarar ko‘radi.
yaratish.
Kasbni har kim qiziqishi, layoqa-
Kasb-hunar tanlashda adashmas- ti va qobiliyati asosida o‘zi tanlaydi.
lik uchun ulardagi qiziqish, moyillik, Lekin yaqin kishilarining maslahatiga
layoqat kabi shaxsiy fazilatlar katta quloq solish, ularning fikrlarini hisob-
a hamiyatga ega. ga olish, takliflar, ogohlantirishlarni
nazardan qochirmaslik va maktab
Qiziqish – shaxsning u yoki bu hodisa amaliyotchi-psixologining tavsiyalari
va predmet bilan yaqindan tanishish, uni ga amal qilish foydadan xoli emas.
bilishga, o‘rganishga qiziqishini ifodalaydi.
Dilyupar MUHAMEDJANOVA,
Layoqat – u yoki bu faoliyatni muvaf- O‘quvchilarni kasb-hunarga
faqiyatli bajarish, uni o‘zlashtirish uchun yo‘naltirish va psixologik-
zarur bo‘lgan shaxsiy xususiyatlar va
ijodiy imkoniyatlarni belgilab beradi. pedagogik Respublika tashxis
markazi metodisti.
Moyillik – shaxsning u yoki bu faoliyat
bilan shug‘ullanish uchun bo‘lgan intilishi.
№ 09 (9)-son, 27.05.2021-y. Maktabdagi bulling 13Zamonaviy ustoz
SUKUT SAQLAMA!
Maktab bolalari orasida bezorilarning “o‘ljasiga”
aylanib qolgan-u, lekin bu haqida ota-onasiga-da
ayta olmay yurgan bolalar bor. Ushbu sahifamizni
aynan shunday o‘quvchilarga yordam berish maqsadida
tayyorladik. Bezoriga Maktabga
qanday javob borgingiz
Masxara va berish kerak? kelmayotganini
bezorilik uydagilarga
Eng yaxshi strategiya – bu javob tushuntirish
6-sinf o‘quvchisi K. bir kuni maktabga berishdan qochish, e’tibor bermaslik.
multfilm qahramonlarining tasviri tushiril- “Bas qil”, deb ayting. Agar siz uning be- Darhaqiqat, bunday muammolarni
gan yangi qalam qutisini olib keladi. ma’ni gaplaridan qochib qutula olma- ota-onalarga aytish qiyin. Shuning uchun
Uni ko‘rgan partadoshi K.ning ustidan sangiz, unga gapini to‘xtashini qat’iy ham ba’zi bolalar buni xohlashmaydi.
kulib shunday deydi: “Sen hali ham uch ohangda ayting. Bu uni oz bo‘lsa-da, Oilangiz jam bo‘ladigan paytni poylang.
yoshli bolaga o‘xshab, multfilm tomosha hushyorlikka chaqiradi. Ularga aytmoqchi bo‘lgan gaplaringizni
qilasanmi?!” K. esa partadoshiga jiddiy oldin yaxshilab o‘ylab ko‘ring. Agar suh-
qarab, bunday hazil qilmasligini aytadi. Xotirjamlikni saqlang. Bezorining batni qanday boshlashni bilmasangiz,
Shundan so‘ng bu hol takrorlanmaydi. maqsadi – sizning jahlingizni chiqarish. “Men siz bilan meni bezovta qilayotgan
Shuning uchun hech qachon yig‘lamang narsa haqida gaplashmoqchiman”, deb
8-sinf o‘quvchisi Y.ni doimo semiz va xafaligingizni bildirmang. Hazil tariqa- ayting.
deb atashgan. Bundan bezor bo‘lgan sida javob qaytaring. Agar u sizni mas
Y. parhezni haddan oshirib yuborgan va xaralasa, hazil qilishga urinib ko‘ring. Dilrabo ZOHID qizi tayyorladi.
juda ozib ketgan.
Kattalarga
Masxara ko‘pincha tasodifiy (birinchi aytish kerakmi?
misol) bo‘ladi va bir marta yuz beradi.
Ba’zida masxara qilayotgan kishi yo- Ha, agar ular haddidan oshishni bosh-
mon gap aytishni istamaydi. Bezorilik lashsa, buni kattalarga ham o‘qituvchi-
esa shafqatsiz hazil shaklida (ikkinchi ga ham, ota-onangizga ham aytishingiz
misol), takrorlanadigan tajovuzkorlik kerak. Sukut muammoni hal qilmaydi.
bilan namoyon bo‘ladi.
O‘qituvchiga
qanday aytish
kerak?
Boshqalar sizni O‘qituvchingiz bilan yolg‘iz
hurmat qilishini gaplashib oling. Chun-
ki unga butun sinf oldida
istasangiz… shikoyat qilishning hojati
yo‘q, bu vaziyatni yanada
Zo‘ravonlikning dastlabki bosqichidan og‘irlashtiradi. O‘qituvchi
uning oldi olinsa, u shunchaki masxaraga yolg‘iz qolganda, unga
aylanadi. Siz boshqalarni hurmat qilishin- nima bo‘lganligi haqida
giz orqali, o‘zingizga nisbatan shunday xotirjam gapirib b ering
munosabatni xohlashingizni bildirasiz. So‘ng ushbu holat sizni
qanchalik bezovta
Agar kimdir sizni masxara qilgan qilayotganini tushun
bo‘lsa, yig‘lash, xafa bo‘lish o‘rniga tirishga harakat qiling
xotirjamlik bilan sizga bunday hazil yoq va o‘qituvchidan siz-
masligini ayting. Undan sizning o‘rnin- ga yordam berishini
gizda bo‘lganda nima qilishini so‘rang. so‘rang.
14 Zamonaviy ustoz Metod-ko‘mak № 09 (9)-son, 27.05.2021-y.
YANGI PЕDAGOGIK
TЕXNOLOGIYALAR VA
“Dumaloq stol” metodi UQLBOATO‘RAL‘VYLNAISICSIHYHAALMARETODIK
Bu metod amaliy mashg‘ulot
uchun qulay bo‘lib, o‘qituvchi
tomonidan bitta savol yozilgan
varaq kichik guruhga taqdim
etiladi. O‘quvchilar o‘zlarining
ism-shariflarini va javoblarini
yozib, varaqni yonidagi o‘quvchi
ga uzatadi. Shu tariqa, yozilgan
javoblar olinib, o‘quvchilar ishtiroki-
da noto‘g‘rilari o‘chirib chiqiladi va
natijalar baholanadi.
“Rotatsiya” metodi di, biroq javoblarning takrorlanishiga gal bo‘lmasa, o‘z variantlari bilan
yo‘l qo‘yilmaydi; to‘ldiradi. So‘ngra fikrlar umumlashti-
Mazkur metod mashg‘ulot rilib, eng yuqori ballga arziydigan
mavzusini har bir kichik guruh javoblar qaysi guruhniki ekan- to‘g‘ri va mukammal javoblar tanlab
alohida-alohida muhokama qilib ligi ajralib turishi uchun har xil rang- olinadi.
chiqishi, yozganlarini jamoa bo‘lib dagi flomasterlardan foydalanish
tahlil qilishi uchun qo‘llaniladi va tavsiya etiladi. Shuningdek, gu- “Qorbo‘ron” metodi
quyidagi bosqichlarda amalga ruhlar o‘z javoblarini guruh raqami
oshiriladi: ostida yozishlari ham mumkin; Ikkiga ajratilgan guruh o‘quvchilari
bir muammo yuzasidan eng ko‘p
dars mavzusi bo‘yicha raqam- javoblar yozilgan varaqlar dos to‘g‘ri javoblar topish maqsadida
langan topshiriqlar (masalan, rejada- kadagi osig‘liq plakatlarga yopishti- birgalikda muhokama yuritishadi.
gi mavzuchalar) plakatlarga yozilib rilib, o‘qituvchi ishtirokida muhoka- Har bir to‘g‘ri javob yumaloqlangan
doskaga osib qo‘yiladi; ma qilinadi, umumlashtiriladi va qor ko‘rinishida o‘sha guruh hisobiga
to‘g‘ri javoblar daftarga yozib olinadi; yozib qo‘yiladi; to‘plangan umumiy
topshiriqlar soni uchta bo‘lsa, ballar miqdori asosida guruhlar ba-
o‘quvchilar ham shuncha kichik gu- to‘g‘ri va mukammal javoblar holanadi.
ruhlarga ajratiladi va raqamlanadi; soniga qarab o‘quvchilar rag‘batlan-
tiriladi va baholanadi. “Asalari galasi”
guruhlar o‘zlarining raqamlar- metodi
iga mos sondagi topshiriqni va uni “Galereyani
bajarishda foydalaniladigan yozma aylanish” metodi Muammo bitta guruhda yoki ik-
ma’lumotlar paketini oladi; kita kichik guruhlarda muhokama
Guruhlarning barcha a’zolariga qilinadi. Bunda topshiriqlar har
guruhlar o‘zlariga taqdim etil- bitta muammo taklif etiladi. Har bir xil yoki bitta bo‘lishi mumkin. Gu-
gan materiallarni o‘rganib, topshiriq guruh o‘zlariga berilgan muamm oga ruhlar qo‘yilgan muammoni ma’lum
javoblarini hamkorlikda yozishadi; belgilangan vaqt ichida fikrlarini
yozib, varaqlarini boshqa guruh
javoblar guruhdagi husnixati bilan almashtiradi. Javoblarni ol-
chiroyli bir o‘quvchi tomonidan yo- gan guruh ularni baholaydi va tu-
ziladi;
javoblar varag‘i hamda
ma’lumotlar paketi guruhlararo al-
mashtiriladi va qo‘shimchalar qilina-
№ 09 (9)-son, 27.05.2021-y. Metod-ko‘mak 15Zamonaviy ustoz
muddat muhokama etib, natijani “Akvarium” metodi “Skarabey”
boshqalarga ma’lum qilishadi. tеxnologiyasi
Muammoning eng yaxshi yechimi Guruhdan uch o‘quvchi ajratib
tanlab olinadi. olinib, ularga xona o‘rtasidagi stol “Skarabey” interaktiv texnolo
atrofiga o‘tirishlari va qo‘yilgan giya bo‘lib, u o‘quvchilarda man-
“Dumalovchi qor muammo yuzasidan o‘n daqiqada tiq hamda xotiraning rivojlanishi-
uyumi” metodi fikr bildirishlari so‘raladi. Bu uch ga imkoniyat yaratadi, muammoni
o‘quvchi akvariumdagi baliqlarga hal qilishda o‘z fikrini ochiq va
“Dumalovchi qor uyumi” meto- qiyos. Atrofda o‘tirgan kuzatuvchi- erkin ifodalash mahoratini shakl
di o‘quv mashg‘ulotining ramziy lar o‘rtadagi o‘quvchilarning fikrla- lantiradi. Mazkur texnologiya
nomi bo‘lib, ish o‘quvchilarga rini diqqat bilan tinglab, javoblarni o‘quvchilarga mustaqil ravishda
qo‘yilgan muammo ustida mu- to‘g‘ri va noto‘g‘riga ajratib yozib bilimning sifati va saviyasini xolis
lohaza yuritib ko‘rish uchun vaqt, borishadi hamda muhokama pay- baholash, o‘rganilayotgan mavzu
tegishli manbalar, tarqatma ma- tida o‘z qarashlarini bayon eti- haqida tushuncha va tasavvurlarni
teriallar berishdan boshlanadi. shadi. Yetarli darajada fikr bildira aniqlash imkonini beradi. U ayni
Bu metod guruhning har bir olmagan o‘quvchilar o‘z o‘rinlari- paytda turli g‘oyalarni ifodalash
a’zosi o‘z bilim va tajribasidan ni kuchli fikr bildirgan kuzatuvchi hamda ular orasidagi bog‘liqliklarni
foydalanib, keng qamrovli nuqtai o‘quvchilarga bo‘shatib berishadi. aniqlashga imkon yaratadi.
nazarini bayon etishini nazarda Har bir muammo yuzasidan bildi-
tutadi. Buning uchun o‘quvchilar rilgan fikrlar o‘quvchilar ishtiroki- “Veer” (“yelpig‘ich”)
4 ta kichik guruhlarga ajratiladi. da o‘qituvchi tomonidan umum- tеxnologiyasi
Muhokama qilib chiqish uchun lashtiriladi.
barcha guruhlarga bitta topshiriq Bu texnologiya murakkab, ko‘p
beriladi. Har bir kichik guruh top- “Raqamli” metodlar tarmoqli, mumkin qadar muammoli
shiriq ustida alohida ishlaydi. xarakterdagi mavzularni o‘rga
So‘ngra birinchi bilan ikkinchi Guruhdagi o‘quvchilarning nishga qaratilgan. Uning mohiyati
va uchinchi bilan to‘rtinchi gu- umumiy sonidan kelib chiqqan shundan iboratki, bunda mavzu
ruhlar muammo ustida birgalik- holda 4x4x4, 5x5x5 yoki 6x6x6 ning turli tarmoqlari bo‘yicha
da muhokama yuritishadi. Oxir- metodlarining biridan foydalaniladi. biryo‘la axborot beriladi. Ayni payt-
oqibatda barcha kichik guruhlar Masalan, 5x5x5 metodida har biri da, ularn ing har biri alohida nuqta-
birlashib, qo‘yilgan muammo 5 o‘quvchidan iborat 5 ta kichik lardan muhokama etiladi. Masalan,
ning yechimini hal etishning turli guruhchalar tashkil etilib, ular ijobiy va salbiy tomonlari, afzallik,
yo‘llarini, variantlarini muhokama ning 5 nafar sardorlari to‘planishib, fazilat va kamchiliklari, foyda va
qilishadi. Bunday muhokama ja- qo‘yilgan muammoni hamkorlik- zararlari belgilanadi
rayonida o‘quvchilarning qo‘yil- da muhokama etishadi, so‘ngra
gan muammo yuzasidan bilimlari o‘zlarining guruhlariga qaytishib Naimjon EGAMQULOV,
chuqurlashib, oydinlashib, boyib, sheriklariga masalaning yechimini Jizzax viloyati Zarbdor
keng qamrovli bo‘lib boradi. o‘rgatishadi.
tumani 12-umumiy o‘rta ta’lim
maktabining matеmatika va
informatika fani o‘qituvchisi.
16 Zamonaviy ustoz Metod-ko‘mak № 09 (9)-son, 27.05.2021-y.
Maktab va oila bir-birini to‘ldirish va o‘zaro ta’sir o‘tkazish uchun
mo‘ljallangan eng muhim ta’lim muassasalaridan biridir.
Oila va maktab o‘zaro aloqada bo‘lsa, ta’lim muammolarini
muvaffaqiyatli hal etish mumkin. Oila va maktab o‘rtasidagi hamkorlik
tobora dolzarb vazifaga aylanib bormoqda.
BOSHLANG‘ICH SINFLARDA OTA-ONALAR BILAN
An’anaga ko‘ra, ota-onalar yig‘ilishida ota- Odatda, biror bir ochiq dars yoki tadbir
onalar va o‘qituvchilar o‘rtasidagi o‘zaro mu- o‘tkazmoqchi bo‘lsangiz, albatta, o‘z oldingiz-
nosabatlar asosan og‘zaki shaklda amalga ga qo‘ygan maqsadingizga erishish uchun bi-
o shiriladi: biri gapiradi, boshqalari tinglaydi. Agar roz bo‘lsa-da tayyorgarlik ko‘rasiz. O‘qituvchi
siz ota-onalar yig‘ilishini interaktiv usullardan ota-onalar yig‘ilishlarini ham ochiq dars tashkil
foydalanib olib borsangiz, yig‘ilish doirasidagi qilgandek uyushtirsa, ota-onalar qarshisida ham,
usullarni kengaytirishga imkon bergan bo‘lasiz. keyingi ish faoliyatida ham hurmat qozonadi.
Interfaol usullar diagnostika vazifasini ham
Inglizcha “interaktiv” so‘zi “o‘zaro ta’sir” de- bajaradi: ularning yordami bilan ota-onalar
gan ma’noni anglatadi va “interaktiv usullar” ning umidlari, g‘oyalari, tashvishlari va takliflari
deganda, biz ota-onalar yig‘ilishi ishtirokchilari aniqlanadi.
o‘rtasida inklyuziv predmetli o‘zaro aloqalarni
ta’minlaydigan ish
shakllarini tushu
namiz. Avvalo,
“interaktiv usullar”
ota-onalarni faol
holatga keltiradi.
Shu bilan birga,
ularning o‘qituvchi
bilan o‘zaro mu-
nosabatda bo‘lish
istagini oshiradi.
Ota-onalar yig‘ilishida foydalanishingiz mumkin bo‘lgan turli xil interaktiv
usullardan namunalar ko‘rib chiqamiz:
Mini guruhlarda ishlash:
“Salomlar” mashqi;
“Bingo” interaktiv o‘yini;
“Rolli” o‘yinlar;
“Jonli kuy” mashqi;
“Istaklar kamalagi”
psixologik trening;
“Refleksiya” – “O‘z fikrini bir
belgi bilan ifodalash”.
№ 09 (9)-son, 27.05.2021-y. Metod-ko‘mak 17Zamonaviy ustoz
Kerakli jihozlar: Musiqa asboblari; savollar bo‘lishiga e’tibor bering. Guruh a’zolarining soni
s olingan konvert, rollar uchun maxsus yengil ortsa, ularning sustligi oshishi mumkin. Guruhlar-
kiyimlar (ro‘mol, bo‘yinbog‘, qalpoq, fartuk, ga ssenariy mazmunidan kelib chiqib qiziqarli va
ko‘zoynak va hokazo), har xil rangdagi toshchalar, kreativ nomlar beriladi: “Ijodkorlar”, “Musavvirlar”,
xattaxtaga ilish uchun rasmlar (chamadon, savat “Kitobxonlar”, “Sportchilar” va boshqalar (bu guruh
va go‘sht maydalagich rasmlari), har bir ishtirokchi nomlari “O‘quvchilarning bo‘sh vaqtlarini mazmunli
uchun rangli kichik belgi. tashkil etish maqsadida joriy etilgan 5 ta muhim
tashabbus bilan bog‘langan”). Ularning nomlari
Ota-onalar bir nechta guruhlarga bo‘linadi. yozilib, har bir guruh stoliga qo‘yiladi.
Bir guruhdagi optimal raqam 4-6 kishidan iborat
HAMKORLIKNI TASHKIL ETISH UCHUN KREATIV YONDASHUV
Mini guruhlarda ota-onalar bir-bi-
ri bilan bevosita aloqada bo‘lishadi.
Bu ularga bir-birini yaxshiroq bilish,
yanada mustahkam aloqalar o‘rnatish
imkonini beradi. Guruhlarga taqsim-
lashning bir necha yo‘li mavjud:
► Yoningizda o‘tirganlarni birlash
tiring.
► Qur’a tashlash yo‘li bilan guruhlarga
bo‘ling.
► Raqamlari ko‘rsatilgan kartalarni
taklif eting va bu raqamlar o‘rindiqlarda
ham mavjud bo‘lsin.
Mini-guruhlarda siz aqliy hujum va turli munozaralar o‘tkazishingiz mumkin.
1. “SALOMLAR” MASHQI. Endi ular bir-birlarini yaxshiroq tushunishlari va tanishib
olishlari, bir-birlarini qalban his etishlari uchin “Bingo”
Musiqiy asboblar yordamida salomla interaktiv o‘yinini o‘tkazishingiz mumkin.
shish.
2. “BINGO” INTERAKTIV O‘YINI.
Maqsad: ishtirokchilarning kayfiyatini Maqsad: trening ishtirokchilarini faollashtirish, diqqat
ko‘tarish, ishchanlik ruhini qo‘llab-quv- ni jamlashni rivojlantirish, ishtirokchilarning e’tiborini
vatlash, keraksiz stressdan xalos bo‘lish, kuchaytirish, ijobiy his-tuyg‘ularni olishga hissa qo‘shish,
guruh dinamikasini rivojlantirish, tanani shaxslararo munosabatlardagi noqulaylikni yo‘qotish.
ritmlash va ijodiy fikrlashni faollashtirish. Barcha ishtirokchilar guruh ko‘rinishidagi o‘rinlarida
Trening ishtirokchilariga oldindan tayyor- aylana shaklida turadilar. O‘qituvchi shaxs sifatini nom-
lab qo‘yilgan musiqa asboblari yordamida laydi yoki vaziyatni tavsiflaydi (bayonot qiladi) va ishtirok-
salomlashishlari taklif qilinadi. Ishtirokchilar chilarga ushbu bayon kimga nisbatan to‘g‘ri kelishini
stolga kelib, musiqa asbobini tanlaydilar ma’lum bir harakat orqali amalga oshirishlarini so‘raydi.
va musiqa asboblari bilan o‘z navbatida
hammaga salom beradilar. Qaysi guruh (Davomi 18-sahifada)
a’zolari musiqa asboblaridan oqilona foy-
dalanishsa va jonliroq salomlashishsa, shu
guruh g‘olib bo‘ladi. Ota-onalarni ham xuddi
o‘quvchilaringizni rag‘batlantirgandek har
bir shartdan so‘ng taqdirlab boring.
18 Zamonaviy ustoz Metod-ko‘mak № 09 (9)-son, 27.05.2021-y.
(Boshi 16-17-sahifalarda) Rol – bu ishtirokchining xavfsizligini (oldindan guruhlar uchun rangli toshlar
ta’minlaydigan o‘ziga xos niqob: o‘z tayyorlab qo‘yilgan bo‘ladi). Barcha
Bayonotlar uchun variantlar: nomingizdan aytish oson bo‘lmagan ishtirokchilar aylanada turib, chap
Kim ertalab kofe ichsa – ikki mar- narsani rol nomidan ifodalash mum- tomonidagi qo‘shnisiga tilaklar bilan
ta chapak chalsin, kim choy ichsa – bir kin. Ota-onalar yig‘ilishida siz rollarni toshni sovg‘a qilish vazifasini oladi.
marta; o‘ynash uchun turli xil mavzularni ochib
Kimning bir nechta farzandi bor – berishingiz mumkin, shunda ota-onalar 6.“CHAMADON, SAVAT,
ular yonidagi sherigiga bu juda ajoyib rollarni alohida yoki guruhda o‘ynash- GO‘SHT MAYDALAGICH”DA
ekanligini aytishsin; lari mumkin. XULOSALARINI AKS ETTIRISH.
Yagona farzandi bor oilalar oyoq
lari bilan yerni (baland ovoz chiqarib) 4.“JONLI KUY” MASHQI – – Agar sizga bugungi yig‘ilishda
tepsin; olingan ma’lumotlar yoqsa va siz o‘zin-
Biror bir musiqa asbobini (maktab psixologi gizning hayotingizda ma’lum daraja-
chalishni biladiganlar, uning qanday da bu tavsiyalardan foydalansangiz,
chalinishini havoda ko‘rsatib bersin; tomonidan bajariladi) unda belgini “Chamadon” konvertiga
Kim televizor ko‘rishni yaxshi tashlang;
ko‘radi? Qo‘li bilan havoda katta kvad- Maqsad: individuallikning namoyon
rat chizsin; bo‘lishi, rang yordamida hissiy holatni – Agar olingan
Mehmonjonlarni qabul qilishni ifodalash. Ishtirokchilarga 12 ta aylana ma’lumotlar siz
kim yaxshi ko‘radi? Ikki qo‘lini ko‘ksiga shakli chizilgan qog‘oz beriladi. Psixo- uchun yangilik emas,
qo‘ysin; log trening ishtirokchilariga: “Nima deb bu metodlar bilan ol-
Hozirda kimning sumkasida o‘ylaysiz, agar sizning hissiy holatin- din ham tanishgan
shokolad, saqich yoki konfet bo‘lsa, gizni musiqa bilan taqqoslash mumkin bo‘lsangiz, belgini
lablarini uch marta baland urishadi bo‘lsa, siz uni nima bilan taqqoslagan “Go‘sht maydalagich”
(Xuddi Xorazm raqsidagi kabi); bo‘lar edingiz: opera, vals, simfoniya, konvertiga tashlang;
Kimki yig‘ilishning tezroq tugashi- polka, tango, jaz, estrada va boshqa-
ni kutib, keyingi ish faoliyatiga shoshib lar?” – deydi.
turgan bo‘lsa, qo‘llari bilan oyoqlariga
yengilgina uch marta ursin. Ushbu so‘zni qog‘ozga yozing. Ke-
Shu kabi bayonotlarni o‘qituvchi yin rangli qalamlarni oling va kamalak
o‘qib turadi, harakatlarni ishtirokchilar ning 7 ta rangidan foydalanib, o‘z ho-
faol bajarishlari so‘raladi. latingizni rang bilan ifoda eting.
Ishtirokchilar tartib bilan 12 ta doi-
rani bo‘yashadi. Vazifani bajarganlari
dan so‘ng, bajarilgan topshiriq tahlil
uchun yig‘ib olinadi. Ishtirokchilar
varaq raqamini eslab qolishlari taklif
qilinadi, chunki ularga ismlar emas,
balki raqamlar qo‘yiladi. Psixolog
faqat raqamlar yozilgan qog‘ozlarni-
gina omma oldida muhokama qilishi
mumkin.
3.“ROLLI O‘YINLAR” MASHQI. 5.“ISTAKLAR KAMALAGI” – Agar olingan ma’lumotlar siz
uchun foydali bo‘lmasa, belgini “Sa-
Muammoli vaziyat o‘qituvchi tomoni- MASHQLARI vat” konvertiga qo‘ying.
dan aytiladi: “Bola maktabga borish-
ni, o‘qishni xohlamaydi, nima qilish Maqsad: guruh ishtirokchilari o‘rta- Ota-onalar yig‘ilishlarida e’tiborni har
k erak?”. sidagi aloqalarni mustahkamlash, ular- safar muammolarni hal etish va bola
ni ijobiy his-tuyg‘ular bilan to‘ldirish va ta’lim-tarbiyasini muhokama q ilishga
Har bir guruh o‘z nomidan bu vazi- yaxshi taassurotlar qoldirish imkoniya- qaratmasdan, vaqti-vaqti bilan mana
yatga oydinlik kiritishi va bolani mak- tini yaratish. shunday interfaol usullar bilan o‘tka-
tabga qiziqtirib olib borishi lozim. Ular zilsa, o‘qituvchi bir tomondan tashki-
bu vaziyatni rollarga bo‘linib ko‘rsatib O‘qituvchi har kim o‘zi yoqtirgan lotchi, taqdimot-chi vazifasini bajaradi,
berishlari kerak. rangdagi toshini tanlashini taklif qiladi munozaraga rahbarlik qiladi, natijalarni
chiqaradi, ikkinchidan, oila va maktab
“Rolli o‘yinlar”dan hech kim xafa o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga so-
bo‘lmaydi, chunki u bir tomondan ladi.
kayfiyatni ko‘tarsa, ikkinchi tomondan
rollar orqali ham o‘qituvchi, ham ota- Gulchiroy IMAMALIYEVA,
ona o‘zlarini tashqi tomondan ko‘rish Uchtepa tumani, 228-maktab
imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Albatta, boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi.
mashg‘ulot shartidan so‘ng hamma o‘zi
uchun yetarlicha xulosa chiqarib oladi.
№ 09 (9)-son, 27.05.2021-y. Metod-ko‘mak 19Zamonaviy ustoz
Biologiya darslarida o‘quvchilarning ijodiy va
MUSTAQIL FIKR YURITISH
ko‘nikmalarini rivojlantirish
Fikr rivoji inson tafakkuri taraqqiyotining asosiy
harakatlantiruvchi kuchi bo‘lganligi uchun ta’lim jarayonida
o‘quvchilarning mustaqil, ijodiy va mantiqiy fikr yuritish
ko‘nikmalarini rivojlantirish zamonaviy ta’limning talablaridan
biridir. Quyida o‘quvchilarning ijodiy va mustaqil fikr yuritish
ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun biologiya fanidan dars
berish jarayonida topishmoqlar va zakovat savollaridan
foydalanish metodi yo‘lga qo‘yilgan. Ular o‘quvchilarning
aqliy faoliyatini rivojlantiruvchi omildir. Bunda o‘quvchilarning
ilmiy dunyoqarashi kengayadi, ularning o‘zlashtirgan bilim va
malakalari mustahkamlanadi, mustaqil fikrlashi rivojlanadi, aqliy
faoliyati ortadi, amaliy muammolarni hal etishni o‘rganadi.
Botanika darslarida quyidagi Savol: U qaysi a’zo?
topishmoqlardan foydalanish mumkin. Javob: Tish.
1. Dum-dumaloq bo‘yi bor, 2. Chumolilar paydo bo‘lganiga bir necha yuz ming
Palovda obro‘yi bor. (Behi) yillar bo‘lgan. Ular ongi shunchalik shakllanib ketganki,
tug‘iliboq instinkt orqali ishlab ketaveradi. Chumolilar iniga
2. Bir onadan yuz bola, olib kelgan bug‘doy yoki arpa donini ikkiga bo‘lib qo‘yadi.
Yuzovi ham bo‘z bola. (Tok)
Savol: Chumolilar donni nega ikkiga bo‘lib qo‘yadi?
3. Yashil to‘nli bolalar, Javob: Ko‘karib ketmasligi uchun.
Makonidir dalalar.
Qirsillaydi tishlasang, 3. Bu uyga 1869-yilda asos solingan. Uyning me’mori
Bo‘lar osh bilan yesang. (Turp) binoni aniq o‘lchov bilan bunyod etgan. Bino 7 qavatli
bo‘lib, ikki qavat yerto‘lasi ham bor. Tepadan boshlanib
Zoologiya dars jarayonida quyidagi raqamlangan, pastlashgan sari xonalarning mavqeyi ham
topishmoqlardan foydalanish lozim. ortib boradi. Yerto‘lasidagi xonalar ham o‘z toifasiga qarab
ajratilgan.
1. Chorva ichida shayton,
Soqoli uzun sulton. (Echki). Savol: Uychaning memori kim? Uycha nima?
Javob: Mendelyev. Uy – Mendeleyevning davriy jad
2. Hayvonlarning darg‘asi, vali.
Dong chiqargan yo‘rg‘asi. (Ot).
4. O‘zbekiston xalq yozuvchisi Xudoyberdi To‘xta
3. Kunduzi o‘t yemoq, boyevning “Konizar yulduzlari” asarida shunday ta’rif
Kechqurun sut-buloq. (Sigir). bor: “Novda uzra noz-u istig‘no bilan yurishlari, nozik
ta’b, chuchuk tomoqligi, erkalanib bosh chayqashlari…
4. Uzun quloqli, quyon emas, Kelinchakning naqd o‘zginasi. Boshidagi oq shohi ro‘mol,
To‘rt tuyoqli ot emas. (Eshak). egnidagi uzun, etaklari pirpiroq oq shohi ko‘ylak ham
faqat kelinlarga xos. Bo‘ynida qat-qat shoda marjon, qora
5. Suv tubida bor ekan tomchi, qosh, qora ko‘z…”
Qanday tirik jon ekan top-chi? (Oddiy amyoba).
Savol: Yozuvchi ta’riflagan qahramonni toping.
6.Soyabonga o‘xshar tanasi, Javob: Tut ipak qurti.
Gar tegsangiz chaqar ninasi. (Zaharli meduza).
Dilbar MIRZAYEVA,
Zakovat savollari. Zarafshon shahridagi 13-davlat ixtisoslashtirilgan
umumta’lim maktabining biologiya fani o‘qituvchisi.
1. Plastik jarrohlarning fikricha, insondagi aynan u
a’zoning salomat bo‘lmasligi tashqi go‘zallikka putur yetka-
zadi. Yurak, buyrak, jigar, oshqozon kabi ichki a’zolar sa-
lomat bo‘lganda kishi ko‘tarinki kayfiyatda yurishi mumkin.
Lekin aynan u a’zoning tashqi go‘zallikka ta’siri juda katta.
20 Zamonaviy ustoz Buyuklarning ustozlari № 09 (9)-son, 27.05.2021-y.
TIBBIYOTNING
QIROLINI TARBIYALAGAN
UCH USTOZ
Bir kuni onasi to‘qqiz yoshga to‘lgan ibn Sinoni
bozorga yuboradi. U xaridor kutib o‘tirgan
baqqol Mahmud Massohning do‘koniga keladi.
Onasi aytgan mahsulotlarni xarid qilish
davomida baqqol bilan suhbatlashadi.
Mahmud Massoh yosh ibn uyiga taklif etadi. U ibn Sino- Notiliy el orasida hakim va
Sinodan o‘qish va yozishni ga ilmi riyoziy va handasadan faylasuf sifatida mashhur edi.
bilish-bilmasligini so‘raydi. Bo- dars berishni boshlaydi. Keksa Notiliyning qo‘lida olim mantiq,
lakay savodi chiqqanini, Qur’on- baqqol yosh shogirdining zehni- handasa va falakiyotni o‘rgandi
ni yod olganini aytadi. Uning ga qoyil qolar, shu sababdan uni va ba’zi falsafiy masalalarda
javobidan ko‘ngli ko‘tarilgan zavq bilan o‘qitar edi. Oradan ustozidan ham o‘zib ketadi.
Massoh ilmi riyoziy va handasa ikki yil o‘tmay, Husayn ustozin- Notiliy Husaynning tabobatga
ilmlari haqida so‘raydi. Ammo ing bilganlarini o‘rganib oladi. doir kitoblarni o‘qiyotgani, uni
ibn Sino ko‘zlari chaqnab, dom- bir tabibga shogird qilib berish
lasi bunday ilmlarni o‘qitmagan- Bir kuni baqqol uy egasi- zarurligini gapiradi. Abdulloh
ligini aytadi. ga o‘g‘lining ba’zi savollariga ibn Hasan somoniy amirlar
javob topolmay qolayotgani- orasida e’tibor qozongan tabib
Shundan so‘ng yosh Hu- ni, bilganlarining hammasini Abu Mansur Qamariyga o‘g‘li
sayn baqqolning yoniga tez-tez o‘rgatganini aytadi. Bundan Husaynga ustozlik qilishni, tib-
boradigan bo‘ladi. Undan egri buyon bolaga fikri munavvar bir biy amaliyni o‘rgatishni iltimos
chiziq, siniq chiziq ilmlarini muallim zarurligini e’tirof etib, qiladi.
qunt bilan o‘rgana boshlaydi. Buxoroga kelgan yosh olim Abu
Hovlining bir burchagidagi Abdullo Notiliyni tavsiya qiladi. Tabib uning dori-darmonlarga
nimqorong‘i xonaga kirib, hisob Ertasi kuni Mahmud Massoh qiziqishini tezda anglab, agar
chiqarish, turli shakllarni baland bo‘yli, qomati kelishgan, yonida yurib tibbiy amaliyni
chizish bilan mashg‘ul bo‘ladi. ko‘rinishda yoshga o‘xshasa o‘rgansa, kechalari kitoblar-
Devonga erta ketib, kech qay ham sochlariga oq oralagan, ni mutolaa qilsa, maqsadiga
tadigan otasi o‘g‘lining nima ko‘zlarining atrofini ajin bosgan yetishini ta’kidlaydi. Mansur
bilan shug‘ullanayotganidan Abu Abdullo Notiliyni boshlab Qamariy izni bilan o‘sha kuni
bexabar edi. Bir kuni ishdan keladi. Husayn tokchadagi dori-dar-
ertaroq qaytgan Abdulloh o‘g‘li monlarni ko‘zdan kechirib
Husaynning nimalarnidir chizib Notiliy boshiga baxmal do‘ppi, chiqadi. Husayn tomir urishidan
o‘tirganini payqaydi va qo‘lidan egniga qisqa adras to‘n kiygan, odamning ichki holatini bila
qog‘ozni olib, uni yoruqqa solib ikki beti qip-qizil, novchagina, digan yangi ustoziga hurmat
ko‘radi. Farzandidan ustozi qirraburun shogirdiga sinovchan a ralash hayrat bilan qarab,
haqida eshitgan Mahmud nazar tashlab, zehni ravshan uning kasb-hunarini egallab
Massoh bilan gaplashib, uni ekanligi ko‘zlaridan aks etib olishga ahd qiladi.
turganini aytadi. Abu Abdulloh
№ 09 (9)-son, 27.05.2021-y. O‘quvchi salomatligi 21Zamonaviy ustoz
TOKSIKOMANIYA –
IRODANGIZ SINOVI
Aksariyat bolalar o‘smirlik va yana boshqa bir qancha
davrida atrofidagilarning xastaliklarni vujudga keltiradi.
diqqat-e’tibori, mehridan Yaqin do‘stlar bir-biridan yuz
chetda qolib, turli bosqichdagi o‘giradilar, oilaviy munosabatlar
depressiyaga, stressli vaziyatlarga buziladi, ta’lim jarayonida turli
duch keladi. Buning oqibatida, o‘smir ziddiyatlar paydo bo‘ladi.
o‘zini tinchlantirishning sun’iy yo‘llarini
izlab topadi. Shu tariqa, chekish, alkogol Tushkun kayfiyatni bartaraf
mahsulotlarini iste’mol qilish holatlari etish uchun ichkilik ichish no-
yuzaga keladi. Ular bu mahsulotlardan donlikdan o‘zga narsa emas.
ruhiy og‘riqni to‘sib qo‘yuvchi vosita sifatida Avvalo, ichimlikning iste’mol
foydalanadilar. Lekin, afsuski, bu “xaloskor”lar miqdori ustidan nazorat yo‘qola-
depressiv holatni battar chuqurlashtiradi va di. Keyinchalik ichkilikka intilish
immunitetning kuchsizlanishiga sababchi bo‘ladi. kuchaya boradi. Natijada o‘smir
ichmasa tura olmaydigan, 2-3
Chekish insonni barvaqt qiziqish, qarabsizki, odat tusiga kunlab to‘yib ichadigan bo‘lib
o‘limga olib keladigan omildir. aylanadi. Kashandalikka ruju qoladi. Ruhiy buzilishlar chuqur-
Xususan, o‘pka kasalligi qa- qo‘yayotgan o‘smir o‘z-o‘zidan lashib, injiqlik, “vos-vos”, o‘tkir
riyb 90 foiz hollarda chekish jizzaki, asabiy bo‘lib qoladi, sal psixozlar kuzatilishi mumkin.
tufayli yuzaga keladi. C hekish narsaga tutaqib ketadi. Ichki Spirt zahridan aksariyat hollarda
bilan bog‘liq vaqtincha tini- a’zolar faoliyatiga doir buzi jigar, yurak va miya kasallanib,
qlashuv, keyinchalik miya lishlar kelib chiqadi. Kariyes, naslga kuchli ta’sir qiladi.
qon-tomirlari spazmi bilan parodontoz paydo bo‘ladi. Ong
tugaydi, asta-sekin xotira su- ostidagi nosga moyillik toksi- O‘smirlar hayotidagi
sayib boradi. Tamaki tutuni- komaniyaning boshlanishidir. bo‘shliqlarni hasrat, alamni,
dagi uglerod oksid gazi qon- Kerosin, benzin, gaz, kley, lak, nima bilan to‘ldirishni bilmasli-
da kislotali reaksiya keltirib bo‘yoq va bo‘yoqni erituvchi vo- gi tufayli toksikomaniya urchib
chiqaradi. sitalarni hidlab ma’lum muddat boraveradi. Bu illatning odatga
lazzat olish ham toksikoma aylanishi esa muammolar gir-
Til osti, lab lunji yoki niyaga qaramlik sari yetaklaydi. dobida qolish yoki ojizlik sa-
og‘izning bir tarafiga joylan- bab yuzaga keladi. Tushkunlik,
gan nos esa avvaliga tanani To k s i k o m a n i y a y u r a k stress degan narsalarga hech
yengil bo‘shashtiradi. So‘ng urishining tezlashishi, nafas qanday o‘rin qoldirmaslik uchun
bosh aylanishi, qayt qilish olish tizimining yomonlas huvi yoshlar qalbida sabr-qanoatni,
holatlarini yuzaga keltira- halovatni qaror toptirish, hayotini
di. Ba’zilar nos tarkibidagi mazmunli o‘tkazishlari uchun o‘z
yengillashtiruvchi moddalar sevgan ishi bilan shug‘ullanishi-
hisobidan tanadagi og‘riqlarga ga ko‘mak berish lozim.
yechim izlashadi. Bilishmay-
diki, shu tariqa organizmda, Qo‘sh sahifani
nosga nisbatan moyillik paydo Anvar QOBILOV
bo‘ladi. Oz-ozdan boshlangan
tayyorladi.
22 Zamonaviy ustoz IT-pedagog № 09 (9)-son, 27.05.2021-y.
Pandemiya ta’lim tizimiga
ham ta’sir ko‘rsatgani
barchamizga ayon.
Xususan, endilikda onlayn
darslar “Zoom” platformasi
orqali o‘tilmoqda. Anchadan
beri foydalanilib kelinayotgan
“Moodle” tizimi ham bizga
begona emas. Lekin ular
bilan ishlashni haligacha
bilmaydiganlar ham oramizda
yo‘q emas. Ushbu sahifa ular
uchun asqatsa ajabmas.
Zamonaviy ta’lim
TEXNOLOGIYALARINI O‘RGANAMIZ!
Masofaviy ta’limni tashkil etishda O‘z elektron pochta va parolingizni kiriting. ochilgan darchaning umumiy ko‘rinishi
“ZOOM” dasturidan foydalanish Ro‘yxatdan o‘tganingizdan so‘ng, Izoh: Foydalanuvchi nomi va parol
bo‘yicha yo‘riqnoma:
dasturda avtomatik ravishd a asosiy oyna kurs yaratuvchisi tomonidan kiritiladi.
1-qadam: Brauzerning manzillar ochiladi. Endi platformadan bemalol foy- Misol tariqasida statistika fanini yarata-
satriga zoom.us`ni kiriting va dasturni o‘z dalanaversangiz bo‘ladi. miz. Yuqoridagi darchada talab qilingan
telefon yoki kompyuteringizga yuklab olib, kataklar to‘ldiriladi. “Kursni boshlash” va
o‘rnating. “Moodle” tizimidan foydalanish “yakunlash” intervallarini belgilash imko
bo‘yicha yo‘riqnoma niyatlari ham mavjud.
Dasturning bosh oynasida “Sign in” qa-
toriga o‘z elektron pochta manzilingizni 1-bosqich. “Moodle” masofaviy 4-bosqich. Fan yaratish uchun
kiritib kursor yordamida shu nomdagi tug- ta’lim platformasining interfeysi ochilgan darchaning asosiy qismini
ma ustiga bosing. Agar kompyuteringizda to‘ldirish
Facebook yoki Google profillaridan biri Ushbu sahifada ko‘rsatilgan “Kirish”
bo‘lsa, Sign in with Google/Facebook ni (Вход) tugmasi bosiladi va quyidagi tar- 5-bosqich. Fanning maqsad va
bosing. Bu orqali kirish oson bo‘lib, hech tibda undan foydalanish mumkin. vazifal ari (mazmuni)
qanday login yoki parollarni yaratishga
hojat qolmaydi. 2-bosqich. Foydalanuvchi nomi va 6-bosqich. Kursning formatini tan-
parolni kiritish lash
Agar ushbu saytlarda sahifangiz bo‘lma-
sa, “Sign Up Free” tugmasini bosing. Professor-o‘qituvchilar tomonidan Bunda fanning mavzulari soni va o‘quv
kurslarni yaratish tartibi rejaga asosan soatlar miqdoridan kelib
2-qadam: Paydo bo‘lgan oynada chiqqan holda tanlanadi. Biz tanlagan
tug‘ilgan kuningiz va E-mail ma’lumot Tizimga kurslarni yaratish uchun kirgan- fan 16 haftaga mo‘ljallanganligi sababli,
laringizni kiritasiz. E-mail aktivlash uchun da o‘zbek, rus va ingliz tilidan birini tan- mavzularni ham shunga mos holda shakl
havola jo‘natadi, o‘sha havolaga kirib, lash talab etiladi. Til tanlanganidan keyin lantiramiz. Shuningdek, boshqa bir qator
“Next” ni bosing. nima fan qaysi kafedraga tegishli bo‘lsa, elementlar ham mavjud bo‘lib, ularni ham
fan yaratuvchisi belgilagan kafedra ichida shu yo‘sinda to‘ldiramiz va “saqlash va
Dastur sizning robot emasligingizni tur- tugmasini bosish orqali fanlarni hosil qilish ko‘rsatish” tugmasini bosamiz.
li rasmlarni mantiqan to‘g‘ri tanlashingiz mumkin. Yangi interfeys ochiladi.
orqali sinab ko‘radi va sizning elektron 7-bosqich. Statistika fanining
pochtangizga “zoom”dagi faoliyatingizni 3-bosqich. Fan yaratish uchun mavzularini kiritish va tahrir qilish
boshlash uchun ssilkani jo‘natganini xabar
qiladi. Tahrir qilish tugmasini bosib, fanning
“Kalendar” rejasidagi mavzularni kiritish
3-qadam: “Enter” tugmasini bosib mumkin. Buning uchun “Mavzu 1” yonidagi
navbatdagi qadamga o‘ting. (Elektron qalamni bosish va mavzuni kiritish talab
pochtangiz orqali “Zoom” tizimiga kirish) etiladi. So‘ng “Enter” tugmasi bosiladi.
Internet materiallari
asosida tayyorlandi.
№ 09 (9)-son, 27.05.2021-y. Top-1000 23Zamonaviy ustoz
Kampuslari
Universitetda 2 ta kam-
pus bor: tarixiy va zamonaviy.
Tarixiy kampus shaharning
qoq markazida joylashgan.
U bu yerda o‘qigan va dars
bergan mashhur olimlarning
nomlari bilan ataladi.
Zamonaviy kampus yirik la-
barotoriyalar va ilmiy markaz
lardan iborat bo‘lib, unda, bir
so‘z bilan aytganda, hayot
“qaynaydi”.
Qabul va
o‘qish narxlari
QIMMAT SHAHARDAGI MASHHUR UNIVERSITET Chet ellik talabalar 1-noyabr
dan 30-aprelgacha onlayn tarz-
Syurix (ETH Zurich) – bu haqiqiy xalqaro da ariza topshirishi kerak.
oliy ta’lim maskani. Unda 500 nafarga yaqin
pedagog va 120 dan ortiq millatga mansub Onlayn ariza to‘ldirish-
da quyidagi ma’lumotlarni
20000 nafar talaba mavjud. kiritish lozim:
Ushbu ilmiy- o‘rta ta’lim attestati;
texnik universitet
1855-yil 16-oktabrda tash- maktabning so‘nggi 3
kil topgan. Yevropaning yuragi- yillik baholari;
da joylashgan Syurix shu kungacha
ilm va innovatsiyaning markazi bo‘lib nemis tili imtihonidagi
kelmoqda. Syurix xalqaro talabalar orasida sertifikat;
Shveysariyaning eng obro‘li va istiqbolli universiteti
hisoblanadi. talabalik rezyumesi;
Syurix nimasi bilan mashhur? bakalavr diplomi (magis
traturaga topshirish uchun);
Shveysariya oliy texnika maktabiga aniq va tabiiy
fanlarni hamda texnika fanlarini o‘qishni istaganlar universitet transkripti
kelishadi. Universitet kimyo, matematika va fizikani (magistraturaga kirish uchun);
o‘qitish borasida ham katta obro‘ga ega. Syurixda 21
nafar Nobel mukofoti sovrindorlari tahsil olgan, shu kirish to‘lovini to‘langan-
jumladan, Albert Eynshteyn ham. Bundan tashqari, lik tasdig‘i.
universitet tabiiy fanlar, muhandislik, aniq fanlar va
texnika fanlarini o‘qitish bo‘yicha dunyoning eng Unutmang, asl nusxalari
yaxshi o‘ntaligiga kiritilgan. Ta’lim bakalavr, magistr ingliz, nemis, fransuz yoki
va doktorantura darajalarida beriladi. italyan tillarida bo‘lmagan bar-
cha hujjatlar tarjima qilinishi va
Talabalar uchun bakalavriat bosqichi 6 semestr notarial idoradan tasdiqlanishi
dan iborat. Undagi asosiy o‘qitish tili nemis tili bo‘lib, shart!
ikkinchi va uchinchi yillarda ingliz tilidagi fanlar
qo‘shib boriladi. Xorijliklar uchun
stipendiya
Universitetda barcha o‘quv dasturlari besh
guruhga bo‘lingan: Syurix ilmiy ko‘rsatkichlari
yuqori bo‘lgan yoki mod-
► arxitektura va fuqarolik qurilishi; diy yordamga muhtoj chet
► muhandislik fanlari; ellik talabalarini har doim
► tabiiy fanlar va matematika; qo‘llab-quvvatlashga harakat
► tizimli tabiiy fanlar; qiladi. Bunda nafaqat talaba
► menejment va ijtimoiy fanlar. ning o‘qish uchun sarflan-
gan xarajatlari, balki uning
yashashiga ketadigan pul
ham hisobga olinadi (chunki
Syurix dunyodagi eng qimmat
shaharlardan biri hisoblanadi).
Dilrabo TOLIBOVA
tayyorladi.
24 Zamonaviy ustoz Satira № 09 (9)-son, 27.05.2021-y.
“YO‘TAL”
Ikki oyki, ish izlayman. Kirmagan maktabim qolmadi. dadillanib gap boshladim, – O‘g‘ri bo‘l, balo bo‘l, insofi
Shunday katta shaharda ish yo‘q-da. Axiri bir do‘stim: “Endi bilan deyishgan, sal kelishtiring.
borsang, yo‘talaman de”, – deb maslahat berdi.
O‘rinbosar bu safar sensirab, istar-istamas javob berdi:
Tavakkal qilib avval xabar olgan maktablarimdan biriga – Hay, mayli, bir-u sakson yo‘talaqol, senginaga ham
bordim. Direktor yo‘q ekan. Yana o‘sha to‘rtko‘z o‘rinbo- jabr bo‘lmasin.
sariga duch keldim. – O‘hho‘, bir-u sakson ko‘k yo‘talish uchun ota-bobom
eski tuberkulyozlardan bo‘lishi kerak. Aft-angorimga qarang,
– Xo‘sh, senga yana nima kerak? nahotki oshib-toshib yotgan yo‘tali borga o‘xshasam? –
– Haligi... ish masalasida... deganimdan so‘ng qalin ko‘zoynagi ortidan menga bosh-
– O‘tgan safar ish yo‘q dedim-ku senga?! dan oyoq nafratomuz razm solib chiqar ekan, uning afti
– Esiz, yaxshigina yo‘talmoqchi edim, – dedim shivir- beixtiyor bujmaydi.
lagan ovozda ortimga qayrila turib. O‘rinbosarning ko‘zlari – Yuz ellik oxiri. Boshqa kam bo‘lmaydi, – dedi bo‘zrayib.
chaqnab ketdi. – Ko‘k yo‘tal bo‘lishi shartmi, uning o‘rniga o‘zimizning
– A, labbay...? Bir nima dedingizov? mahalliy yo‘taldan bir yarim millionta yo‘talib qo‘yaversam
– Bu safar yo‘talmoqchiydim, – deb takrorladim bo‘lmaydimi?
jur’atsizgina. Kutilmaganda qo‘ltig‘imdan olib ichkariga – Ay, juda mayda gap bola ekansan-da, bu yer senga
boshladi. bozormi, “baraka deng, baraka deng”, deb savdo qiladigan.
– Oldinroq shunday demaysizmi, ha-hi-hi! – dedi shinam – Ey, bo‘ldi, bo‘ldi qizishmang “zam aka”, ko‘k yo‘tal
xonaning muloyim o‘rindig‘idan joy ko‘rsatib, o‘zi ham bo‘lsa, ko‘k yo‘tal-da.
ularning biriga cho‘karkan, – Tushungan yigit ekansiz, Noiloj rozi bo‘ldim. Harna ishsiz yurgandan ko‘ra...
bizda ham oila bor, bola-chaqa
degandek, buning ustiga to‘y Eshikdan chiqar ekanman
boshlab qo‘yganmiz, hi-hi- uning jag‘i tinay demasdi:
hi, tushunasiz-ku bir bazm
o‘tkazish falon pul, buham – Hi-hi, bir ko‘rishda
kamlik qilganday kichkina o‘zimizdan ekanligingizni
mizni o‘qishga o‘tkazgan bilgandim. Nega darrov
edik. O‘qituvchilarni bi-
lasiz hali sessiya, hali aytib qo‘ya qolmadin-
boshqa deb, beshta giz? O‘rtamizda qola
barmog‘ini og‘ziga qolsin-a...
tiqib yuborishadi, Bir hafta
muttahamlar. Ha, o‘tgach, u va’dasi
aytgancha, qaysi ning uddasidan
fandan edingiz? chiqdi. Dars
– Til-adabiyot o‘ta boshladim.
bo‘yicha... Qarasam,
– Him, joy to- o‘quvchilarning
pamiz, topamiz. uyqusi kelib,
Qancha yo‘talmoq mo‘ltillashyapti.
chisiz o‘zi? Darsga qiziqtirish
– Qancha yo‘tal- bahonasida “Top-
ganim ma’qul sizning- madim” g‘azalini
cha? qiroat bilan o‘qidim,
– Hmm, masalan,
ikki yuzlar atrofida “ko‘k hech o‘zgarish yo‘q.
yo‘tal” bo‘lsangiz yetadi. Haligiday, turli olifta
Kapalagim uchib metodlarda ham dars
ketdi. Dastro‘molimni o‘tib ko‘rdim. O‘quv
olib yuz-ko‘zimni artgan chilarning ensasi qot-
bo‘ldim. “Bu turishda gani qancha-yu, mas
o‘pkam og‘zimdan chiqib xara qilgani qancha
ketadi-ku, nima qildim bo‘ldi. Parvo qilmad im.
endi?” Har dars yangidan
– Endi, aka, – picha yangi metodlar bilan
darsga kiraverdim.
№ 09 (9)-son, 27.05.2021-y. Satira 25Zamonaviy ustoz
Bir kuni darsga kelsam, sinf davomati sanasa degan ishora qildi yerga “chirt” tupurib.
barmoqlar ortib qolgulik darajada: ikkita qiz, bitta Oradan uch-to‘rt oy o‘tgach, yana chaqirib
o‘g‘il bola qolibdi. Boshqa hech kim yo‘q. O‘qimay-
digan o‘quvchiga har qanaqa ta’lim texnologiyasi qolishdi. Ilojsiz o‘yinga tushdim. Qarasam, hamma
ham “kopeyka” ekanligini shunda tushundim. Dars masxarabozga o‘xshaydi. Bizning guruh a’zolari
tugab, sinfdan o‘ychan chiqib kelayotganimni ko‘rib, koptok raqiblar darvozasiga yaqinlashay deganda,
tavoze ko‘rsatgan domlaga yorildim. U dardimni yo yiqilib qoladi, yo to‘pni “oldirib” qo‘yadi. Ayniqsa,
eshitib, kulimsiradi: direktorimiz bilan o‘ynaganda. Lozim bo‘lsa, bizni-
kilar raqib jamoada o‘ynayotgan direktorga koptokni
– E, domilajon, qiziqsiz-a? O‘quvchilarni bun- tashlab berib, o‘zi ag‘nab qoladi, deng! Buham yet
day olib o‘tirib bo‘ladimi? Ularga turk seriallari- maganday direktorning qiyshiq oyog‘i biror marta
dan gapiring, ijtimoiy tarmoqlardagi eng so‘nggi adashib to‘g‘ri tepib “gol” urib qo‘ysa bormi, ja-
“mish-mish”larni aytib bering, ana-mana deguncha moadoshlarimiz o‘zlari to‘p urganday quvonib, biron
darsingiz o‘tadi-ketadi... besh-o‘n daqiqa urilgan “gol”ning ta’rifini keltiradi.
Bu soxtakashlik juda g‘ashimni keltirdi. Men o‘yinga
Boshim g‘uvullagancha maktab binosidan chiqar tushgan “teatr aktyorlari” safida turib, “ssenariy”da
kanman, jismoniy tarbiya o‘qituvchisi halloslab kelib yozilganicha emas, o‘z bilganimcha o‘ynashga
qoldi. kirishdim. Buni qarangki, futbolga unchalik o‘quvim
bo‘lmasa ham, yigirma daqiqa ichida uchta “gol”
– Ey, Dangaljon inim, yuring zalga. urdim. Hammaning kayfiyati tushib ketdi. Direktor
Nima uchun deb so‘ramasam-da, hayron er- tajang bo‘lib, birovni ura, birovni so‘ka boshladi.
gashganimni ko‘rib, tushuntirgan bo‘ldi: Xullas, guruhdoshlarim o‘zlarini oqlash bahonasida
– Direktorimiz futbol jinnilaridan. Bundan besh- meni darvozabon qilib tayinlashdi. Ana endi direk-
olti yil oldin bir tashkilotda buxgalter bo‘lib ishlagan. torimiz egri oyog‘ini xarchand to‘g‘rilab tepmasin,
Ishqibozlik qursin, bir kuni tashkilotning hamma pu- to‘p darvozaga kirmaydi-da. Oxiri bo‘lmadi.
lini o‘zining komandasiga tikib yuborgan. Tashkilotni
bankrot qilib, “yorug‘ yuz” bilan 2-3 yil o‘tirib ham Bir bahona topib meni zaxiraga chiqarishdi. Bir
chiqqan. Bitta “CHP”i nima bo‘pti bu jumla bilan aytganda, har payshanba na o‘z ishimga
kishiga, bir dumalab direktor bo‘ldi-qol- ketdim, na hamkasblarim bilan futbol o‘ynadim...
di. Lekin haqiqiy “mujik”, komandasi
yutsa bo‘ldi, har kuni tekin choyxona Qaysi kuni darsga borsam, “ishdan bo‘shatil
bor deyavering. Mana ikki yil bo‘ldi, ding”, deyishdi. Hayron bo‘lib, direktor o‘rinbosariga
direktor har payshanba o‘qituvchilar- uchradim.
ni yig‘ib, futbol o‘ynaydi. Ishqiboz-da,
ishqiboz. – Bilmadim, birov seni ustingdan arz qilibdi,
Istamaygina ergashdim. Zalga darsni chala o‘tarmishsan, birovlarni yo‘talishga
kirib borayotib, hamma o‘qituvchi va majbur qilarmishsan, – dedi o‘rinbosar yelka qisib.
darsimda qatnashmagan o‘quvchi-
lar ham shu yerga yig‘ilganiga ko‘zim – Men-a? Hech kimni yo‘taltirmaganman, meni
tushdi. Zarur ishlarim borligi uchun nima karomatim borki, menga yo‘talishsa? Undan
direktorimizd an javob so‘radim. U keyin qaysi darsni chala o‘tibman? – dedim. U men-
o‘qrayib bir qaradi-da, “boravering” ga bez bo‘lib qarab turdi-da:
– Men bilmayman, buyog‘ini hurmatli direktorimiz
hal qiladi. Innaykeyin, darsni juda zerikarli o‘tarmish-
san. Pedagoglik qobiliyatingni yuksaltir, – dedi va
ko‘kragimdan itarib yo‘lakka chiqardi. Eshik taq etib,
shundoq peshonam oldida yopildi. Birov boshimga
bolg‘a bilan urgandek bo‘ldi. Bu ko‘k yo‘talga giriftor
bo‘lgurning gaplariga qaraganda, bu safar direk
torga yo‘talishim kerak edi. Aks holda…
DANGAL MUALLIM
26 Zamonaviy ustoz Русскоязычная планета № 09 (9)-son, 27.05.2021-y.
РОД ИМЁН СУЩЕСТВИТЕЛЬНЫХ. РОДОВЫЕ
ОКОНЧАНИЯ ИМЁН СУЩЕСТВИТЕЛЬНЫХ
(OTLARNING RODI HAMDA ULARNING ROD QO‘SHIMCHALARI)
Otlarning rodi qanday aniqlanadi? Сливки – Qaymoq (-lar)
Опилки – Qipiq (-lar)
Sir emaski, rus tilida otlar mujskoy, jenskiy hamda Чернила – Rasm chizish bo‘yog‘i
sredniy rodlarga ajraladi. Masalan: Прятки – Bekinmachoq
Шахматы – Shaxmat (-lar)
Дедушка (bobo) Дрожжи – Achitqi (-lar)
Брат (aka) Клещи – Temir qisqich (-lar)
Дядя (tog‘a) Cумерки – G‘ira-shiralik (holat, -lar)
Прадедушка (katta bobo)
Bu so‘zlar mujskoy rodda, ularga nisbatan
“он” kishilik olmoshini qo‘llash mumkin. Umumiy roddagi otlar
Сестра (opa) Внучка (nabira) Bunday otlar gapda muayyan holatga ko‘ra ham mujskoy
rodda, ham jenskiy rodda bo‘lishi mumkin.
Бабушка (buvi) Тётя (xola)
Cирота, умница, плакса, заводила, непоседа, тихоня,
Bu so‘zlar jenskiy rodda, ularga nisbatan почемучка, зазнайка, сладкоежка.
“онa” kishilik olmoshini qo‘llash mumkin. Taqqoslang: Он был круглым сиротой. Она была
круглой сиротой.
Колесо (g‘ildirak)
дупло (g‘ovak) Он был таким умницей! Она была такой умницей!
насекомое (hasharot)
полотенце (sochiq) – Bu so‘zlar sredniy rodda. Otlarning rod qo‘shimchalari
Otlar mujskoy, jenskiy, sredniy rodlarga Какие окончания могут быть у имён существительных
bo‘linadi. Ularning rodi olmoshlar в мужском, женском и среднем роде?
orqali aniqlanadi.
Mujskoy rod Jenskiy rod Sredniy rod
Mujskoy rodga – он, мой олень дочь движение
Jenskiy rodga – она, моя стол помощь веселье
Sredniy rodga – он, мой папа дочка бельё
Слава природа Бородино
Ko‘plikdagi otlarning rodlari дядя тётя кружево
Rus tilida ko‘plikdagi otlarning rodini aniqlash uchun полотно
otni birlik, ya’ni bosh shaklga o‘tkazish kerak. Ma’lumki, Yuqoridagi so‘zlarga tegishli bo‘lgan rod qo‘shimc halarini
bosh shakldagi otlar Кто? Что? savollariga javob beradi.
Улетели журавли, chizmaga yozing.
И грачи уже вдали. м.р. ж.р. ср.р.
Не успели оглянуться,
Вьюги снегу намели. (Вл. Приходько)
Журавли – ko‘plikda, birlik, bosh shakl – кто? журавль, Mujskoy roddagi otlarning
он, mujskoy rod qo‘shimchalari ko‘pincha: -а,
-я.
Грачи – ko‘plikda, birlik, bosh shakl – кто? грач, он,
mujskoy rod Jenskiy roddagi otlarning
qo‘shimchalari: -а, -я.
Вьюги – ko‘plikda, birlik, bosh shakl – что? вьюга, она,
jenskiy rod Sredniy roddagi otlarning
qo‘shimchalari: -о, -е, -ё.
Снегу – в ед.ч., нач. форма – что? снег, он, mujskoy
rod Ba’zan mujskoy va
jenskiy roddagi otlarning rod qo‘shimchalari bir xil bo‘lishi
Rus tilida otlar nafaqat mujskoy, jenskiy, sredniy rodlarga mumkin: -а, -я.
ajraladi, balki rodlar bo‘yicha o‘zgarmasdir. Bu jihat otlarning
doimiy belgilari hisoblanadi. Uyga vazifa
Quyidagi birlik shakli bo‘lmagan otlarning Berilgan otlarga ma’no jihatidan yaqin so‘zlarni tanlang.
rodini aniqlab bo‘lmaydi. Rodini ko‘rsating.
Бигуди – Soch to‘g‘nag‘ichi (-lar) Перстень – … Залив – …
Жалюзи – Parda turi (-lar) Зной – …. Удача – …
Санки – Chana (-lar) Укрепление – … Занавес – …
Каникулы – Ta’til (-lar) Граница – … Обязанность – …
Брюки – Shim (-lar) Мрак – … Безмолвие – …
Щипцы – Qistirgich (-lar)
Ножницы – Qaychi (-lar) Kalit so‘zlar: жара, крепость, бухта, успех, тишина,
Сутки – Sutka (-lar) долг, кольцо, темнота, штора, рубеж.
Dilshod IBODULLAYEV tayyorladi.
№ 09 (9)-son, 27.05.2021-y. The English language world 27Zamonaviy ustoz
PRESENT SIMPLE TENSE
(Hozirgi oddiy zamon)
Hozirgi oddiy zamon (ba’zan “Hozirgi noaniq New words
zamon” deb ham yuritiladi) odat tusiga kirib
qolgan, doimiy takrorlanadigan, qat’iy qoidaga live [lɪv] – yashamoq
aylangan ish-harakatlarni ifodalashda ishlatiladi. play [pleɪ] – o‘ynamoq
Masalan, har kuni soat 7 da uyqudan turishga, like [laɪk] – yoqtirmoq
so‘ng yuz-qo‘limni yuvib, nonushta qilishga odat- do [du] – qilmoq, bajarmoq
langanman. go [ɡoʊ] – bormoq
watch [wɑːtʃ] – tomosha qilmoq, ko‘rmoq
Bunday gaplar ingliz tilida hozirgi oddiy zamon- study [stʌd.i] – o‘qimoq (biror joyda)
da ifodalanadi. Chunki bu ish-harakatlar doim, work [wɝːk] – ishlamoq
odatda, tez-tez bajarilib turiladi. Shuningdek, sing [sɪŋ] – kuylamoq
hammaga ma’lum faktlar (The Sun rises every wash [wɑːʃ] – yuvmoq
morning – Quyosh har tong chiqadi), ayni vaqtdagi
haqiqatlar ham shu zamonda beriladi. Masalan, I Hozirgi oddiy zamon quyidagi payt ravishlari bilan
am 10 years old. ishlatilishi mumkin: always – har doim, often – tez-tez,
usually – odatda, seldom – kamdan kam, never – hech
Hozirgi noaniq zamonni yasash formulasi qachon, sometimes – ba’zan, rarely – kamdan kam.
quyidagicha:
Gapda: ega+payt ravishi+fe’l
Candy usually goes to school at 8 o’clock – Candy odatda
soat 8 da maktabga boradi.
Shuningdek, every day (week, month, year), every mor
ning (afternoon, evening, night) kabi payt ravishlari esa gap
oxiriga qo‘yiladi. Masalan, I get up at 6 o’clock every mor
ning – Men har kuni ertalab soat 6 da o‘rnimdan turaman.
Exercise
Rasmlarga qarang. Qavs ichida berilgan fe’lni gapning
qaysi shaxsdaligiga qarab, to‘g‘ri yozing.
3-shaxs birlik (he, she, it)ka nisbatan bu zamonda Homework
fe’lga “-s” yoki “-es” qo‘shimchasi qo‘shiladi. So‘z oxiri
“-ss”, “-sh”, “-ch”, “-x”, “-o”, “z” harflari bilan tugagan Ramka ichida berilgan so‘zlardan mosini qo‘yib,
fe’llarga “-es”, boshqa holatlarda esa “-s” qo‘shim- gaplarni yozing.
chasi qo‘shiladi. Masalan, go – goes, kiss – kisses,
fix – fixes, catch – catches, wash – washes, buzz drive (haydamoq), listen (tinglamoq),
– buzzes kabi. drink (ichmoq), write (yozmoq),
read (o’qimoq), eat (yemoq),
Agar so‘z oxiri “y” harfi bilan tugasa, biroq undan cook (pishirmoq)
oldin undosh harf kelsa “es” qo‘shiladi va “y” “i” ga
aylanadi: marry – marries, carry – carries, worry – 1. I …………to music.
worries, study – studies 2. Loli ……… a cake.
3. He ……… pizza.
“Y” dan oldingi harf unli bo‘lsa “-s” qo‘shiladi va “y” 4. We ……… water.
o‘zgarmaydi: play – plays, enjoy – enjoys, say – says 5. You ……….an e-mail.
6. They ………. a car.
7. She ………. a book.
Noilaxon AHADOVA tayyorladi.
28 Zamonaviy ustoz Obuna – 2021 № 09 (9)-son, 27.05.2021-y.
Diqqat! Diqqat!
2021-yil uchun “Zamonaviy ustoz” 2021-yil
gazetasiga obuna davom etmoqda. uchun
Bizni tanlang, aslo adashmaysiz! “Zamonaviy ustoz”
gazetasiga obuna
3 OYGA – 98 437,5 so‘m. (QQSsiz) OBUNA INDEKSI: – 425
6 OYGA – 196 875 so‘m. (QQSsiz) davom etmoqda.
Siz gazetaga “O‘zbekiston pochtasi” AJ “Matbuot tarqatish” filiallarining quyidagi telefon Har doim biz bilan qoling!
raqamlariga murojaat etish orqali istalgan hududiy bo‘limdan obuna bo‘lishingiz mumkin!
Bizni tanlang,
Toshkent shahar Buxoro viloyati aslo adashmaysiz!
(0371) 233-73-56 (0365) 228-48-93
3 OYGA – 98 437,5 so‘m. (QQSsiz)
Toshkent viloyati Xorazm viloyati 6 OYGA – 196 875 so‘m. (QQSsiz)
(0371) 208-57-67 (0362) 228-51-71
Murojaat uchun telefon:
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Surxondaryo viloyati (71) 209-93-39.
(0361) 222-14-43 (0576) 223-14-49
Obuna indeksi: – 425
Andijon viloyati Samarqand viloyati
(0374) 223-26-24 (0366) 229-49-27, 229-51-16 Siz o‘z hududingizdagi istalgan
“Matbuot tarqatuvchi” AJ bo‘limi orqali
Qashqadaryo viloyati Farg‘ona viloyati gazetamizga obuna bo‘lishingiz mumkin!
(0375) 221-04-62 (0373) 244-47-79
Toshkent viloyati
Jizzax viloyati Sirdaryo viloyati (0371) 233-13-04
(0372) 226-38-60 (0595) 510-01-94 Qoraqalpog‘iston Respublikasi
(0361) 222-88-68
Namangan viloyati Navoiy viloyati Andijon viloyati
(0369) 233-03-67 (0579) 223-09-38 (0374) 223-82-12
Qashqadaryo viloyati
Namuna (0375) 225-46-05
Jizzax viloyati
ABONEMENT (0372) 222-40-01
Namangan viloyati
Zamonaviy ustoz 1 425 (0369) 239-14-49
(Nashr nomi) Komplekt (Nashr Buxoro viloyati
indeksi) (0365) 221-56-90
soni Xorazm viloyati
(0362) 227-48-55
2021-yil uchun (oylar bo‘yicha) Surxondaryo viloyati
(0376) 223-60-98
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Samarqand viloyati
(0366) 234-22-53
МТ-1 XXXXXX Farg‘ona viloyati
(0373) 244-50-77
Qayerga: Indeks: (Manzil) Sirdaryo viloyati
Toshkent 100000 M.Ulug‘bek tumani, (0367) 225-11-44
shahri. Rashidov ko‘chasi, 77-Uy. Navoiy viloyati
(0436) 223-17-55
Kimga: Xudayberdiyev D. K.
(Familiyasi, ismi, sharifi)
P.V Joyi ELTUV KARTOCHKASI
425
(Nashr indeksi)
Zamonaviy ustoz
Gazeta
Obuna manzili (Nashr nomi) Kompl ekt 1
o‘zgartirish So‘m soni
bahosi
So‘m
2021-yil uchun (oylar bo‘yicha)
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
XXXXX X
Qayerga: 100000 M.Ulug‘bek tumani,
Toshkent shahri. (pochta indeksi) Rashidov ko‘chasi, 77-Uy.
(Manzil)
Kimga: (Familiyasi, ismi, sharifi) – Xudayberdiyev D. K.
№ 09 (9)-son, 27.05.2021-y. Obuna – 2021 29Zamonaviy ustoz
OMMAVIY OFERTA
1. “TA’LIM MUASSASASI” MCHJ bundan keyin “Tahririyat” kuni mobaynida bu haqda “Tahririyat”ga xabar beradi.
ushbu taklifda O‘zbekiston Respublikasida turgan (yashaydigan),
quyida keltirilgan shartlarni to‘liq va e’tirozlarsiz qabul qilishi 11. Pochta aloqa bo‘limlari tomonidan nashrlarni yangi manzil
haqida ma’lum qilgan shaxs (keyingi o‘rinlarda – “Obunachi”) bo‘yicha yetkazib berish ta’minlanmagan taqdirda, “Obunachi”
bilan mazkur ommaviy oferta shartlariga muvofiq, 2021-yil uchun 10 kalendar kunidan kechiktirmasdan bu haqda “Tahririyat”
obuna shartnomasi (keyingi o‘rinlarda – “Shartnoma”)ni tuzishga manziliga yozma xabarnoma yuborgan holda “Tahririyatga”
tayyor ekanligini bildiradi. xabar berishi lozim.
“Tahririyat” va “Obunachi” bundan keyin birgalikda “Taraflar” Nashrni yangi manzil bo‘yicha yetkazib berish “Tahririyat”
deb nomlanadi. tomonidan xabarnoma olinganidan so‘ng amalga oshiriladi.
2. “Obunachi” ushbu Shartnoma shartlarini qabul qilgan 12. Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki talab etiladigan
holda Shartnomaning ajralmas qismi hisoblangan ilovasi- darajada bajarilmaganligi uchun “Taraflar” Fuqarolik kodeksi
ga ko‘ra shakl bo‘yicha to‘ldirilgan aktsept-buyurtma (keyin- qoidalariga, O‘zbekiston Respublikasining “Xo‘jalik yurituvchi
gi o‘rinlarda – “Aktsept”)ni yuborish orqali “Tahririyat”ga subyektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi to‘g‘risi-
mazkur ommaviy oferta shartlariga muvofiq obuna bo‘lishga da”gi Qonuni va boshqa amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarga
o‘z roziligini bildiradi. “Aktsept”ning barcha ustunlari to‘liq, muvofiq javobgar bo‘ladi.
qisqartmalarsiz, aniq, bosma harflar bilan to‘ldirilgan bo‘li-
shi kerak. “Aktsept” “Tahririyat”ning quyidagi e lektron poch- 13. “Obunachi” tomonidan “Aktsept”da manzil ishonchsiz yoki
ta manzili ([email protected]) orqali yuboriladi: qisman ko‘rsatilgan taqdirda, “Tahririyat” “Obunachi”ning oldida
Pochta indeksi: 100000, Toshkent shahar Mirzo Ulug‘bek tumani, shartnoma shartlarini bajarilmaganligi uchun javobgar bo‘lmaydi.
Shastri ko‘chasi, 19A uy. Faksimil yozishuv yuridik kuchga ega.
14. Agar Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki kerakli
3. “Tahririyat”, “Aktsept”da sanab o‘tilgan nashr nusxasi soniga darajada bajarilmaganligi holatlari Shartnoma imzolangani-
(“Obunachi”ning tanloviga ko‘ra) 2021-yilning yillik obunasini dan keyin vujudga kelgan, “Taraflar” oldindan ko‘ra bilish yoki
amalga oshirish, “Obunachi” esa “Aktsept”ni rasmiylashtirish oqilona choralar bilan oldini olishning imkoni bo‘lmagan, yengib
va to‘lash majburiyatini oladi. bo‘lmaydigan kuch (fors-major) sharoiti oqibatida ro‘y bergan
bo‘lsa, “Taraflar” Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki kerakli
4. Mazkur Shartnoma “Tahririyat” tomonidan “Aktsept” olingan darajada bajarilmaganligi uchun javobgar bo‘lmaydi.
paytdan e’tiboran kuchga kiradi va “Taraflar” uning shartlarini
bajargan paytgacha amal qiladi. 15. Fors-major holati yuzaga kelgani haqida “Taraflar” bir-birini
ular yuzaga kelgan paytdan boshlab 5 (besh) kun mobaynida
5. “Obunachi” mazkur Shartnoma shartlariga ko‘ra, obuna xabardor etishi shart.
qiymatini to‘lashi shart.
16. Mazkur Shartnoma shartlarini bajarish vaqtida yuzaga
6. Obuna qiymatini to‘lash shartlari: “Obunachi” tomoni- kelishi mumkin bo‘lgan barcha bahs va nizolarni “Taraflar” mu-
dan “Tahririyat”ning hisob raqamiga yillik obuna pul mablag‘i zokara va kelishuv tartibi orqali hal etishadi.
(“Aktsept”ga muvofiq aniqlanadigan to‘lovning umumiy summasi)
ni o‘tkazish yo‘li bilan oldindan yuz foizli to‘lov amalga oshiriladi. Kelishuvga erishilmagan taqdirda nizo O‘zbekiston Respub-
To‘lov bank kassalari orqali “Tahririyat”ning hisob raqamiga plastik likasining amaldagi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda sudga
karta yoki naqd pulda amalga oshirilishi mumkin. ko‘rib chiqish uchun topshiriladi.
7. “Tahririyat” uning hisob raqamiga pul mablag‘lari kelib 17. Mazkur Ommaviy ofertada aytib o‘tilmagan shartlar
tushganidan so‘ng, mazkur Shartnomaning 6-bandi shartlari O‘zbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligiga muvofiq
bo‘yicha ko‘zda tutilgan tartibda, “Tahririyat”da “Obunachi”ning aniqlab olinadi.
“Aktsepti” mavjudligi shartida, mazkur Shartnoma bo‘yicha o‘z
majburiyatlarini bajarishga kirishadi. 18. Mazkur Ommaviy ofertaning amal qilish muddati –
2021-yil dekabr oyiga qadar.
8. “Obunachi” nashrni “Obunachi” ko‘rsatib o‘tgan manzil
bo‘yicha yetkazib berish mazkur oferta predmeti hisoblanmasligi- TAHRIRIYAT REKVIZITLARI
ga va pochta aloqasi yoki nashrni yetkazib berishni ta’minlovchi
boshqa tashkilot funksiyasi hisoblanishiga rozilik bildiradi. Bunda Tashkilot nomi: “TA’LIM MUASSASASI” MCHJ
“Tahririyat” nashrni “Obunachiga” yetkazib berish haqini to‘lash
majburiyatini o‘z zimmasiga oladi. Obuna bo‘limi manzili: 100000, Toshkent shahar Mirzo Ulug‘bek
tumani, Shastri ko‘chasi, 19A uy.
9. “Tahririyat”da chiqqan gazetaning har soni “Obunachi”ga
pochta (kuryerlik) xizmati orqali mazkur Shartnomaning 3-bandida Telefonlar: 71-209-93-39
keltirilgan “Aktsept” manzili bo‘yicha yetkazib beradi. h/r (hisob-raqam) 20208000705314430001
10. Nashrlar o‘z vaqtida yetkazib berilmagan yoki umuman Xizmat ko‘rsatuvchi bank: “KAPITALBANK”
yetkazib berilmagan taqdirda, “Obunachi” tegishli pochta (kur aksiyadorlik tijorat banki
yerlik) xizmatiga murojaat etishi shart. Pochta aloqa bo‘limlari Bank kodi: (MFO)
yoki kuryerlik xizmati tomonidan nashrlarni o‘z vaqtida va to‘liq STIR: 00974
yetkazib berish ta’minlanmagan taqdirda, “Obunachi” 10 kalendar IFUT: 307978344
Elektron pochta manzili: 18110
[email protected]
Direktor: L.B.Karimova
30 Zamonaviy ustoz Obuna – 2021 № 09 (9)-son, 27.05.2021-y.
“TA’LIM MUASSASASI” MChJ
ommaviy ofertasiga ilova
AKTSEPT-BUYURTMA “____”_____________ 2021-y.
1._____________________________________________________________________________________________
(obunachining to‘liq nomi, tashkiliy-huquqiy shaklini ko‘rsatgan holda) nomidan
asosida faoliyat yurituvchi __________________________________________________________________________,
(obunachining vakolatli vakili F.I.SH. (to‘liq), uning lavozimi)
______________________________________________________________________________________________,
(hujjat (ta’sis shartnomasi, ustav, nizom va boshqalar), ishonchnoma)
ommaviy oferta shartlarini to‘liq va e’tirozsiz qabul qilishini bildiradi va quyidagilarga obuna bo‘ladi:
Obuna Nashr nomi Tili Bank rekvizitlari Obuna Obuna narxi Ummumiy
indeksi muddati (1 oy uchun) summa
(QQSsiz) (QQSsiz)
425 “Zamonaviy ustoz” O‘zbek h/r 20208000705314430001 6 ой 32 812,5 196 875
gazetasi (lotin yozuvi) “KAPITALBANK” ATB Bank kodi: 00974
426 “Наставник” gazetasi Rus tili х/р 20208000705314430001 6 ой 32 812,5 196 875
ОПЕРУ АКБ «Капиталбанк» МФО: 00974
2. To‘lanadigan umumiy summa____________________________________________________________________,
so‘mni QQSsiz tashkil etadi. (raqamlar bilan va yozma tarzda ko‘rsatilsin.)
3. Yetkazib berish manzili (bosma harflarda, aniq):
pochta
indeksi
Viloyat/shahar, __________________________________________________________________________________
tuman, ____________________________________________________________________________________________
(ko‘cha, daha, mavze, uy, xonadon)
Mo‘ljal: ________________________________________________________________________________________
4. Bog‘lanish telefoni:_____________________________________________________________________________
5. Bog‘lanuvchi:__________________________________________________________________________________
(F.I.SH.)
6. Elektron pochta manzili: _________________________________________________________________________
Obunachi rekvizitlari:
STIR________________________________________
IFUT _______________________________________
Pochta manzili:________________________________
Telefon: _____________________________________
Faks: ________________________________________
Hisob raqami №_______________________________
Xizmat ko‘rsatuvchi bank ________________________
Bank kodi ___________________________________
_________________________/_________________/
(vakolatli shaxsning imzosi) (F.I.SH.)
M.O‘.
№ 09 (9)-son, 27.05.2021-y. Mantiqiy mozaika 31Zamonaviy ustoz
1. Har bir rasm ortida 3. Qanchalik diqqatli va O‘TGAN SONDA BERILGAN MANTIQIY
raqamlar yashirilgan. ziyraksiz? Ko‘zlaringiz o‘tkirligini SAVOLLARNING JAVOBLARI:
Ularning orqasiga berkitilgan
raqamlarni toping va misolni tekshirib ko‘ring. Berilgan 1. Soat strelkasi 2 da turganda.
yakuniga yetkazing. rasmdan “+” belgisini toping. 2. Bu odam yangi tug‘ilgan
chaqaloq edi.
2. Rasmda berilgan so‘roq (?) 4. Rasmda berilgan narsalar 3. Qaynatilgan tuxum.
o‘rnida nima bo‘lishi mumkin? rus tilida qanday nomlanishini 4. Chunki xavfsizlik kamari
So‘roq o‘rnida yashiringan narsa bilasizmi? U holda rebusni ishlab taqilganda YTHda vafot
hayotimizning ajralmas qismiga ko‘ring. Qanday so‘z hosil bo‘ldi? etadiganlar soni kamaydi, ular
jarohat tufayli kasalxonaga tusha
aylangan. Xo‘sh u nima? boshladi. Oldin esa vafot etishi
sababli kasalxonaga tushmasdilar.
5. U sakragan samolyot hali
havoga ko‘tarilmagan edi.
6. Qo‘l bilan emas, choyqoshiq
bilan aralashtirgan ma’qul.
7. Maktab doskasi.
8. Sherlok Xolms. Chunki
qolganlaridan farqli ravishda u
to‘qima shaxsdir.
9. Qog‘ozni teskari qilish orqali,
bunda 86 -> 98 ga aylanadi.
10. Shu holda qo‘shin o‘z qurol-
aslahalarini osonlikcha tashlab
qochishmagan.
NOILA tayyorladi.
32 Zamonaviy ustoz Bilasizmi? № 09 (9)-son, 27.05.2021-y.
CHET EL YAPONIYA:
MAKTABLARIDAGI yangi o‘quv yili aprelda boshlanadi.
NOODATIYLIKLAR
An’anaga ko‘ra, aprelda
Italiya: yangi o‘quv yilini boshlaydigan
13 yillik ta’lim va maktablarning majburiy o‘zgarishi yaponiyaliklar aynan shu
Italiyada o‘quvchilar maktabda 13 yil o‘qishadi va bu vaqt davomida vaqtni hayotning yangi darajasi
ular ikki marta maktabini almashtirishadi. Besh yillik boshlang‘ich boshlanadigan payt deb
ta’limdan so‘ng, 11 yoshga to‘lgan italiyalik bolalar o‘rta maktabda hisoblashadi. 7-sinfdan boshlab,
begona o‘qituvchilar va sinfdoshlar bilan o‘qiydilar. Bu tizim orqali yiliga uch marta o‘tkaziladigan
ular yoshligidanoq hayotning yangi sharoitlariga moslashishni va maktab imtihonlari har bir
o‘zgarishlardan qo‘rqmaslikni o‘rganadi. yaponiyalik o‘quvchi uchun
Keyingi bosqich – litsey. Italiyadagi barcha litseylar ixtisoslashgan. eng jiddiy muammolardan biri
Shuning uchun ular 14 yoshgacha qaysi ta’lim muassasasiga borishni hisoblanadi.
jiddiy o‘ylashi kerak bo‘ladi.
XITOY:
Fransiya: bir oylik ta’til
20 ballik baholash tizimi
Bu tizim o‘quvchilarning bilim darajasini yaxshiroq aks ettirish uchun “Biz tirikligimizda o‘qiymiz.
ishlab chiqilgan. Unga ko‘ra, har semestrda ota-onalar pochta orqali Va bu o‘lgunimizcha davom
farzandlarining barcha mavzular va baholar 20 ballik shkala bo‘yicha, etadi.” – Bu xitoylik o‘rta maktab
yuzinchi darajaga qadar yaxlitlanib ko‘rsatilgan (masalan, 14.72) o‘quvchisining shiori. Xitoylik maktab
tabellarini olishadi. Shuningdek, tabel orqali ota-ona farzandining o‘tgan o‘quvchilarining odatdagi kun tartibi
semestrlarda olgan baholarini, hamda qaysi fanga iqtidori yuqoriligini sog‘liq va xavfsizlik standartlariga
bilib olishi mumkin. to‘g‘ri kelmaydi. Ular 8:00 dan 16:00
gacha maktabda, undan keyin esa
21:00 gacha qo‘shimcha darslar bilan
band bo‘ladi. Yozgi ta’tillar avgustda
boshlanadi va atigi bir oy davom
etadi. Ba’zan ta’tillar ham zaruriy
mustaqil ishlarni bajarish bilan o‘tadi.
BUYUK BRITANIYA:
odob-axloq
Buyuk Britaniyadagi ko‘plab
maktablar, hatto davlat maktablari
ham internat sifatida faoliyat
yuritadi. Boshlang‘ich maktablar
umumiylikka katta ahamiyat bersa,
o‘rta maktab ta’lim va tarbiyaga
katta ahamiyat beradi.
Eng elita maktablarda bo‘lajak
ingliz janoblari va xonimlari
tarbiyalanadi. Jamiyatda o‘zini
tutish qobiliyati oddiy maktablarda
ham qattiq nazorat qilinadi.
Dilrabo TOLIBOVA tayyorladi.
Muassis: Manzilimiz: 100000, Toshkent shahri, Mirzo Ulug‘bek tumani, Topshirildi – 19:30 25.05.2021. Buyurtma – 40, hajmi 4 bosma
“Ta’lim muassasasi” MChJ Shastri ko‘chasi, 19A-uy. Telefon: (+998) 71-209-93-39. taboq. Ofset usulida bosilgan. Qog‘oz bichimi A-4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Bosh muharrir: Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy 6000 nusxada bosildi. Nashr indeksi – 425. ISSN № 2181-2004
Abdulla CHIMIRZAYEV kommunikatsiyalar agentligi tomonidan 2021-yil
16-martda 1159-raqami bilan ro‘yxatga olingan. Tahririyatga kelgan qo‘lyozmalar taqriz qilinmaydi va
Bosh muharrir o‘rinbosari: muallifga qaytarilmaydi. Gazetada chop etilgan reklama va
Javlon YAXSHIBOYEV Dizayner: Marks YUSUPOV e’lonlar uchun tahririyat javobgar emas. Gazetaning yetkazib
berilishi uchun obunani rasmiylashtirgan tashkilot javobgar.
Gazeta “SANO-STANDART” MCHJ bosmaxonasida chop etildi. Bosmaxona manzili: Toshkent sh. Olmazor t. “Shiroq” ko‘chasi, 100.
Gazetaning poligrafik jihatdan sifatli chop etilishiga “SANO-STANDART” MCHJ bosmaxonasi mas’ul. Bosmaxona telefoni: (71) 228-07-94.
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Zamonaviy ustoz_9-son
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Zamonaviy ustoz_9-son
- 1 - 32
Pages: