2021-YIL – YOSHLARNI QO‘LLAB-QUVVATLASH VA AHOLI SALOMATLIGINI MUSTAHKAMLASH YILI
Haftalik ilmiy-ma`rifiy gazeta e-mail: [email protected]
№ 10 (10)-son, 2021-yil 3-iyun, payshanba, obuna indeksi: 425 zamonaviy_ustoz_gazetasi
KUSAYIZUSGASA HBNIMAMAABSEIRDI?6-7
2 Zamonaviy ustoz Yurtimizda № 10 (10)-son, 3.06.2021-y.
XALQ TAʼLIMI BOʻLIMLARI XODIMLARI FAOLIYATINI QOʻSHIMCHA
MODDIY RAGʻBATLANTIRISH MASALALARI MUHOKAMA ETILDI
Xalq taʼlimi vazirligi tashabbusi bilan tuman (shahar) xalq taʼlimi
boʻlimlari xodimlari faoliyati samaradorligini baholash va ularni qoʻshim-
cha moddiy ragʻbatlantirish toʻgʻrisida xalq taʼlimi xodimlariga seminar
tashkil etildi.
Ushbu seminarda tuman (shahar) xalq taʼlimi boʻlimlari huzurida
tashkil etilgan Xalq taʼlimi xodimlarini ragʻbatlantirish jamgʻarmasi
hisobidan oʻrnak koʻrsatgan xodimlarni ragʻbatlantirish imkoniyatlari
yaratilganligi, shuningdek, tizimda faoliyat koʻrsatayotgan mudir va
metodistlarga ularning faoliyati samaradorligini baholashda qanday
mezonlarga eʼtibor qaratish lozimligi kabi masalalar mutaxassislar
tomonidan atroflicha muhokama qilinib, tegishli tushuntirishlar berildi.
Shuningdek, ishtirokchilar oʻzlarini qiziqtirgan barcha savollarga
javob olishdi va ular tomonidan berilgan takliflar ham inobatga olindi.
XORAZMLIK O‘QUVCHI 3-O‘RINNI OLDI VAZIR O‘Z-O‘ZINI BAND
QILGAN URGUTLIK
Xalqaro IT STEP kompyuter O‘QUVCHILARNI
akademiyasining 10 yoshdan E’TIROF ETDI
16 yoshgacha bo‘lgan bolalar
uchun mukofot jamg‘armasi 13 “Yozda vaqtlarini behuda o‘tkazmay, o‘z
750 000 so‘mni tashkil etuvchi halol mehnati bilan ro‘zg‘origa ko‘maklasha-
birinchi yillik xalqaro xakaton yotgan yuqori sinf o‘quvchilaridan tengdosh-
(inglizcha “hacker” + “marathon” lari o‘rnak olishi zarur.
so‘zlari qisqartmasi, dasturchilar
onlayn forumi)da Xorazm viloyati Urgutga borganimizda qator maktab o‘quv
Xiva shahar 2-son umumiy o‘rta chilari bilan yoz vaqtida qo‘shimcha daromad
ta’lim maktabning informatika topishlari haqida suhbatlashdik. Ularning
fani o‘qituvchisi Azamat Madri- orasida nafaqat o‘zi mehnat qilib oyiga 5-10
movning 10-sinf o‘quvchisi mln. so‘m topayotganlari, balki o‘zidan tash-
Azamat Polvonniyazov 15-16 yoshdagi “Dasturchilar” yo‘nalishida qari qo‘shimcha 30-40 ishchilarni ham oylik
faxrli 3-o‘rinni egallagani uchun akademiya tomonidan maxsus bilan ta’minlab, o‘zi oyiga 15-20 mln.dan ortiq
sovg‘alar va diplom bilan taqdirlandi. daromad topayotgan tadbirkorlari ham bor
ekanligini ko‘rib juda xursand bo‘ldim.
SERTIFIKATLAR EGALARIGA
TOPSHIRILDI O‘tgan yilgi ma’lumotlarimiz faqat oliy
ta’limga kirish bo‘yicha bo‘lgani uchun Ur-
Toshkent viloyati XTB gut tumani ko‘rsatkichi ancha past edi, kel-
matbuot xizmatining xabar gusi yildan esa maktab faoliyati natijalari
berishicha, 28.05.2021-yil- nafaqat bitiruvchilarining OTMga kirgani,
da Xalq ta’limi vazirligi, balki umuman bitirganidan keyingi band
Abdulla Avloniy nomidagi ligi bilan baholanadigan bo‘lishini inobatga
Xalq ta’limi muammolarini olib, maktablarimiz OTMga qiziqishi yo‘q
o‘rganish va istiqbollarini bo‘lgan o‘quvchilarni mehnat bozoriga to‘g‘ri
belgilash ilmiy-tadqiqot in- yo‘naltirish bo‘yicha sektor rahbarlari bilan
stituti va A.I.Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika uni- hamkorlikda harakat qilishi kerak”, – deya
versiteti hamkorligida olib borilayotgan rus tili fani va umumta’lim o‘z taassurot va fikrlari bilan bo‘lishdi Xalq
fanlarini rus tilida o‘qitish sifatini oshirishga qaratilgan “Zo‘r!” ta’limi vaziri Sherzod Shermatov.
(“Klass”) loyihasining 2-bosqichi bo‘yicha yaxshi natijalarni qo‘lga
kiritgan Toshkent viloyatining maktablarida faoliyat yuritayotgan Dilshod IBODULLAYEV tayyorladi.
rus tili o‘qituvchilari sertifikatlar bilan taqdirlandilar. Shuni alohida
ta’kidlash kerakki, O‘zbekiston Respublikasi bo‘yicha Toshkent
viloyati rus tili fani o‘qituvchilari eng ko‘p sertifikatlarni qo‘lga kiritdi.
240 nafar rus tili fan o‘qituvchilaridan 150 nafari TRKI bo‘yicha C1
darajadagi va 233 nafari TPK bo‘yicha sertifikatlarga ega bo‘lishdi.
№ 10 (10)-son, 3.06.2021-y. Dunyo ta’lim yangiliklari Zamonaviy ustoz 3
Belgiyada “Bolalarga do‘stona Estoniya, Latviya va Litva ta’lim Xorvatiya Fan va
munosabatdagi maktablar va vazirlari COVID-19 inqirozi davrida ta’lim vaziri Radovan
bog‘chalar” loyihasining sinov ta’limni yaxshilash va kuzda Fuks Brukselda bo‘lib
bosqichi yakunlandi. Loyiha doirasida o‘quvchilarni maktabga qaytarishni o‘tgan Yevropa
BAAning Sharja shahridagi 26 ta muhokama qilishdi. Shuningdek, Ittifoqining Ta’lim,
maktab va bog‘chalar qatnashdi Boltiqbo‘yi vazirlari Estoniyaning yoshlar, madaniyat va
hamda Sharjadagi oilaviy ishlar talabalar uchun yozgi o‘quv lagerlari sport bo‘yicha kengashi
bo‘yicha Oliy Kengashning (SCFA) tashkil etish tashabbusini qo‘llab- yig‘ilishida ishtirok
filiali tomonidan mukofotlandi. quvvatladi. etdi. Uchrashuvda
a’zo davlatlar ta’lim
Bu tashabbus 2019-yil SCFO Yozgi o‘quv oromgohlari uchun 6 va o‘qitish tizimlarida
tomonidan YUNISEF, Sharja xususiy million yevro ajratildi. Talabalarga teng imkoniyatlar va
ta’lim boshqarmasi hamda Sharja 2600 ta noutbuk sotib olish va inklyuzivlikni oshirish
ta’lim kengashi bilan hamkorlikda internet tezligini yaxshilash uchun uchun chora-tadbirlar
boshlangan edi. ikki million yevro ajratildi. hamda islohotlarni
amalga oshirishni
Xalqaro rasmlar tanlovida taklif qildi. Bolalarni
ilmiy darajani qo‘lga maktabgacha ta’lim
kiritgan boshlang‘ich va parvarish tizimiga
maktab o‘quvchisi Turkiya ko‘proq jalb qilish, zaif
Ta’lim vazirligidan olinishi guruhdagi, shuningdek,
kerak bo‘lgan sovrinlar iqtidorli bolalarni
berilmaganligi bois qamrab olish va
Ombudsman institutiga mintaqaviy tafovutlarni
murojaat qildi. kamaytirishga alohida
e’tibor qaratildi.
Qora dengizning Samsun Bularning barchasi
viloyatida yashovchi Aleyna 2030-yilgi Milliy
Okuyuju 2017 – 2019-yillarda rivojlanish strategiyasiga
o‘tkazilgan ikki xalqaro rasm tanlovlarida birinchi va uchinchi o‘rinlarni qo‘lga kiritildi.
kiritdi. Yosh o‘quvchiga Ta’lim vazirligining oltin tanga mukofotlari “mablag‘
yetishmasligi” sababli berilmagani aytilmoqda.
Gretsiyada o‘ttiz yettita universitetning Nigeriyaning Lagos shtati
yangi fakultetlari rasman tugatildi. Fakultetlari Ta’lim bo‘yicha komissar
tugatilgan ta’lim muassasalari qatorida Afina, xonimi Folasade Adefisayo
G‘arbiy Makedoniya, G‘arbiy Attika universitetlari, o‘qituvchilarni har bir
shuningdek, Afina qishloq xo‘jaligi universiteti, o‘quvchisidagi qobiliyatni
Xalqaro Yunoniston universiteti hamda O‘rta yer aniqlashga chaqirdi. U
dengizi universiteti ham bor. “Afrikaning eng yaxshi
maktablari” mukofotida
“Ta’limni o‘zgartirish” mavzusida shunday so‘zlagan
va har bir bola iqtidorli ekanligini aytgan.
Shuningdek, u o‘qituvchilarni o‘quvchilarning
muammolarini hal qilish va butun hayoti uchun
muhim bo‘lgan to‘g‘ri qarorlar qabul qilishda
yordam beradigan ko‘nikmalarni shakllantirishga
chaqirdi. Qolaversa, ota-onalarning ta’limga
nisbatan munosabatini o‘zgartirish zarurligini
ta’kidladi.
Noila SAHOBIDDIN qizi tayyorladi.
4 Zamonaviy ustoz Intervyu № 10 (10)-son, 3.06.2021-y.
Ta’tilgacha
bir qadam yoxud
imtihonlar
davom etmoqda
“Xayr, maktabim”, deya so‘nggi
qo‘ng‘iroqni chalib, maktab
darslarini tamomlagan
o‘quvchilar zavqli yozgi ta’tilni
boshlash arafasida. Galdagi
vazifa ta’tildan bahra olishmas,
avvalo, yakuniy imtihonlarni
topshirish. O‘quvchilar
allaqachon imtihon topshirishni
boshlab yuborgan. Xo‘sh, joylarda
yakuniy imtihonlar qanday
tashkil etilmoqda?
№ 10 (10)-son, 3.06.2021-y. Intervyu Zamonaviy ustoz 5
– 26-maydan 2-iyunga qadar 5-, 6-, 7-, 8- va 10-sinf o‘quvchilari
uchun bosqichli nazorat imtihonlari, 26-maydan 15-iyunga qadar
9- va 11-sinf bitiruvchilari uchun yakuniy davlat imtihonlari og‘zaki,
yozma hamda test sinovlari shaklida o‘tkaziladi, – deydi Xalq ta’limi
vazirligi axborot xizmati rahbari Laylo RUSTAMOVA. – Imtihonlar
o‘quvchilarning sog‘lig‘ini himoyalagan va karantin qoidalariga qat’iy
rioya etgan holda o‘tkazilishi nazoratga olinadi. Jumladan, imtihonlar
o‘tkazilishidan oldin ta’lim muassasalarida dezinfeksiya ishlari olib
boriladi, o‘quvchilar imtihonlarga sanitar-gigiyena qoidalariga rioya
etgan holda himoya vositasi (tibbiy niqob)da kiritilib, binoga kirishdan
avval tibbiy xodimlar tomonidan ularning tana harorati o‘lchanadi va
oraliq masofani saqlashlari ta’minlanadi.
Аgar maktab karantinga yopilgan bo‘lsa, imtihon karantin muddati
tugaganidan so‘ng, qoidalarga qat’iy rioya qilgan holda o‘tkaziladi.
– O‘quvchilar yakuniy imtihon- qayta yakuniy attestatsiyadan hiblari biror imtiyozga ega bo‘la
larga tayyorlanishi lozim. Ilgari im- o‘tish huquqi beriladi. Yillik baho dimi?
tihon savollari kitobcha shaklida va yakuniy attestatsiya natijalariga
nashr etilar va sotib olib, bemalol ko‘ra, davlat ta’lim standartlari talab- – Oʻzbekiston Respublikasi Va-
tayyorlanish mumkin bo‘lar edi. lariga javob bermagan, “qoniqarsiz” zirlar Mahkamasining 2019-yil
Endi tartib qanday? baho olgan bitiruvchilar shu sinfda 22-fevraldagi “Umumiy o‘rta ta’lim
qayta o‘qishga qoldiriladi. muassasalari va akademik litsey biti-
– Har bir maktabda imtihon ruvchilarini rag‘batlantirishni yana-
o‘tkazish jadvali imtihonlar bosh- – O‘quvchilar imtihon davomida da takomillashtirish chora-tadbirlari
lanishidan kamida 10 kun oldin qanday yordamchi vositalardan to‘g‘risida”gi qarori asosida “Umumiy
barcha uchun ko‘rinadigan joyga foydalanishlari mumkin? oʻrta taʼlim muassasalari va akade-
osib qo‘yiladi. Imtihon savollari va mik litseylarning iqtidorli bitiruvchila-
materiallari mutlaqo bepul. Imtihon – Bosqichli nazorat imtihoni ja- rini oltin va kumush medallar bilan
biletlari va namunaviy savollar Xalq rayonida o‘quvchilar tomonidan taqdirlash tartibi toʻgʻrisida nizom”
ta’limi vazirligining rasmiy telegram imtihonni muvaffaqiyatli topshirish- tasdiqlandi. Biroq bu ijtimoiy tar-
kanaliga (@uzedu) joylashtirilgan. ga yordamchi vositalardan (xarita, moqlarda noto‘g‘ri talqin etila bosh-
globus, jadvallar, chizmalar, mulyaj, landi. Oltin medal olgan maktab
– Qanday o‘quvchilar yakuniy gerbariy, preparatlar, laboratoriya bitiruvchisiga kirish imtihonlarida
imtihonlardan ozod etiladi? asbob-uskunalari va hokazolardan) toʻplagan umumiy baliga 50 foiz, ku-
foydalanishga ruxsat etiladi. mush medal olganlarga esa 30 foiz
– O‘quvchilarga sinfdan sinfga ball qoʻshib berilishiga oid notoʻgʻri
ko‘chirish imtihonlari va yakuniy – O‘quvchilarga oltin medal maʼlumotlar tarqaldi. Nizomda oltin
davlat attestatsiyasidan ozod bo‘lish berish qanday shartlar asosida va kumush medallar bilan taqdirlan-
huquqini beruvchi kasalliklar ro‘yxa- amalga oshiriladi? gan oʻquvchilarga imtiyozlar berilishi
ti Xalq ta’limi vazirining 2008-yil koʻzda tutilmagan. Oltin va kumush
4-martdagi 56-sonli buyrug‘i bilan – O‘zbekiston Respublikasi Va- medallar aʼlo baholarda oʻqigan
tasdiqlangan nizomda belgilangan. zirlar Mahkamasining 2019-yil oʻquvchilarga berilishini inobatga
Shuningdek, xalqaro va respublika 22-apreldagi 154-sonli qarorida olsak, kirish imtihonlarida imtiyozli
olimpiadalar, tanlovlar, musobaqalar umumiy o‘rta ta’lim muassasalari ballar berilmasa-da, oʻz bilimlarini
hamda boshqa ko‘rik-tanlovlardagi ning iqtidorli bitiruvchilarini oltin va koʻrsata olishlari lozim. Qolaversa,
ishtiroki maktabdagi imtihon mud- kumush medallar bilan taqdirlash Xalq taʼlimi vazirligi oliy oʻquv yurtiga
datlariga to‘g‘ri kelib qolgan taqdir- tartibi tasdiqlangan. Unga ko‘ra, kirish uchun talabgor yoshlarga teng
da, o‘quvchilar imtihonlardan ozod oltin medal umumiy o‘rta ta’lim imkoniyatlar taqdim etish tarafdori.
etiladi. muassasalarining 9-sinfini bitirgan-
lik to‘g‘risidagi a’lo darajali shaho- Xalq ta’limi vazirligi maktab
– Imtihondan qoniqarsiz baho datnomasi mavjud bo‘lgan, umumiy ma’muriyatlaridan imtihonlarni
olgan yoki o‘ta olmagan o‘quvchi- o‘rta ta’lim muassasalarining 10- va a dolatli va shaffof tashkil qilish ham-
lar sinfdan-sinfga qoldiriladimi? 11-sinflarida barcha fanlar bo‘yicha da turli noqonuniy yig‘imlarning oldini
yakuniy nazoratlar, choraklik va yil- olish choralarini ko‘rishlarini so‘raydi.
– Аmaldagi Nizomga ko‘ra, bir lik baholari a’lo bo‘lgan, namunali
yoki ikki fandan o‘tkazilgan yakuniy xulq-atvorli va jamoat ishlarida faollik Noila SAHOBIDDIN qizi
attestatsiyada qoniqarsiz baho olgan ko‘rsatgan bitiruvchilarga beriladi. tayyorladi.
bitiruvchilarga oxirgi yakuniy attes-
tatsiyadan keyin ikki hafta o‘tgach – Oltin va kumush medal so-
6 Zamonaviy ustoz Dolzarb mavzu № 10 (10)-son, 3.06.2021-y.
KASABA
UYUSHMASI
SIZGA NIMA BERDI?
Qaysi maktabda ishlamang, qancha maosh olmang 501 ming 44 nafar pedagogning 217
oylik ish haqingizning 1 foizi kasaba uyushmasiga ming 354 nafari mutaxassis o‘qituv
olib qolinadi. Nima uchunligini bilasizmi? Boisi bu chilar hisoblanadi. 436 ming 386
sizning ma’lum muddatda bir marta bo‘lsa-da dam olishingiz, nafar o‘qituvchilar oliy ma’lumotga
sog‘lomlashtirilishingiz, ijtimoiy-iqtisodiy, huquqiy himoyangiz ega. Ularning o‘rtacha oylik ish haqi
uchun sarflanishi ko‘zda tutilgan. Buni bilarmidingiz? 2 million 637 ming 352 so‘mni tashkil
qiladi. Agar uning 1 foizini hisob
Xabaringiz bormi? tablaridan esa “Sanatoriyga dam olish lasak, bir oyda o‘rtacha 26 ming
uchun ma’lum foizini to‘lab berishadi, 300 so‘m kasaba uyushmasi uchun
Afsuski, bu haqida maktab o‘qituv biroq bu ham faqat direktorimizga”, olinadi. Bu bir yilda 315 ming 600
chilaridan so‘raganimizda: “Bilmay- degan javobni oldik. Aslida barchadan so‘mni tashkil qiladi. Albatta, ushbu
miz, hech qachon bunday yordam birdek olib qolinadigan bu mablag‘ mablag‘ kim uchundir arzimagan
olmaganmiz, sanatoriyga yo‘llan- imtiyozlarni taqsimlashda ham teng puldir. Biroq bir pedagogning yillar
ma pulli, deb bizga berishmagan”, bo‘lishi kerak emasmi? davomida ketgan asabini, oqargan
– deyishdi. Ular kasaba uyushmasi sochlarini, yo‘qotgan salomatligini
borligidan xabardor, biroq qanday im- Har oy 26 300 so‘m tiklashga yordam berishi mumkin.
tiyoz va yordam berilishidan bexabar. Endi o‘ylab ko‘ring, bir maktabda
Chekka qishloqlardagi o‘qituvchilar Xalq ta’limi vazirligi bergan ma’lu- necha nafar xodim ishlaydi? Ular
hatto oyligidan olib qolinishini ham motga ko‘ra, bugungi kunda Res- ning barchasidan shu mablag‘ni olib
bilmasligi sababli, bizning savolimiz publikamizda 10008 ta umumta’lim qolib, bor imtiyoz-u imkoniyatlarni
dan hayratlanishdi. Ba’zi hudud mak- maktablari faoliyat yuritmoqda. Ush- faqat direktorlarga berish qanchalik
bu maktablarda ta’lim berayotgan adolatli? Vaholanki, Kasaba uyush-
№ 10 (10)-son, 3.06.2021-y. Dolzarb mavzu 7Zamonaviy ustoz
masining imtiyoz va imkoniyatlaridan yo‘llanmalar beriladi. vofiq, joriy yil xalq ta’limi tizimidagi 5
faqat maktab direktorlari emas, bar- Endilikda Ta’lim sifatini nazorat 984 nafar xodimlarga sanatoriylarda
cha ustozlar foydalanishi mumkin. dam olishlari uchun bepul yo‘llanmalar
Xo‘sh, aslida Kasaba uyushmasi qilish davlat inspeksiyasi hamda berilmoqda.
tomonidan qay tartibda yordam Xalq ta’limi vazirligi tomonidan
ko‘rsatiladi? tuzilgan umumta’lim muassasalari – Joriy yil yanvar-aprel oylarida
reytingida tuman (shahar) kesimi- Kasaba uyushmalari federatsiya
Uyushma nima deydi? da birinchi o‘rinni egallagan umum- tasarrufidagi 22 ta sanatoriylarda
ta’lim muassasasi direktori mahalliy o‘n kun davomida 1 696 nafar xalq
– Pedagoglarni qo‘llab-quvvatlash byudjet mablag‘lari hisobidan eng ta’limi bo‘limi mudirlari, metodistlari,
maqsadida bir qator qonun hujjat- kam oylik ish haqining 10 baravari umumta’lim muassasalari direktor-
lari qabul qilingan bo‘lib, mehnat miqdorida bir martalik rag‘batlan- lari salomatliklarini mustahkamladi,
huquqlariga oid hujjatlar, albatta, tiriladi. Shuningdek, tuman (shahar) – deydi Xalq ta’limi vazirligi ax-
kasaba uyushmasi bilan kelishila- kesimida tuzilgan reytingda birinchi borot xizmati rahbari Laylo RUSTA
di, – deydi O‘zbekiston Ta’lim va beshta o‘rinlarni egallagan umum- MOVA. – Jumladan, 2020-yil foyda
fan xodimlari kasaba uyushmasi ta’lim muassasalarining direktorlari lanishga topshirilgan Surxondaryo
Respublika kengashi bosh mu- ga, 2 nafar o‘qituvchilariga hamda viloyati, Oltinsoy tumanining so‘lim
taxassisi Lazokat TURIKOVA. – xalq ta’limi bo‘limi mudirlari va tog‘ qo‘ynidagi zamonaviy “Xo‘jaipok”
Misol uchun, xalq ta’limi xodimlariga metodistlariga O‘zbekiston Kasaba sanatoriy-sog‘lomlashtirish va dam
mehnat ta’tillari O‘zbekiston Res- u yushmalari federatsiyasi hisobidan olish majmuasida pedagoglar tayanch
publikasi Bandlik va mehnat muno- sanatoriylarda dam olish uchun bep- harakat tizimi, akusher-ginekologik
sabatlari vazirligi, O‘zbekiston Res- ul yo‘llanmalar beriladi. kasalliklar, asab tizimi, jigar, buyrak,
publikasi Xalq ta’limi vazirligi hamda teri tanosil va boshqa xastaliklarni
O‘zbekiston ta’lim va fan xodimlari Jamoa shartnomalari va tarmoq davolash va profilaktika qilish bo‘yicha,
kasaba uyushmasi Respublika ken- kelishuvlariga kiritish orqali o‘z shuningdek, Qashqadaryo vohasidagi
gashi o‘rtasida 1997-yil 25-iyunda hududlaridagi diqqatga sazovor so‘lim joylardan biri bo‘lgan Qashqa-
imzolangan xalq ta’limi tizimi xodim qadamjolarga, tarixiy shaharlarga, daryo daryosining sohilida, dengiz
lari lavozimlari uchun belgilangan xodimlar hamda ularning oila a’zola- sathidan 600 metr balandlikda joylash-
uzaytirilgan ta’tillar ro‘yxatiga mu- rining sayohatlari tashkil etiladi. gan “Qashqadaryo sohili” sanatoriysi-
vofiq beriladi. O‘zbekistonda peda- da surunkali buyrak, yurak, qon-tomir,
goglar bilan birga xalq ta’limi tizimi Natija qanday? tayanch-harakat a’zolari, asab, ovqat
rahbar xodimlari ham 48 ish kunidan hazm qilish a’zolari va ginekologik ka-
iborat yillik mehnat ta’tili olish huquqi O‘zbekiston Respublikasi salliklarni davolash bo‘yicha muolaja
bor. Bundan tashqari, O‘zbekiston Prezidentining 06.11.2020-yildagi oldi. Ushbu sanatoriylarda Kasaba
Kasaba uyushmalari federatsiya PR-6108-sonli “O‘zbekistonning yangi uyushmalari federatsiyasi hududiy
sining tegishli yo‘riqnomalariga mu- taraqqiyot davrida ta’lim-tarbiya va bo‘limlari va sanatoriy ma’muriyati to-
vofiq, xodim 2 yilda bir marotaba ilm-fan sohalarini rivojlantirish chora- monidan xodimlarning madaniy hordiq
imtiyozli yo‘llanma olish huquqiga tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoniga mu- chiqarishlari uchun ham shart-sharoit-
ega. Qolaversa, farzandlari uchun lar yaratilgan.
ham bolalar sog‘lomlashtirish orom
gohlariga shu tartibda imtiyozli Xulosa o‘rnida
O‘z ish faoliyatim davomida faqatgina Yangi yil
bayrami munosabati bilan sovg‘a berishgan. Pedagog
esa shundan ham mahrum. Bir tanishim: “Erim
o‘qituvchi, uning na dam olishiga, na bayram sovg‘asi
olishiga umid yo‘q. Buni bilmaydi hatto”, degan edi.
Afsuski, ustozlar orasida ham o‘z haq-huquqlarini
bilmaydiganlar hamon topiladi. Balki ularga o‘z mehnat
huquqini yaxshiroq tushuntirish, Kasaba uyushmasi
tomonidan beriladigan imkoniyatlar haqida ko‘proq
ma’lumot berish lozimdir? Ehtimol, ana shunda
o‘qituvchilar ham bu imkoniyatdan chetda qolmas?
Noilaxon AHADOVA tayyorladi.
8 Zamonaviy ustoz Xorij ta’limi № 10 (10)-son, 3.06.2021-y.
Xitoylik 2,5 yoshli bolalar
Chet tilini o‘rganmoqda
2,5 yoshli bolaga dars berishni
tasavvur qila olasizmi? Ingliz tilini
o‘rgatishni-chi? Ko‘pchilik bu imkon-
siz deydi, aslida esa har qanday ishni
uddalash mumkin. Boisi bola qancha
kichik yoshda bo‘lsa, u tilni shuncha
tez va oson o‘zlashtira oladi. E’tibor
bergan bo‘lsangiz, ko‘plab oilalar
farzandini rus tiliga ixtisoslashgan
bolalar bog‘chasiga beradi. Umuman
rus tilini bilmaydigan bola ham muhit
sababli tengdoshlari kabi shu tilni
tushuna boshlaydi. So‘ng gapirishni,
fikrini ifoda etishni o‘rganadi. Bu ja-
rayonni xitoylik 2,5 yoshli bolalarga
ingliz tilidan saboq berish davomida
kuzatdim. Qanday deysizmi? Ochig‘i,
men ham hali o‘z tilida to‘g‘ri gapira
olmaydigan bolalarning ingliz tilini
o‘rgana olishiga ishonmagandim.
№ 10 (10)-son, 3.06.2021-y. Xorij ta’limi Zamonaviy ustoz 9
Esimda, ilk kunlar bolalar bog‘chaga di. Biroq quvonchim uzoqqa cho‘zilma- “This one for you” (bunisi senga) deb
moslashmaganligi bois tinimsiz yig‘lar, di, bu ularning ota-onalariga yoqmadi. qo‘yardim.
“oyimga ketaman”, deya xarxasha qilar- Y egulik bermasligimni talab qilishdi.
di. Biz esa ularni yupatish barobarida Bolalarning ko‘rsatayotgan natija-
turli interaktiv o‘yinlar orqali ham bilim Boshqa chora topishga majbur edim. si meni kun sayin quvontira boshladi.
berish, ham tartibga o‘rgatish uchun ti- Bolalarning sevimli multqahramonlari Ular o‘z istaklarini ingliz tilida bayon
rishardik. Jon kuydirib, zo‘rg‘a avradik tasviri tushirilgan stikerlarni sotib oldim. qilishni o‘rganishdi. Masalan, har tong
deganda, bittasi oyisini so‘rar, ortidan Har kuni darsda ularni rag‘batlantirish nonushtaga beriladigan sutni “who
sakkiztasi yig‘lay boshlardi. Bu ham yet uchun stikerlar bera boshladim. Ko‘p want milk?” deya kim ichmoqchiligini
magandek, bolalar hali tartib nimaligini va chiroyli stiker olganlarni maqtab so‘rasam, “I want milk” deb javob beri
bilmas, biror so‘zimizga bo‘ysunmasdi. qo‘yardim. Natija yomon bo‘lmadi. Bola shardi. Javob berganlarning stakaniga
To‘polonchi bir bola polga yotib olsa yoki lar menga ham, darsga ham ko‘nikishdi, sut quyib berardim. Ichishni istamagan-
stol tagiga kirib ketsa, boshqalari ham ingliz tilini yaxshi o‘zlashtira boshlashdi. lar bo‘lsa “I want milk, noooo” derdi.
uning ortidan shu ishni qilardi. Urishay Har kuni yangi o‘yinlar o‘ylab topish, Garchi grammatik xato bo‘lsa-da, o‘z
desang, har bir xonada videokamera yangi qo‘shiq o‘rgatish sevimli ishimga fikrini aytishga, tushuntirishga urinishi-
o‘rnatilgan, kuzatishadi. Gapirish esa aylandi. Ularning barchasiga ingliz tilida dan sevinardim.
befoyda, quloq solishmaydi. Bir soatlik ism qo‘yib, shu ism bilan chaqiradigan
dars bir oydek tuyular, energiya tugul bo‘ldim. Darsga puxta tayyorlanish, oldindan
asab ham qolmasdi. Darsdan chiqib reja qilish, bolaning yoshi, jismoniy im-
qiynalganimdan, bolalarning qiliqlaridan Kunlarning birida dars oxirlay de- koniyatiga mos o‘yin o‘ylab topish men-
yig‘lagim kelardi. ganda Lucian ismli o‘quvchimga stiker da pedagogik mahoratni shakllantirdi.
berdim, ammo u olishni istamadi. Ingliz Ba’zan xitoy tilida bolalar bilan gaplash-
Shunday vaqtlar darsxonamizdagi tilida sababini so‘radim, u esa qo‘li bi- gim, erkalagim kelardi, ammo tartib-qoida
televizor jonimizga oro kirardi. Internet- lan boshqa stikerni ko‘rsatib: “This one” bo‘yicha xitoy tilida gapirishim mumkin
dan ingliz tilida bolalarga mo‘ljallangan (mana bunisi), deya o‘z tanlovini aytdi. emasdi. Hatto o‘qituvchilar bilan ham
qo‘shiq qo‘yib, raqsga tushsak yig‘i tinar Hayajondan nima deyishni bilmay unga ingliz tilida gaplashishim talab qilinardi.
va barchasi harakatimizni takrorlash- stikerni berdim. Axir bu jumlani o‘rgat- Bu muhit hatto o‘z tilida sanashni, rang
ga urinardi. Fursat g‘animat, deya bir magan edim-da. Faqat o‘zim tanlaganda larni farqlashni bilmaydigan bolalarga
nechta yangi so‘zlarni o‘rgatib olardik. ingliz tilida ravon gapirishni o‘rgatdi.
So‘ng barchani o‘yin o‘ynash va so‘zlarni
qaytarishga undardik. Ammo natija biz Ba’zan bog‘chadagi tartib-intizomdan
kutgandek bo‘lmadi. hayratlanardim. Har tong bir xil vaqtda
20 daqiqa musiqa sadolari ostida tonggi
Ana shunda ularning psixologiyasi- badantarbiya bajariladi. Keyin barcha
dagi ovqatlanishga, shirin narsalarni qaynatilgan suv ichadi va nonushta
y eyishga bo‘lgan ishtiyoqni sezdim. qiladi. Shundan so‘ng ingliz tili darsi
Darsga turli konfet, pecheneylar olib boshlanadi. Har 20 daqiqada tanaffus
kela boshladim. Mening maqsadim bo- beriladi. 40 daqiqadan so‘ng esa bolalar
lajonlarni o‘qitish, ularning niyati esa toza havoga olib chiqiladi. Bog‘cha hov-
shirinlikdan tatib ko‘rish edi. “Kim yaxshi lisida turli o‘yinlar o‘ynaladi (bu jarayon
javob bersa, so‘z va gaplarni to‘g‘ri va ham ingliz tilida bo‘lishi shart). Ingliz tili
baland ovozda aytsa shunga beraman”, darslari uchun kunning birinchi yoki ik-
desam bormi bolalarning bari faol bo‘lar- kinchi yarmi ajratiladi, qolgan vaqt esa
bolalar o‘z ona tilini (xitoy tilini) o‘rga
nishadi. Rasm chizish, amaliy mehnat
singari qo‘shimcha mashg‘ulotlar bilan
shug‘ullanishadi. Hafta davomida o‘tila
digan darslar, qilinadigan ishlar rejasi
oldindan tayyorlanadi va ota-onalarga
ham taqdim etiladi. Bu ularga farzandi
qanday ta’lim olayotganini kuzatish im-
konini beradi.
Ba’zan o‘ylab qolardim, nega biz
mamlakatimizdagi bog‘cha va maktab
larda ana shunday faollik va sabr bilan
bolalarga ingliz tilini o‘rgatmaymiz?
Nega 2,5 yoshli bolani “hali kichkina”
deya til o‘rgatishni istamaymiz. Kichik
yoshdanoq aqlli, zukko bo‘lishiga yor-
dam bermaymiz? Bolalarimizning xitoy-
lik bolalardan qayeri kam?
Nigora MATNIYAZOVA,
XXR Shaoxing universiteti
magistranti.
10 Zamonaviy ustoz Pedagog minbari № 10 (10)-son, 3.06.2021-y.
“O‘QITUVCHILAR TA’LIM EMAS,
TARBIYA BERISH BILAN OVORA”
Maktabning asosiy vazifasi ta’lim berish. Foizlarda
aytadigan bo‘lsam, mening nazarimda, maktab
faoliyati 85% ta’lim, 15% tarbiyani qamrab olishi
lozim. Demak, maktab bolaga tarbiya berishda ko‘makchi,
xolos. Nima uchun? Chunki bola 6-7 soatini maktabda,
asosiy vaqtini esa uyida o‘tkazadi. Bundan tashqari,
bolaning tarbiyasi 7 yoshgacha deyarli shakllanib bo‘ladi,
undan keyin esa maktabga boradi.
Maktablarimizda har bir sinfda 35-40 nafarga- Tarbiyani ota-ona o‘z bo‘yniga oladi. Maktab
cha o‘quvchi darsda o‘tiradi. Shuncha o‘quvchi o‘qituvchisining yelkasiga esa ham tarbiya, ham
ga bitta o‘qituvchi qanday qilib ham ta’lim, ham ta’lim yuklangan. Shuning uchun o‘qituvchining
tarbiya bera oladi? Uning diqqati, e’tibori, sabri ta’limida ham, tarbiyasida ham sifat yo‘q. Balki
hammasiga yetmaydi. Ayniqsa, bugungi o‘quv- shuning uchun ham repetitorlarga talab yuqo-
chining tarbiyasi haqida gap ketganda buni inkor rilab ketdi. Agar asosiy farqlarni taqqoslaydigan
qilib bo‘lmaydi. O‘qituvchi ham inson axir. Uning bo‘lsak, ular quyidagicha ko‘rinishga ega bo‘ladi:
ham o‘z tashvishlari, muammolari va farzandlari
bor. Zamonaviy pedagogika talablariga ko‘ra, 1) Maktab sinflarida 35-40 nafardan bola o‘ti-
ta’limning sifati va samaradorligi yuqori bo‘lishi radi. Repetitor guruhda 10 ta bola bilan shug‘ul-
uchun darsdagi o‘quvchilarning soni 15 nafardan lanadi.
ko‘p bo‘lmasligi lozim.
2) Maktab jamoasida majlislar ko‘p bo‘ladi.
Ta’lim berishning o‘zi murakkab jarayon. Nega Repetitor o‘qituvchi majlisda soatlab o‘tirmaydi.
hozirda tarbiya borasida muammolarimiz ko‘payib
ketyapti? Sababi oddiy. Chunki bolalar ota-onasi- 3) Maktabga tez-tez komissiya kelib, bir dunyo
dan tarbiya olishmayapti. Juda ko‘p oilalarda hujjat so‘raydi. Repetitor o‘z ustida ishlaydi, uni
ota-onalar tarbiya berishni maktabga yuklab, komissiya tekshirmaydi.
tirikchilik dardida o‘zga yurtlarga ketishgan. Tar
biya ko‘rmaganlikning asosiy belgisi – bu o‘zgalar 4) O‘qituvchi bo‘sh qoldi, deguncha o‘tirib
yoki kattalarni hurmat qilmaslik. Kattalarni hurmat hujjat tayyorlaydi. Repetitor bo‘sh qolsa, inter-
qilmagan bola o‘qituvchisini hurmat qiladimi? netdan ma’lumot oladi yoki kitob o‘qiydi.
O‘qituvchisini hurmat qilmagan bolaga ta’lim
berib bo‘ladimi? Yo‘q, albatta! Tarbiyali bolaga 5) Maktab o‘qituvchisi uchun davomat o‘ta
ta’lim berish oson kechadi. Lekin hozir o‘qituvchi- muhim. Repetitorga davomatning qizig‘i ham yo‘q.
lar ta’lim emas, tarbiya berish bilan ovora. Shu
o‘rinda quyidagi savolga e’tibor berishimiz lozim. 6) Maktab tarbiyasi og‘ir, abgor muhitdagi
O‘qituvchi bilan repetitorning farqi nimada? Aslida oilaning bolalariga ham e’tibor qaratadi. Repeti-
unisi ham, bunisi ham o‘qituvchi-ku? Repetitor, torda, asosan, o‘qiyman degan tirishqoq bolalar
asosan, tarbiyali bolalarga ta’lim beradi. Axloqi bo‘ladi.
yaxshi bo‘lmasa, o‘qishga qabul qilmaydi. Repeti
tordan hech vaqt tarbiya qilish talab qilinmaydi. Bu ro‘yxatga yana qo‘shaverish mumkin. Xul-
las, xulosa o‘zingizdan!
Shohista AMIROVA,
Samarqand shahridagi 34-umumta’lim
maktabi o‘qituvchisi.
№ 10 (10)-son, 3.06.2021-y. O‘qituvchi yon daftaridan 11Zamonaviy ustoz
Mbao’snhalavniyaartdilamnucha“ItMPaunqnPokaQntagskrumo’yden–looAfmobaahirza5t‘lnmibpusuiyiysvo0adlohombgllamihb4aieyrubgllkouteaaku0san-loocau‘‘naukmdiorhlEn-lntthrhradzdsgkeriboiR‘ztamksliaucradiiaoaotialmari.raduMgioohqrnttaivmnoai‘r’miFsaizsqbtazt‘.miauisfalqlbl‘huazbihiamnhiigadiuochly-qnionadvbkdOijklQhoiosiohav‘tqioocnjetalo‘tidybxaiikousotmalas‘sclBar,,s‘hhoadasiguinqlso.uinso‘dyhohnhimhlibsooyomuir‘rmnsayh.anatdaza‘aijalioiilgdtdao‘trqroaglhninagTayqaauaatiaidarraarrvaizrr‘uukitfkraudltis-mmrd,lqzhs-adiiargmenogaiogiyiannntirtidotnieia.sadomraailllmoharlanammtzk.ieiiiq‘ioyaiargnmaoiskbdzsnbanazgkitt.uBfai.e‘emqHahgaa.yaeg‘i’bloqgelsilmbsBninbadayKu’loliskHntil2initmiataiizoratuatiitdriasnadaababbuzl6eubladnbgbo,rbvioka-thagi’e-dymgii.otv-ivoljrzaiauazimokjvglruezdmtb,tiyukiarGcaoiriuuioeobggll-arfarmayasarneaihdtnoncabqqbtkqu‘oabnaankoyhrhprlklfiiaahnaaaridoaalldinls‘ziayzo‘gbaiaezaiicqltog,gukdlaknaltoreydgt,eltliugbiarhthmigair‘amgbaqtnanmonyantblairtqtbavaairaatiairaizilatykavgyasirsaiiionobynraago,bdbzje-gn-oupacyliiohdlaa‘ajil.badln‘apjedaoitlniuamhtnostiungiaxyMigrai,vgornzaxbaigrrrh.aizrgiioyaasolmsanangbman‘luaygAaymassoqaahhrnrsosnaihiunanarttdkaii”k‘uzahmsiahiiigzhqjidlvslbamvebuistpeellvhbrllaiiaaiaihalamulobiubrjtsctoaoirbobnbrniraesrrbcbbl,oh,hchngdy‘.ionnic.iah-’ldehroermiikrsioajohihta-iitlniuaumm‘birirlanattlseita‘iourgyoagqnzuolukiihnsnirisl‘rlnzaaso,bmnsqngaaaiohannrmktnitioalndlnuabadlgedikbOiaxmbiumig,nmyontamirkkaOiaqtduglcnliibrraaaoinlie.ytsinhob‘aiahe’a.n-rqa‘ioneizcaoniqarivlmnHiyaqtaaotiismbqnaihmgabnbbutoaevratuoialuaqoi,alivirahb‘tuiotnsamm‘yrtyontnt‘cms-lrefyiasilbgoiamy‘soraqai‘iduhoihitkofzrbtfsdsdizaabnartaroalahati‘iidai‘amodnaznsiibh,ymknoardkzr.byquo,azhagntz”notoka‘illbraoaBrea,ilt‘aaakonainqe‘zmsmsdolvyytsqtulbitdurrongdnemdothtnylibrdaidhaboiinlradaaem‘daqidafia‘iorsphitgaonydaoitisatb.ollmrnqnisnila-.oaiasdangibasinibzhi‘rhytdogekzqolrr,iiaaoogqi“aoloiqeimaiq‘nkkzfBai‘zimmylrlm‘staisaystlaltq.imyiadoaaoxlnriom2gnia.uhlatkrli!nAiouonai‘trcaaizzzzv3aaryastllrbamEnviashmyimqgnkrgaudi-nbsliiscdbehydIraonyiiaianvabmka,ibD,limihhoiokaiziBa,l‘tdcndo.hb.thogriiiiboUia‘,b‘lntksahoimamnl‘AqkAlKmaas‘yai‘nioualiinMoitiysziaiobaimr,foiXrsainhrbmibktllhRcszoahio‘lmil,ayamhio‘bgtggilS,ohuuoopItjlbgafomirdio-toaijlgiaadzi‘oazomsHisalironktzmriamagzbttraibreaii‘ikdmeynhmnniozlInqndtrb‘ninioliLgioarnlliislikbayeti.,‘aigaayneiiiaazitri‘rLaqgfzeatnTflu-qbm.zarn.gfoaloanobmnmqlanOoironiviuMiyg‘ntq‘artnouiiingakatcuboggalYnuiaukiilianmi‘-hnasvotaudgnrEtlmgdaiiihciltnaiganacVzaihianinimrhnAnniniaiiyi.,i
12 Zamonaviy ustoz Maktablarda nima gap? № 10 (10)-son, 3.06.2021-y.
KIMECQTHIAHMNODONAQLYDAAR? kirdik. Sinfxonada 5 nafar o‘quvchi
joylashishi lozimligiga qaramasdan,
2020-yilda pandemiya tufayli maktablarda 8 nafar bola o‘tirganligining guvohi
o‘quv yili yakunidagi imtihonlar bekor qilingan bo‘ldik. Ulardan biri allaqachon o‘z
edi. Lekin ushbu yilda imtihonlarni karantin biletiga javob berayotgan edi.
qoidalariga amal qilgan holda o‘tkazish belgilandi.
Ushbu jarayonlarni kuzatish maqsadida “Maktabimizda bugun ona tili fani
Yakkasaroy tumanida joylashgan XTB tasarrufidagi bo‘yicha imtihon bo‘lib o‘tyapti. Bu
144-umumta’lim maktabiga safar uyushtirdik. imtih onga 3 ta 11-sinf o‘quvchilari
tayyorlanib kelishgan. Imtihon jarayoni
Maktab hovlisiga kirib borar judayam chiroyli o‘tyapti, – dedi ona
ekanmiz, hovlida hayajon bilan tur- tili va adabiyot fani o‘qituvchisi
gan o‘quvchilarga ko‘zimiz tushdi, Shoira SODIQOVA. – Variantlar
ba’zilarining ota-onalari ham kel- orasidan Alisher Navoiy ijodi, bolalik
gan. Maktab direktori Zulfiya Sham ning eng chiroyli damlari kabi mavzu-
siyevaga o‘zimizni tanishtirib, reportaj larda insho yozish topshirig‘i tushdi.
qilmoqchiligimizni aytdik. Bizga O‘quv Shuni alohida aytmoqchimanki, o‘quv
ishlari bo‘yicha direktor o‘rinbosari chilarimizning ko‘plari hozirdan chet
Latofat Buzrukxonova hamrohlik qildi. ellardagi oliy o‘quv yurtlari talabalari
bo‘lishga ham ulgurishdi”.
Ushbu o‘quv yilida 5-sinf o‘qu-
vchilari 2 ta fandan: “Matematika” Imtihon oldidan fan bo‘yicha
hamda “Chet tili” fanlaridan olgan tushuntirishlar o‘tkazildimi, degan
bilimlarini sinashar ekan. Dastlab, savolimizga maktab o‘qituvchilari
matematika fanidan imtihon topshi- maslahat kunlari ikki kun oldin bo‘lib
rayotgan 5-sinflar o‘tirgan xonaga o‘tganini, unda inshoning yozilish tar-
kirdik. O‘quvchilarning barchasi tibi, reja tuzish, keltirilayotgan dalillar,
bir-biridan masofa saqlagan hol- ma’lumotlarni yozish haqida tushun-
da o‘tirar, o‘qituvchi esa imtihon chalar berilganini aytdi.
tartib-qoidalari haqida bolalarga
tushuncha berar edi. Keyin bosh- Maktabning 11-“A” sinf o‘quvchi-
qa xonaga, ya’ni 7-sinf o‘quvchilari si Nigina JO‘RAYEVAga imtihonlar
imtihon topshirayotgan sinfxonaga haqida savollar bilan murojaat qildik.
“Imtihonlarimiz har 2-3 kun ora-
lig‘ida o‘tkazilmoqda. Endi bizni yana
5 ta fandan imtihon kutmoqda. Men
ancha muddatdan beri o‘qishga
tayyorgarlik ko‘rib yurganligim sababli
imtihon oson o‘tdi. Qolgan imtihon-
larda ham qiyinchiliklar bo‘lmaydi,
deb umid qilaman”.
Dilrabo ZOHID qizi
tayyorladi.
№ 10 (10)-son, 3.06.2021-y. Ta’tilda… 13Zamonaviy ustoz
KIM TA’TILNI QANDAY O‘TKAZMOQCHI?
5-“B” sinf o‘quvchilari Mana yaqinda hamma 10-“B” sinf o‘quvchilari
maktablarda “So‘nggi
Iroda AZIMOVA: qo‘ng‘iroq” chalinib, Albatta, katta sinf
– Ta’til men uchun barcha o‘quvchilar yozgi o‘quvchilarining rejalari yosh
doim yaxshi xotiralar ta’tilga yo‘l olishdi. Ta’til bolalarnikidan biroz farq qiladi.
bilan esda qolmoqda. – bu o‘quvchilar uchun
Men bu yilgi ta’tilda eng yoqimli davrlardan Javohir FAYZIYEV:
yana o‘yinchoqlar biri. Ayniqsa, hozirgi – Men ta’tilda chet tilini
tikmoqchiman. kunda bolalarda ta’tilni o‘rganishni niyat qilib
Gimnastika va ingliz tili kurslariga ideal darajada o‘tkazish turibman. Do‘stlarim,
borishni rejalashtirdim. Maktabni sinfdoshlarim
esa sog‘inib qolishim aniq. uchun har qanday bilan ajoyib rejalar
imkoniyatlar yaratilgan. qilganmiz. O‘tgan
Ibrohim ABDULLAYEV: yili pandemiya tufayli ta’tilimiz
– Men ta’tilda turli Avvallari “Maktabni zerikarli o‘tgan. Sinfdoshlar bilan
xil to‘garaklarga bitirdingmi, bo‘ldi, ham telefonda hol-ahvol so‘rashdan
bormoqchiman. ertadan ishga chiqasan nariga o‘tmaganmiz. Balki shuning
Basseynda yoki mol boqasan” kabi uchundir, bu yil ta’tilning har bir
suzishni yaxshilab gaplar bo‘lib turardi (katta kuni hozirdan qadrli ko‘rinyapti.
o‘rganmoqchiman. ehtimol bilan hozirgacha
Hatto, hozirdan ingliz tilini bor). Xo‘sh, bugungi Asliddin
va kompyuterda ishlashni kun maktab o‘quvchilari DADAXO‘JAYEV:
o‘rganyapman. Dam olishga 2021-yildagi yoz ta’tilini – Mening rejalarim
keladigan bo‘lsak, dadam qanday o‘tkazishmoqchi? biroz boshqacha.
tog‘li joylarga aylantirgani olib Ushbu savol bilan Toshkent Hujjatlarimni
bormoqchilar. shahrining Mirzo Ulug‘bek Temurbeklar maktabiga
tumanida joylashgan topshirmoqchiman.
18-maktab o‘quvchilariga Shu tufayli asosiy vaqtim
tayyorgarlik ko‘rish bilan o‘tsa kerak.
yuzlandik. Ammo oilaviy dam olish niyatimiz
ham yo‘q emas. Sinfdoshlarimni esa
Abdulloh RAZZOQOV: sog‘inib qolishim, shubhasiz.
– Har kuni matematika,
ingliz tili to‘garaklariga Shahboz NABIYEV:
qatnashib yurgandim. – Kamina yozgi ta’tilni,
Mana ertadan ta’til avvalo, oilam bag‘rida
boshlanadi. Endi o‘zim o‘tkazishni xohlayman.
xohlagancha basketbol, Arab yoki ingliz tilini
futbol to‘garaklariga borsam bo‘ladi. mukammal o‘rganib,
boshqa fanlardan
Filiz BAHODIROVA: bilimimni mustahkamlashni maqsad
– Biz oyim bilan qildim. Shuningdek, sportning
Chorvoqqa dam sambo, kurash turi bo‘yicha
olishga bormoqchimiz, mashg‘ulotlarimni ham davom
undan so‘ng ettiraman. Keyingi o‘quv yili uchun
Andijonga sayohatga kuch to‘plab kelmoqchiman.
ketmoqchimiz.
Yana o‘zimning sevimli Dilrabo TOLIBOVA tayyorladi.
xobbiyim – skripka chalish bilan
shug‘ullanmoqchiman. Bekor
paytlarimda uy ishlarida oyimga
ham yordamlashib turmoqchiman.
14 Zamonaviy ustoz Metod-ko‘mak № 10 (10)-son, 3.06.2021-y.
TARIX FANINI OʻQITISHNING INTERFAOL
METODLARIDAN FOYDALANISH
Ta’limda innovatsion
uslublarni qo‘llash yuqori
samaradorlikka erishishni
ta’minlaydi. Buning uchun
har bir o‘qituvchi yangicha
fikrlashi, tafakkurini
o‘stirishi, pedagogik
texnologiyalarni o‘rganishi,
uning maqsad va vazifalari
nimalardan iborat ekanligini
chuqur bilib olish kerak.
Dars jarayonida o‘quvchilarni
darsga jalb qilish, qiziqtira olish,
tasavvur hosil qilish, ularni faol-
likka, izlanishga undash hamda
mavzu yuzasidan bilim, ko‘nikma
va malakalarini shakllantirishda di-
daktik o‘yinlar, topqirlik mashqlari,
interfaol usullardan foydalanish
muhim ahamiyat kasb etadi.
Didaktik o‘yinlarni o‘tkazishdan
asosiy maqsad o‘quvchida tabiiy
erkinlikni, o‘z guruhida va undan
tashqarida o‘zaro munosabat va
aloqa o‘rnata olishni shakllan
tirishdir. Quyida o‘z tajribamizda
sinalgan topqirlik mashqlarini
ko‘rib chiqamiz:
1-topshiriq: I yo‘nalish:
“Uch bosqichli tashabbus” usuli. 1) Ismoil Somoniy qachon butun
Movarounnahrni o‘z qo‘l ostiga bir-
Tarix fanida, avvalo, tarixiy sanalar, shaxslar va atamalarni bilish juda katta lashtirdi?
ahamiyat kasb etadi. Xotira savodxonligi va eslab qolish qobiliyatining shakllanishi- 2) Safforiylar va somoniylar o‘rta-
ga ko‘maklashadigan ushbu usulda o‘quvchilarga berilgan savollarning javoblari sidagi urush qachon kelib chiqadi?
aks etgan jadval taqdim etiladi. Bu usul mavzuni mustahkamlash jarayonlarida 3) Somoniylar hukmronligi qachon-
qo‘llanilsa, maqsadga muvofiq bo‘ladi. Har bir bosqich alohida savollardan tuzilgan gacha davom etgan?
bo‘lib, javoblar savolning tartib raqami bilan belgilanadi. 4) Somoniy hukmdor Ahmad qa-
chon vafot etgan?
7-sinfning “O‘zbekiston tarixi” 5) Ismoil Somoniy qachon Taroz
darsligidagi “Somoniylar” mavzusi misolida: shahrini zabt etadi?
999-yil (3) 865-yil (4) 888-yil (1) 893-yil (5) 900-yil (2)
Mu’tazid (4) Nasr (2) Ismoil Somoniy (1) Nasr II (5) Amir Ibn Lays (3) II yo‘nalish:
Ustod (3) 1) Kim saroyning maxsus munta-
Hojib (1) Madrasa (5) Xonaqoh (2) Devon (4) zam sarbozlaridan iborat yaxshi qurol-
langan harbiy qo‘shin tuzadi?
№ 10 (10)-son, 3.06.2021-y. Metod-ko‘mak 15Zamonaviy ustoz
2) Qaysi hukmdor Samarqandni 3-topshiriq: “Alfabingo” usuli.
markazga aylantiradi?
Tarix darslaridagi eng katta zanjir
3) Safforiylar hukmdori? – bu atama, sana va tarixiy shaxs
4) Qaysi hukmdor 892-902-yillarda hisoblanadi. O‘quvchi shu uch
hukmronlik qilgan? bir-biridan ajralmas zanjirni uqsa-
5) Kimning davrida Buxoroning gina yaxshi bilimga ega bo‘ladi.
Registon maydonida, amir qasri qar- Biz “Alfabingo” usuli yordamida bu
shisida devonlar uchun saroy qurilib, natijaga erishishimiz mumkin. Bu
mahkama ushbu maxsus binoga usul yordamida o‘quvchi mavzuga
ko‘chiriladi? oid bo‘lgan atama, sana va tarixiy
shaxslarni yaxshi eslab qoladi.
III yo‘nalish:
1) Somoniylar davlati davrida yax- 4-topshiriq:
shi xizmat qilgan sarbozlar qanday
lavozimga ko‘tarilgan? “Ekspert o‘quvchi” usuli.
2) Somoniylar davlati davrida
g‘aribxona, musofirxona qanday atal- Bu usul yangi mavzu bayonida, rishi lozim. Sababi mavzuni mustah-
gan?
3) Mamlakat hayotida din va ilm mavzuni mustahkamlash jarayon kamlash jarayonida har bir guruhga
peshvolari qanday nomlangan?
4) Somoniylar davlati davrida va- larida qo‘llansa, dars jarayoni qiziqarli 2 daqiqadan vaqt ajratiladi. Bu vaqt
zirlik qanday atalgan?
5) Arabcha “o‘rganmoq” ma’nosini tashkil etiladi va o‘quvchilar darsning davomida ular mavzu yuzasidan
anglatuvchi atama?
har bir daqiqasini e’tibor bilan tinglay- xotiralarida saqlangan ma’lumotlarni
2-topshiriq:
di. aytadilar. Bu vaqtda ekspert o‘quv-
“Tanqidiy tahlil” usuli.
Qo‘llash usuli: o‘quvchilar gu- chi agar berilgan ma’lumotlar orasi-
Bu usul muammoli mavzuning ijobiy
va salbiy tomonlarini izohlash davomida ruhlarga bo‘linadi va har bir guruhda da xatoliklar bo‘lsa va uni topa olsa,
qo‘llanilsa, maqsadga muvofiq bo‘ladi.
Bu orqali o‘quvchining og‘zaki nutqi, ekspert o‘quvchi mavjud bo‘ladi. Eks ball o‘sha guruhga yoziladi. Guruhlar
mustaqil fikrlash, tinglash va tahlil qilish
qobiliyati shakllanadi. Muammoning pert o‘quvchi diqqatli va sergak o‘ti- musobaqasi shu tariqa davom etadi.
ijobiy hamda salbiy tomonlarini ko‘ra
olish, vaziyatdan o‘ziga kerakli xulosa 5-topshiriq:
chiqarish o‘quvchining diplomatik va “TTT” (Tushundim, tahlil qildim, topdim) usuli.
boshqaruvchilik qobiliyatini ham shakl-
lantirishga asos bo‘ladi. Ushbu usulda tarixiy ma’lumotlar xato yoziladi. O‘quvchi dastlab ma’lumotni
tushunishi, tahlil qilishi, so‘ng to‘g‘ri javobni topishi kerak.
Qo‘llash usuli: guruhlar tahlil
davomida yurtimizga arablar bosqinin ing 6-topshiriq:
ijobiy tomonlarini (masjid-madrasal ar qu- “Tarixiy bayon” usuli.
rilish, islom dinining kirib kelishi, islom
dinining tarbiyasi), salbiy tomonlarini (sha- Bu mantiqiy fikrlash jarayoni bo‘lib, uning sifati va natijadorligi quyidagi omillarga
har va qishloqlarning, obod dehqonchilik bog‘liq.
vohalarining vayron etilishi, aholidan qim-
matbaho buyumlarning tortib olinishi va 1. Fikrlarning mustaqilligi va ijodkorligi;
hokazo), bosqinning asl mohiyatini bilim
salohiyatlari doirasida xulosalaydilar. 2. Fikrlarning faktlarga asoslanganligi va qiyosiyligi;
3. Fikrlarning kengligi va ishonarliligi;
4. Fikrlarning realligi va haqqoniyligi;
5. Fikrlarning mantiqiyligi va ilmiyligi.
Topshiriqlarni bajarish jarayonida o‘quvchilar o‘zlashtirgan bilimlari asosida kuza-
tish, solishtirish, tahlil etish, umumlashtirish, xulosa chiqarish kabi aqliy faoliyatlarni
bajaradilar.
Komila AQQOʻZIYEVA,
Qashqadaryo viloyati Kitob tumanidagi 1-IDUM tarix fani oʻqituvchisi.
16 Zamonaviy ustoz Metod-ko’mak № 10 (10)-son, 3.06.2021-y.
“Bumerang”
texnologiyasi
Otilgan buyumning otuvchiga qaytib kelishini
ta’minlovchi o‘roqsimon otish quroli “bumerang”
deyiladi. Ta’limda “bumerang” metodining
ma’nosi pedagog tomonidan tashlangan
muammoli masala yoki mavzuning o‘quvchilar
tomonidan o‘zlashtirilgan holda o‘qituvchiga
og‘zaki (yozma) shaklda qaytishini anglatadi.
1. Darsda o‘rganiladigan mavzu- dastlabki guruhlarning barchasidan
ning rejasida 4 ta ichki mavzudan bir nechtadan o‘quvc hilarning ishtirok
iborat bo‘lsa, auditoriyadagi o‘quv etishiga erishiladi. Natijada, butun
chilar ham 4 guruhga ajratiladi. Re- o‘quv materialini yaxlit jamoa bo‘lib
jadagi dastlabki mavzu o‘qituvchi o‘rganish imkoniyati tug‘iladi. Muhimi,
tomonidan tayyorlangan javoblari o‘quvchilarda o‘quv materialini mus-
bilan birinchi guruh o‘quvchilari taqil o‘rgan ish, hamkorlikda ishlash,
ning har biriga taqdim etiladi. Shu bilganlarini boshqalarga tushuntira
tariqa, rejadagi boshqa mavzular bilish ko‘nikma va malakalari shakl
ham javoblari bilan birgalikda o‘zi- lanadi.
ga mos raqamdagi guruhlarning
3. O‘qituvchi tomonidan belgi-
o‘quvchilariga tarqatiladi. Har langan reglamentda mavzuni ja-
bir guruhdagi o ‘quvchilar moa bo‘lib o‘rganish yakunlangach,
o‘zlariga javoblari bi- o‘quvchilar dastlabki guruhlariga
lan taqdim etilgan bitta qaytishadi va savol-javoblar bosh-
mavzuni o‘qituvchi to- lanadi. O‘qituvchining tashkilotchiligi
monidan belgilangan asosida savollar boshqa guruhlar
reglamentda o‘rganib tomonidan bitta jamoaga beriladi.
chiqishadilar. Jamoa ichidan o‘zlari tanlagan bir
o‘quvchi sheriklarining to‘plagan
2. Shundan ke- ballarini yozib, jamlab, natijalarini
yin guruh o‘quvchi- o‘qituvchiga topshiradi. Barcha gu-
lari aralashtirilib, ruhlar shu tarzda savol-javobdan
yangi tarkibdagi 4 o‘tkaziladi. Bunda qo‘yilgan savolga
guruh tashkil etiladi. to‘g‘ri javob bergan o‘quvchiga 3
Bu yangi guruhlarning har birida
№ 10 (10)-son, 3.06.2021-y. Metod-ko’mak 17Zamonaviy ustoz
ball, to‘g‘ri qo‘shimcha qilganga 2 “Bumerang” texnologiyasini
ball, to‘g‘ri replika qilganga 1 ball, o‘tkazish bosqichlari
umuman fikr bildirmaganga 0 ball
qo‘yiladi. 1-bosqich
Trening tinglovchilari 4-5 kishidan iborat kichik guruhlarga bo‘linadi.
4. Har bir guruh mavzu bo‘yicha O‘qituvchi har bir guruh va uning har bir a’zosiga mustaqil o‘rganish,
o‘zlari bittadan savol tuzib, unga fikrlash va yodda saqlab qolish uchun alohida-alohida yozma tarqatma
javob berishni boshqa jamoalar- material beradi. Ularning soni guruhlar va tinglovchilar soniga bog‘liq. Agar
ga taklif etadi. To‘g‘ri javob bergan 4 ta kichik guruh bo‘lsa, umumiy mavzuni 4 ta kichik matnlarga bo‘lgan
jamoaning umumiy baliga 3 ball holda guruhlarga beriladi. Faoliyat samarali bo‘lishi uchun guruhlarga
qo‘shilib, boshqalarga 0 ball qo‘yila- berilgan matndan har bir tinglovchiga ham beriladi. Shunday qilib, 4 ta
di. Hech kim javob bera olmasa-yu, guruh umumiy mavzu asosida 4 xil matnga, har bir tinglovchi esa o‘z
savolni tuzgan jamoaning o‘zi javob guruhiga tushgan matnga ega bo‘ladi.
bersa, ularning umumiy baliga 3 ball
qo‘shib qo‘yiladi. 2-bosqich
Guruhlarga berilgan matnni guruh a’zolari yakka tartibda alohida
5. Endi har bir o‘quvchini baho- o‘rganishlari, eslab qolishlari, keyin esa boshqalarga yoki o‘qituvchiga
lash uchun mavzu bo‘yicha oldin- gapirib berishlari, iloji boricha uni o‘zlashtirib olishlari kerakligi uqtiriladi
dan tayyorlangan test tarqatiladi. va tayyorgarlik uchun matnning katta-kichikligiga qarab 10-15 daqiqacha
Bir guruhning ish natijalarini boshqa vaqt beradi. O‘zi esa guruh va tinglovchilarning ish faoliyatini kuzatadi.
jamoa o‘quvchilari tayyor javoblar
asosida tekshirib, o‘qituvchi tomoni- 3-bosqich
dan taqdim etilgan shkala bo‘yicha O‘qituvchi har bir guruh a’zolaridan oldindan tayyorlab qo‘yilgan raqam
ball qo‘yiladi. lar yozilgan kichik qog‘ozlarni bittadan olishlarini so‘raydi va raqamlar
bo‘yicha yangi guruhlar tuzishlari kerakligini ma’lum qiladi. Masalan,
6. Dars o‘qituvchi tomonidan 1-raqamni olganlar bitta yangi guruh, 2-raqamlilar ikkinchi, 3-raqamlilar
o‘quvchilar ishtirokida mustahkam- uchinchi guruhni, 4-raqamlilar to‘rtinchi guruhni, 5-raqamlilar beshinchi
lanadi va umumlashtiriladi. Guruhlar guruhni tashkil etadi. Guruh a’zolari yangi guruhga o‘zlari bilan o‘rgangan
va o‘quvchilarga to‘plangan ballar matnlarini ham olib o‘tishadilar.
e’lon qilinib, rag‘batlantirish amalga
oshiriladi. Kelgusi dars uchun k erak 4-bosqich
bo‘ladigan topshiriq va vazifalar Raqamlar bo‘yicha yangi guruhlar tuzilganda har bir yangi guruhda
shakllantiriladi. avvalgi guruhlardan bittadan vakillar o‘z-o‘zidan to‘planib qoladi, ya’ni 4
xil matn o‘rganilgan bo‘lsa, bu yangi guruhda har bittasidan bittadan vakil
Mazkur texnologiya bir to‘planadi, umumiy mavzu bo‘yicha 4 tinglovchi va 4 xil matn to‘planadi.
mashg‘ulot davomida
o‘quv materialini chuqur 5-bosqich
va yaxlit holatda o‘rganish, Yangi tuzilgan guruhning har bir a’zosi endi o‘ziga 2 ta vazifa, ya’ni
ijodiy tushunib yetish, erkin o‘qituvchi va o‘quvchi vazifasini oladi va quyidagicha faoliyat ko‘rsatadi:
egallashga yo‘naltirilgan. U 1) o‘qituvchi (o‘rgatuvchi) sifatida, o‘zi avval o‘rgangan materialni gapirib
turli mazmun va xarakterga beradi, o‘zi mustaqil o‘rgangan materialning asosiy joylariga barchaning
(muammoli, munozarali) diqqatini jalb qiladi, boshqa guruh a’zolarining tushunish va o‘zlashtirish
ega bo‘lgan mavzularni qobiliyatlarini tekshiradi.
o‘rganishga yaroqli bo‘lib, 2) o‘quvchi sifatida, guruh a’zolarining navbatma-navbat so‘zlab,
jarayonida, darsdan tushuntirayotgan, gapirayotgan matnlarini eshitadi, tahlil qiladi.
tashqarida turli adabiyotlar, 3) o‘qituvchi esa ularga o‘z matnlarini faqat so‘zlab berishlari kerakligini
matnlar bilan ishlash, uqtiradi va bunga 20 daqiqacha vaqt beradi (matn hajmiga va umumiy
o‘rganilgan materialni mavzuning qiyin yo osonligiga qarab vaqt ajratiladi).
yodda saqlab qolish, so‘zlab Bu bosqichda trening boshlanishida tarqatilgan barcha material ting
bera olish, fikrni erkin lovchilar tomonidan o‘zlashtirilgan hisoblanadi.
bayon eta olish hamda
bir dars davomida barcha (Davomi 18-sahifada)
o‘quvchilarni baholay
olishga qaratilgan.
18 Zamonaviy ustoz Metod-ko‘mak № 10 (10)-son, 3.06.2021-y.
(Boshi 16-17-sahifalarda)
6-bosqich
O‘qituvchi guruhdagilar bir-birlariga o‘z matnlarini
gapirib berib, o‘z matnlaridan kelib chiqqan holda savol-
lar berishlari mumkinligini tushuntiradi. Shunday qilib,
guruh ichida ichki nazorat, ya’ni savol-javob o‘tkaziladi.
Bu esa guruhdagi tinglovchilarning o‘zlashtirish dara-
jasini aniqlashga, bilimini yanada mustahkamlashiga
yordam beradi.
7-bosqich
O‘qituvchi barcha tinglovchilarni yana qaytadan av-
valgi joylariga jam bo‘lish larini so‘raydi, ya’ni o‘quvchilar
yana mashg‘ulot boshlanishidagi guruhlariga ajraladi.
8-bosqich shi kerakligini aytadi va savol tuzishlari
O‘qituvchi auditoriyadagi tinglovchilarning barchasi uchun 5-7 daqiqa vaqt ajratadi.
yozma materiallar bilan tanishib chiqqanligini, ular
haqida to‘liq ma’lumotga ega bo‘lganliklarini hisobga 12-bosqich
olgan holda, har bir o‘quvchidan o‘rganilgan materialni Guruhlar bir-birlariga savollar beradilar,
so‘rashi mumkinligini aytadi. guruhlardagi “hisobchilar” esa guruh a’zo
larining javoblarini yuqorida belgilangan tar-
9-bosqich tibda baholab boradilar. Javoblar to‘g‘ri bo‘lsa,
O‘qituvchi tinglovchilar tarqatilgan o‘quv materialini savol bergan guruh javobni to‘ldirmaydi.
qay darajada o‘zlashtirilganligini aniqlash maqsadida,
o‘quvchilarning nazorat savollariga bergan javoblarini 13-bosqich
reyting ballari orqali baholashini tushuntiradi. Masalan, O‘qituvchi guruh a’zolari to‘plagan ballarni yana
savollarga berilgan javoblar agar to‘liq bo‘lsa – 3 ball, bir marta doskaga yozadi va to‘plangan ballarning
qo‘shimcha qilinsa – 2 ball, o‘tirgan joydan luqma umumiy qiymatini aniqlaydi. To‘plangan ballarning
tashlansa – 1 ball, javob berilmasa – 0 ball qo‘yilishi umumiy qiymati barcha guruh a’zolariga teng bo‘linadi
belgilanadi. (kelishganlik asosida).
Baho sistemasida – to‘liq javob uchun 5 baho,
qo‘shimcha uchun 4 baho, luqma tashlansa 3 baho, 14-bosqich
javob bermasa 2 baho, umuman ishtirok etmasa 1 Har bir o‘quvchiga ballar qo‘yilgach, o‘qituvchi
baho qo‘yishni belgilash mumkin. mashg‘ulotga yakun yasaydi. O‘quvchilarning
Guruh a’zolarining javoblarini yuqorida ko‘rsatilgan faoliyatiga baho beradi, berilgan javoblarga o‘z
tartibda baholash, ballarni qo‘yib borish, umumlashtirish fikrini bildiradi va quyidagi savollar bilan ularga
uchun har bir guruh o‘ziga qatnashchilaridan birini “hi- murojaat qiladi:
sobchi” etib tayinlashi mumkin (“hisobchi” ham davrada – bugungi mashg‘ulotdan nimalarni bilib oldingiz?
bo‘layotgan savol-javoblar muloqotida ishtirok etadi). – nimalarni o‘rgandingiz?
– nimalar siz uchun yangilik bo‘ldi?
10-bosqich – yana nimalarni bilishni istar edingiz?
O‘qituvchi tarqatma materiallar asosida tuzilgan
savollar (5-6 ta) bilan o‘quvchilarga murojaat qiladi 15-bosqich
(savollar iloji boricha hamma matnlarga tegishli bo‘lgani O‘qituvchi o‘quvchilarning javoblarini diqqat bilan
ma’qul, shuningdek, o‘qituvchi auditoriyadagi barcha tinglab, ularga minnatdorchilik bildiradi va darsni
o‘quvchilarni qamrab olishga harakat qiladi). Belgilan yakunlaydi.
gan savollarga javob berish tugagach, o‘qituvchi
d oskaga guruhlar tomonidan to‘plangan ballarni yozadi Naimjon EGAMQULOV,
va mashg‘ulotning keyingi bosqichiga o‘tadi. Jizzax viloyati Zarbdor tumani,
12-umumiy o‘rta ta’lim maktabi
11-bosqich matеmatika va informatika fani o‘qituvchisi.
O‘qituvchi har bir guruhga, o‘z yozma materiallarining
mazmunidan kelib chiqqan holda, bittadan savol tuzi-
№ 10 (10)-son, 3.06.2021-y. O‘quvchi salomatligi 19Zamonaviy ustoz
Ushbu sahifamizda Toshkent shahar 5-sonli
yuqumli kasalliklar shifoxonasi Davolash ishlari
bo‘yicha Bosh shifokor o‘rinbosari, tibbiyot
fanlari nomzodi Nargiza ABDULLABOYEVA bilan
jigar kasalliklarining belgilari, ularni erta aniqlash va
davolash choralari, ushbu jarayonda ota-onalar hamda
shifokorlarning vazifalari xususida suhbatlashdik.
IFLOS
QO‘LLAR
KASALLIGI
– Suhbatimizni bolalar o‘rtasida natijasida yuqadi. Gepa sariq alomatlarsiz kechishi ham
tez-tez uchrab turadigan Gepatit tit A asosan bog‘cha va mumkin. Shunday holatda ota-onalar
A kasalligi haqidagi ma’lumotlar boshlang‘ich maktab bolani o‘z bilganicha davolab, ahvol-
bilan boshlasak. yoshidagi hamda 14 ni yanada og‘irlashtirib qo‘ymasligi
yoshgacha bo‘lgan bo- k erak. Qolaversa, bu boshqalarga
– Virusli gepatitning A turi qadim lalarda ko‘p uchray virus yuqishi xavfini orttiradi.
zamonlardan buyon ma’lum. U o‘tkir di. Bir yoshgacha
yuqumli ichak infeksiyalari guruhiga bo‘lganlarda gepatit – Gepatit A bilan xastalangan
kiradigan virus hisoblanib, iflos qo‘llar A uchramaydi. Saba- bolalarni jismoniy mashg‘ulotlarga
kasalligi deb ham ataladi. Bu bemor bi ularda onasidan jalb etish mumkinmi?
yoki virus tashuvchi qonida uzoq vaqt o‘tgan immunitet bo‘la-
saqlanadi. Uning najasi, peshobi, – Mazkur kasalliking og‘ir shakli-
so‘lagi orqali tashqariga chiqadi va di. Gepatit A ning boshlang‘ich ni o‘tkazgan bemorlar uch oygacha
tarqalishiga sabab bo‘ladi. Gepatit A davrida, ya’ni bemorning badani jismoniy mashqlar, uzoq vaqt yurish
kuz va qish oylarida ko‘p uchraydi. sarg‘aygunga qadar ko‘pincha tash singari bir qator ortiqcha harakatlar-
Kasallikni uy sharoitida o‘z bilganicha xis qo‘yish qiyin bo‘ladi. Binobarin, dan cheklanishi kerak. Shuningdek,
davolash aslo mumkin emas. bemorlar kasallikning eng yuqumli xonadon sharoitida ham ularni to‘g‘ri
davrida kasalxonaga yotqizilmaydi va ovqatlantirish, dam olish uchun qulay
– Kasallikning kelib chiqishi va ulardagi kasallik boshqalarga yuqa- sharoit yaratish, og‘ir jismoniy ishlar-
yuqish sabablari xususida to‘xtalib veradi. Oddiy sanitariya va gigiyena dan ozod etish o‘rinli bo‘ladi.
o‘tsangiz. qoidalariga rioya qilinmaslik oqibatida
virus yanada tez tarqaladi. – Jigarda muammo bo‘lmasligi
– Tozalikka rioya qilmaslik, ovqat uchun qanday qoidalarni tavsiya
lanishdan oldin qo‘llarni sovinlab yuv – Gepatit A ning ilk alomatlari qilasiz?
maslik, virus bilan zararlangan suv qanday namoyon bo‘ladi?
va oziq-ovqat mahsulotlarini iste’mol – Buning yo‘li oddiy, avvalo, shax-
qilish, qaynatilmagan suvni ichish – Gepatit A ning boshlang‘ich davri siy gigiyenaga qat’iy rioya qilish, kun
o‘rtacha 7-10 kun davom etadi. Bu tartibini to‘g‘ri tashkil etish, o‘z vaqti-
davrda bemorlarda sariqlik belgilari da dam olish, meva va sabzavotlarni
paydo bo‘lishidan oldin eti uvushib ko‘proq iste’mol qilish, yog‘li ozuqa-
qaltiraydi, boshi og‘riydi, a’zoyi badani lardan tiyilish, onalar bolalariga o‘z
qaqshaydi, tumov belgilari paydo qo‘llari bilan parhez va shifobaxsh
bo‘ladi, burni bitib tomog‘i og‘riydi, taomlar pishirib berishi, bolalarga tez
madori qurib ishtahasi yo‘qoladi. Bo- tayyor bo‘luvchi fast-food ovqatlar
lalarning yotag‘on bo‘lib qolishi kuzati- bermaslik, gazli suvlar ichirmaslik
ladi. Bunday vaqtda bemorni shifokor maqsadga muvofiq bo‘lardi.
ko‘rigiga olib borish lozim. Kasallik
Anvar QOBILOV
suhbatlashdi.
20 Zamonaviy ustoz Bolalikni eslab № 10 (10)-son, 3.06.2021-y.
“CHAMAN”
raqs to‘garagidan xoreografiya
akademiyasigacha
O‘zbek milliy raqslarining professional ijrochisi, xoreograf- Sharipova, Damira Sagirovan ing ham
pedagog, O‘zbekiston davlat xoreografiya akademiyasi katta hissalari katta.
o‘qituvchisi, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi
qoshidagi San’atshunoslik institutining ikkinchi bosqich tayanch – Shirin Jalilovaning ilmiy va peda
doktoranti Shirin JALILOVA bilan o‘zbek milliy raqs san’ati, gogik faoliyati qanday kechmoqda?
pedagogik faoliyati, ustoz-shogird an’analari haqida suhbatlashdik.
– San’atshunoslik fanlari doktori, pro-
– Raqs bilan shug‘ullanishni qa- bo‘limida, so‘ngra O‘zbek raqs san’ati fessor Muhabbat Tulyaxodjayevaning
chon boshlagansiz? bo‘limida o‘z kasbining ustalaridan ta’lim ilmiy rahbarligida “O‘zbek sahna raqsi”
oldim, raqs sohasi bilan yanada yaqinroq mavzusida ilmiy izlanishlar olib borish
– San’atning mazkur yo‘nalishiga oshno tutindim. bilan birgalikda, O‘zbekiston davlat xo-
bo‘lgan qiziqishimni ko‘rgan buvim yoshli reografiya akademiyasida yoshlarimiz-
gimdan iste’dodimni yanada to‘liqroq – Toshkent davlat milliy raqs va ga “O‘zbek raqsini o‘qitish metodikasi”,
namoyon etishim uchun zarur imko xoreografiya oliy maktabidagi o‘qish “Baletmeysterlik san’ati” fanlaridan dars
niyatlarni yaratib berishga intildi. Mu- jarayonlari, ustozlaringiz va erishgan beraman. Shuningdek, Ziyoda Madrahi-
karrama Turg‘unboyeva, Tamaraxonim yutuqlaringiz haqida nimalar deya ola- mova rahbarligidagi “Bahor raqs” das-
kabi san’atimiz dovrug‘ini olamga yoy- siz? tasida ham ishlayman. Shogirdlarimga
gan insonlarga o‘xshashimni istab, besh Buxoro, Farg‘ona va Xorazm raqslarining
yoshimda “Chaman” raqs to‘garagiga olib – Sakkiz yillik o‘qishni tamomlaganim asosiy harakatlarini o‘rgataman. O‘zbek
bordi. Bu sohani tanlashimdagi ilk qadam dan keyin bu dargohda bakalavriat raqs san’atini o‘rganayotgan talabalarim-
ana shu to‘garakdan boshlangan. bosqichiga o‘qishga qabul qilindim. Bu dan, eng avvalo, bu yo‘nalishning falsa-
yerda tahsil olish men uchun ancha zavqli fasini tushunishni talab qilaman. Buning
– Ushbu to‘garakdagi ijodiy muhit, hamda mas’uliyatli edi. Shuning uchun uchun tarixiy manbalarga, milliy urf-odat,
mahorat darslari, ustozlaringiz haqida ham vujudim quloqqa aylanib, Gorlina qadriyatlarimizga juda e’tiborli bo‘lishlarini
to‘xtalsangiz. Inna, O‘g‘iloy Muhammadiyeva kabi us- uqtiraman. Iste’dodimning, bilimimning
tozlarimning ma’ruzalarini eshitardim. bir qismini ularga berayotganimdan juda
– To‘garakdagi ustozim Azim Azizov 2012-yilda “Xoreografiya jamoasi rah- baxtiyorman.
menga raqs san’atining barcha sir-asror bari”, 2016-yilda “Xoreograf-o‘qituvchi”
larini o‘rgatishga harakat qilgan. Ustozim ixtisosligi yo‘nalishi bo‘yicha magistratu – Farzandini raqs san’ati sohasida
ning har bir fikrini qulog‘imga singdirib, rani tamomladim. Professional raqqosa tarbiyalash istagida turgan ota-onalar-
qo‘llarning yengil va murakkab harakat- lar o‘rtasida o‘tkaziladigan Mukarrama ga qanday maslahat berasiz?
larini diqqat bilan o‘rgandim. O‘quvchilik Turg‘unboyeva nomidagi tanlovda, res
davrimda bironta maktab tadbiri mening publika miqyosidagi boshqa bir qator – Bugun ijod yo‘lini tanlagan yoshlar
ishtirokimsiz o‘tmasdi. Azim Azizovning nufuzli tanlovlarda g‘oliblikni qo‘lga kirit- ning ba’zilari tezda yutuqqa erishishni
o‘rinli maslahati, o‘zimning xohishim va ganman. 2018-yili “Buxoro jilolari” tanlovi xohlayapti. Bu noto‘g‘ri, buni ota-onalar
buvimning ixtiyori bilan xoreografiya bilim ning gran-prisiga sazovor bo‘ldim. Shu tushuntirishi lozim. Zero, ijodkor bo‘lishni
yurtiga o‘qishga topshirganman. Bu dar- kabi yutuqlarga erishishimda Ravshanoy orzu qilayotgan o‘smirlar, zarurat yuzasi-
gohda 8 yil davomida, avvaliga, Balet dan emas, qalb sezgilariga qarab, o‘z
yo‘llarini tanlab olishlari kerak.
Anvar QOBILOV
suhbatlashdi.
№ 10 (10)-son, 3.06.2021-y. Maktab psixologi 21Zamonaviy ustoz
TA’TILGA yumushlar bilan band bo‘lishadi.
CHIQAYOTGAN “Ta’til vaqtida amalga oshirmasam
O‘QITUVCHI- yana qachon vaqt topaman”, degan
PEDAGOGLAR fikr ham yo‘q emas. Ammo shuni tan
UCHUN… olish kerakki, salomatlik eng katta
boylik va u har qanday ishni muvaf-
Bu safargi sahifamizda maktablardagi psixologik faqiyatli amalga oshirishning kafolati
muammolar, ularning sabablari hamda maktab jamoasi bo‘lib hisoblanadi. Shu ma’noda ta’til-
e’tibor qaratishi lozim bo‘lgan muhim jihatlar haqida ga chiqqan pedagog dastlabki ishni
Psixolog-trener, Xalq ta’limi vazirligi bo‘lim boshlig‘i hordiq chiqarishdan boshlashi zarur.
Akobir ABDULLAYEV bergan tavsiyalari bilan o‘rtoqlashamiz. Ayniqsa, yashil tabiat qo‘ynida 10-15
kun dam olish, psixologik charchoqlar-
– Psixologik zo‘riqish va dan faxrlanishni bilmasligi, qo- ni bartaraf qilishning muhim omilidir.
muammolarni yengib o‘tishda mak- niqmasligi. Avvalo, o‘qituvchi mavjud
tab o‘qituvchilariga qanday tavsi- yutuqlaridan faxrlanishni his etishi Badiiy adabiyot mutolaasi. Dam
yalar bergan bo‘lar edingiz? zarur. Agar yutuqlarga erishmagan olish bilan birga, roman, sarguzasht,
bo‘lsa, maqsad asosida rejalar tuzib hajviy yoki fantastik janrdagi badiiy
– Albatta, har qanday psixologik olishi, ko‘proq o‘z ustida ishlashi, kitoblar o‘qish lozim.
muammo uning sababidan kelib chiqib qo‘lga kiritgan yutuqlarini jamlagan
hal qilinishi kerak. Quyida beriladi- holda mulohaza yuritishi kerak. Tabiiy Inson taftini inson oladi. Ya’ni
gan tavsiyalar nafaqat pedagoglar, ki, kasbiy yutuqlar kasbiy qoniqishga uzoq vaqtdan buyon ko‘rishmagan
balki maktab direktorlari, ularning sabab bo‘lib, o‘qituvchining yaxshi yaqinlar, do‘stlar bilan yig‘ilib, yaxshi
o‘rinbosarlari hamda maktab psix- kayfiyat bilan faoliyat olib borishiga damlarni eslab suhbatlashish ham
ologlariga ham tegishli. Chunki bu sharoit yaratadi. sog‘liq uchun foydali.
ta’lim-tarbiyaning sifatiga, pedagogik
jamoaning psixologik salomatligi va pedagogik jamoada hamkasblar Turli terapiya usullari va sport.
jismoniy salomatligiga ta’sir qiluvchi bilan iliq munosabatlar shakllanma- Yoqimli musiqalarni eshitish orqali
omillar sanaladi. Bugungi kunda qand ganligi. Bu masalada videoseminarlar, musiqa terapiya, tabiat qo‘ynida rasm
kasalligi, oshqozon-ichak, nevroz, ko‘z onlayn treninglar, maxsus kitoblar chizish orqali art terapiya usullaridan
kasalliklari psixologik holat bilan ham ko‘p. O‘qituvchi ulardan foydalanib, foydalanish, shuningdek, ekstremal
bog‘liqligi sir emas. Shu sababli mak- bu boradagi shaxsiy ko‘nikmalarini sport bilan shug‘ullanish kerak. Aynan
tabdagi psixologik muhitni yaxshilash rivojlantirishi zarur. Shundagina u sport bilan shug‘ullanish kishida
muhim ahamiyatga ega. o‘quvchi, ota-onalar va hamkasblari a drenalin ishlab chiqarib, psixologik
bilan ruhiy zo‘riqishlarsiz faoliyat yu- tetiklikning oshishiga sabab bo‘ladi.
– Psixologik zo‘riqish va ritib, ta’limning samarali bo‘lishiga
muammolarning sabab va omillari hissa qo‘sha oladi. Eng muhimi, bir-birlariga nisbatan
hamda ular bilan bog‘liq tavsiyalar e’tiborli, iltifotli bo‘lishlari, bir-biridan
quyidagilar: Yana bir tavsiya, maktab direk- maqtovlarni qizg‘anmasligi, muammo-
tori, uning o‘rinbosarlari va maktab lari yuzasidan bir-birini tinglashlari, dal-
o‘qituvchida o‘z ishiga qiziqish- psixologi o‘qituvchilarning kayfiyatini da bo‘lishlari kerak. Bu jamoani ahil va
ning yo‘qligi. Ushbu holatda o‘qituvchi kuzatishlari kerak, shunga asosan mustahkam qilish bilan birga, o‘qituv
faoliyatining ijobiy tomonlariga, qu- nizoli yoki tushkun holatlarni aniqlab, chilardagi psixologik muammolarni
layliklariga, tanlagan sohasi jamiyat ularni bartaraf etish uchun individual oson hal qilishga yordam beradi.
uchun muhim ekanligiga yosh avlod- yoki jamoaviy mashg‘ulot va seminar-
ning kelajagini yaratuvchi mutaxassis treninglar, shuningdek, ko‘ngilochar Dilshod IBODULLAYEV
sifatida qarab, undan faxrlanish orqali dasturlarni o‘tkazishlari kerak. tayyorladi.
o‘z ishiga qiziqish uyg‘otishi kerak.
Agar o‘qituvchi o‘z ishiga qiziqmasa, – Ta’tilga chiqayotgan o‘qituv-
demak, u boshqa sohada ishlagani chi-pedagoglar o‘zlaridagi psixo
ma’qul. Bu bilan u ortiqcha psixo logik tetiklik, energiyani tiklashlari
logik muammolardan xalos bo‘lib, uchun nimalarga ahamiyat qara
o‘zi qiziqqan boshqa sohada muvaffa tishlari kerak?
qiyatga erishishi mumkin.
– Tabiat qo‘ynida bo‘lish. Ko‘p
o‘qituvchining faoliyatida yu- hollarda o‘qituvchilar ta’tilda ham
tuqlari yo‘qligi yoki mavjud yutuqlari muayyan rejalarga ko‘ra kattaroq
22 Zamonaviy ustoz Satira № 10 (10)-son, 3.06.2021-y.
sMaarEgmsuhazmtanasitnhgti
Eshmat Mamat bo- Yigit hayajonlanib, kalovlanib qoldi. Chunki
laligida bobo-buvisi- doim atlas ko‘ylak kiyib qo‘shiq aytadigan bu
dan va ota-onasidan san’atkorni televizorda bir-ikki marta ko‘rgan
juda ko‘p ertaklar eshitardi. edi.
Maktabda Diyora opa ham
xalq og‘zaki ijodining nodir – Ha, ha, bilaman, siz el tanigan, umidli
namunalaridan aytib berar- yosh ijodkorlardansiz, – dedi Eshmat biroz
di. Bu ayol muallima emas, dadillanib.
kutubxonachi edi. Ammo bi-
ror o‘qituvchi kelmay qolsa, – Juda to‘g‘ri baho berdingiz. Lekin yanada
o‘rniga dars o‘taverardi. Uning mashhur bo‘lmoqchiman. Menga bitta zo‘r
darslari qiziqarli ertaklardan
iborat bo‘lardi. Ana shunday she’r kerak. Uni sizdan qa-
muhitda kamolga yetgan Esh- chon olsam bo‘ladi? Xizmat
mat katta bo‘lib, umidli shoir- haqingizni yaxshi to‘layman.
lardan biriga aylandi. Buyuk Homiylarim anchagina
uztozlarining etagidan tutib, baquvvat, – dedi qiz.
to‘rt-beshta kitob chiqardi.
Anchagina muxlislarga ham Eshmat Mamat ham
ega bo‘ldi. she’rlari qo‘shiq bo‘lishini
Kunlarning birida shoirga chin dilidan xohlar, bu ish
notanish raqamdan qo‘ng‘i uni mashhurlikka erish
roq bo‘ldi: tirishini bilardi.
– Mening ismim Osmonda
xon, estrada xonandasiman, – Tushunarli, qanday
eshitgandirsiz? – dedi salom- mavzulardagi she’rlar sizni
alikni ham unutib qo‘ygan suh- o‘ziga tortadi? – dedi yigit
batdosh mayin ovozda. quvonganini yashirolmay.
– Farqi yo‘q, yaxshi
qo‘shiq bo‘ladigan she’r
bo‘lsin. Hozir ko‘pchilik
sevgi-muhabbat haqida
kuylayapti. Balki siz ham
shu mavzuda yozib be-
rarsiz?
– Yaxshi, – shirin en-
tikdi shoir. – Ertaga soat ikki-uchlar atrofida kel-
sangiz, o‘zingiz istagan she‘rni tayyor holatda olib
ketasiz.
Eshmat Mamat atlas ko‘ylakli, sochi taqimini
o‘pgan, milliy do‘ppisi yarashib turgan Osmonda
xonni ko‘z oldiga keltirdi-da, kechasi bilan ijod
qildi. Uyini kuldonga aylantirgancha, ikki quti siga
retni chekib tugatgach, tongga yaqin “Muhabbat”
nomli she’r paydo bo‘ldi. Uxlab qolib, ishga kech
kelgani uchun bosh muharrirdan qattiq dakki eshit
№ 10 (10)-son, 3.06.2021-y. Satira 23Zamonaviy ustoz
di. Ammo kayfiyati yaxshi bo‘lgani ko‘zoynak taqib olgan edi. Eshmat ta tadbirkorman. O‘sha o‘qimishli
bois, uning gap-so‘zlariga e’tibor endi avvalgiday hayajonlanmas, olimlaringdan hech ham kam joyim
bermadi. o‘zini hamkorini kutayotgan ishbi- yo‘q! – dedi otam.
larmonday his etardi.
Kelishilgan vaqtdan ancha – Ashulachi bo‘lmoqchiman, –
o‘tgach, qiz qo‘ng‘iroq qildi va tahri – Salom! – qiz ko‘zoynagini yech dedim men janjalning oldini olish
riyat binosining yonida turganini may she’rni olib, o‘qiy boshladi. – Bu uchun.
aytdi. Eshmat yana bir bor oynaga nimasi? Yana tushunarsiz so‘zlar!
qarab, bo‘yinbog‘ini to‘g‘riladi. Gel- Bo‘lmaydi! She’r o‘zbek tilida, ohan- – Yo‘q, yo‘q, to‘yma-to‘y yurib,
langan sochini siladi. Besh marta gi turklarniki bo‘ladi. Oxirida “oh birovlarning bepisandlarcha uzat-
atir sepib, tashqariga qarab yo‘l oldi. shibidam-shibidam, vah-vah!” degan gan pullariga qo‘l uzatib yurasanmi?
Uni ko‘chada Osmondaxon sabr joyi bo‘ladi. Undan tashqari, bir marta qo‘shiq
sizlik bilan kutib turardi. Qiz oynayi aytganingni eshitmaganman. Bunga
jahonda ko‘ringaniday, shoirning – Osmondaxon, siz maktabda ovoz kerak, – dedi onam.
tasavvuridagiday emas, tor shim, a dabiyot fanidan qanday o‘qigan-
kalta kofta kiyib olgan, yoyilgan siz? – dedi Eshmat Mamat fig‘oni fal- – Ovoz nimaga kerak. Qo‘shig‘i xit
sochlari uch xil rangga bo‘yalgan akka chiqqanini bildirmay. – Alisher xonandalarning ashulasiga og‘zingni
edi. Yuziga upa-elik chunonam Navoiyni, Pushkinni, G‘afur G‘ulom- qimirlatib tursang bo‘ldi, qarsaklar,
chaplangan, qosh-ko‘zlar malla ni, Abdulla Qodiriyni bilasizmi? olqishlar seniki bo‘ladi. Yulduzga
rangda, lab havorangda, quloqlar aylanishing uchun kerak bo‘ladi-
esa qo‘sha-qo‘sha taqinchoqlar bilan – Albatta, bolaligimdan juda gan mablag‘ esa bu men uchun
bezalgan. zamonaviyman. Maktabga borish m uammo emas, – dedi otam.
bahonasida uydan chiqib, uch-to‘rt
– Salom, – dedi qiz shoirga ola o‘rtog‘im bilan Alisher Navoiy kino Keyin qiz juda bandligini bahona
qarash qilib. Esankirab qolgan Esh- teatriga, G‘afur G‘ulom, Abdulla Qo- qilib shoir bilan xayrlashar ekan,
mat hayron holatda alik oldi. diriy bog‘iga borardim. Adashma- ertaga shu vaqtda kelishini, iloji
sam, 7 yoki 8-sinfdaligimda yigitim bo‘lsa, o‘zi haqidagi ma’lumotlar-
– Qani she’r? bilan Pushkinning haykali ostida ni gazetasiga chiqarishi kerakligini
Eshmat she’rni ko‘rsatib, o‘qib suratga tushganman. aytdi.
berdi. Qizning afti bujmaydi. Burni
jiyrildi. Keyin: – Meni tushunmadingiz, bu in- Eshmat Mamat g‘alati bir holatda
– Siz o‘zi shoirlikka o‘qigan- sonlarning shaxs sifatida kimligini uyiga kirib keldi. Rafiqasi pishirgan
misiz? Sizda kasb etikasi bormi? bilasizmi? taomlarni maqtab tanovul qildi. Far-
She’ringizni qarang! – deb tirnog‘i zandlari bilan yarim oqshomgacha
yarim metr keladigan barmog‘i – Shoir yigit, meni so‘roq qilyap- o‘ynadi. Ular uyquga ketishi bilan
bilan qog‘ozning bir uchidan ush- sizmi? Hattoki, o‘qituvchilarimning ijod stoliga keldi-da, chamasi, bir
ladi. – “Iztirob”, “uqubat”, “hajr”, savollariga javob bermaganman. soat qog‘oz qoraladi. Saviyasi va
“fig‘on”, “falak”, “gardish”, “shafaq”. Haddingizdan oshmang. bo‘shroqqina bir narsa chiqdi. Ertasi
Bu so‘zlarni aytolmayman. Boring, kuni uni olib xonandaning yoniga
boshqatdan yozib bering. Pulidan Og‘izdagisi og‘zida qolgan bordi. Osmondaxonning xursand
ko‘nglingiz to‘q bo‘lsin. Va’dan- E shmat vaziyatni yumshatish uchun: bo‘lganini ham, ensasi qotganini
gizning ustidan chiqing-da, endi. ham bilib bo‘lmasdi. U salom-alik-
Eshmat Mamat ijod namuna – Uzr, shunchaki, sizning mux- siz shoirn ing qo‘lidan she’rni yulib
sini ilk marta xonandaga bergandi. lisingiz va bir ijodkor sifatida shu olib, sochini to‘g‘rilagancha ovoz
Uning bunaqa g‘azabnok so‘zlaridan sohani qanday tanlaganingizni chiqarib o‘qidi:
bildiki, qandaydir qovun tushirgani so‘ramoqchi edim, – dedi. Shundan
aniq. G‘azabni sukut yengar qabili- so‘ng xonandaning chehrasi biroz Dugonamning to‘yi bo‘ldi, kech
da indamadi. Sekingina xayrlashib, yorishib, sekin so‘zlay boshladi. kuzda,
ishxonasiga ketdi. U ning gaplariga qaraganda, mak-
Shoir bu safar xayoliy Os- tabni tamomlaganidan keyin otasi Havo juda sovib ketgan pallada,
mondaxonni emas, uning so‘zlari unga aytgan oliygohiga o‘qishga Chiroyli bir yigit keldi yonimga,
va beradigan pullarini o‘ylab o‘rta- kirgizib qo‘yishga quvvati yetarli Paltosini tashlab qo‘ydi yelkamga
cha she’r yozdi. Ketar chog‘ida qiz ekanini aytibdi. Onasi esa buning Oh, shibidam-shibidam, vah-vah!
“endi men kelmayman, siz borasiz”, maktabda tuzuk o‘qimaganini, yosh – O‘, juda yaxshi, mana shunday
degani uchun she’rni olib, kelishil- bo‘lsa ham har qanday ro‘zg‘orni ajoyib she’rni yozish qo‘lingizdan
gan joyga yo‘l oldi. Sigaret va ayol- uddalashini e’tirof etib, turmushga kelar ekan-ku! – dedi qiz sevinib.
lar atri buruqsab turgan ofisga kirib uzatish kerakligini aytibdi. Keyin sumkasidan bir dasta pul olib,
borganida, xonanda kompyuterda shoirga uzatdi.
o‘yin o‘ynayotgan ekan. U kechagi- – Iye, nimaga unday deysan? – Qo‘yavering, – dedi Eshmat
day, faqat boshqacha yarimta kofta Shuncha o‘g‘limning ichida bir dona Mamat Osmondaxonga jiddiy qa-
bilan etagi qiyshiq yubka kiygan, qiz. O‘qisin, odam bo‘lsin! – dedi rab. – Menga pul kerak emas.
yuzining yarmini egallagan qora otam. Va’damni, bajardim, xolos. Faqat
iltimos, qo‘shig‘ingizning mat-
– O‘qimagan kishi odam ni meniki ekanligi o‘rtamizda sir
bo‘lmaydimi? Unda men kimman. bo‘lib qolsin.
O‘zingiz-c hi? O‘qimagansiz-ku, –
dedi onam. Kamtar MUALLIF.
– Lekin, men miyasi butun kat-
24 Zamonaviy ustoz Maorif tarixi № 10 (10)-son, 3.06.2021-y.
Xonliklar davrida ta’lim
Ma’lumotlarga qaraganda, Markaziy Osiyo xonliklari davrida
ta’lim-tarbiya muammolari bilan maxsus shug‘ullanuvchi
mutaxassislar, olimlar bo‘lmagan. Lekin davrining ilg‘or kishilari
o‘z ma’rifiy qarashlari asosida ta’lim-tarbiyani rivojlantirgan.
Xususan, otinlarning uylarida xususiy
ta’lim muassasalari tashkil qilingan.
Bunday maktablar muayyan bir o‘quv
rejasi va dasturi asosida faoliyat
yuritmagan. Aksincha, darslarning
samarali amalga oshirilishi muallimaning
bilim darajasiga bog‘liq hisoblangan.
Ularning chuqur bilimi, namunali xulqi
va turmush tarzining o‘zi qizlarga ustozlik
qilishga yetarli asos bo‘lgan.
Jahon Otin Uvaysiyning onasi Chinnibibi va dilkash asarlarning ma’no-mazmunini
ham davrining ma’rifatli va savodxon shogirdlariga tushuntirgan. Qizlarni
ayollaridan bo‘lganligi tufayli xususiy maktab turmushga tayyorlash, ularning ruhiyatini
ochib, unda qizlarga ta’lim bergan. O‘quvchilar bekalikka moslash haqida qimmatli fikrlarini
sinflarga bo‘linib emas, balki o‘qitiladigan aytib, nazokat va nafosatdan ta’lim bergan.
kitoblarni o‘zlashtirish darajasiga qarab Talabalarini tez fikrlashga, chiroyli so‘zlashga
guruhlarga bo‘lib o‘qitilgan. Shuningdek, o‘rgatish maqsadida chiston-topishmoqlar
qizlarga kashta tikish, uy-ro‘zg‘or tutish, yaratgan. Uvaysiyning faoliyatida ayollar
muomala madaniyati o‘rgatilgan. savodxonligini oshirish, aqliy tarbiya, musiqa
san’ati, qobiliyatli qizlar bilan ish usullari
Jahon Otin oila a’zolarining ta’sirida alohida o‘rin tutgan. Qizlarga boshlang‘ich
ko‘proq mutolaaga berilgan. O‘zbek, tojik va ta’lim berar ekan, ularga bilim o‘rgatish go‘zal
ozarbayjon allomalarining asarlarini o‘qib, xat- hayotga erishishning birdan bir yo‘li, deb
savodini chiqargan. Shundan so‘ng, dastlab hisoblagan. Shuning uchun ham bitiruvchilari
onasining maktabida yordamchi, keyinchalik orasidan ko‘plab oqila va bilimdon qizlar
mustaqil ravishda o‘qituvchilik qilgan. Qizlarni yetishib chiqqan.
mutlaqo notanish bo‘lgan arab grafikasida
o‘qitish va yozishga o‘rgatish nihoyatda qiyin Umri Marg‘ilon hamda Qo‘qonning iste’dodli
kechgan. Ammo Uvaysiy bilimdon muallima adib va shoirlari davrasida o‘tgan Jahon Otin
sifatida ta’lim-tarbiya sohasida o‘ziga xos Nodiraning eng yaqin kishisi, suhbatdoshi,
ilg‘or usullarni qo‘llagan va darslarni berilgan sirdoshi bo‘lgan. Uvaysiy Umarxon saroyida
vazifani o‘qitib ko‘rish hamda yangi topshiriq shoir sifatida she’r san’atidan, musiqadan
berishdan boshlagan. Shogirdlari bilan muallimalik qilgan. Shogirdlarida ezgulik,
o‘zbek, tojik mumtozlari, ayniqsa, Jomiy, vafodorlik xislatlarini tarbiyalashda chiston,
Fuzuliy asarlarini o‘qib, tahlil qilgan, ularning muammo, muyashshah kabi adabiy janrlardan
she’riyatga oshno bo‘lishiga ko‘mak bergan. keng foydalangan.
O‘zi yaratgan inson taqdiri, shaxs erki va
ma’rifatparvarlik g‘oyalari singdirilgan latif Anvar QOBILOV
tayyorladi.
№ 10 (10)-son, 3.06.2021-y. Sport 25Zamonaviy ustoz
Mamlakatimizda har
qanday musobaqada yuqori
o‘rinlarni egallashga qodir
bo‘lgan sportchilar kamol
topmoqda. Ulardan biri og‘ir
atletika bo‘yicha o‘tkazilgan
II o‘smirlar Olimpiya o‘yinlari
va yoshlar o‘rtasida tashkil
etilgan chempionatda barcha
raqiblarini ortda qoldirib,
jahon chempionligini
qo‘lga kiritgan Adhamjon
ERGASHEVdir. Namangan
viloyati Yangiqo‘rg‘on
tumanida tug‘ilgan
bu taniqli polvonimiz
tahririyatimizning mehmoni
bo‘ldi.
KEYINGI BEKAT TOKIO OLIMPIADASI
– Adhamjon, eng avvalo, sport- xulosa chiqarish va xatolarni takror-
ning og‘ir atletika turi haqida qis- kuzatib borar edim. Ularning og‘ir- lamaslikni o‘rgatgan. Ustozimning
qacha ma’lumot bersangiz. og‘ir toshlarni ham ko‘tarayotganli ishonchini oqlash uchun astoydil
gini ko‘rib, hayratim oshardi. Nahotki harakat qilardim va o‘smirlar o‘rta-
– Bu sport turi qadimda shakl- odam shuncha og‘irlikni ko‘tara olsa, sidagi musobaqalarda, mamlakat
langan bo‘lib, rasmiy musobaqalar deb hayron qolardim va o‘zim ham birinchiliklarida g‘olib bo‘lishga inti-
ilk marta 1860-yilda AQShda o‘tka- tosh ko‘tarishga harakat qilardim. lardim. U kishining o‘gitlariga amal
zilgan. Shundan so‘ng, 1896-yil- Ana shu paytlarda og‘ir atletikachi qilib erishgan muvaffaqiyatlarim tu-
da b irinchi Yevropa chempionati, bo‘laman, degan maqsad shakllan- fayli 2014-yilda O‘zbekiston terma
1898-yilda birinchi jahon chem gan. jamoasiga qabul qilindim.
pionati bo‘lib o‘tgan. Shtangani
ikki qo‘llab dast, ya’ni to‘xtatmay – Birinchi mashg‘ulotingiz, – Bugun siz katta muvaffaqiyat-
bir harakatda hamda siltab (avval sportdagi birinchi murabbiyingiz ga erishgan, mashhur sportchisiz.
ko‘krakka, keyin yuqoriga) ko‘tarish xususida fikrlaringizni bilmoqchi Xo‘sh, oldingizga qo‘ygan navbat-
og‘ir atletikaning asosiy mashqlari edik. dagi asosiy maqsadingiz nima?
hisoblanadi. Og‘ir atletika to‘garagi
1917-yilda Toshkent shahrida ochil- – Ilk mashg‘ulotim 2011-yilda – Sportchi erishayotgan yutuqlari
gan. O‘zbekiston Og‘ir atletika fede Namangan viloyati Yangiqo‘rg‘on dan sarmast bo‘lmasligi kerak.
ratsiyasi 1992-yilda o‘z faoliyatini tumanidagi sport maktabida Elmurod Rag‘batlar va mukofotlardan taltayib
boshlagan bo‘lib, Xalqaro Og‘ir atleti- Yakubjonov murabbiyligi ostida ketmasligi shart. Bu e’tibor sportchini
ka federatsiyasi – IWF hamda Osiyo boshlangan. Shu inson menga yanada kuchli bo‘lishga, ishtiyoqini
Og‘ir atletika federatsiyasi a’zosi. og‘ir atletikaning sir-asrorlarini puxta oshirishga xizmat qilishi lozim. Yu-
o‘rgatishga harakat qilgan. Ustozim tuqlar bilan to‘xtab qolishga haqqimiz
– Og‘ir atletikaga qiziqishingiz- shogirdlarini o‘z ortidan ergashtiri- yo‘q. Aksincha, ular bizga qo‘shim-
ga kim sababchi bo‘lgan? shi uchun hamisha harakatda, izla- cha kuch bag‘ishlashi zarur. Kela-
nishda bo‘lardi. Har bir mashg‘ulotni jakda bundan-da katta g‘alabalarga,
– Sportning ushbu yo‘nalishini nazariy bilimlarga tayanib, qiziqarli yutuqlarga erishishimiz lozim. Ayni
tanlashimda otamning hissasi katta usullardan foydalangan holda o‘tar- paytda, Tokio Olimpiada o‘yinlarida
bo‘lgan. U kishi og‘ir atletikachilar di. Murabbiy o‘zining yaxshi nasi- O‘zbekiston sharafini munosib hi-
ning mehnatini, faoliyatini maqtab, hatlari bilan kamchiliklardan to‘g‘ri moya qilish haqida o‘ylayapman. Bu
ular haqida hamisha ijobiy fikr bildir- yo‘lda murabbiylarim bilan tayyorgar-
gan. Otam men uchun doimo na- lik ko‘rib, tinimsiz mehnat qilyapman.
muna bo‘lganligi bois, gap-so‘zla- Oldinda turgan ushbu musobaqada
rini qadrlab, nasihatlariga quloq vatanimiz bayrog‘ini balandlarga
tutganman. Shuning uchun ham ko‘tarishni niyat qilganman. Va men
og‘ir atletikaga nisbatan qiziqishim bu niyatimga erishaman.
ortib boravergan. Oynai jahonda
namoyish etilgan musobaqalar va Anvar QOBILOV
uchrashuvlarning deyarli barchasini suhbatlashdi.
26 Zamonaviy ustoz Русскоязычная планета № 10 (10)-son, 3.06.2021-y.
Склонение местоимений
(Olmoshlarning turlanishi)
Olmoshlarni turlanishi – у его были закрыты. Хозяин сел перед им, минуту
bu ularning kelishiklar bo‘yicha o‘zgarishidir: глядел на его молча». А.П. Чехов
1 лицо Tekshirib ko‘ramiz:
Грусть подкрадывалась к кому? – к ней (jenskiy rod,
Падеж Вопрос Единственное Множественное uni) – Дательный падеж, 3 лицо, единственное число.
число число Овладела кем? – ею (jenskiy rod, u bilan) – Твори-
тельный падеж, 3 лицо, единственное число.
И.п. кто? я мы Близко от кого? – от нее (jenskiy rod, undan) – Ро-
дительный падеж, 3 лицо.
Р.п. кого? меня нас Глаза у кого? – у него (mujskoy rod, uning) – Роди-
тельный падеж. 3 лицо, единственное число.
Д.п. кому? мне нам Сел перед кем? – перед ним (ular oldida) – Твори-
тельный падеж, 3 лицо, единственное число.
В.п. кого? меня нас Глядел на кого? – на него (mujskoy rod, uni) –
Винительный падеж, 3 лицо, единственное число.
Т.п. кем? мной нами
П.п. o ком? обо мне o нас
2 лицо Вопрос Единственное Множественное 3-topshiriq
число число Yoz falida dala-hovlida hordiq chiqargan
Падеж кто? ты вы qizchaning o‘z nomidan yozgan xatini to‘ldiring.
кого? тебя вас На каникулах (кто?) … жила в деревне. Там (у
И.п. кому? тебе вам кого?) … было много подруг. (Кому?) … жилось очень
Р.п. кого? тебя вас хорошо. Подруги (кого?) … любили. Только один раз
Д.п. кем? тобой вами (с кем) … поссорилась Лена Огонькова.
В.п. o ком? o тебе o вас
Т.п. Kalit olmoshlar: со мной, у меня, я, мне, меня
П.п.
3 лицо
Падеж Вопрос Мужской Средний Женский Множеавенное
род род род число
И.п. кто? он оно она они 4-topshiriq
Jadvaldagi xatoni top:
Р.п. кого? его его ее их
Д.п. кому? ему ему ей им Ед. ч. Мн.ч.
я ты
В.п. кого? его его ее их 1 лицо вы мы
2лицо они
Т.п. кем? им им ею ими 3 лицо он она оно
П.п. o ком? o нем o нем o ней o них
1-topshiriq 5-topshiriq
Olmoshlarni zarur kelishikka qo‘yib,
Olmoshlarni matnning mos joylariga qo‘ying:
sonini aniqlaymiz. Мама! …(И.п.) ласковая и добрая. …(Т.п.) всег-
да легко и весело. Спасибо …(Д.п.) за тепло. Будь
подошел к (он) посмотрел на (они) внимательнее к маме. Заботься …(П.п.), береги …
(В.п.). …(И.п.) заслужила это.
возвратился с (она) позвонил (она) Kalit olmoshlar: она, с нею, ей, о ней, ее, она
поздравляю (он) отвечал (они)
Подошел к кому? – к нему (mujskoy rod, unga) – “Да” (ha) o’yini
Дательный падеж. 3 лицо, единственное число.
Или нет, или да, а не знаешь – беда.
Посмотрел на кого? – на них (ularni) – Винитель- Местоимение – часть речи? (Да)
ный падеж, 3 лицо, множественное число. Личные местоимения единственного числа скло-
няются? (Да)
Возвратился с кем? – с ней (jenskiy rod, u bilan) – Личные местоимения множественного числа
Творительный падеж, 3 лицо, единственное число. склоняются? (Да)
Предлоги с местоимениями пишутся слитно? (Нет)
Позвонил кому? – ей (jenskiy rod, unga) – Датель- Мы, вы, они – это местоимения единственного
ный падеж, 3 лицо, единственное число. числа? (Нет)
В русском языке шесть падежей? (Да)
Поздравляю кого? – его (mujskoy rod, uni) – Роди- Услышим скоро мы звонок? (Нет)
тельный падеж. 3 лицо, единственное число. Пора заканчивать урок? (Да)
Отвечал кому? – им (ularga) – Дательный падеж, Dilshod IBODULLAYEV tayyorladi.
3 лицо, множественное число.
2-topshiriq
Xatolarni to‘g‘rilang:
«Каштанка осталась одна. Грусть подкрадывалась
к ей незаметно и овладела нею постепенно. Вдруг
близко от ее раздался крик. Гусь сидел на полу. Глаза
№ 10 (10)-son, 3.06.2021-y. The English language world 27Zamonaviy ustoz
PRESENT SIMPLE TENSE
(Hozirgi oddiy zamon)
Hozirgi oddiy zamonda gaplarning inkor (negative) Hozirgi oddiy zamonni yanada yaxshiroq tushunish
uchun quyidagi jadvalni ko‘rib, taqqoslab olishingiz mum-
shakli “to do” yordamchi fe’lidan keyin “not” inkor yuk- kin.
lamasini qo‘yish orqali yasaladi. Biroq III shaxs birlikdagi
(he/she/it) asosiy fe’lning -s qo‘shimchasi (works, goes)
“do” ga qo‘shiladi va asosiy fe’l infinitive (work, go) ho-
latiga qaytadi. “Do” yordamchi fe’lining oxiri “o” harfi
bilan tugagani uchun -s qo‘shimchasi -es ga aylanadi
va “does” hosil bo‘ladi.
Qisqartmasi: do + not = don’t/does + not = doesn’t Exercise 1.
Berilgan gaplarga qarang. To‘g‘ri javobni tanlang.
S + don’t/doesn`t + verb + object ... 1. I don’t/doesn’t like an ice cream.
2. Do/Does she live in London?
I + don’t + like + tea. 3. Tom and Bill don’t/doesn’t do exercise.
She + doesn`t + like + tea. 4. My brother don’t/doesn’t work in a bank.
5. Do/Does you wash your face every morning?
So‘roq gaplarni yasashda “to do” yordamchi fe’li
(III shaxs birlikda “does”) egadan oldinga o‘tkaziladi. Exercise 2.
Mick haqida berilgan matnni o‘qing. Nuqtalar o‘rniga
Do/does + S + verb + object? qavslarda berilgan so‘zlarni shaxs-songa moslab qo‘ying
va gaplarni tarjima qiling.
Do + you/we/they/l + like + tea?
Does + he/she/it + like + tea? Mick ………(live) in America, but he ……..(to be) from
Germany. His father ………(to be) American. His mother
……..(to be) German. Mick ………..(speak) English, but
he ……….(do not/does not) speak German. He and his
father often …………(play) football. They ……….(do not/
does not) like to go swimming, because Mice ………(do
not/ does not) know how to swim. He and his mother……..
(watch) TV every night.
Uyga vazifa
Berilgan gaplarning inkor hamda so‘roq shaklini
y asang. Masalan, I like to play football – I don’t like to
play football – Do you like to play football?
1. We always drink coffee in the morning.
2. My friends live in Tashkent.
3. Tom always reads a book, because he likes reading.
4. My mother drive a car every day, she knows how
to drive.
5. You go to school at 8 o’clock.
O‘tgan sonda berilgan uyga vazifaning
to‘g‘ri javoblari:
1. Listen. 2. Cooks. 3. Eats. 4. Drink.
5. Write. 6. Drive. 7. Reads.
Noilaxon AHADOVA tayyorladi.
28 Zamonaviy ustoz Obuna – 2021 № 10 (10)-son, 3.06.2021-y.
Diqqat! Diqqat!
2021-yil uchun “Zamonaviy ustoz” 2021-yil
gazetasiga obuna davom etmoqda. uchun
Bizni tanlang, aslo adashmaysiz! “Zamonaviy ustoz”
gazetasiga obuna
3 OYGA – 98 437,5 so‘m. (QQSsiz) OBUNA INDEKSI: – 425
6 OYGA – 196 875 so‘m. (QQSsiz) davom etmoqda.
Siz gazetaga “O‘zbekiston pochtasi” AJ “Matbuot tarqatish” filiallarining quyidagi telefon Har doim biz bilan qoling!
raqamlariga murojaat etish orqali istalgan hududiy bo‘limdan obuna bo‘lishingiz mumkin!
Bizni tanlang,
Toshkent shahar Buxoro viloyati aslo adashmaysiz!
(0371) 233-73-56 (0365) 228-48-93
3 OYGA – 98 437,5 so‘m. (QQSsiz)
Toshkent viloyati Xorazm viloyati 6 OYGA – 196 875 so‘m. (QQSsiz)
(0371) 208-57-67 (0362) 228-51-71
Murojaat uchun telefon:
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Surxondaryo viloyati (71) 209-93-39.
(0361) 222-14-43 (0576) 223-14-49
Obuna indeksi: – 425
Andijon viloyati Samarqand viloyati
(0374) 223-26-24 (0366) 229-49-27, 229-51-16 Siz o‘z hududingizdagi istalgan
“Matbuot tarqatuvchi” AJ bo‘limi orqali
Qashqadaryo viloyati Farg‘ona viloyati gazetamizga obuna bo‘lishingiz mumkin!
(0375) 221-04-62 (0373) 244-47-79
Toshkent viloyati
Jizzax viloyati Sirdaryo viloyati (0371) 233-13-04
(0372) 226-38-60 (0595) 510-01-94 Qoraqalpog‘iston Respublikasi
(0361) 222-88-68
Namangan viloyati Navoiy viloyati Andijon viloyati
(0369) 233-03-67 (0579) 223-09-38 (0374) 223-82-12
Qashqadaryo viloyati
Namuna (0375) 225-46-05
Jizzax viloyati
ABONEMENT (0372) 222-40-01
Namangan viloyati
Zamonaviy ustoz 1 425 (0369) 239-14-49
(Nashr nomi) Komplekt (Nashr Buxoro viloyati
indeksi) (0365) 221-56-90
soni Xorazm viloyati
(0362) 227-48-55
2021-yil uchun (oylar bo‘yicha) Surxondaryo viloyati
(0376) 223-60-98
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Samarqand viloyati
(0366) 234-22-53
МТ-1 XXXXXX Farg‘ona viloyati
(0373) 244-50-77
Qayerga: Indeks: (Manzil) Sirdaryo viloyati
Toshkent 100000 M.Ulug‘bek tumani, (0367) 225-11-44
shahri. Rashidov ko‘chasi, 77-Uy. Navoiy viloyati
(0436) 223-17-55
Kimga: Xudayberdiyev D. K.
(Familiyasi, ismi, sharifi)
P.V Joyi ELTUV KARTOCHKASI
425
(Nashr indeksi)
Zamonaviy ustoz
Gazeta
Obuna manzili (Nashr nomi) Kompl ekt 1
o‘zgartirish So‘m soni
bahosi
So‘m
2021-yil uchun (oylar bo‘yicha)
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
XXXXX X
Qayerga: 100000 M.Ulug‘bek tumani,
Toshkent shahri. (pochta indeksi) Rashidov ko‘chasi, 77-Uy.
(Manzil)
Kimga: (Familiyasi, ismi, sharifi) – Xudayberdiyev D. K.
№ 10 (10)-son, 3.06.2021-y. Obuna – 2021 29Zamonaviy ustoz
OMMAVIY OFERTA
1. “TA’LIM MUASSASASI” MCHJ bundan keyin “Tahririyat” kuni mobaynida bu haqda “Tahririyat”ga xabar beradi.
ushbu taklifda O‘zbekiston Respublikasida turgan (yashaydigan),
quyida keltirilgan shartlarni to‘liq va e’tirozlarsiz qabul qilishi 11. Pochta aloqa bo‘limlari tomonidan nashrlarni yangi manzil
haqida ma’lum qilgan shaxs (keyingi o‘rinlarda – “Obunachi”) bo‘yicha yetkazib berish ta’minlanmagan taqdirda, “Obunachi”
bilan mazkur ommaviy oferta shartlariga muvofiq, 2021-yil uchun 10 kalendar kunidan kechiktirmasdan bu haqda “Tahririyat”
obuna shartnomasi (keyingi o‘rinlarda – “Shartnoma”)ni tuzishga manziliga yozma xabarnoma yuborgan holda “Tahririyatga”
tayyor ekanligini bildiradi. xabar berishi lozim.
“Tahririyat” va “Obunachi” bundan keyin birgalikda “Taraflar” Nashrni yangi manzil bo‘yicha yetkazib berish “Tahririyat”
deb nomlanadi. tomonidan xabarnoma olinganidan so‘ng amalga oshiriladi.
2. “Obunachi” ushbu Shartnoma shartlarini qabul qilgan 12. Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki talab etiladigan
holda Shartnomaning ajralmas qismi hisoblangan ilovasi- darajada bajarilmaganligi uchun “Taraflar” Fuqarolik kodeksi
ga ko‘ra shakl bo‘yicha to‘ldirilgan aktsept-buyurtma (keyin- qoidalariga, O‘zbekiston Respublikasining “Xo‘jalik yurituvchi
gi o‘rinlarda – “Aktsept”)ni yuborish orqali “Tahririyat”ga subyektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi to‘g‘risi-
mazkur ommaviy oferta shartlariga muvofiq obuna bo‘lishga da”gi Qonuni va boshqa amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarga
o‘z roziligini bildiradi. “Aktsept”ning barcha ustunlari to‘liq, muvofiq javobgar bo‘ladi.
qisqartmalarsiz, aniq, bosma harflar bilan to‘ldirilgan bo‘li-
shi kerak. “Aktsept” “Tahririyat”ning quyidagi e lektron poch- 13. “Obunachi” tomonidan “Aktsept”da manzil ishonchsiz yoki
ta manzili ([email protected]) orqali yuboriladi: qisman ko‘rsatilgan taqdirda, “Tahririyat” “Obunachi”ning oldida
Pochta indeksi: 100000, Toshkent shahar Mirzo Ulug‘bek tumani, shartnoma shartlarini bajarilmaganligi uchun javobgar bo‘lmaydi.
Shastri ko‘chasi, 19A uy. Faksimil yozishuv yuridik kuchga ega.
14. Agar Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki kerakli
3. “Tahririyat”, “Aktsept”da sanab o‘tilgan nashr nusxasi soniga darajada bajarilmaganligi holatlari Shartnoma imzolangani-
(“Obunachi”ning tanloviga ko‘ra) 2021-yilning yillik obunasini dan keyin vujudga kelgan, “Taraflar” oldindan ko‘ra bilish yoki
amalga oshirish, “Obunachi” esa “Aktsept”ni rasmiylashtirish oqilona choralar bilan oldini olishning imkoni bo‘lmagan, yengib
va to‘lash majburiyatini oladi. bo‘lmaydigan kuch (fors-major) sharoiti oqibatida ro‘y bergan
bo‘lsa, “Taraflar” Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki kerakli
4. Mazkur Shartnoma “Tahririyat” tomonidan “Aktsept” olingan darajada bajarilmaganligi uchun javobgar bo‘lmaydi.
paytdan e’tiboran kuchga kiradi va “Taraflar” uning shartlarini
bajargan paytgacha amal qiladi. 15. Fors-major holati yuzaga kelgani haqida “Taraflar” bir-birini
ular yuzaga kelgan paytdan boshlab 5 (besh) kun mobaynida
5. “Obunachi” mazkur Shartnoma shartlariga ko‘ra, obuna xabardor etishi shart.
qiymatini to‘lashi shart.
16. Mazkur Shartnoma shartlarini bajarish vaqtida yuzaga
6. Obuna qiymatini to‘lash shartlari: “Obunachi” tomoni- kelishi mumkin bo‘lgan barcha bahs va nizolarni “Taraflar” mu-
dan “Tahririyat”ning hisob raqamiga yillik obuna pul mablag‘i zokara va kelishuv tartibi orqali hal etishadi.
(“Aktsept”ga muvofiq aniqlanadigan to‘lovning umumiy summasi)
ni o‘tkazish yo‘li bilan oldindan yuz foizli to‘lov amalga oshiriladi. Kelishuvga erishilmagan taqdirda nizo O‘zbekiston Respub-
To‘lov bank kassalari orqali “Tahririyat”ning hisob raqamiga plastik likasining amaldagi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda sudga
karta yoki naqd pulda amalga oshirilishi mumkin. ko‘rib chiqish uchun topshiriladi.
7. “Tahririyat” uning hisob raqamiga pul mablag‘lari kelib 17. Mazkur Ommaviy ofertada aytib o‘tilmagan shartlar
tushganidan so‘ng, mazkur Shartnomaning 6-bandi shartlari O‘zbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligiga muvofiq
bo‘yicha ko‘zda tutilgan tartibda, “Tahririyat”da “Obunachi”ning aniqlab olinadi.
“Aktsepti” mavjudligi shartida, mazkur Shartnoma bo‘yicha o‘z
majburiyatlarini bajarishga kirishadi. 18. Mazkur Ommaviy ofertaning amal qilish muddati –
2021-yil dekabr oyiga qadar.
8. “Obunachi” nashrni “Obunachi” ko‘rsatib o‘tgan manzil
bo‘yicha yetkazib berish mazkur oferta predmeti hisoblanmasligi- TAHRIRIYAT REKVIZITLARI
ga va pochta aloqasi yoki nashrni yetkazib berishni ta’minlovchi
boshqa tashkilot funksiyasi hisoblanishiga rozilik bildiradi. Bunda Tashkilot nomi: “TA’LIM MUASSASASI” MCHJ
“Tahririyat” nashrni “Obunachiga” yetkazib berish haqini to‘lash
majburiyatini o‘z zimmasiga oladi. Obuna bo‘limi manzili: 100000, Toshkent shahar Mirzo Ulug‘bek
tumani, Shastri ko‘chasi, 19A uy.
9. “Tahririyat”da chiqqan gazetaning har soni “Obunachi”ga
pochta (kuryerlik) xizmati orqali mazkur Shartnomaning 3-bandida Telefonlar: 71-209-93-39
keltirilgan “Aktsept” manzili bo‘yicha yetkazib beradi. h/r (hisob-raqam) 20208000705314430001
10. Nashrlar o‘z vaqtida yetkazib berilmagan yoki umuman Xizmat ko‘rsatuvchi bank: “KAPITALBANK”
yetkazib berilmagan taqdirda, “Obunachi” tegishli pochta (kur aksiyadorlik tijorat banki
yerlik) xizmatiga murojaat etishi shart. Pochta aloqa bo‘limlari Bank kodi: (MFO)
yoki kuryerlik xizmati tomonidan nashrlarni o‘z vaqtida va to‘liq STIR: 00974
yetkazib berish ta’minlanmagan taqdirda, “Obunachi” 10 kalendar IFUT: 307978344
Elektron pochta manzili: 18110
[email protected]
Direktor: L.B.Karimova
30 Zamonaviy ustoz Obuna – 2021 № 10 (10)-son, 3.06.2021-y.
“TA’LIM MUASSASASI” MChJ
ommaviy ofertasiga ilova
AKTSEPT-BUYURTMA “____”_____________ 2021-y.
1._____________________________________________________________________________________________
(obunachining to‘liq nomi, tashkiliy-huquqiy shaklini ko‘rsatgan holda) nomidan
asosida faoliyat yurituvchi __________________________________________________________________________,
(obunachining vakolatli vakili F.I.SH. (to‘liq), uning lavozimi)
______________________________________________________________________________________________,
(hujjat (ta’sis shartnomasi, ustav, nizom va boshqalar), ishonchnoma)
ommaviy oferta shartlarini to‘liq va e’tirozsiz qabul qilishini bildiradi va quyidagilarga obuna bo‘ladi:
Obuna Nashr nomi Tili Bank rekvizitlari Obuna Obuna narxi Ummumiy
indeksi muddati (1 oy uchun) summa
(QQSsiz) (QQSsiz)
425 “Zamonaviy ustoz” O‘zbek h/r 20208000705314430001 6 ой 32 812,5 196 875
gazetasi (lotin yozuvi) “KAPITALBANK” ATB Bank kodi: 00974
426 “Наставник” gazetasi Rus tili х/р 20208000705314430001 6 ой 32 812,5 196 875
ОПЕРУ АКБ «Капиталбанк» МФО: 00974
2. To‘lanadigan umumiy summa____________________________________________________________________,
so‘mni QQSsiz tashkil etadi. (raqamlar bilan va yozma tarzda ko‘rsatilsin.)
3. Yetkazib berish manzili (bosma harflarda, aniq):
pochta
indeksi
Viloyat/shahar, __________________________________________________________________________________
tuman, ____________________________________________________________________________________________
(ko‘cha, daha, mavze, uy, xonadon)
Mo‘ljal: ________________________________________________________________________________________
4. Bog‘lanish telefoni:_____________________________________________________________________________
5. Bog‘lanuvchi:__________________________________________________________________________________
(F.I.SH.)
6. Elektron pochta manzili: _________________________________________________________________________
Obunachi rekvizitlari:
STIR________________________________________
IFUT _______________________________________
Pochta manzili:________________________________
Telefon: _____________________________________
Faks: ________________________________________
Hisob raqami №_______________________________
Xizmat ko‘rsatuvchi bank ________________________
Bank kodi ___________________________________
_________________________/_________________/
(vakolatli shaxsning imzosi) (F.I.SH.)
M.O‘.
№ 10 (10)-son, 3.06.2021-y. Bilasizmi? 31Zamonaviy ustoz
Dunyo mamlakatlarida
AVLAT TILI QOIDALARI VA QONUNCHILIK
Rossiyada:
“Davlat tili Irlandiyada: Ozarbayjonda:
to‘g‘risida”gi Rossiya Davlat tili sifatida irland va ingliz tili Konstitutsiyaga ko‘ra, davlat
Federal qonunining qabul qilingan. Davlat organlarida
3-moddasiga ko‘ra, davlat tillari to‘g‘risidagi qonun tili Ozarbayjon tili hisoblanadi.
mulkchilik shaklidan hujjatlariga rioya qilinayotganini “Davlat tili to‘g‘risida”gi
qat’iy nazar, Rossiya tekshirish bo‘yicha alohida qonunga ko‘ra, tashkilotlarda
hududida faoliyat organ mavjud. Agar ish yuritish davlat tilida olib
yurituvchi har qanday davlat organi ushbu
tashkilot davlat tili(rus tashkilotga hujjatlarni boriladi. Qonun talabiga
tili)da ish yuritishi, taqdim qilmasa, ular rioya qilmaslik tegishli
tashkilotni nomlashda bilan hamkorlik javobgarlikka sabab
ham davlat tilidan qilmasa, ushbu bo‘ladi.
foydalanishi organ mansabdor
belgilangan. shaxsi uchun 2000 Turkiyada:
Rossiyada 190 dan yevrogacha jarima Barcha yozishmalar, yozuv va
ortiq millat va elat yoki 6 oy qamoq hisob-kitoblar hech qanday
yashaydi. Mazkur jazosi belgilangan. istisnolarsiz turk tilida olib
qonunni buzish Agar tekshiruvlar borilishi talab etiladi. Ushbu
tegishli javobgarlikka natijasida til to‘g‘risidagi talabga rioya qilmaganlik
sabab bo‘ladi. qonun hujjatlari buzilgani ma’muriy jarimaga tortilishga
aniqlansa, davlat organi sabab bo‘ladi. Turk yuridik
Germaniyada: mansabdor shaxsi javobgarlikka shaxslari o‘rtasida tuzilgan turk
“Ma’muriy tortilishi mumkin. tilida bo‘lmagan shartnomalar
amaliyotlar bekor qilinadi.
to‘g‘risida”gi Fransiyada:
qonunning Konstitutsiyada faqat fransuz tili Qatarda:
23-bandiga ko‘ra, davlat tili deb belgilangan. “Tubon 2019-yilda qabul qilingan
ma’muriy amaliyotlar qonuni”ga ko‘ra, davlat tashkilotlarida yangi qonunga ko‘ra, Qatarda
uchun rasmiy til ish yuritish, istisnosiz, fransuz tilida barcha davlat organlari va
sifatida nemis tili olib boriladi, terminlarning fransuzcha rasmiy hujjatlarida arab tilidan
belgilangan. Agar muqobili turganda, inglizchasi yoki majburiy foydalaniladi. Qonun
mas’ul idoraga boshqa tildagisini ishlatish taqiqlanadi. talablariga amal qilmaganlik
boshqa tilda murojaat Fransiya aholisining 51 foizi fransuz uchun 50 000 Qatar riali
qilinsa, organ darhol tilidan boshqa tilda gaplashadi. Qonun (14 000 AQSH dollari atrofida)
uning nemis tiliga talablariga rioya qilmaganlik jismoniy miqdorida jarima belgilangan.
tarjimasini talab shaxsga 700 yevro, yuridik shaxsga 3750
qilishi kerak. Nemis yevro jarima solinishiga sabab bo‘ladi, Dilshod IBODULLAYEV
tilidan boshqa tilda boshqa tilda yozilgan peshlavha yoki tayyorladi.
murojaatlar ko‘rib yorliq ham musodara qilinishi ham
chiqilmaydi. mumkin.
Gruziyada:
“Davlat tili to‘g‘risida”gi
qonunga ko‘ra, davlat
korxona va tashkilotlarida
faqat gruzin tilida ish
yuritiladi, zarurat tug‘ilsa,
hujjatlar boshqa tillarga
tarjima qilinishi mumkin,
ammo bu tarjimalar rasmiy
hujjat hisoblanmaydi.
32 Zamonaviy ustoz Mantiqiy mozaika № 10 (10)-son, 3.06.2021-y.
1 Haydovchi yuk mashinasini haydab 6 Rimliklar sanchqi (vilka) konstruksiyasiga
ketayotgan edi. Mashinaning yoritgichlari revolyutsion yangilik kiritishdi. Sanchqilarning
(faralari) o‘chgan, osmonda oy ham barcha keyingi modellari ular kashf qilgan
ko‘rinmasdi. Shu vaqt yo‘lni variantdagidek qilib yasala boshlandi. Bu
bir ayol kesib o‘ta boshladi, kashfiyotdan avval sanchqi qanaqa edi?
lekin haydovchi u ayolni
uzoqdan ko‘ra oldi. 7Tolstoy maishiy turmushga
Haydovchining bunday
muvaffaqiyati nimaga bag‘ishlangan barcha asarlar
bog‘liq edi? (roman bo‘ladimi, film
bo‘ladimi, qissa yo
2 Odamzod afsona bo‘ladimi)dagi voqealar
o‘rgimchakka rivojlanib borib u bilan tugashini,
qarab, osma hayotda esa, aksincha,
ko‘prik qurishni hamma voqealar undan keyin
o‘rgandi, boshlanishini ta’kidlagan.
mushuklarni Mantiqiy o‘ylab aytingchi,
kuzatib, fotoapparat Tolstoy nimani nazarda
diafragmasi va nur
qaytargichlarni kashf qildi. 8tutgan?
Ayting-chi, ilonni kuzatib,
insoniyat nimani yaratdi? Italiyaning bayrog‘i qizil,
oq va yashil ranglarning ketma-
3 ketligidan iborat. Qaysi mevaning
ko‘ndalang kesimi ularga bu ranglarni tanlashga
yordam bergan?
Uni hatto eng katta idishga ham solib 9 Yo‘llari bor, yurib bo‘lmaydi, Yerlari bor – ekib
bo‘lmaydi. U nima? bo‘lmaydi. Yam-yashil o‘tloq bor – yulishning
iloji yo‘q, Dengiz, daryo, ko‘llari bor, ammo suvi
4 Cho‘pon karam, qo‘y va bo‘rini olib yo‘q. U nima?
ketayotgan edi. Oldidan daryo chiqib qoldi.
Qarasa sohilda qayiq turibdi, faqat unga 10Qaysi oyda odamlar kam gapirishadi?
cho‘pon o‘zi bilan birga uchta narsadan O‘tgan sonda berilgan savollarning javoblari:
birini olib o‘tirishi mumkin edi. Cho‘pon qo‘y,
karam va bo‘rini sohilni narigi betiga olib 1.
o‘tish uchun nima qilishi kerak? (Cho‘pon
qarovisiz qolganda bo‘ri qo‘yni, qo‘y esa
karamni yeb qo‘yishi mumkin)
5 Ikki odam bir vaqtning o‘zida daryo 2. Avtomobil va uning tezlik
sohiliga kelishdi. Ularning maqsadi dastagi (рычаг скорости).
daryoning narigi sohiliga o‘tish edi. So‘roq o‘rnida “R” harfi bor.
Qarashsa sohilda qayiq turibdi, ammo
qayiq ulardan faqat bittasini ko‘tara 3. 4. “Virus” so‘zi
olardi. Shunga qaramay, ularning ikkalasi hosil bo‘ladi.
ham ko‘zlaganlaridek daryoning narigi
sohiliga o‘ta olishdi. Ular buni qanday qilib Internet ma’lumotlari asosida
epladilar? Dilshod IBODULLAYEV tayyorladi.
Muassis: Manzilimiz: 100000, Toshkent shahri, Mirzo Ulug‘bek tumani, Topshirildi – 20:00 1.06.2021. Buyurtma – 42, hajmi 4 bosma
“Ta’lim muassasasi” MChJ Shastri ko‘chasi, 19A-uy. Telefon: (+998) 71-209-93-39. taboq. Ofset usulida bosilgan. Qog‘oz bichimi A-4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Bosh muharrir: Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy 6000 nusxada bosildi. Nashr indeksi – 425. ISSN № 2181-2004
Abdulla CHIMIRZAYEV kommunikatsiyalar agentligi tomonidan 2021-yil
16-martda 1159-raqami bilan ro‘yxatga olingan. Tahririyatga kelgan qo‘lyozmalar taqriz qilinmaydi va
Bosh muharrir o‘rinbosari: muallifga qaytarilmaydi. Gazetada chop etilgan reklama va
Javlon YAXSHIBOYEV Dizayner: Marks YUSUPOV e’lonlar uchun tahririyat javobgar emas. Gazetaning yetkazib
berilishi uchun obunani rasmiylashtirgan tashkilot javobgar.
Gazeta “SANO-STANDART” MCHJ bosmaxonasida chop etildi. Bosmaxona manzili: Toshkent sh. Olmazor t. “Shiroq” ko‘chasi, 100.
Gazetaning poligrafik jihatdan sifatli chop etilishiga “SANO-STANDART” MCHJ bosmaxonasi mas’ul. Bosmaxona telefoni: (71) 228-07-94.
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Zamonaviy ustoz_10-son
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Zamonaviy ustoz_10-son
- 1 - 32
Pages: