2021-YIL – YOSHLARNI QO‘LLAB-QUVVATLASH VA AHOLI SALOMATLIGINI MUSTAHKAMLASH YILI
Haftalik ilmiy-ma`rifiy gazeta e-mail: [email protected]
№ 7 (7)-son, 2021-yil 13-may, payshanba, obuna indeksi: 425 zamonaviy_ustoz_gazetasi
Intervyu DOLZARB MAVZU
“EL-YURT UMIDI” PANDEMIYADAGI
ASOSIDA O‘QIGAN TA’LIMDAN
TALABALAR VATANGA O‘RGANISHIMIZ
QAYTISHI SHART KERAK BO‘LGAN
4-5 5 JIHAT
Maktablarda Pandemiya davri o‘quv
nima gap? muassasalar va o‘quvchi-
talabalar uchun qiyin kechdi.
“MAKTAB” Bilim beruvchilar va bilim
ICHIDAGI MAKTAB oluvchilarga qo‘yiladigan
talablar o‘zgardi. Ta’limdagi
10-11 bu uzilish, ehtimol,
vaksinatsiya (emlash)
Top-1000 jarayonidan keyin ham
davom etishi mumkin. 6-7
OKSFORD DUNYODAGI
ENG QADIMIY
HAMDA HOZIRGACHA
MAVJUD BO‘LGAN
IKKINCHI UNIVERSITET
HISOBLANADI
25
2 Zamonaviy ustoz Yurtimizda № 07 (7)-son, 13.05.2021-y.
Prezident Farmoni bilan olis hududda joylashgan maktablarga boshqa
hududdan kelib ishlamoqchi bo‘lgan o‘qituvchilarga belgilangan
qo‘shimcha rag‘batlantirish imkoniyatlaridan xalq ta’limi tizimidagi barcha
pedagog xodimlar foydalanish huquqiga ega bo‘ldi.
Ma’lumki, O‘zbekiston Respublikasi miqdorida uy-joy ijarasi uchun har oylik foydalanish maqsadida O‘zbekiston
Prezidentining 2021 yil 11 yanvardagi pul kompensatsiyasi to‘lovlari bo‘yicha Respublikasi Prezidentining joriy yil
“Olis hududlardagi budjet tashkilot- imtiyoz taqdim etilib, ushbu imtiyozlar- 5 maydagi “Sog‘liqni saqlash tizimi-
lariga malakali mutaxassislarni jalb dan faqatgina oliy ta’lim muassasani da olib borilayotgan islohotlarni izchil
qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi oxirgi 3 yil davomida tamomlagan biti- davom ettirish va tibbiyot xodimlari
4940-son Qaroriga muvofiq xalq ta’limi ruvchilar foydalanish huquqiga ega ning salohiyatini oshirish uchun zarur
tizimidagi olis hududlarda joylashgan ekanligi ko‘rsatib o‘tilgan edi. Bugungi shart-sharoitlar yaratish to‘g‘risida”gi
umumta’lim maktablariga boshqa kunda ko‘p yillik mehnat tajribasiga 6221-son Farmoni imzolandi. Unga
hududdan kelib ishlovchi o‘qituvchi- ega o‘qituvchilarning ham olis hudud- ko‘ra, ushbu cheklovlar bekor qilinib,
lar uchun bazaviy hisoblash miqdori lardagi umumta’lim muassasalarida ko‘proq stajga ega bo‘lgan o‘qituvchi-
ning 50 baravari miqdorida bir martalik mehnat faoliyatini yo‘lga qo‘yish va larga ham imtiyozlardan foydalanish
boshlang‘ich yordam puli va 2 baravari ularning bilim-tajribasidan samarali imkoniyati taqdim etildi.
Yangi o‘zbek- “Ona tili” va “O‘qish”
lotin alifbosi dars soatlari qisqartirilmagan
bo‘yicha
muhokama holda birlashtirilib,
muddati yagona fan joriy etildi.
uzaytirildi.
Ikki fanni bir-
lashtirgan “Ona tili
va o‘qish savod
xonligi” darsligi yara-
tiladi. Bu haqda Res-
publika ta’lim markazi
Joriy yilning 16-mart kuni “Lotin yozuviga asoslangan o‘zbek xabarida aytilmoqda.
alifbosini joriy etish to‘g‘risidagi qonunga o‘zgartirishlar kiritish Yangi darslik bolaning
haqida”gi qonun loyihasi jamoatchilik muhokamasi uchun ijtimoiy hayotga kirishib
e’lon qilingan edi. keta olishida ko‘maklashadigan, ham badiiy, ham informa-
Loyihaga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasida lotin yozuvi- tiv, ham ilmiy-ommabop uslubdagi matnlar va she’rlardan
ga asoslangan, 28 harf va 1 ta harflar birikmasidan iborat iborat. Amaldagi darsliklarda tinglab tushunish kompeten-
yangi o‘zbek alifbosi taklif etilmoqda. Asosiy o‘zgarishlar: siyasini rivojlantirish uchun topshiriqlar ajratilmagan bo‘lsa,
G‘ => Ḡ ḡ, O‘ => Ō ō, Sh => Ş ş, Ch => Ç ç. Muhoka- yangisida bu kompetensiyasini rivojlantirish uchun har bir
ma 31-mart kuni yakunlangan edi. Biroq Davlat mavzuga alohida topshiriqlar ishlab chiqilgan, deyiladi xabar-
tilini rivojlantirish departamenti matbuot da. Ahamiyatli tomoni endi o‘qituvchilar uchun “O‘qituv
xizmatiga ko‘ra, ushbu hujjat chi kitobi”, o‘quvchilar uchun esa “Mashq daftari”
muhokamasi 2021-yiln- Dehqonobod So‘nggi ham bo‘ladi. Yangi darslikda uyga vazifalar
ing 1-noyabrga qa- tumani 12 yilda ilk mavjud emas. Nutqiy mavzular asosida
dar davom izchillikda bir-birini to‘ldiradigan,
ettiriladi. 62-umumiy o‘rta ta’lim bor Matematika o‘zi izlanib topishga qaratil-
maktabida Xotira va qadrlash fan olimpiadasining gan nostandart mashq
respublika bosqichida va topshiriqlar
kuni munosabati bilan harbiylar va ishlab chiqil-
o‘quvchi qiz g‘oliblikni qo‘lga kiritdi.
yoshlar uchrashuvi bo‘lib o‘tdi. gan.
Olimpiada g‘olibi Sevara Ostonova 7-sinf-
Uchrashuvda kapitan Jasur Norjigitov hamda dan xalqaro olimpiadalarda ishtirok etib keladi.
A bdulhakim bobo Abdujabborovning urush va urush
U 2017 yil Hindistonning Lakxnau shahrida bo‘lib
taassurotlari tadbir qatnashchilariga tinch-totuv vatanda o‘tgan xalqaro matematika musobaqasida hamda 2018
yashash naqadar totli ne’mat ekanligini yana bir bor yil Ozarboyjonning Baku shahrida matematika, kimyo, fizika
eslatib qo‘ydi. fanlari bo‘yicha o‘tkazilgan olimpiadada kumush medal bi-
Tuman Xalq ta’limi mudiri tashabbusi bilan tuman-
lan taqdirlandi. So‘nggi bor bundan 12 yil avval 2009 yilda
dagi faxriy pedagoglar holidan xabar olinib, ularga
samarqandlik akademik litsey o‘quvchisi Salimova Diyora
matematika fan olimpiadasida 1-o‘rinni qo‘lga kiritgan edi.
sovg‘alar tarqatildi. Dilshod IBODULLAYEV tayyorladi.
№ 07 (7)-son, 13.05.2021-y. Dunyo ta’lim yangiliklari Zamonaviy ustoz 3
Koreya Xalqaro 2025 – 2026-o‘quv yilidan
maktabida Inson boshlab nemis maktab tizimiga
huquqlari haftaligi kirgan bolalar to‘rt o‘quv
o‘tkazildi. Unda yili davomida to‘la parvarish
o‘rta maktab qilinadi. Bu haqida Federal
o‘quvchilari, Oilalar vazirligi va Federal Ta’lim
professor- vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan yangi qonun
o‘qituvchilar loyihasida keltirilgan. Unga ko‘ra, Germaniyada
hamda ijtimoiy boshlang‘ich maktab yoshidagi bolalarni o‘qitish
muammolar bilan birgalikda, haftaning ish kunlarida kamida
bo‘yicha ma’ruzachilar ishtirok etdi. Mehmonlar sakkiz soat parvarish qilish belgilangan.
qatorida Koreyada bolaligidan yashab kelgan
kongolik qochqin Jonatan Xanta va
Human Rights Watch Xotin-qizlar
huquqlari bo‘limining vaqtinchalik
hamraisi Xizer Barr ham qatnashdi.
Joriy o‘quv yilida
ilk bor Meksika
janubidagi
Kampeche
shtatining maktab
o‘quvchilari o‘z
sinfxonalariga qaytdi. Bu shtat
Meksikadagi pandemiyadan eng
kam zarar ko‘rgan hudud bo‘lib,
o‘qituvchilar birinchilardan bo‘lib
emlandi.
Maktabga qaytish yaxshi bo‘lgan
bo‘lsa-da, o‘quvchilardan ijtimoiy
masofani saqlash, niqob taqish va
yuzlariga plastik qalqonlarni kiyish Hindistonning Navodaya Vidyalaya Sammiti (NVS)
talab qilinmoqda. butun mamlakat bo‘ylab Javahar Navodaya Vidyalaya
maktablarining 6-sinfiga qabul uchun tanlov sinovlarini
Gretsiyalik Renos Fountoulakis kechiktirishga qaror qildi. Imtihon 15-may kuni bo‘lishi
asos solgan “CR Hope Foundation” kerak edi. Endilikda nomzodlar imtihon sanasi to‘g‘risida
jamg‘armasi Tanzaniyaning Kizimkazi imtihondan kamida 15 kun oldin xabardor qilinadi.
shahrida 53 nafar bolaga ta’lim
bermoqda. Ikki soat davom etadigan mazkur tanlov ingliz, hind va har
Renos Fountoulakis ukasi bilan bir shtatning mintaqaviy tillarida o‘tkazilib, nomzodlarning
aqliy qobiliyati, arifmetikani va tilni bilish darajasi aniqlanadi.
2016-yilning iyulida Tanzaniyaning olis
qishlog‘iga keladi va bu yerda o‘zgarish qilishga O‘tgan yilning dekabrida Nigeriyaning
umid bog‘laydi. Katsina shtatidagi Kankara nomli ilmiy o‘rta
Keyinroq o‘qituvchiga maktabining 300 dan ortiq o‘quvchilari o‘g‘irlab
homiylik qilish g‘oyasi ketilgan edi. Shundan so‘ng maktablarda
tug‘iladi va Tanzaniya yana uch marotaba o‘g‘irlash sodir bo‘ldi.
fuqarosi bilan tasodifiy Hukumat mamlakat miqyosida xavotirga sabab
uchrashuv jamg‘arma bo‘layotgan ushbu muammoni hal qilish yo‘lini
haqidagi g‘oyani ishlab chiqmoqda.
haqiqatga aylantiradi.
Noila SAHOBIDDIN qizi tayyorladi.
4 Zamonaviy ustoz Intervyu № 07 (7)-son, 13.05.2021-y.
“EL-YURT UMIDI”
ASOSIDA O‘QIGAN
TALABALAR VATANGA
QAYTISHI SHART
Bugun ommaviy axborot
vositalarida “El-yurt umidi”
jamg‘armasi tomonidan e’lon
qilingan grantlar tanlovi haqida
ko‘p gapirilmoqda. Ammo unda
kimlar, qanday qilib qatnasha olishi,
nomzodga qo‘yiladigan talablar bo‘yicha
savollar ochiq qolmoqda. Shu xususida “El-
yurt umidi” jamg‘armasi direktori Adham
BEKMURODOV bilan suhbatlashdik.
– Ishtirok etishning ikkita muhim sharti bor: birinchisi,
taqdim etiladigan xorijiy tilni bilish sertifikati CEFR B2 da-
rajasida bo‘lishidir, – deydi A.BEKMURODOV. – Ikkinchisi,
talabgorning qo‘lida xorijiy o‘quv yurtiga qabul qilinganligi
haqidagi taklifnoma xati (accepted admission) bo‘lishi kerak.
Bunda shartli (conditional) va shartsiz (unconditional) taklif-
noma xatining har ikkisi ham qabul qilinadi. Ammo shartsiz
(unconditional) qabul qilingan nomzoddan CEFR B2 talab
qilinmaydi. Chunki bunday hujjat talabgorning til bilish da-
rajasi universitetning talab darajasida ekanligini anglatadi.
Bundan tashqari, yosh chegarasini ham unutmaslik kerak.
Masalan, bakalavriat bosqichida nomzod 25 yoshdan osh-
magan bo‘lishi, shuningdek, sizni yuborayotgan tashkilot
sizga moliyaviy kafolat berishi lozim. Har bir grant sohibini
yuborayotgan tashkilot bo‘lishi kerak. Albatta, bu biroz qiyin,
shu bois jarayonda jamg‘arma xodimlari ham ko‘maklashadi.
Tanlovda joriy yil o‘qishni tamomlaydigan bitiruvchilar ham
qatnashishi mumkin. Ishtirok eta olmaganlarga yil yakuniga
qadar yana boshqa tanlovlar e’lon qilinadi.
№ 07 (7)-son, 13.05.2021-y. Intervyu Zamonaviy ustoz 5
– Qanday oliy o‘quv yurtlarining
taklifnoma xati qabul qilinadi?
– Tanlov ishtirokchisi borayotgan
oliy o‘quv yurti dunyo reytingida
umumiy (overall) Top-300 talikka
yoki fanlar kesimida (by subjects)
Top-100 talikka kirgan bo‘lishi kerak.
Ba’zan tanlangan universitet Top-300
talikka kirmasa ham fan doirasida
Top-100 talikda bo‘lishi mumkin va
bunday taklifnoma xati qabul qilinadi.
Quyidagi 4 ta tashkilot tomonidan
e’lon qilingan reyting inobatga olinadi,
bular: Times Higher Education, QS
World University Ranking, Academic
Ranking of World University va US
News & World Report’s Ranking.
– Saralash qanday amalga g‘olib bo‘lish uchun ma’lum miqdorda davlat ulushi bor tashkilot, korporativ
o shiriladi? xorij grantini yutish ham talabgorning korxona bo‘lishi talab qilinadi. Aytish
imkoniyatini oshiradi. Demak, raqo- lozimki, “El-yurt umidi” jamg‘arma-
– Bu ikki bosqichdan iborat. Birin- bat yuzaga kelganda xorijiy granti si grantini yutib, xorijga ketadigan
chisi, hujjat topshirish bo‘lib, nomzod bor nomzod ko‘proq imtiyozga ega yoshlar milliy kadrlar zaxirasi tizimiga
jarayonni onlayn tarzda, qabul mud- bo‘ladi. Boisi bilimi boshqalarnikidan kiritiladi va ular qaytib kelgach yax-
dati tugaguniga qadar istalgan vaqtda zo‘rroq bo‘lgan yoshlarni o‘qishga shi joyda va yaxshi oylikka ishlashi
amalga oshirishi mumkin. Shundan yuborish xarajatlari ham kamroq kafolatlanadi.
so‘ng hujjatlar texnik jihatdan tek- bo‘ladi.
shiriladi, ya’ni qo‘yilgan talablarga – Shu o‘rinda yana bir savol
mos kelish yoki kelmasligi, barcha – Sir bo‘lmasa, har bir talaba tug‘iladi. Agar bakalavriatda o‘qi-
hujjatlarning borligi ko‘rib chiqiladi. uchun qancha mablag‘ ajratiladi? yotgan talaba, o‘qishi tugagach
Ikkinchi bosqich suhbat jarayoni o‘sha davlatda qolib magistra-
bo‘lib, 3 komponentdan iborat bo‘la- – Hozirda bakalavriat, magistratura turani ham o‘qib qaytish istagini
di. Avvalo, mutaxassisligi, ya’ni o‘z va doktorantura uchun jami 350 o‘rin bildirsa yoki qaytishdan bosh tort-
tanlagan sohasini bilishi, ikkinchidan, ajratilgan. Birgina bakalavr bosqichi sa qanday chora ko‘riladi?
motivatsiyasi, tanlagan mutaxassisligi talabasining Yevropa mamlakatlarida
bo‘yicha qaysi davlatga bormoqchili- ta’lim olishi uchun yiliga o‘rtacha 50 – Shartnomaga ko‘ra, har bir o‘quv
gi, u yerda nimalarni o‘rganmoqchiligi ming AQSH dollari sarflanadi. Agar dasturi yakunlangach talaba yurtimiz-
va O‘zbekistonga kelgach nima ish u o‘qiydigan universitet Top-100 ta- ga qaytishi va belgilangan muddatda
qilmoqchiligi, uchinchidan, ma’naviy lik reytingda yuqori o‘rinlarda bo‘lsa, ishlab berishi kerak. Agar u qaytishni
va ma’rifiy qarashlari hamda ichki bu xarajat 100 ming AQSH dollariga istamasa, unga sarflangan barcha
dunyosi o‘rganiladi. Suhbat yarim yetadi. mablag‘ni qaytarishiga, shuningdek,
soat davomida mana shunday kom- 12-13 foizli jarima to‘lashiga to‘g‘ri
ponentlar asosida erkin tanlangan – “Umid” jamg‘armasi tomoni- keladi. Chunki u shartnoma shartini
savollar bo‘yicha o‘tkaziladi. dan xorijga o‘qishga yuborilgan buzgan hisoblanadi.
yoshlarning aksariyati qaytma-
– Grant sohiblarining qanday gan. “El-yurt umidi” jamg‘armasi – Hozirgacha qancha yoshlar
xarajatlari qoplab beriladi? ham grant sohiblari uchun katta xorijda o‘qib qaytdi?
mablag‘ sarflamoqda. Xo‘sh, bu
– Degree programma (bakalav jamg‘armada ularni vatanga qay- – O‘tgan ikki yarim yil mobaynida
riat, magistratura va doktorantura tarish qanchalik inobatga olingan? jami 1001 nafar iqtidorli va istiqbolli
darajalari) bo‘yicha o‘qish puli ham- yoshlarimiz xorijga o‘qishga yuborildi.
da yashash xarajatlarining barcha- – Ketishidan oldin grant sohibi Shundan 945 nafari qaytib kelib, dav-
si jamg‘arma tomonidan qoplana- bilan shartnoma imzolanadi. Shart- lat tashkilotlarida ishlab kelmoqda.
di. Grant egasining yilda bir bor nomaga binoan grant sohibi bakalav Qolgan 56 nafari esa tahsil olishda
O‘zbekistonga kelib-ketishi uchun riatni tamomlagach 5 yil, magistratura davom etmoqda.
aviachiptasi, xorijda qilinadigan tibbiy va doktoranturada o‘qib kelganlar esa
sug‘urtasi, ovqatlanishi, transportdan 3 yil O‘zbekistonda ishlab berishi Noilaxon AHADOVA
foydalanishi, kitob sotib olishi singari kerak. Ish joyi davlat tashkiloti yoki tayyorladi.
xarajatlari qoplab beriladi. Tanlovda
6 Zamonaviy ustoz Dolzarb mavzu № 07 (7)-son, 13.05.2021-y.
PANDEMIYADAGI
TA’LIMDAN
Pandemiya davri O‘RGANISHIMIZ KERAK
o‘quv muassasalar BO‘LGAN 5 JIHAT
va o‘quvchi-talabalar
uchun qiyin kechdi. Endi har ikki taraf
Bilim beruvchilar va doimiy noaniqlikka
bilim oluvchilarga
qo‘yiladigan talablar qaramasdan,
o‘zgardi. Ta’limdagi o‘qish va o‘rganish
bu uzilish, ehtimol, paytida ta’lim va
vaksinatsiya hayot muvozanatini
(emlash) jarayonidan boshqarishi kerak.
keyin ham davom Bu davrda raqamli
etishi mumkin.
texnologiyalarni
yanada kengroq “Yo‘l qo‘yilgan xato va
joriy etish va ijodiy kamchiliklarga qaramasdan,
baholash usullari pandemiyadagi ta’limdan
takomillashtirildi. o‘rganishimiz kerak bo‘lgan
O‘quvchilarga jihatlar bor”, – deydi
o‘qituvchining sherigi Stirling universitetining
sifatida qaralishi iqtisod fani o‘qituvchisi Pol
ularning o‘rganishda Kovel.
faolroq bo‘lishiga Xo‘sh, Pol Kovel sanab
va onlayn ravishda o‘tgan va COVID-19`dan
ham bemalol fikr keyin davom ettirish juda
bildira olishiga imkon muhim bo‘lgan oliy ta’lim
bilan bog‘liq beshta jihat
yaratdi. qaysilar?
№ 07 (7)-son, 13.05.2021-y. Dolzarb mavzu 7Zamonaviy ustoz
Ta’lim onlayn ligi bilan o‘lchanar edi, xolos. Biroq na uchun birgalikda qattiq harakat qilishlari
maydonda o’qituvchi, na talabalar dars xonasida kerak bo‘ladi. Bu esa universitet o‘z
jismonan mavjud bo‘lmasdan turib, si- talabasini o‘qish jarayonidagi hamkori
Oliy o‘quv yurtlari talabalarining fatli ta’lim olib borilishini hatto tasavvur sifatida ko‘rishiga sabab bo‘ladi.
iqtisodiy sarmoyalari va xatti-harakat- ham qila olmas edik.
lariga bag‘ishlangan bir qator asarlar Talabalar hamkorlikdagi mash
yaratgan tadqiqotchi sifatida, doim Talabalar darslarga onlayn rejimda g‘ulotlarni va baholash tizimini ishlab
bir jihatni ta’kidlab kelganman: ta’lim qatnashayotganda, shunchaki ma’ru- chiqadilar hamda o‘zlashtirish jarayo
jarayonida bilim olishni sinfdan tash- zada qatnashish uchun uzoq yo‘l bosib nining faol ishtirokchisiga aylanadilar.
qarida chuqurlashtirish zarur. Bu o‘tishga sarflagan vaqtlarini ko’proq izla- Ular doimiy ravishda o‘z fikrlarini bildi-
faoliyatni qo‘llab-quvvatlash uchun nishga sarflashlari mumkin. Bu, ayniq- rish uchun ham jonli, ham online ta’lim
texnologiyadan foydalanishning ulkan sa, yashash joyidan mashg‘ulotlarga shakliga mos bo‘lgan usulni tanlaydilar.
imkoniyatlarini o‘rganish kerak. Biz muntazam qatnashi qiyin bo‘lgan, lekin
pandemiya davrida ma’ruza zallari o‘zining bilim va ko‘nikmalarini onlayn Uslubni
bo‘shab qolgandagina bu imkoniyatni tarzda bemalol namoyish eta oladi- o‘zgartirish
ishga solishga kirishdik. ganlar, uyda ota-onasi yoki bolalariga
g‘amxo‘rlik qilishi kerak bo‘lgan talabalar Universitet ta’limida bir nechta fan
Pandemiyadan oldin onlayn o‘qitish uchun ayni muddao bo‘ldi. uchun tayyorlangan ma’ruzalar va
muhiti asosan virtual hujjatlar kabineti qo‘llanmalar jamlanmasi har doim
sifatida mavjud edi. Faqat o‘quv ma- Ijodiy baholash ham maqsadga muvofiq bo‘lavermaydi.
teriallari do‘koni bo‘lgan bu kabinetda Hech qanday ogohlantirish va tajribasiz
o‘quv jarayoni bo‘lib o‘tmagan. Pan- Pandemiya davrida yakuniy imti- onlayn o‘qitishga o‘tilishi o‘qituvchilar va
demiya bu onlayn maydonda nimalar honlarni jonli muhitda, ma’lum bir bel- talabalar uchun kutilmagan holat bo‘ldi.
qilish mumkinligini yanada aniqlashtirdi. gilangan vaqt oralig‘ida o‘tkazish imkon- Ammo onlayn ta’limning joriy e tilishi
Mana endi video va interaktiv omma- siz. Bu har ikki tarafning sog‘ligi uchun ma’ruzachilar uchun mavzularning eng
viy axborot vositalari bilim olishning bir xatarli ekanligidan tashqari, talabalarga mutanosibini tanlab olishga e’tibor be
qismiga aylandi. Muhokama doskasi ijodkorlikni aniq namoyon qilishga im- rish imkonini yaratdi.
fikrlarni yozib olish, ularni darsdan ke- kon bermaydi. Odatiy imtihonlarda esa
yin ham qayta eshitish va suhbatlarni mavzuga doir izlanishdan ko‘ra, ma’lu- Ma’ruzachilar o‘zlarining “o‘qituvchi”
davom ettirishga imkon beradi. motlarni yodlab olishga urg‘u beriladi. rolini fizik bo‘shliqqa safar qilish im-
konini beruvchi virtual sayohatlar bilan
Keng imkoniyat va Keyslarni o‘rganish, ma’ruza mavz u almashtirdilar.
samaradorlik siga doir gazetalarni to‘plash, bloglar-
ni kuzatish, eshitganlarini yozib borish Covid-19 ta’lim uchun muhim
Talabaning qanchalik faol ekanini kabi ochiq manbalarga asoslangan c haqiriq bo‘ldi. Universitetlar, maktab
aniqlash doim munozarali bo‘lib kel- baholash uslublari esa qiziquvchanlik va kollejlar bu chaqiriqdan kelajak
gan va ko‘p hollarda kontekstga qarab hamda ilmiy izlanuvchanlikni rag‘batlan- uchun o‘qish va o‘qitishni yaxshilashni
farqlangan. Bu usul o‘quvchining o‘quv tiradi. Shunday qilib, b aholash o‘rgan- o‘rganishlari kerak.
jarayonidagi ishtiroki, shaxsan ma’ruza ish jarayonining bir qismiga aylanadi.
yoki mashg‘ulotlarga kelgan-kelmagan- Men o‘zimning darslarimda an’anaviy Respublika ta’lim markazi
bayonlardan ko‘ra talabalardan videolar, axborot xizmati.
eshittirishlar va bloglar haqida so‘rashni
ma’qul ko‘raman.
Talabalar
hamkorlar rolida
Onlayn o‘rganish talabalardan ishti-
yoqni talab qiladi. Bu jarayonda talaba
va ma’ruzachi muvaffaqiyatga erishish
8 Zamonaviy ustoz Ijtimoiy so‘rovnoma № 07 (7)-son, 13.05.2021-y.
Durdona QULMURODOVA:
BUGUNGI – Sinf rahbarlari ikki Ra‘no AVEZOVA:
SINF RAHBARI toifaga bo‘linadi. Birinchisi,
QANDAY BO‘LISHI o‘quvchilarining muammosi
KERAK VA UNGA bilan yashaydi. Ikkinchisi,
YUKLATILGAN faqatgina hujjatda nomi ketib,
oylik uchun ishlaydi. O‘ylab
VAZIFALAR ko‘ring, aslida haftasiga 20 soat
darsi bor o‘qituvchi sinfi bilan
shug‘ullanishga ulguradimi?
Yo‘q, albatta.
1 – Sinf rahbari o‘quvchilarning
ishonchli insoni, ta‘lim jarayonidagi
asosiy figura bo‘lishi kerak. U shu
bolalarning hayotda o‘z o‘rnini topishi uchun
yo‘l ko‘rsatuvchi shaxsdir. Bolalarning 30 tasi
30 xil olam. Ularning dunyoqarashi, qobiliyati ham
turlicha bo‘lgani bois, sinf rahbari
o‘quvchilarning o‘zlashtirishi
past bo‘lgan fanlarini qayd
qilishi va shu asosida
ularga ko‘mak
berishi lozim.
QANCHALIK 2
6 O‘RINLI YOKI 3Matluba NASRIDDINOVA:
Ubayda
– Sinf rahbari o‘quvchi uchun FAYZIYEVA:
– Sinf rahbari hujjatlar,
O‘RINSIZ?ota-onaday, hatto undan ham turli byurokratik ishlar
bilan o‘ralashib qolmasligi
yaqin bo‘lishi lozim. Sinfidagi eng kerak. Uning vazifasi briktirilgan
yomon o‘quvchini ham chin dildan sinfdagi o‘quvchilar bilan ishlash.
yaxshi ko‘radigan, ularning yomonini Biroq bitta tadbir o‘tkazilsa, u
yashirib, yaxshisini oshirib ko‘rsata oladigan, haqida ssenariy yozadi, suratlarga
har bir bolasining qalbidagini ko‘zidan bilib tushiradi, bayonnomasini tuzadi
oladigan ustozgina haqiqiy sinf rahbaridir.
4Feruzaxon va hatto boshqa ustozlarning
tahlilini o‘rganadi. Shu tariqa
5 PARPIYEVA: qog‘ozbozlikdan ortmay qoladi.
Erkin YARASHEV: – Sinf rahbari kuchli
– Ayni kunlarda sinf rahbarlariga haddan psixologik qobiliyat, notiqlik
tashqari ko‘p talab qo‘yilmoqda. Statistika bilan mahorati, ijodkorlik, muomala NOILA
tayyorladi.
opk‘skoligresx‘amalhoahmnulajobagakbagk’‘luluardiu,ivslnamlohiaisotniniosad‘mgdhzt-aloi.eaioknsUnnr‘,hrtaebjniaoasjabies‘idnz,zhrovidaiqslatsaboiaolnig‘onrstpfia‘oitilinibis‘s,tslihhaadnhtrairaigicrbdukkdhidlbceyliahakiiarrrnau.yekbkaOtnkoieq.rtr‘uodrqiii,nnriuskilhgv,a.acrvSihnainiinnfitgnasg’hmauxijngaloOvl‘auqoo‘nlqiblbl,aaiugsmimdnlvhaaaicaganrxdhkdabiibitsgnalaolaianarb‘ralgtninilyisfaogiaohbnhaotriogiim‘,nde‘qldkgosaauraaatsveso,vihcadbso‘ghttiaomnia‘ivn‘rltflaiai.fsrtbrtiAoahikienghrigrlitlagbkaaiobeiarsfl‘aarz,hrualnqt,ifokksaiats.airtuinhzclascfiahnihbknnkiuecnfdihrnmgriadaabkndahe.islkabriakvasklotaroaiml‘avrrakaiagtia,mochadaoosbh-
bilan
№ 07 (7)-son, 13.05.2021-y. Ota-onalar maktabi Zamonaviy ustoz 9
Bolaning psixik
taraqqiyotida
O‘YINCHOQLARNING
O‘RNI
O‘yinchoqlarning ba’zilari bolaga bilim
beradi, aqliy o‘sishiga, dunyoqarashining
shakllanishiga yordam beradi, ba’zilari esa
qo‘rqitadi, ma’naviy rivojlanishiga salbiy ta’sir
ko‘rsatadi. Keling, hozirda eng ommabop va
keng tarqalgan o‘yinchoqlardan bo‘lgan “Barbi”
qo‘g‘irchoqlariga e’tibor qaratamiz. Ularda inson
tanasi, ya’ni to‘liq shakllangan ayol va erkak
proporsiyalari mujassam.
Fiziologik jihatdan bu to‘g‘ri, choqlar bilan bolalar syujetli rolli o‘g‘il bola uchun zarur bo‘lgan yaratuv
ammo bu o‘yinchoqlar o‘yin o‘yinlarni deyarli o‘ynamaydilar. Ularni chanlik va ijodkorlik xususiyatlarini
uchun mo‘ljallangan. Xo‘sh, faqat yechintirib, kiyintirishlari mumkin. shakllanishida katta rol o‘ynaydi. Qurolli
o‘yin jarayonida qanday psixologik O‘ynagan taqdirda ham o‘yin faoliyati o‘yinchoqlarni sotib olgan ota-ona esa
mexanizmlar amalga oshadi? Qizcha bilan bog‘liq ong osti sohasida psix ologik farzandlarida mardlik va jasurlik hislari
rolli o‘yin davomida onalikka ustanov- assimetriya kuzatiladi. Ya’ni kichik shakllanadi, deb o‘ylashadi. Aslida esa
ka beruvchi jinsiy identifikatsiyaning qizchaning katta yoshdagi ayolni yoki bu holat bolalarda yaratuvchanlik emas,
amalga oshishiga ko‘maklashuvchi ja- erkakni chaqaloq kabi erkalatib kiyin balki agressiv xulq-atvorning shaklla
rayonlar – yo‘rgaklash, ovqatlantirish, tirishini tasavvur qilib bo‘lmaydi. Demak, nishiga olib keladi.
parvarishlash bilan band bo‘ladi. Bu qizchada onalikka xos mehr-muhabbat
qo‘g‘irchoq bilan “Ona-bola” o‘yinini hislari shakllanmaydi. Uning o‘rniga esa Bundan tashqari, o‘rnashib qolgan
o‘ynash davomida qizcha ota-o naning “Tannoz ayol” obrazi shakllanadi. Ong ideal tasavvurlar bola individualligining
osti sohasida bu holat egosentrizmn ing yo‘qolishi, milliy qadriyatlarga to‘g‘ri kel-
xulq-atvor mod- oshishiga va jinsiy qiziqishning erta maslik, jinsiy rollarning buzilishi holat
elini, muno- yuzag a kelishiga olib keladi. Buning nati- larida namoyon bo‘ladi.
sabatini, jasi o‘laroq tashqi qiyofa, kiyinishga o‘ta
emotsiyasi e’tibor berish va talabchanlik kuzatiladi. Shuni doimo yodda saqlangki,
va hissiyotini o‘yinchoqni to‘g‘ri tanlash orqali siz
Xuddi shunga o‘xshash holatlarni o‘z farzandingizning psixik salomatli-
o‘zlashtiradi. o‘g‘il bolalar o‘yinchoqlarida ham ko‘rish giga ta’sir ko‘rsatasiz. Bolaning das-
Bu qo‘g‘ir mumkin. Ota-onalar ko‘pincha sport tlabki do‘sti o‘yinchoqlardir, shu bois
o‘yinchoqlari yoki konstruktorlardan farzand tarbiyasida qo‘g‘irchoqlarning
ko‘ra, bolalariga qurolli o‘yinchoqlar- o‘rni beqiyos, ota-onalar buni anglagan
ni olib beradilar. Sport va konstruk- holda farzandlariga milliylikka yo‘g‘ril-
tor o‘yinlari orqali bolada maqsadga gan qo‘g‘irchoq va o‘yinchoqlarni olib
berishlari kerak.
erishishga intilish, talabgorlik da-
rajasi va muvaffaqiyat, yutuq, ta Sayyora ALIMXO’JAYEVA,
vakkalchilik va muvaffaqiyatsizlikni Respublika tashxis markazi
boshdan kechirish jarayoni shakl Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida
psixologik xizmatni muvofiqlashtirish
lanadi va bu o‘yinlar kelajakda
bo‘limi boshlig‘i.
10 Zamonaviy ustoz Maktablarda nima gap? № 07 (7)-son, 13.05.2021-y.
Qomusimizning “MAKTAB”
4-moddasida “Har kim ICHIDAGI
bilim olish huquqiga ega. MAKTAB
Bepul umumiy ta’lim olish davlat
tomonidan kafolatlanadi”, deb
belgilangan. Biroq ayrim yoshlar bilib- Bir sinfda
bilmay jinoyat ko‘chasiga kirib qoladi bir nafar bola
va qonunga binoan voyaga yetmaganlar
tarbiya koloniyasiga yuboriladi. Xo‘sh,
bu yerda ularning ta’lim olishiga sharoit
bormi? Tashqarida-
gi maktablar-
da o‘quvchilar
ko‘pligi bois,
bir sinfda 30
nafargacha
o‘quvchi par-
tadosh bo‘lib,
birgalikda tah-
sil oladi. Biroq
24-son Tar
biya koloniya
sida jami 54 nafar tarbiyalanuvchi bor. Tabiiyki,
– 2019 – 2020-o‘quv yilida Tarbiya koloniyasi ularning bilimi ham, sinflar kesimi ham turli-
qoshida Zangiota tumani Xalq ta’limi boshqarmasiga cha. Bu yerda o‘quvchilar sinflarga qanday
qarashli 35-sonli maktabning filiali o‘z faoliyatini bosh- taqsimlanadi?
ladi, – deydi 24-sonli Tarbiya koloniyasi boshlig‘i, – Har bir bola kelganida Xalq ta’limi hududiy
podpolkovnik Shoira ODILOVA. – Hozirda 14 nafar bo‘limlariga so‘rov yuboriladi va qayerda, qaysi
oliy toifali pedagoglar tarbiyalanuvchilarga bilim ber- sinfda, qanday o‘qigani o‘rganiladi, – deydi Tar-
moqda. Ular maktab rahbariyati bilan birgalikda suhbat biyaviy ishlar bo‘yicha bo‘lim boshlig‘i Nigora
asosida tanlab olingan. Maktabimizda 10 ta sinfxona DAMINOVA. – Ulardan kelgan javobga, bolaning
mavjud bo‘lib, darslar kunning birinchi yarmida o‘tiladi. tabeli va baholar ilovasiga qarab, uning o‘qishi
Kunning ikkinchi yarmida esa bolalar kasb-hunarga qaysi sinfda qolgan bo‘lsa, shunda davom ettiriladi.
o‘rgatish markazida hunar o‘rganadi. Hozirda 54 nafar Taqsimlash natijasida bir sinfda 7-8 nafar, bosh-
tarbiyalanuvchi uchun 5-sinfdan 11-sinfgacha o‘qish qasida esa bir nafar bola bo‘lib qolishi mumkin.
tashkil qilingan. Quvonarlisi, ular bilim olishda ortda Shunga qaramay, bir nafar bola uchun ham dars
qolayotgani yo‘q, hatto ingliz tilini ham o‘rganishmoqda. berish va unga alohida sinf ochish yo‘lga qo‘yil-
Bu yerda tarbiyalanuvchilar uyga vazifalarini bajarishi gan. Shuningdek, rus maktabda o‘qigan bolalar
uchun mo‘ljallangan mustaqil tayyorgarlik xonasi ham uchun alohida rus sinf ham tashkil qilinadi. Nima
bor. Shuningdek, kitobxonlar kutubxonadan istagan bo‘lganda ham tarbiyalanuvchida maktab darslari
kitobni olib, o‘qish imkoniyatiga ega. dan uzilish bo‘lmasligi kerak.
№ 07 (7)-son, 13.05.2021-y. O‘quvchi salomatligi 11Zamonaviy ustoz
Tashqaridagilardan ko‘ra bilimli
Sharoit o‘z yo‘liga, bilim esa pedagogning salohiyati va o‘quvchining
intilishiga bog‘liq. Shu boisdan koloniyada faoliyat yuritayotgan peda-
goglar bilan suhbatlashdik.
– 2 yildan buyon shu yerda dars beraman, – deydi informatika fani o‘qituv
chisi Hakimxo‘ja UBAYDULLAYEV. – Darslar oddiy maktablardagi singari
o‘tilmoqda. Masalan, 8-sinfga qadar haftasiga bir soat informatikaga dars
soati ajratilgan. Darslar bir gal amaliy, keyingi safar esa nazariy bo‘ladi. Amaliy
mashg‘ulotlar kompyuter xonasida, kompyuterlardan foydalangan holda o‘tka-
ziladi. Aytish lozimki, koloniyadagi bolalar tashqi muhitdagi o‘quvchilarimdan
ko‘ra bilimli va savodliroq. Ularning qiziqishi va o‘zlashtirishi ham yuqori.
Uch oyda hunarli bo‘lishmoqda
Bu yerda kasb-hunar o‘qitish marka- deydi kasb-hunarga o‘qitish markazi
zining mavjudligi tarbiyalanuvchilarga direktori Jahongir SAIDOV. – Bu-
kasb sirlarini o‘rganish imkonini bera- lar: kompyuter va kompyuter texnolo
di. Kelgusida hunar orqali ishli bo‘lishi, giyalari, santexnika ishlari hamda avto-
ro‘zg‘orini tebratishi va daromad qilishi mobil va unga texnik xizmat ko‘rsatish.
mumkin. Berilgan ma’lumotga ko‘ra, O‘qish muddati uch oy, dars kuniga
hozirda koloniyada 7 xil kasb-hunarga ikki juftlik (har bir juftlik 80 daqiqa)dan
o‘rgatish imkoniyati bor. Yo‘nalishlar iborat. Navbatdagi darslar joriy yilning
tarbiyalanuvchilarning qiziqishidan kelib 11-yanvaridan boshlangan bo‘lib, 38
chiqib, so‘rovnoma asosida tanlanadi. nafar bola uchinchi oy yakunida yozma,
og‘zaki va amaliy imtihonlardan o‘tka-
– Hozirda 38 nafar tarbiyalanuvchi zildi va ularga sertifikat topshirildi.
uch yo‘nalishda hunar o‘rganmoqda, –
“Haydovchilik
guvohnomasi oldim”
Ochig‘i, va ukam bor. Jinoyat kunimiz to‘liq rejalashtiril-
kasb-hunarga yo‘liga kirib qolib, oqibat- gan. Tushlikgacha mak-
o‘rgatish markazi da shu yerga yuborildim. tabda o‘qisak, tushdan
ning moddiy-texnik Kelganimga endi to‘rt oy so‘ng hunar o‘rganam iz.
bazasi havas qilgudek. bo‘lgan bo‘lsa-da, hu- Kutubxonadan kitob,
Birgina avtomobil va unga nar o‘rganib, sertifikatli gazeta va jurnallarni
texnik xizmat ko‘rsatish ham bo‘ldim. Muassasa- olib o‘qiymiz. Yaqinda
yo‘nalishi uchun max- da o‘qish uchun barcha koloniyam iz ichida faoliyat
sus xona va avtomo- sharoit yaratilgan. Nasib yuritayotgan avtomaktab-
bilning barcha jihozlari, bo‘lsa, shu yil o‘zim tan- da o‘qidim va “B” toifali
uskunalari keltirilgan. lagan yo‘nalish bo‘yicha haydovchilik guvohnoma-
Amaliy ko‘nikmani shakl oliy o‘quv yurtiga hujjat siga ega bo‘ldim. Amaliy
lantirish va chinakamiga topshiraman. mashg‘ulotlarda m ashina
hunar o‘rganish uchun haydashni o‘rgandim.
barchasi muhayyo. ‒ Bilib-bilmay jinoyatga Ozodlikda yurgan kez
– Yoshim 17 da, oilada qo‘l urganim meni jazoni larim biror kasbga qiziq-
uch farzandmiz, – deydi ijro etish koloniyasiga may, ko‘p vaqtimni be-
bekobodlik Akrom (ismi yetakladi, – deydi 17 huda o‘tkazganimni endi
o‘zgartirilgan). – Singlim yoshli Ozodbek (ismi tushundim.
o‘zgartirilgan). – Bu yerda
Xulosa o‘rnida
Koloniyadagi suhbat davomida bolalarga yaratilgan imkoniyat kelgusida ularni
to‘g‘ri yo‘lga boshlashiga shubha qilmadik. Asosiysi, bu ularning jamiyatda o‘z
o‘rnini topishiga yordam beradi. Ammo biz erkin va ozod yurib, undan-da katta
imkoniyatlarga ega bo‘la turib, qay darajada bilim olayapmiz? Shu o‘smirlarchalik
intilyapmizmi? Ba’zan oldimizdan oqqan suvni qadrlashni ham o‘rganishimiz, vaqtni
besamar sarflash o‘rniga hunarli bo‘lishga intilishimiz kerak emasmi?
Noilaxon AHADOVA tayyorladi.
12 Zamonaviy ustoz Maktab psixologi № 07 (7)-son, 13.05.2021-y.
O‘QISH VA YOZISHNI BILGAN BOLA
MAKTABGA TAYYOR DEGANIMI?
Maktab – kichik bolalar uchun katta qadam. Bunday vaziyatda
ko‘pincha “maktabga tayyorgarlik” atamasi ko‘ndalang
qo‘yiladi. Bugun bolani maktablarga qabul qilish unda o‘qish
va yozish ko‘nikmasining shakllanganligiga qarab belgilanmoqda.
Xo‘sh, bu qanchalik to‘g‘ri? Bolaning o‘qish va yozishni bilishi maktabga
tayyorligini anglatadimi? Mavzu yuzasidan psixolog Zebiniso
AHMEDOVA quyidagicha tavsiyalarni bermoqda:
O‘qishni yaxshi biladigan, qo‘shish va ayirishdan xabardor zadi. Ularni oldingi qiziqishlari, o‘yin-
bolani maktabga tayyor, deya olmaymiz. Maktabga choqlar, o‘yinlar qiziqtirmay qo‘yadi
tayyorgarlikda bolaning ijtimoiy va hissiy qobiliyatlari, jismoniy va “zerikib ketayapman”, deydigan
rivojlanishi, aloqa munosabatlari hamda bilim darajasi inobatga bo‘lib qoladi. 7 yoshga yetgan bola
olinishi kerak. yana yangi bilimlar istab, murakkab
bilimlarga intila boshlaydi.
Biz maktabga psixologik tayyorgarlikni uch xil tarkibiy
qismga ajratamiz: Ular bu yoshda “Maktabga borging
kelyaptimi?” degan savolga xayri
– intellektual; xoh bo‘lishadi. Bolalarning ba’zi-
lari maktab formasini kiyishni juda
– shaxsiy tayyorgarlik; orzu qilayotganini aytsa, boshqasi
maktabga borish kunduzgi uyqudan
– sotsial tayyorgarlik. xalos qilishidan quvonishadi. Asli
da esa bu paytda bola maktab-
Intellektual vonni, meva va sabzavotlarni ajrata ga borishning mohiyatini to‘g‘ri
tayyorlik olishi kerak. tushunishi va yangi bilimlar olish
uchun maktabga borilishini bilishi
Psixik xususiyatlari xotira, idrok, Shuningdek, bu yoshdagi bolalar- lozim. Maktabga borish muhim
fikrlash qobiliyati va tafakkurning ga qo‘yilgan vazifaning mohiyatini vazifaligini va bola bu vazifa uchun
ma’lum bir rivojlanish darajasiga qa- qanchalik tez va to‘g‘ri tushunib tayyorligidan qo‘rqmasligi kerak.
rab, bolaning maktabga tayyor ekan- olayotganligiga qarab ham baho beri
ligini aniqlash mumkin. Masalan, 6-7 ladi. Bola vazifani bajarayotganida Sotsial
yoshli bola bir harakatda o‘ntadan tavsiyalarga qanchalik e’tibor be- tayyorgarlik
uch yoki beshtacha so‘zlarni eslab rayotganligi muhim ahamiyatga ega.
qolishi kerak. Maktabga borishga tayyor bo‘lgan Maktab – bu bola uchun yangi
bola o‘z faoliyatini rejalashtira oladi. muhit. Maktabga moslashish bo-
Bunday paytda bolaning nutqiga O‘z oldiga maqsad qo‘ya oladi va ladan o‘z tengdoshlari va kattalar
ham e’tibor beriladi. Agar u o‘z nutqi- maqsadi tomon intilib, unga erishadi. bilan munosabatga kirisha olish
ga “agar”, “shuning uchun”, “shunga
ko‘ra” kabi so‘zlarni qo‘shayotgan Shaxsiy
bo‘lsa, demak, gapning mohiyatiga tayyorgarlik
yetayotganligini bilsangiz bo‘ladi.
Eng muhimi, birinchi sinfga boruvchi Bola maktab yoshiga yetar ekan
o‘quvchi uy hayvonini va yirtqich hay- “yetti yosh inqirozi”ni boshidan o‘tka-
№ 07 (7)-son, 13.05.2021-y. Maktab psixologi 13Zamonaviy ustoz
malakasini talab qiladi. 6-7 yoshga bo‘lishi mumkinligini to‘g‘ri tushunishi maktabda ba’zan muammolar
kelib, bolaning keskinligi vazminlik- kerak. Psixologik rivojlangan birinchi ham bo‘lishi mumkinligini, birinchi
ka aylanadi. Kichkintoyni maktabga sinf o‘quvchisi o‘ziga to‘g‘ri baho bera marta o‘qituvchidan tanbeh eshit-
tayyorlashda ota-onaning roli katta. oladi. O‘z xatolarini to‘g‘ri qabul qiladi ganingiz va birinchi “2” bahongiz
Ota-ona bolaga maktab qonun-qoida- hamda o‘qituvchi va boshqalarning haqida ham aytib bering. Bola bilan
lari haqida, darsda o‘qituvchini diqqat tanbehini tushuna oladi. “maktab-maktab” o‘yinini o‘ynang.
bilan eshitishi kerakligi, partadoshi Bir safar bola o‘qituvchi, keyin
bilan gaplashmasligi, baland ovoz- Bolaning maktabdagi muammosi o‘quvchi rolini bajarsin. Uni katta
da suhbatlashmasligi haqida aytib o‘zini past baholashi bo‘lishi mum- sinflarning darsiga qatnashtirish
berishlari kerak. Bola o‘zini darsda kin. Ko‘pchilik bolalar biror nimani maktabga tayyorlashning eng qu-
noadekvat tutishi uning maktabga noto‘g‘ri qilishdan yoki yengilishdan lay yo‘lidir. Bunda bola tomoshabin
tayyor emasligi haqida axborot be- qo‘rqadi. Sababi, bu bolaga oilada bo‘lib, vaziyatni tushunib oladi. Agar
radi. Avvalo, o‘quvchi o‘zini sinfning e’tibor va mehr yetishmayotgan yoki maktabda tayyorlov sinfi bo‘lmasa,
bir a’zosi deb his qilmog‘i kerak. unga haddan ortiq talabchanlik qili- bolani ochiq eshiklar kunida maktab
U sinfdoshlarining so‘zini bo‘lishni shayotgan bo‘ladi. darslariga qatnashtirish ham yaxshi
boshlasa, ularning ustidan kulsa, natija beradi. Bu orqali bola maktab
darsning mohiyatini tushunmayotgan Bolani qanday sinfxonalari, sport zal va musiqa
bo‘lsa, bu uning maktabga tayyor qilib maktabga xonalari bilan tanishadi hamda
emasligidan dalolat beradi. Bola maktab hovlisida o‘ynab ko‘radi.
o‘zining fikridan boshqa to‘g‘ri fikr psixologik
tayyorlash Bolani ertaroq o‘qituvchisi va
sinfdoshlari bilan tanishtiring, mak-
kerak? tabga borishidan oldin dars jadv ali,
tanaffus, maktab qonun-qoidasi
Bolani maktabga haqida xabardor qiling. Farzandin-
tayyorlashdagi eng gizga ancha avval maktab ashyola-
katta xato bolani mak- rini sotib olib bersangiz, psixologik
tab qonun-qoidasi bi- moslashuvi oson kechadi. Bolaning
lan qo‘rqitishdir. “Agar birinchi sinfda o‘qishi yengil bo‘lishi
o‘qituvchining aytganini uchun sharoit yaratib bering.
qilmasang, ikki qo‘yadi”,
“Maktabga borsang, Psixologik
o‘yinga vaqting qolmaydi”, tayyorgarlikni
kabi ko‘zga ko‘rinmas g‘ovlar
bilan qarshi chiqiladi. qachondan
Bolani maktabga tayyor- boshlash kerak?
lashda maktabda juda
Bola maktabga borishidan bir
qiziq bilimlarga ega yil oldin psixolog qabulida bo‘ling.
bo‘lishi, juda ko‘p Bunda xato va kamchiliklarni bilish
yangi do‘stlar ort- va ular ustida ishlash oson bo‘ladi.
tirishi, qiziqish- Esingizda bo‘lsin, har bir bola o‘z
larini ko‘pay- tempi, qiziqishlari, temperamenti
tirish uchun va o‘ziga xos yondashuviga ega
to‘garak- bo‘ladi. Shuning uchun bolangiz-
larga qat da yuqorida keltirilgan tavsiyalar
nashishi uchramasa, unda xavotirlanmang.
mumkin- Psixolog bilan maslahatlashib,
ligini aytish bolangizning takrorlanmas qobili-
kerak. Yaxshi- yatini aniqlab oling va birgalashib
tayyorgarlikni boshlang!
si, o‘zingiz maktabda
o‘qigan paytlaringiz, yaxshi Sohiba SUYUNOVA
ko‘rgan o‘qituvchilaringiz, dars tayyorladi.
vaqtidagi qiziqarli voqealar, o‘yinlar
haqida gapirib bering. Shuningdek,
14 Zamonaviy ustoz Darsdan so‘ng № 07 (7)-son, 13.05.2021-y.
SO‘1M00P0UL
– Soat 7 bo‘ldi qizim do‘konni ikki kishi qarab ulgurmadik. Bu charchagan mitti jussasidagi
ochish kerak, – dedi ayam holat qariyb bir soat davom etdi. charchoq sabab, dars
nonushtadan so‘ng. qilishga xohish bo‘lmaydi. Bu
Ha, qishloq hayoti bolalarning hali o‘yinqaroq
– Nega buncha erta? – shaharnikidan mutlaqo farq bolalik, poshsholik davri tugab
hayron so‘radim. qiladi, hatto bolalarning o‘y- ulgurmay, mehnatda diydasi
xayoli, qilayotgan ishlari, qotadi. Maktabga esa do‘stlari
– E, qizim, axir hozir “1000 ta’lim olishga munosabati bilan o‘ynab, bola ekanligidan
so‘mlik pullar” keladi, – ham. Bu yerda maktab ko‘ngil zavqlanib olish, uyidan olgan
deya kulimsirab do‘konning yozish, bir aylanib, o‘rtoqlar 1000 so‘m pulni sarflash uchun
kalitini olish uchun asta bilan koptok tepish fursati, borishadi.
o‘rnidan turgan ayam gapini xolos. Chunki qishloq bolalari
tushunmaganimni sezib izohlay maktabdan qaytgach, uy Do‘kondan chiqib, xursand
boshladi. – Hozir maktab yumushi, dala ishlariga kirishib, holda maktabga ketayotgan
o‘quvchilari kela boshlaydi. kattalardek mehnat qiladi. Bu o‘quvchilarning ayrimlarida hatto
Hammasining qo‘lida 1000 beg‘ubor bolajonlarning jajji sumkasi ham yo‘q. Bitta kichik
so‘mdan puli bor. Ota- yelkasiga ro‘zg‘or tashvishlarini paketga 4 ta daftarni solgancha,
onalar maktabga borayotgan yengillatish mas’uliyati ham o‘tib bormoqda.
farzandlarining qo‘liga 1000 tushgan.
so‘m berib yuboradi. Birovi Shu kuni tongdagi holat
daftar, boshqasi ruchka oladi. Hozir shahardagi tengdoshlari tushlikda ham takrorlandi.
Yana boshqalari puliga yarasha til o‘rganayotgan, oliy ta’lim Bolalar dars tugashi bilan
yegulik, ichimlik suvi xarid muassasalariga kirish uchun yugurgancha do‘konga kelishdi.
qiladi. Qarabsanki, kassa 1000 tayyorlanayotgan bir vaqtda Ba’zilari go‘yo ulardan boy
so‘mlikka to‘ladi. bu yoshlarning kuni dalada odam yo‘qdek o‘rtoqlariga g‘urur
ketmon chopib, mol boqib bilan qarab qo‘yardi. Sheriklari
Do‘kon ochildi. Shu orada o‘tmoqda. Ular katta maqsadlar esa jim kuzatar, ayrimlari nima
uzoqdan bolalar ham ko‘rina haqida orzu ham qilishmaydi. olishi kerakligini maslahat ham
boshladi. Qiy-chuv qilib, ko‘cha Chunki maktabdan beriladigan berishardi. Xullas, bu qishloq
changitib kelayotgan o‘quvchilar vazifalarni bajarishga na bolalarining kunlik eng zavqli
birin-ketin ichkariga kirdi. Ayam vaqti, na imkoniyati bor. Vaqt yumushi.
aytganidek savdo yurishdi. topganda esa mehnatdan
Ichkari gavjum bo‘lib ketganidan SODDADIL
№ 07 (7)-son, 13.05.2021-y. O‘quvchi salomatligi 15Zamonaviy ustoz
SGEALMQINLTOAZNDAINNG!
Ma’lumotlarga qaraganda, parazitlar kechishiga qarab ajratiladi. O‘tkir ke-
turiga qarab turli usullarda yuqadi va chishida gijjalar organizmga tushadi va
odamning ichak, o‘pka hamda jigar allergik reaksiyalar ko‘rinishida darhol
to‘qimalarini zararlantiradi. Xo‘sh, bu immun javobni qo‘zg‘atadi (shu bois-
kasallikning kuzatilishi qay darajada dan ko‘pincha ota-onalar buni oddiy
xavfli, davo choralari va oldini olish allergiya deb o‘ylaydi). Surunkali gel-
yo‘llari bormi kabi savollar bilan mintozlar turlicha kechadi. Umumiy
Toshkent pediatriya tibbiyot instituti holsizlik, tez charchash, tana harorati-
dotsenti Durdona G‘ANIYEVAga ning ko‘tarilishi, ko‘z ostining qorayishi,
murojaat qildik. terida toshma toshishi, ishtaha bilan
bog‘liq muammolar, ko‘ngil aynishi
gigiyenaga e’tibor qaratilsa, parazitlar va qayd qilish, og‘izdan noxush hid
bezovta qilmaydi. kelishi, qorinda og‘riq hissi, qabziyat
(diareya), vazn yo‘qotilishi axlat bilan
– Bugungi kunda bunday – Gijjalarning qanday turlari mav- chuvalchang qismlarining ajralishi
zararkunandalarning 250ga yaqin jud va bolalarda ularning qay biri s ingari belgilar kuzatiladi. Bundan tash-
turi aniqlangan bo‘lib, shulardan 9 ko‘proq uchraydi? qari, bolada chuvalchanglar bilan shi-
xili bolalarda uchraydi, – deydi suh- kastlangan a’zolarning disfunksiyalari,
batdoshimiz. – Gelmintozlar inson – Ular yassi, so‘rg‘ichli, tasma- masalan, jigar shikastlanganida o‘ng
organizmiga parazit chuvalchanglar simon singari uch guruhga ajratila- qovurg‘a ostida og‘riq, ko‘ngil aynishi,
(gijjalar) kirishi natijasida yuzaga di. Bolalar orasida eng ko‘p tarqal terining sarg‘imtir bo‘lishi kuzatilishi
keladi. Chuvalchanglar o‘zi yashab gan gijjalar ostritsa (enterobioz) va mumkin. O‘pka shikastlanganida esa
turgan vujuddagi ozuqalar hisobiga askaridalardir. Yosh organizmda nafas yo‘llari asfiksiyasi va boshqalar
kun ko‘radi. Parazit inson organizmida bo‘lgan gijjalar oshqozon-ichak trakti- yuzaga kelishi kuzatiladi. Gijjalardan
5 mingdan 150 mingtagacha tuxum ga salbiy ta’sir ko‘rsatib, ozuqa mod- aziyat chekuvchi bolalar tez-tez ka-
qo‘yadi. Ular tez rivojlanadi va ichak dalarining o‘zlashtirilishi jarayonlarini sallanadi. Bunday bolalar O‘RVI, sto-
orqali butun tanaga tarqalib, ich- buzadi. V aqtida davolash ishlari olib matit, gingivit kabi xastaliklarga tez-tez
ki a’zolar va tizimlarni shikastlaydi. borilmasa, o‘pka, bosh miya va boshqa uchrab turadi.
Kasallik har bir odamda individual a’zolar ham shikastlanishi mumkin.
tarzda kechishi sababli, davolanish Agar gijja mavjudligi aniqlansa, zudlik – Davo choralari haqida ham ga-
muolajasini olishdan oldin shifokor bi- bilan m alakali gastroenterolog tavsiyasi pirib bersangiz.
lan maslahatlashish lozim. Yilda ikki asosida davolanish lozim.
marta shifokor ko‘rigidan o‘tib turilsa, – Buning uchun, birinchi navbatda,
– Mazkur kasallikning asosiy bel- gijjalarga qarshi preparatlar tanla-
gilari haqida to‘xtalib o‘tsangiz. nadi. Ushbu vositalar parazitlarning
mushak va asab tizimini bloklash va
– Gelmintozlar o‘tkir va surunkali ularni organizmdan tabiiy yo‘l bilan
chiqarib tashlashga yordam beradi.
Shuni ham ta’kidlash lozimki, oilaning
barcha a’zolarida bir vaqtning o‘zida
terapiyani o‘tkazish kasallikni samarali
davolashga imkon beradi.
Sog‘liqni saqlash vazirligi Matbuot
xizmati materiallari asosida
Anvar QOBILOV tayyorladi.
16 Zamonaviy ustoz Metod-ko‘mak № 07 (7)-son, 13.05.2021-y.
“KORRЕKSION SINF”
QANDAY SINF, UNDA KIMLARGA QANDAY TA’LIM BЕRILADI?
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-ok-
tabrdagi “Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga
ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish
chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4860-sonli qarori ijrosini ta’min-
lash maqsadida Xalq ta’limi vazirining 2020-yil 17-oktabrdagi
240-sonli buyrug‘iga binoan 2021 – 2022-o‘quv yilidan Respub-
likamizning barcha viloyatlari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi
va Toshkent shahrida alohida ehtiyojlari bo‘lgan bolalar uchun
14 ta korreksion sinflar ochilmoqda. Ushbu sinflar alohida eh-
tiyojli bolalar inklyuziv ta’limining bitta ko‘rinishi bo‘lib, unga
ko‘ra umumta’lim maktablarining qoshida alohida ehtiyojmand
bolalar (ko‘rishida, eshitishida, aqliy rivojlanishida, harakat
muvozanatida, autistik spektorida muammolari bo‘lgan) uchun
sinf ochiladi.
№ 07 (7)-son, 13.05.2021-y. Metod-ko‘mak 17Zamonaviy ustoz
Korrеksion sinflar va Maxsus korreksiya mashg‘ulotlari
ularning vazifalari
Eshitishida muammo- oila sharoitida ota-onalar hisoblash ko‘nikma
Bu sinflar muammo turidan kelib lari bo‘lgan bolalar eshit ning bilimi va imkoniyat- larini egallaydi. Maxsus
chiqqan holda alohida o‘quv reja va fanlar masligi sababli qator im- lari bu kabi bolalarning maktab-internatdan farqli
bo‘yicha maxsus dasturlar asosida o‘qiti- koniyatlari cheklangan aqliy hamda ruhiy rivoj va eshitmaydigan bolalar
ladi. O‘quv reja nuqson va kamchiliklarni holda rivojlangan bo‘ladi. lanishi, nutqiy tafakkuri- uchun foydali tomoni
korreksiyalash hamda tuzatishga qaratil- ni shakllantirish uchun shundaki, ular muntazam
gan maxsus darslardan tuzilgan. Inson hayotida rivoj yetarli emas. Maxsus ravishda nutqiy muhitda
lanishida eshitish juda korreksiya mashg‘ulotlari yashaydilar va ularda
Maktabda qaysi yo‘nalishdagi no- muhim o‘rin tutadi, ya’ni esa reabilitatsiya jarayo nutqiy muloqotga e htiyoj
giron bolalar uchun korreksion sinf asosiy muloqot vositasi nining sifatli kechishini tug‘iladi, taqlid qilib
ochilishi tasdiqlanganligidan kelib bo‘lgan nutqni egallay ol- ta’minlaydi. Bu orqali bo- nutqni egallashga mo-
chiqqan holda, maktab ma’muriyati maydi. Masalan, ko‘rish lalar sinf sharoitida o‘qitu- tivatsiya paydo bo‘ladi.
o‘quvchilarning ta’lim olishi uchun orqali idrok etgan voqe- vchi yordamida dastlabki Maktab-internat sharoiti
quyidagilarni ko‘zda tutishi lozim: likni to‘liq tasavvur qila muloqot imkoniyati, so‘z da esa o‘ziga o‘xsha-
olmaydi. boyligi, atrof-muhitni ganlar orasida nutqiy
yo‘nalish bo‘yicha ochiladigan sinf o‘rganish bilan bir qator- muloqotni ko‘rmaydi va
uchun shart-sharoit yaratish; Eshitishida muammo- da, maktabning tartib- muloqotning bu turiga
lari bo‘lgan o‘quvchilar qoidalarini, intizomini ehtiyoj ham tug‘ilmaydi.
ko‘zi ojiz o‘quvchi (12 nafar)lar uchun ning ruhiy jarayoni, o‘rganadi. Maktab, sinf Shu sababli maktab-in-
mo‘ljallangan sinf xonasi; d u n y o n i a n g l a s h i xonalar va ularning vazi- ternatni bitirgandan ke-
me’yordagi bolalardan falari haqida tushuncha- yin ham nutqiy muloqoti,
Brayl yozuvi uchun maxsus keskin farqlanadi. Ularn- ga ega bo‘ladi. Dastlabki yozma nutqi mukammal
komplekt; ing hayotiy ko‘nikma- matematik tushunchalari shakllanmaganligicha
lari, nutqiy imkoniyatlari shakllanadi va sanash, qoladi.
Brayl yozuvli darsliklar; sog‘lom bolalardan ancha
sinf xonasini Brayl yozuvi asosida kech shakllanadi. Chunki
jihozlash;
maxsus hojatxona tashkil qilish; Uyg‘unlashgan ta’lim
koridorlarning devorida Brayl yozuvi
orqali yo‘nalishlarni belgilab qo‘yish; Umumta’lim maktab o‘quvchilari ahamiyati shundaki, bolalar voyaga
korreksion mashg‘ulotlar uchun ning turli-tuman qiziqishlari, hayot tarzi, yetgan sari sog‘lom tengdoshlarining
sharoit yaratish (hassa bilan yurish, mashg‘ulotlari cheksiz va chegaralanma- q iziqis hlarini ular bilan uyg‘unlashgan
atrof-muhitda o‘zini idora qilish, musiqali gan, ya’ni sinfdan tashqariga chiqqach, holda o‘rganib, intilib boradi. Hozirgi kun-
ritmika...) sog‘lom bolalar muhitida bo‘lib, ular da eshitmaydigan bolalarning deyarli
eshitishida muammolari bo‘lgan bilan so‘zlashadi. Sog‘lom bolalar esa 70% ishsiz yoki kasb deb hisoblanmay-
o‘quvchilar (12 nafar) uchun mo‘ljallan- bu vaziyatda eshitmaydigan bolalarga digan ishlar bilan band bo‘lib kambag‘al-
gan o‘quv xonasi; yordam berish, bilmaganini tushuntirish, likda kun kechirmoqda. Lekin rivojlangan
ovozni kuchaytirib beruvchi eshitish gapirishga undash, qiziqtirish, yordam davlatlarda inklyuziv ta’lim orqali nogiron
apparatura (12 kishilik); berish, o‘zlari bilan o‘ynatishga urinadi- bolalar sog‘lom tengqurlari bilan hamkor-
maxsus darsliklar; lar. Maktabda bo‘ladigan tadbirlarda likda o‘zlarining mustaqil ishlarini ochib,
ko‘rgazmali va tarqatma materiallar; ana shunday o‘quvchilarni faol ishtirok farovon turmush kechirayotganiga ko‘p
yakka tartibdagi korreksion ettirish orqali eshitishida muammolari misollar keltirish mumkin.
mashg‘ulotlar uchun korreksion maxsus bo‘lgan o‘quvchilarning reabilitatsiyasiga
apparatura; erishiladi. Masalan, “Archa” bayrami- Ubayda FAYZIYEVA,
harakat muvozanatida muammolari da rolli o‘yin ishtirokchilaridan biri kor- O‘quvchilarni kasb-hunarga yo‘naltirish
bo‘lgan bolalar uchun (12 nafar) mo‘ljal- reksion sinf o‘quvchisi bo‘lishi, uning
langan sinf xonasi; muvaffaqiyatini ko‘rib boshqa o‘quvchi- va Respublika psixologik-pedagogik
davolovchi jismoniy tarbiya darslari lar ham shunga intilishi, shuningdek, tashxis markazining Defektologiya
uchun maxsus sharoit; tanaffusda psixolog ikkita sinf o‘quvchi- va tibbiy xizmat bo‘limi boshlig‘i,
aqliy faoliyatida muammosi bo‘lgan larini birlashtirib, turli dialog va o‘yinlar
bolalar uchun (12 nafar) mo‘ljallangan sinf tashkil etishi orqali sog‘lom va nogiron pedagogika fanlari nomzodi, dotsent.
xonasi tayyorlanadi. o‘quvchilarning uyg‘unlashib ketishiga
e rishishi mumkin.
Korreksion sinflarning yana bir muhim
18 Zamonaviy ustoz Metod-ko‘mak № 07 (7)-son, 13.05.2021-y.
UZUNLIK O‘LCHOV BIRLIKLARINI OSON
Mashg‘ulotlar O‘RGANAMIZ
davomida qiyin
mavzularni oson Ayrim hollarda o‘quvchilar uzun O‘quvchilar uzunlik o‘lchov bir-
lik o‘lchov birliklarini ko‘r-ko‘rona liklarini oson o‘zlashtirib olishlari
o‘zlashtirishni yod olishganlarining guvohi bo‘la uchun qulay va samarali bo‘lgan
ta’minlovchi ilg‘or miz. Ana shunday holatlarni bartaraf usullardan biri bu “besh barmoq”
uslublar, innovatsion qilish maqsadida, ularga tushunarli usulidir. Bunda ularning har biri
texnologiyalardan va qiziqarli, xohlagan paytida o‘zlari mustaqil ravishda o‘z barmoqlarini
ham bajara oladigan metodlardan uzunlik o‘lchov birliklarining nomlari
foydalanishning foydalanib, dars berishimiz lozim. bilan qayta nomlaydilar.
roli katta. Ayrim
Masalan:
vaziyatlarda bosh barmoq – kilometr;
pedagog ustozlar ko‘rsatkich barmoq – metr;
murakkab mavzularni o‘rta barmoq – detsimetr;
o‘quvchilarga chuqur nomsiz barmoq – santimetr;
jimjiloq – millimetr.
tushuntirmasa, Barmoqlarini nomlab olganlaridan so‘ng, har birining orasiga bitta nolni
ko‘zlangan joylaydilar va bitta uzunlik o‘lchov birligidan ikkinchisiga o‘tishni osongina
o‘zlashtirib oladilar.
maqsadlariga Masalan: 3 kilometrni millimetrda ifodalang.
erisholmasligi mumkin. O‘quvchilar bu mashg‘ulot orqali 3 sonini yozib, uning yoniga millimetr-
gacha bo‘lgan nollarni joylashtirishni osongina ilg‘ab oladilar.
Ba’zan tushunilishi 3 km = 30000 mm
qiyin bo‘lgan mavzular Ushbu mashg‘ulot bir-ikki marta takrorlab olinsa, uddaburon va qiziquv
chan bo‘lmagan o‘quvchilar ham tezda o‘zlashtirib oladilar.
uchun o‘quv rejada Mazkur metodni yulduzcha orqali tushuntirish ham ancha qiziqarli ke-
ikki soatgina vaqt chadi. Chunki o‘quvchilar hech qiyinchiliksiz, chaqqonlik va maroq bilan
ajratilgan bo‘ladi. yulduzcha rasmini chizadilar.
Bu esa mavzuni
Sharbatoy SHAMURATOVA,
o‘zlashtirishi uchun Xorazm viloyati Tuproqqal’a tumani
kamlik qiladi. Bitta 9-maktabning boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi.
dars puxta o‘zlashtirib
olinmadimi, demak,
o‘quvchining shu
fanga oid bilimlarini
bog‘lovchi bir halqa
uziladi. Darsdan
keyingi qo‘shimcha
mashg‘ulot ham
kutilgandek foyda
bermasa, o‘quvchilar
bilimida bo‘shliqlar
paydo bo‘ladi. Bu esa
oxir-oqibat maktab
bolalarida fanga
bo‘lgan qiziqishlarning
sustlashuviga olib
keladi.
№ 07 (7)-son, 13.05.2021-y. Metod-ko‘mak 19Zamonaviy ustoz
DARSLARNI O‘ZLASHTIRISH DARAJASI PAST BO‘LGAN
O‘QUVCHILAR BILAN ISHLASH DASTURI
O‘quvchilar fanlarni o‘zlashtirishi
va bilimini oshirishi uchun
ikkita muammoni hal etish talab
etiladi. Birinchidan, sinfning yoki
ayrim o‘quvchilarning individual
xususiyatlarini inobatga olgan
holda, o‘quv mashg‘ulotlarini
o‘tkazish metodikasini
takomillashtirish. Ikkinchidan,
o‘quvchilarda o‘qishga nisbatan O‘quv-tarbiyaviy jarayonni takomillashtirish bo‘yicha
salbiy munosabat shakllanishiga chora-tadbirlar belgilash
to‘sqinlik qiluvchi tarbiyaviy O‘quvchilarning yosh xususiyatlariga li munosabatda bo‘lishni shakllantirish;
vositalar tizimini qo‘llash, bilim ko‘ra o‘zlashtirmaslik sabablarining pro- o‘quvc hilarning qiziqishini inobatga olish,
olishga va bu yo‘lda uchraydigan filaktikasi:
qiyinchiliklarni yengib o‘tishga ularga eʼtiborli bo‘lish;
intilishni kuchaytirish. Shundan – boshlang‘ich sinflarda o‘quv – yuqori sinflarda taʼlim olishning ij-
chilarning o‘quv-bilish faoliyatini va ish- timoiy muhim motivlarini shakllantirishga
kelib chiqqan holda, maktabda
o‘qituvchilar bo‘sh o‘zlashtiruvchi chanlik faoliyatini rivojlantirish; eʼtiborni qaratish;
va o‘zlashtirmaydigan o‘quvchilar – o‘rta sinflarda zarur bo‘lgan ko‘nik- – barcha bosqichlarda differensiallash-
malarni rivojlantirib, ongli ravishda intizom- gan (ularning yosh, psixologik xususiyat
bilan ishlash tizimini tashkil
ga rioya qilishni, taʼlim olishga masʼuliyat- lariga qarab) yondashuvni taʼminlash.
etishlari zarurdir.
Bajariladigan Sababni aniqlash Nima qilish kerak? Maqsadga qanday erishiladi? Qanday usullar qo‘llanadi?
ishning turi usuli Qoloqlikni bartaraf etish, 1. Sinfda sog‘lom psixologik muhitni yaratish. 1. Kuzatuv xaritasini yuritish.
darsning o‘z vaqtida 2. Harakatlarning ketma-ketligini belgilash. 2. Guruh yoki juft bo‘lib ishlash.
O‘quvchining qanday
Darsda ishlash rivojlanayotganini o‘zlashtirilishiga erishish 3. Qiziqishni uyg‘otish. 3. Individual maslahatlar
4. Ta’lim olish motivatsiyasini shakllantirish. 4. Bilimlarni korreksiya qilish darslari
muntazam kuzatish O‘zlashtirmaslikning oldini
olish, bilim olishdagi 5. Maqtash yoki baho qo‘yish orqali 5. Eslatmalar. 6. Didaktik o‘yinlar
Darsdan Yangi materialni rag‘batlantirish
tashqari o‘zlashtirishdagi kamchiliklarni bartaraf etish 1. Individual va guruhiy maslahatlar
faoliyat qiyinchiliklar, ta’lim Bo‘sh o‘zlashtiruvchi va o‘zlashtirmaydigan 2. Uy vazifalarini bajarishda yordam berish
olishdagi kamchiliklar o‘quvchilarga individual yondashuv (kuchli o‘quvchilarni biriktirish, ko‘rsatmalar berish)
3. Ijodiy topshiriqlar
Fan o‘qituvchilarini O‘quvchining shaxsini, Qulay muhitni yaratish 1. To‘garaklarga jalb qilish. 2. Tematik sinf soatlarini,
Tarbiyaviy ish muntazam ravishda uning o‘qishga qiziqishini fan haftaliklarini o‘tkazish.
nazorat qilishi shakllantirish 3. O‘quvchining qiziqishi (xobbi)ni e’tiborga olish
Ota-onalarga o‘zlashtirmas- O‘zlashtirmaslik sabablari va o‘quvchining
Ota-onalar Oilasida va sinfida likning sabablarini xarakterini aniqlash. Ichki va tashqi motivlarni Bolalardagi o‘zlashtirmaslik sabablari
bilan ishlash muntazam ish olib yuzasidan ota-onalar yig‘ilishlarini o‘tkazish.
aniqlashda, talablarni shakllantirish.
boriladi. Ota-onalar bilan individual ishlash.
belgilashda pedagogik O‘zlashtirishni korreksiya qilishda
yordam berish ota-onalarga yordam berish
Mazkur dasturni umumtaʼlim maktablarida qo‘llash orqali Sayyora ALIMXO‘JAYEVA,
fanlarni o‘zlashtirmaydigan o‘quvchilar sonini kamaytirish va Respublika tashxis markazi
sinfdan sinfga qolish holatlarining oldini olish kabi ijobiy nati- Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida psixologik
jalarga erishish mumkin. xizmatni muvofiqlashtirish bo‘limi boshlig‘i.
20 Zamonaviy ustoz Ochiq dars № 07 (7)-son, 13.05.2021-y.
RA’NODOSHLAR OILASI Darsning texnologik xaritasi
Maqsad
Ta’limiy maqsad: ra’nodoshlar Tarbiyaviy maqsad: mavzuga Rivojlantiruvchi maqsad:
oilasining umumiy ta’rifi, oilaga oid bilimlar bilan qurollantirish, yangi bilim berish, sistematik
kiradigan o‘simliklar, ularning axloqiy, ekologik, estetik tarbiya birliklar, o‘simliklarni bir-biridan
o‘ziga xos xususiyatlari haqidagi berish, Vatanga muhabbat ruhida farqlash, ajratish ko‘nikmalarini
bilimlarni berish. tarbiyalash. rivojlantirish.
O‘quv jarayonining mazmuni
Ra’nodoshlar oilasiga mansub o‘simliklarning tuzilishi, o‘ziga xos belgilari, oila vakillarining tabiat va inson
hayotidagi ahamiyati, “Qizil kitob”ga kiritilgan turlari, ularni muhofaza qilish haqidagi ma’lumotlarni berish.
Darslik bilan mustaqil ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
Uslub: og‘zaki, yozma, ko‘rgazmali. “Ra’nodoshlar oilasi” jadvali va rasmlar, mavzu
Usul: suhbat-muhokama, guruhda ishlash, aqliy asosida internetdan olingan film.
hujum, test sinovi.
Jihoz: darslik, na’matak, olma, o‘rik, shaftoli, Nazorat: og‘zaki nazorat, savol-javob,
qulupnay, olcha kabi o‘simliklar gerbariylari, muhokama.
Baholash: rag‘batlantirish, 5 ballik tizim asosida.
Darsimizda quyidagi baholash mezonidan foydalanamiz:
I. Tashkiliy qism
1. O‘quvchilar bilan salomlashish, navbatchining axborotini tinglash.
2. O‘tilgan mavzuni so‘rash, mustahkamlash.
O‘qituvchi:
Assalomu alaykum, Parvozga shay lochinlar, Mustaqil yurt kelajagi, Alpomish-u Barchinlar
O‘quvchilar: Assalomu alaykum, mehribon ustoz.
O‘qituvchi: Aziz o‘quvchilar, darsimiz qiziqarli bo‘lishi uchun sinfni ikki guruhga bo‘lib olamiz.
1. “Lolaqizg‘aldoq” guruhi. II. O‘tilgan mavzu bo‘yicha guruhlarga topshiriqlar
Biz qizg‘aldoq bo‘lamiz, Mitti diktant.
Tog‘larda ochilamiz.
Bahor kelishi bilan 1. Yopiq urug‘lilarning urug‘i _____ ichida yetishadi.
Qizil gilam yoyamiz. 2. Haqiqiy gul _____, _____, _____ tashkil topgan.
3. Madaniy o‘simliklarning ko‘pchiligi ______ o‘simliklarga kiradi.
4. Yopiq urug‘li o‘simliklar katta ikki sinfga: ______ va ______ bo‘linadi.
5. O‘zbekiston hududida ______ga yaqin ______ o‘simliklar o‘sadi.
2. “Binafsha” guruhi Mitti diktantning javobi:
Biz binafsha-binafsha, 1. Meva.
Navbahorning gulimiz. 2. Gulqo‘rg‘on, changchi, urug‘chi.
Erta ko‘klam ochilsak, 3. Yopiq urug‘li.
Sizni xursand qilamiz. 4. Ikki urug‘pallalilar. Bir urug‘pallalilar.
5. 4500, yopiq urug‘li.
III. Yangi mavzu bayoni
O‘qituvchi o‘quvchilarga tushuntirish jarayonida kompyuter, videoproyektordan bevosita foydalangan holda
mavzuga tegishli lavhalarni namoyish etib tushuntiradi.
IV. Yangi mavzuni mustahkamlash uchun topshiriqlar
Jadvalni to‘ldiring.
Ra’nodoshlar oilasiga xos belgilar O‘quvchilarni baholash: guruh o‘quv
Yer yuzidagi turkum va turlari chilarining kartochkalar soni va yiqqan
O‘zbekistondagi turkum va turlari bali hisoblanadi. G‘olib guruh e’lon qilina-
di, dars davomida faol ishtirok etgan
Hayotiy shakli o‘quvchilar baholanadi.
Ildizi
Poyasi Uyga vazifa: mavzuni o‘qib, savollar-
Bargi ga javob yozish, 94-95-rasmlarni chizish.
Gullari (to‘pguli) Dilbar MIRZAYEVA,
Gulqo‘rg‘oni (oddiy, murakkab) Zarafshon shahridagi 13-AFCHO‘I
umumta’lim maktabining biologiya
Mevasi
fani o‘qituvchisi.
Gul formulasi
№ 07 (7)-son, 13.05.2021-y. Maktabdagi bulling 21Zamonaviy ustoz
BULLING SABAB
KASBINGIZNI O‘ZGARTIRMANG!
Bezorilik nafaqat Ayol ustozlarga nisbatan bezorilik va ta’qib erkaklarnikiga qaraganda
o‘quvchilar, balki ko‘proq kuzatilgan. Bu asosan telefon qo‘ng‘iroqlari yoki SMS xabarlari
o‘qituvchilar orasida orqali bezovta qilishda namoyon bo‘lgan.
ham kuzatiladi.
Tinimsiz tahqirlash, qo‘rqitish O‘qituvchilarning deyarli 60 foizi ota-onalar tomonidan ham bezorilikni
va zo‘ravonlik tufayli boshdan kechirganligini xabar qilgan. Bunda ota-onalar ustozlarni og‘zaki
pedagoglar orasida o‘z kamsitishi (15,2%), baqirib, to‘polon ko‘tarishi (14,4%) va farzandining tarafin i
kasbidan voz kechish holatlari olib, janjallashishi (13,4%) singari holatlar uchragan. Ishtirokchilarning
ham kuzatiladi. taxminan 83 foizi kasbini o‘zgartirish istagini bildirgan.
La Trobe universiteti Kim bezorilik qiladi?
tadqiqotchilari ushbu
tendensiyani o‘rganish Pedagoglarga qilinadigan bezo- ta’lim olishi uchun farzandini us-
maqsadida 2018-yilda rilik ota-ona, o‘quvchi yoki o‘z ham- tozning qo‘liga topshirgan ota-ona
Avstraliya bo‘ylab 560 nafar kasbi tomonidan amalga oshirili- “eti sizga suyagi bizga”, deya far-
o‘qituvchi o‘rtasida bir oylik shi mumkin. Eng keng tarqalgan zandining kezi kelganda jazolani
ijtimoiy so‘rovnoma o‘tkazdi. m uammo – bu baho. Chorak va shiga ham rozilik bergan. Hozir kim
Ishtirokchilarning 70 foizidan sessiyalar yopiladi, olingan imtihon shunday deydi? Hech kim!
ko‘prog‘i 12 oy ichida talabalar natijalariga qarab baho qo‘yiladi.
hamda o‘quvchilar tomonidan Biroq ba’zan past ball olgan tala Bu ham yetmagandek o‘qituvchi
bezorilik va ta’qibga balarning noroziligi, natijalarni hamkasblari orasida vaqti-vaqti bi-
uchraganini aytgan. Og‘zaki o‘zgartirishga urinishi va bu sama- lan bo‘ladigan mojarolardan ham
tajovuz (30%) bezorilikning ra bermagach, jahl qilishi kuzati- aziyat chekadi. Ko‘proq yangi kel-
eng keng tarqalgan shakli ladi. Ota-onalar ham farzandining gan va uzoq vaqtdan beri ishlayot-
bo‘lib, undan keyin jismoniy bilimiga qo‘yilgan bahodan norozi gan xodimlar orasida ana shunday
zo‘ravonlik (10%) va shaxsiy bo‘lishadi. Tarbiyasizlik qilgani holat kuzatiladi. Kasbdoshlarning
mulkka ziyon yetkazish (12,5%) aytilsa, tan olish o‘rniga bolasin ing bezoriligi masxara qilish, ishdan
kabilar aniqlangan. tarafini olishadi. Ularda otalik va chetlatishga urinish, sharman-
onalik hissiyotlari ustun kelgani da q ilish kabilarni o‘z ichiga ola-
uchun vaziyatga to‘g‘ri hamda xo- di. Bezorilik o‘qituvchining o‘ziga
lis baho bera olishmaydi. Afsuski, bo‘lgan ishonchi va ruhiy holatiga
atrofimizda bu kabi vaziyatlar har zarar yetkazadi. Aslida hamkasb
lari tomonidan mazaxlangan va
kuni uch sharmanda qilingan o‘qituvchilar
raydi. Va- ning nima uchun ishdan ketayot-
holanki, ganini tushunish oson, lekin ketish
o‘tmishda m uammoning yechimi emas.
Nima
qilish kerak?
Unutmang, pedagog o‘quvchi-
larga ta’lim-tarbiya berishi lozim,
hamkasblarini tahqirlash uning
vazifasi emas. Diqqatni ishingizga qarating
va imkon qadar bezoriliklarga e’tibor bermang.
Yomon munosabatda bo‘layotganlar bilan
munosabatingizni cheklang, masofa saqlang.
Sizni qo‘llab-quvvatlovchi hamkasblar va
jamoadoshlar orasida bo‘ling. Agar sizga nis-
batan bezorilik qilinsa va tushuntirishingizga
qaramay munosabati o‘zgarmasa, qonuniy
chora ko‘rishingizni ayting. O‘zingizni himoya
qilishingiz uchun qo‘yilgan bu qadam sizga
xotirjamlik beradi.
Noila SAHOBIDDIN qizi tayyorladi.
22 Zamonaviy ustoz Imkoniyat qutblari № 07 (7)-son, 13.05.2021-y.
OK‘ZOQBRIIEXLKOUTINVISRACTOVOHIQNIRQIDULUASINRNDIILIYMOA‘QbMsibloaaqonnvmaribamnkeklukcaktauoskmhkjosqaniyaaaranqrdooostslamaihqa‘ilanqaliymald.isildauyanomnlqDhairiiviianxdig“rkzn.uloilliIeiatiaYdulrlsnnhniy.diakobunrhavufniQyaanorroitsncsclrnoolotkbiou“avmitinhiqhrvBrwiegovfibrmbobaiioaiamiimbixaraulsoqseloOvctqogbaotcombaii‘eiaiogaohsyunatazdldhzsnolkria‘ietrlianrkiratqdaamisaoaiscl.qlcingsufuvgaiaahllnihuiithcdahsmoejoizrnirrlaqoahsrhhdnaatyignkqiqtaun–ihaavsilnai.v‘bakodouishtbimovvragiYsi2”e‘ydisrorxarumiahr0ixuaigiaraistlllnku2tnalqismanymiairon0inusurzodtolrmiaviil”mipolgrsa–siyynohlitaohobhiaulgB–aigltamnvbierviggidoruf.cn-xyX.maat‘alahUnnhnLoadiaqanfiaanoodfel”oiy“autibn’ialvEolgalrocay,ovgruauqonzinghsaOigmilotrsiaihnmieiigitayylbnyrshialoixaqmaaoaa-aigorttnnhlasnllntoaiisbaoozaznlhihriziireglvnlvn,doukabrkalqogoaomaigdloolinbagmrypliuimi‘yidiusssalkadpsatazdhhhpnrnulailaonelladqegavhe,urbkreiaokab‘dlascib,iidmsr‘sliivhtibly.cdiagrhiOziuoaMhiiyn,amxna?rnmkaisntosaqeliiotubarbliogezkyacobdnhorhoki’‘rbahdriiin’asiqqalrrudiiyinaaybaamgvhlitqrayaalgnitzlti,lbmaikonetoandaieeuvuekrgdrbiladxdialzaolnkd‘uy,gd-ari‘uiaatb.t-anvnilnaralrloYingaiaga-ssr‘udri-lrhslhygddblariahaaa-lainabrinnmnsirbn,ihdisuvtczoagiishfrzaaukboiqatosbokikil,drlo-rudimharlgviniikagscuiCl,kvahhirkrnouoridoeiinhvtrbdicekainiiadmhvx.ztaoa-naaniV1mzlraroib9aayrloa-oiarylklgdian-oaibo-novs-lia- r
№ 07 (7)-son, 13.05.2021-y. Imkoniyat qutblari 23Zamonaviy ustoz
o‘tkazdik. Ilk natijalarga ko‘ra, qurilma bilan kechgan ushbu jarayonlarda
havo tarkibidagi barcha zararli mod- qiyinchiliklar ham bo‘ldi. Lekin xalqimiz-
dalarni sirt ostiga cho‘ktira oldi. Bizlar ga foydasi tegishi mumkin bo‘lgan
uchun bu katta natija bo‘ldi, sababi texnologiyaning imkoniyatlarini klinik
Covid-19`ni ham bakteriya va mikrob jihatdan isbotlash bizning vazifamiz edi.
lar kabi sirtga cho‘ktira olsak, virusni – Qurilma koronavirusdan tashqa-
boshqa kimyoviy moddalar bilan nobud ri yana qanday virusli kasalliklarni
qilishimiz mumkinligi ehtimoli tug‘ildi. bartaraf eta oladi?
Shundan so‘ng, kunduzi ko‘ngillilar
safida, kechalari esa laboratoriyada – Texnologiya allergiya, bronx kasal-
sinovlar o‘tkazdik. Natijada, o‘sha kutil- liklari, grippga qarshi juda yaxshi sama-
gan molekulyar elektronlarni y aratib, ra beradi, qon bosimini muvofiqlashti-
Covid-19`ni nafaqat havoda, sirtda, radi, immunitetni ko‘taradi.
balki suyuqlikda ham nobud q ilishga – U havoni quritib yubor-
erishdik. Ilk sinovlar 2020-yilning aprel maydimi? Qurilma to‘g‘risida
oyidan boshlab amalga oshirib kelindi. Fizika-texnika instituti
Biroz vaqt o‘tgach, ekspertlardan ibo- – Aksincha, havoni bosh ilmiy xodimi, texnika
rat maxsus guruh tuzdik. Texnologiya kislorod bilan to‘yin-
imkoniyatlarini obdon o‘rganib, “BioGe- tiradi. Bu tekshirib
netik” nomi bilan Covid`ga qarshi yangi ko‘rilgan. fanlari doktori, professor
texnologiya ishlab chiqdik. Yaratilgan Rabbonaqul AVEZOV hamda
texnologiya Covid virusini suyuqlikda
20 soniyada, laboratoriya havosida institutning kichik ilmiy xodimi
mavjud bo’lgan mikrob, bakteriya va
viruslarni esa 5 daqiqada nobud qilishi Ergashali RAHIMOVning xulosalari
isbot qilindi.
Ionizatsiya – bu kuchli zaryadlangan elektronlar
– Uni qayerlarga o‘rnatsa bo‘la- elektronni moleku- yoki ionlar oqim orqali ta’sir qilish
di? Umuman olganda, bitta qu- lalardan yoki gaz atomlari yo‘li bilan organizmdagi elektron
rilmadan qancha vaqtgacha dan ajratib olishning fizik jara bog‘lanishlarni uzish va organizm
foydalanish mumkin? yoni hisoblanadi. Tabiatda havo ni neytrallash yoxud zararsiz holga
ionizatsiy asi hodisa ignabargli keltirish mumkin. Covid-19`ga qarshi
– Dorixona, shifoxo- o‘rmonlarda, tog‘larda va dengizlarda qurilmani yaratishda ham bakteriya
nalar, poliklinika hamda tabiiy ravishda sodir bo‘ladi hamda va viruslarning elektron bog‘lanishini
barcha laboratoriyalar- aniqroq s eziladi. Odatda chaqmoq parchalash uchun elektronlarning ish-
ga joylashtirish mumkin. chaqqanda va kosmik nurlar bilan lash tizimiga o‘xshash prinsipdan foy-
Bundan tashqari, uy ta’sirlashgan havo ionlanadi va kis- dalanildi. Biroq dastlabki tekshiruv
sharoitida ham bemalol lorod hamda ozon jarayonga o‘ziga lar biz kutgan natijani bermadi, ya’ni
foydalansa bo‘ladi. U 12 xos ta’sir qiladi. Ionlashgan havoning xona havosidagi zamburug‘ni, turli
voltli tokda ishlaydi. Tok inson organizmiga birmuncha ijobiy yuqumli kasalliklar tarqatuvchi bak-
yo‘q paytda batareyadan va salbiy ta’sirlari mavjud. Xona ha- teriyalarni yo‘q qila olmadi. Shundan
ham foydalanish mumkin.
Shuningdek, qurilma xona vosini sun’iy ravishda ionlashtiruvchi so‘ng, sanitar-epidemiolog va tibbiyot
o‘lchami va odamlar soni- qurilmalar ionizatorlar deb ataladi. mutaxassislari taklif etgan kimyoviy
ga qarab turli kattaliklarda birikmalarni, ya’ni turli moddalarning
ishlab chiqariladi. Masalan, Fizik nuqtayi nazardan barcha molekulalaridan tuzilgan ionlashgan
katta hajmdagi qurilmalar jonli va jonsiz tabiat molekulalar tarkib havoga tarqatildi. Bu safar nati-
operatsiya xonalari, klinika, ning ma’lum bir tartibli joylashuvidan jalar biz kutgandan ham a’lo bo‘ldi.
kafe kabi odam ko‘p kelib- tuzilgan. Shunday ekan, tirik virus, Yaratilgan qurilmadan ajralib chiqqan
ketadigan joylarga mo‘ljal- bakteriya, zamburug‘ va boshqa elektron molekulyar tarkib nafaqat
langan. Kichik qurilma esa mayda organizmlar ham ma’lum havodagi, balki sirtlardagi zararli
50-100 kvadrat metrli xonani turdagi molekulalarning tartibli tuzil- organizmlarni ham zararsizlantirdi.
5 daqiqa ichida viruslardan ishiga ega bo‘lib, ionlashgan holatda
tozalay oladi. bo‘ladi. Ushbu ionlashgan holatga Dilrabo TOLIBOVA tayyorladi.
– Sinov jarayonlari
qanday kechdi? Qurilma
qayerlarda va qanday ah-
voldagi bemorlarda tajriba
qilib ko‘rildi?
– Sinovlar maxsus klinika-
larda, “Zangiota-1”, “Zangi
ota-2”, SESning barcha labo
ratoriyalarida, Virusologiya
hamda ilmiy ishlab chiqarish
tadqiqot institutlarida o‘tkazil-
di. Katta e’tibor va m a’suliyat
24 Zamonaviy ustoz Maorif tarixi № 07 (7)-son, 13.05.2021-y.
Musulmon xalq
dorilfununi
Nafaqat O‘zbekistonda, balki
Markaziy Osiyoda birinchi va yetakchi
oliy talim muassasasi hisoblangan
Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston
Milliy universiteti 103 yoshda!
Hukumatning 1918-yil Mahmudxo‘ja Behbudiy o‘zining uchun o‘qituvchi tayyorlovchi
16-martdagi Toshkentda “Oyna” jurnalida oliy tahsilga zamin yagona markaz sifatida xizmat
Turkiston xalq universitetini bo‘la olishi mumkinligi haqida qilgan. Keyinchalik ushbu
tashkil etish haqidagi Maorif Xalq ta’kidlagan ushbu dorilfunun markaz o‘zbek, qozoq, qirg‘iz,
Komissariatiga bergan buyrug‘ida 45 kishilik kengash tomonidan tojik, turkman va boshqalarning
faqat rus va rus tilida so‘zlovchi boshqarilgan. Uning ilmiy-ijodiy Toshkentda o‘z tillarida
aholining oliy ta’limga bo‘lgan va pedagogik jamoasi tez orada o‘qituvchilar tayyorlovchi kurslari
ehtiyoji qondirilishi e’tiborga 299 kishiga yetadi. Ularning va institutlari paydo bo‘lishida
olindi. Bundan xabar topgan orasida o‘nlab taniqli jadid shoir va asosiy ilmiy-pedagogik negiz va
Munavvarqori Abdurashidxonov adiblari, jadid maktabi va darsliklari tayanch vazifasini bajargan.
9-aprel kuni jadidlarning faol asoschilari bo‘lgan.
guruhini o‘z uyiga to‘plab, 1918-yil 31-maydan “Xalq
vaziyatni tushuntiradi va Musulmon Xalq dorilfununi dorilfununi” nomli maxsus gazetasi
universitet tashkil etish g‘oyasini Turkiston universiteti kabi chiqa boshlaydi. Ilk marta o‘zbek
o‘rtaga qo‘yadi. Shundan so‘ng uch bosqichli bo‘lishi tilida chop etila boshlangan ushbu
to‘qqiz kishidan iborat “Musulmon rejalashtirilgan: gazetaning shiori “Yashasin ilmiy
xalq dorilfununining tashkilot inqilob, yashasin xalq maorifi” edi.
komissiyasi”ni tuzadi. Komissiya 1. Oliy bosqich: besh yillik
o‘zini hukumatga tan oldirish va dorilmuallimin – o‘qituvchilar Dastlab sovet hukumati
bevosita dorilfununni tashkil etish instituti; Musulmon Xalq dorilfununini
ishlari bilan mashg‘ul bo‘ladi. rasman tan olishga majbur bo‘lgan
2. O‘rta bosqich: kasb-hunar bo‘lsa-da, aslida unga nisbatan
Tashkilot hay’atining 2-mayda o‘rgatuvchi maxsus kurs va dushmanlik siyosatini yuritadi
o‘tkazilgan 7-majlisida to‘garaklar (Masalan, erkaklarga va uning haqiqiy milliy oliy o‘quv
Turkiston Xalq universiteti rassomchilik, duradgorlik, xotin- yurti darajasiga chiqishiga imkon
sho‘rosi va Turkiston Xalq qizlarga bichish-tikish); bermaydi. Natijada 1918-yilning
Maorifi Komissariati tomonidan kuzida Musulmon Xalq dorilfununi
Musulmon Xalq dorilfununining 3. Quyi bosqich: “Ibtidoiy va uning asoschilari kommunistik
tashkilot komissiyasi rasman sho‘ba” (bo‘lim). Uning o‘zi 15 qatag‘onning dastlabki qurbonlari
tan olinganligi ma’lum qilinadi. yoshdan kichik bo‘lmaganlar bo‘lishadi.
qabul qilinadigan uch guruhga
1918-yil 12-may kuni bo‘linadi: 1) savodi bo‘lmaganlar; Birinchi Prezidentimiz
Musulmon Xalq dorilfununining 2) oldin eski maktabda o‘qib Islom Karimovning 2000-yil
rasmiy tantanali ochilish savodi chiqqan, ammo dunyoviy 28-yanvardagi PF-2532-sonli
marosimi bo‘lib o‘tadi. ilm-fanlardan xabari bo‘lmaganlar; “Toshkent Davlat universitetiga
Bu sana millat ehtiyojiga 3) ibtidoiy (boshlang‘ich) “rushdiy” O‘zbekiston Milliy universiteti
aylangan dunyoviy oliy ta’lim jadid maktabini bitirib yanada maqomini berish to‘g‘risida”gi
maskani paydo bo‘lgan, chuqurroq bilim olmoqchi farmoni bilan tarixiy haqiqat
bugungi O‘zbekiston Milliy bo‘lganlar. tiklandi.
universitetining asosi yaratilgan
kun bo‘lib tarixga muhrlandi. Jadid ziyolilari uchun katta Noila SAHOBIDDIN qizi
umid va ishonchga aylangan tayyorladi.
dorilmuallimin musulmon xalqlari
№ 07 (7)-son, 13.05.2021-y. Top-1000 25Zamonaviy ustoz
Qabul
OKSFORD UNIVERSITETIOBSHKOOASA‘NKLFQGSOAIFASDRONIDARNIDDDKOAUKGMLINRNIALYAC’LOLFHAULDIRMIAGUMG,INGBIAIIAEVVRNEJOMURGQADSQNI.OTUASE‘QUDNTIBIIHTMVIOIESSIYRHKOSSHB1IFTAL0OEA9MRT6NDD-BAYAUSIDLYHHID.UAOAUKHZNNRIBRIBRINGDOIGTAASACTHJNAHOLISAYAYHALNMAKNGISAILANHVENJGGTULAIIDLGNGI.AN Hujjat topshirish oktabr-noyabr
oylarida bo‘lib o‘tadi. Maxsus
Tarixi komissiya faqat yuqori baholi
(A level) abituriyentlar bilan
Bu yerda turli davrlarda John Wycliffe, Thomas More, suhbat o‘tkazadi va ba’zida
John Locke, Robert Boyle singari shaxslar dars bergan. bo‘lajak talabadan yozma ish
Muassasaning bir qancha ixtisoslashtirilgan institut va labo- yoki test olinadi. Universitetga
ratoriyalari, muzeylari, 100 dan ortiq kutubxonalar tizimi hamda nashriyoti mavjud kiruvchilar ingliz tilini mukammal
bo‘lib, asosiy kutubxonasi 1602-yilda tashkil etilgan. bilishi zarur. Yashash uchun
bir yilda o‘rtacha 8 ming funt
1167-yilda Genrix II xorijlik talabalarning Parij universitetida o‘qishini taqiqlaydi. sarf qilinadi, o‘qitish xarajatlari
Natijada, ko‘plab ingliz talabalari Fransiyadan ketib, Oksford universitetida o‘qishga esa tanlangan mutaxassislikka
majbur bo‘ladi. qarab farq qiladi. Masalan,
san’at 6300 funt, ilm-fan 8400
Tarixda ko‘plab mansabdor shaxslar ushbu universitetning rivojiga o‘z hissa funt, tibbiyot 15400 funt. Bir
sini qo‘shgan. Ulardan biri Uilyam Darem bo‘lib, u 1249-yilda universitet kollejiga yilning o‘zida ham Kembrij, ham
(University College) asos solgan. Bo‘lajak Shotlandiya qiroli otasi Ioann I de Balliol Oksford universitetlariga hujjat
sharafiga Balliol kollejini tashkil qilgan. Ingliz lord-kansleri Valter de Merton esa topshirishga yo‘l qo‘yilmaydi.
kollejlar uchun qoidalar ishlab chiqqan.
Mashhur
Oksfordga qizlar 1920-yildan qabul qilina boshlagan. 70-yillardan esa o‘g‘il va bitiruvchilari
qiz bolalarni ajratib o‘qitish bekor qilingan.
Oksford bitiruvchilari orasida
Tashkiliy tuzilmasi 120 dan ortiq olimpiada
g‘oliblari, 26 nafar Nobel
Universitet 38 ta kollej hamda 6 taniya akademiyasi a’zosi hisoblana- mukofoti sovrindori, 30 dan ortiq
ta kollej nomini olmagan yopiq o‘quv di. Oksford nafaqat universitet, balki zamonaviy dunyo rahbarlari bor.
muassasasidan iborat. Kollejlarda dunyo bo‘yicha yirik ilmiy izlanishlar Biz bilgan Bill Klinton, Aun San
dars individual va seminar tarzda olib boriladigan markaz hamdir. Su Chi, Indira Gandi va Buyuk
o‘tkaziladi. Bu yerda 300 dan ortiq Britaniyaning 26-bosh vaziri ham
to‘garaklar mavjud. Hozirda mazkur universitetda o‘qi- shular jumlasidandir.
yotgan 20 mingdan ortiq talabaning
Muassasada ishlovchi 4 mingga chorak qismini xorijliklar tashkil qiladi. Noilaxon AHADOVA
yaqin oʻqituvchining 70 nafari London Yozda ingliz tili maktablari ochilgach, tayyorladi.
qirollik jamiyati aʼzosi, 100 nafari Bri- ularning soni keskin ortadi.
26 Zamonaviy ustoz Русскоязычная планета № 07 (7)-son, 13.05.2021-y.
Прилагателное (Sifat)
Predmetning belgisini bildiruvchi so‘z Misollardan xulosa chiqarish mumkinki, o‘zbek tilida sifatlar o‘zi
turkumi sifat deyiladi. Predmetning bog‘lanib kelgan ot bilan moslashish uchun ma’lum grammatik
belgilari esa turlichadir, masalan: vositalarni olib o‘zgarmaydi, ruscha sifatlar esa ot sifatlanmish
bilan rod va sonda moslashib, kelishiklar bo‘yicha turlanadi.
rangi - белый снег,синяя бумага;
hajmi – огромная страна, большое здание;
xususiyati – деревянный мост, железная
крыша;
shakli – воробьиное гнездо, медвежья
берлога.
Sifatlar какой? какая? какое? чей? чья? чьи?
so‘roqlaridan biriga javob bo‘ladi. Sifatlar otlarni
aniqlab, ularning qanaqa ekanini bildirib, gapda
yo aniqlovchi yoki kesim bo‘lib keladi. Rus tili-
da sifatlar rod, kelishik hamda son jihatidan
o‘zgaradi va o‘zi bog‘lanib kelgan ot bilan
rod, kelishik va sonda moslashgan bo‘ladi.
Masalan: новый дом (mujskoy rod, birlik), новые
дома (ko‘plik), новая школа (jenskiy rod, birlik)
новые школы (ko‘plik) kabi.
Sifatlar ma’no va tuzilish jihatidan har xil
bo‘ladi.
O‘zbekcha sifatlar bilan ruscha sifatlar
o‘rtasida umumiy jihatlardan ko‘ra,
farqli xususiyatlar ko‘proq bo‘lib, ular
quyidagilarda namoyon bo‘ladi:
O‘zbekcha tub sifatlar maxsus morfologik
ko‘rsatkichga ega emas; rus tilidagi sifatlarning
esa otlarda bo‘lgani kabi rod, son va kelishikka
ishora qilib turuvchi maxsus qo‘shimchalari bor
bo‘lib, bu qo‘shimchalar ot sifatlanmishga tobela-
nish jarayonida namoyon bo‘ladi: agar ot mujskoy
rod bo‘lsa, - ый, - ий qo‘shimchalarini, jenskiy
rod bo‘lsa, - ая, - яя qo‘shimchalarini, sredniy
rod bo‘lsa, - oe, - ee, ko‘plikda esa - ые, - ие
qo‘shimchalarini oladi. Bu qo‘shimchalar bosh ke-
lishikdagi sifatlarda ham ko‘rinib turadi. Masalan:
Birlikda: новый – yangi молодой – yosh
Именительный падеж (bosh kelishik), хороший – yaxshi har xil
красная лента (qizil tasma) красный шарф должный – zaruriy разный – haqiqiy
Родительный падеж (qaratqich kelishigi), последний – oxirgi har qanaqa
красной ленты (qizil tasmaning) красного высокий – baland настоящий – harbiy
шарфа русский – ruscha o‘zga
Дательный падеж (jo‘nalish kelishigi), общий – umumiy всякий – kerakli
красной ленте (qizil tasmaga) красному шарфу главный – asosiy uzoq
Винительный падеж (tushum kelishigi), маленький – kichkina военный – asosiy
красную ленту (qizil tasmani) красный шарф любой – har qanday muhim
Ko‘plikda: полный – to‘liq иной – shaxsiy
И.п. красные ленты (qizil tasmalar) красные
шарфы нужный –
Р.п. красных лент (qizil tasmalarning)
красных шарфов далекий –
Д.п. красным лентам (qizil tasmalarga)
красным шарфам основной –
В.п. красные ленты (qizil tasmalarni) красные
шарфы важный –
собственный –
Dilshod IBODULLAYEV tayyorladi.
№ 07 (7)-son, 13.05.2021-y. The English language world 27Zamonaviy ustoz
Plural (ko‘plik)
Ingliz tilida ot so‘z turkumiga oid so‘zlarning ko‘plik shakli -s qo‘shimchasini qo‘shish orqali
yasaladi. Masalan, birlikda cat (mushuk) – cats (mushuklar). Ko‘plik qo‘shimchasi predmetning ikki va
undan ortiqligini bildiradi va o‘zbek tilida -lar deb tarjima qilinadi. Birlikda one cat yoki a cat (bitta
mushuk) bo‘lsa, ko‘plikda two cats (ikkita mushuk(lar) deyiladi.
Ko‘plikning to‘g‘ri 8. Birlikdagi ot ‑us bilan tugagan bo‘lsa, ko‘plikda ko‘pincha
yozilishi odatda ‑i ga o‘zgaradi.
birlik otning qaysi cactus – cacti
harf bilan tugashiga focus – foci
9. Birlikidagi ot ‑is bilan tugasa, ko‘plikda ‑es bo‘ladi.
bog‘liq. Buni analysis – analyses
quyidagi qoidalar ellipsis – ellipses
10. ‑on bilan tugagan birlikdagi ot ko‘plikda ‑a ga o‘zgaradi.
orqali bilib olish phenomenon – phenomena
mumkin: criterion – criteria
11. Ba’zi otlar ko‘plik va birlikda umuman o‘zgarmaydi.
1. Agar birlikdagi otning oxiri -s, -ss, -sh, -ch, -x, - o yoki
-z harflari bilan tugasa, ko‘plikda so‘z oxiriga -es qo‘shiladi. Ularning birlik yoki
Masalan, one box (bitta quti) – two boxes (ikkita qutilar). ko‘plikda ishlatilayotgan-
ligini gapning mazmunidan
2. Ba’zi hollarda -s yoki bilish mumkin. Masalan:
-z bilan tugaydigan birlikda-
gi otlarning ko‘pligini yasash Tom eats one fish, but I
uchun -es qo‘shishdan oldin eat three fish.
-s yoki -z ikkilantiriladi: gas –
gasses (gaz – gazlar) 12. Ayrim otlarning ko‘plik shakli yasalganda so‘z
butunlay o‘zgaradi. Bunday so‘zlar ko‘p emas, shu bois
3. Agar so‘z oxiri ularni eslab qolish kifoya. Masalan: goose – geese,
‑f yoki ‑fe bilan tu- person – people
gagan bo‘lsa, ko‘plik
shaklini hosil qilish
uchun -s qo‘shil-
ganda oldindagi -f
ko‘pincha ‑ve ga
o‘zgartiriladi:
Istisno: roof – roofs, belief – beliefs, chef – chefs, chief
– chiefs
4. Agar birlikdagi ot ‑y bilan tugasa va -y oldidagi harf
undosh bo‘lsa, u holda -es qo‘shimchasi qo‘shiladi va ‑ies
ga o‘zgaradi.
5. Agar birlikdagi ot Exercise 1.
-y bilan tugasa, ammo Berilgan so‘zlarning ko‘pligini yozing.
-y oldidagi harf unli
bo‘lsa, ko‘plikda shun- horse - leaf -
chaki -s qo‘shiladi: ray girl - quiz -
– rays, boy – boys day - hero -
potato - box -
6. So‘z oxiri ‑o unlisi bilan tugasa va undan oldin undosh deer - party -
harf kelsa, ko‘plikda ‑es qo‘shiladi. glass - key -
7. Agar -o unlisidan ol- Uyga vazifa
din unli harf kelsa, u holda O‘tilganlarni takrorlang, yangi so‘zlarni yod oling.
ko‘plikda -s qo‘shiladi: radio
– radioes, video – videoes Noilaxon AHADOVA tayyorladi.
Istisno: photo – photos,
piano – pianos
28 Zamonaviy ustoz Obuna – 2021 № 07 (7)-son, 13.05.2021-y.
Diqqat! Diqqat!
2021-yil uchun “Zamonaviy ustoz” 2021-yil
gazetasiga obuna davom etmoqda. uchun
Bizni tanlang, aslo adashmaysiz! “Zamonaviy ustoz”
gazetasiga obuna
3 OYGA – 98 437,5 so‘m. (QQSsiz) 7 OYGA – 229 687,5 so‘m. (QQSsiz)
6 OYGA – 196 875 so‘m. (QQSsiz) OBUNA INDEKSI: – 425 davom etmoqda.
Siz gazetaga “O‘zbekiston pochtasi” AJ “Matbuot tarqatish” filiallarining quyidagi telefon Har doim biz bilan qoling!
raqamlariga murojaat etish orqali istalgan hududiy bo‘limdan obuna bo‘lishingiz mumkin!
Bizni tanlang,
Toshkent shahar Buxoro viloyati aslo adashmaysiz!
(0371) 233-73-56 (0365) 228-48-93
3 OYGA – 98 437,5 so‘m. (QQSsiz)
Toshkent viloyati Xorazm viloyati 6 OYGA – 196 875 so‘m. (QQSsiz)
(0371) 208-57-67 (0362) 228-51-71 7 OYGA – 229 687,5 so‘m. (QQSsiz)
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Surxondaryo viloyati Murojaat uchun telefon:
(0361) 222-14-43 (0576) 223-14-49 (71) 209-93-39.
Andijon viloyati Samarqand viloyati Obuna indeksi: – 425
(0374) 223-26-24 (0366) 229-49-27, 229-51-16
Siz o‘z hududingizdagi istalgan
Qashqadaryo viloyati Farg‘ona viloyati “Matbuot tarqatuvchi” AJ bo‘limi orqali
(0375) 221-04-62 (0373) 244-47-79 gazetamizga obuna bo‘lishingiz mumkin!
Jizzax viloyati Sirdaryo viloyati Toshkent viloyati
(0372) 226-38-60 (0595) 510-01-94 (0371) 233-13-04
Qoraqalpog‘iston Respublikasi
Namangan viloyati Navoiy viloyati (0361) 222-88-68
(0369) 233-03-67 (0579) 223-09-38 Andijon viloyati
(0374) 223-82-12
Namuna Qashqadaryo viloyati
(0375) 225-46-05
ABONEMENT Jizzax viloyati
(0372) 222-40-01
Zamonaviy ustoz 1 425 Namangan viloyati
(Nashr nomi) Komplekt (Nashr (0369) 239-14-49
indeksi) Buxoro viloyati
soni (0365) 221-56-90
Xorazm viloyati
2021-yil uchun (oylar bo‘yicha) (0362) 227-48-55
Surxondaryo viloyati
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (0376) 223-60-98
Samarqand viloyati
МТ-1 XXXXXXX (0366) 234-22-53
Farg‘ona viloyati
Qayerga: Indeks: (Manzil) (0373) 244-50-77
Toshkent 100000 M.Ulug‘bek tumani, Sirdaryo viloyati
shahri. Rashidov ko‘chasi, 77-Uy. (0367) 225-11-44
Navoiy viloyati
Kimga: Xudayberdiyev D. K. (0436) 223-17-55
(Familiyasi, ismi, sharifi)
P.V Joyi ELTUV KARTOCHKASI
425
(Nashr indeksi)
Zamonaviy ustoz
Gazeta
Obuna manzili (Nashr nomi) Komplekt 1
o‘zgartirish So‘m soni
bahosi
So‘m
2021-yil uchun (oylar bo‘yicha)
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
XXXXXX X
Qayerga: 100000 M.Ulug‘bek tumani,
Toshkent shahri. (pochta indeksi) Rashidov ko‘chasi, 77-Uy.
(Manzil)
Kimga: (Familiyasi, ismi, sharifi) – Xudayberdiyev D. K.
№ 07 (7)-son, 13.05.2021-y. Obuna – 2021 29Zamonaviy ustoz
OMMAVIY OFERTA
1. “TA’LIM MUASSASASI” MCHJ bundan keyin “Tahririyat” kuni mobaynida bu haqda “Tahririyat”ga xabar beradi.
ushbu taklifda O‘zbekiston Respublikasida turgan (yashaydigan),
quyida keltirilgan shartlarni to‘liq va e’tirozlarsiz qabul qilishi 11. Pochta aloqa bo‘limlari tomonidan nashrlarni yangi manzil
haqida ma’lum qilgan shaxs (keyingi o‘rinlarda – “Obunachi”) bo‘yicha yetkazib berish ta’minlanmagan taqdirda, “Obunachi”
bilan mazkur ommaviy oferta shartlariga muvofiq, 2021-yil uchun 10 kalendar kunidan kechiktirmasdan bu haqda “Tahririyat”
obuna shartnomasi (keyingi o‘rinlarda – “Shartnoma”)ni tuzishga manziliga yozma xabarnoma yuborgan holda “Tahririyatga”
tayyor ekanligini bildiradi. xabar berishi lozim.
“Tahririyat” va “Obunachi” bundan keyin birgalikda “Taraflar” Nashrni yangi manzil bo‘yicha yetkazib berish “Tahririyat”
deb nomlanadi. tomonidan xabarnoma olinganidan so‘ng amalga oshiriladi.
2. “Obunachi” ushbu Shartnoma shartlarini qabul qilgan 12. Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki talab etiladigan
holda Shartnomaning ajralmas qismi hisoblangan ilovasi- darajada bajarilmaganligi uchun “Taraflar” Fuqarolik kodeksi
ga ko‘ra shakl bo‘yicha to‘ldirilgan aktsept-buyurtma (keyin- qoidalariga, O‘zbekiston Respublikasining “Xo‘jalik yurituvchi
gi o‘rinlarda – “Aktsept”)ni yuborish orqali “Tahririyat”ga subyektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi to‘g‘risi-
mazkur ommaviy oferta shartlariga muvofiq obuna bo‘lishga da”gi Qonuni va boshqa amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarga
o‘z roziligini bildiradi. “Aktsept”ning barcha ustunlari to‘liq, muvofiq javobgar bo‘ladi.
qisqartmalarsiz, aniq, bosma harflar bilan to‘ldirilgan bo‘li-
shi kerak. “Aktsept” “Tahririyat”ning quyidagi e lektron poch- 13. “Obunachi” tomonidan “Aktsept”da manzil ishonchsiz yoki
ta manzili ([email protected]) orqali yuboriladi: qisman ko‘rsatilgan taqdirda, “Tahririyat” “Obunachi”ning oldida
Pochta indeksi: 100000, Toshkent shahar Mirzo Ulug‘bek tumani, shartnoma shartlarini bajarilmaganligi uchun javobgar bo‘lmaydi.
Shastri ko‘chasi, 19A uy. Faksimil yozishuv yuridik kuchga ega.
14. Agar Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki kerakli
3. “Tahririyat”, “Aktsept”da sanab o‘tilgan nashr nusxasi soniga darajada bajarilmaganligi holatlari Shartnoma imzolangani-
(“Obunachi”ning tanloviga ko‘ra) 2021-yilning yillik obunasini dan keyin vujudga kelgan, “Taraflar” oldindan ko‘ra bilish yoki
amalga oshirish, “Obunachi” esa “Aktsept”ni rasmiylashtirish oqilona choralar bilan oldini olishning imkoni bo‘lmagan, yengib
va to‘lash majburiyatini oladi. bo‘lmaydigan kuch (fors-major) sharoiti oqibatida ro‘y bergan
bo‘lsa, “Taraflar” Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki kerakli
4. Mazkur Shartnoma “Tahririyat” tomonidan “Aktsept” olingan darajada bajarilmaganligi uchun javobgar bo‘lmaydi.
paytdan e’tiboran kuchga kiradi va “Taraflar” uning shartlarini
bajargan paytgacha amal qiladi. 15. Fors-major holati yuzaga kelgani haqida “Taraflar” bir-birini
ular yuzaga kelgan paytdan boshlab 5 (besh) kun mobaynida
5. “Obunachi” mazkur Shartnoma shartlariga ko‘ra, obuna xabardor etishi shart.
qiymatini to‘lashi shart.
16. Mazkur Shartnoma shartlarini bajarish vaqtida yuzaga
6. Obuna qiymatini to‘lash shartlari: “Obunachi” tomoni- kelishi mumkin bo‘lgan barcha bahs va nizolarni “Taraflar” mu-
dan “Tahririyat”ning hisob raqamiga yillik obuna pul mablag‘i zokara va kelishuv tartibi orqali hal etishadi.
(“Aktsept”ga muvofiq aniqlanadigan to‘lovning umumiy summasi)
ni o‘tkazish yo‘li bilan oldindan yuz foizli to‘lov amalga oshiriladi. Kelishuvga erishilmagan taqdirda nizo O‘zbekiston Respub-
To‘lov bank kassalari orqali “Tahririyat”ning hisob raqamiga plastik likasining amaldagi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda sudga
karta yoki naqd pulda amalga oshirilishi mumkin. ko‘rib chiqish uchun topshiriladi.
7. “Tahririyat” uning hisob raqamiga pul mablag‘lari kelib 17. Mazkur Ommaviy ofertada aytib o‘tilmagan shartlar
tushganidan so‘ng, mazkur Shartnomaning 6-bandi shartlari O‘zbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligiga muvofiq
bo‘yicha ko‘zda tutilgan tartibda, “Tahririyat”da “Obunachi”ning aniqlab olinadi.
“Aktsepti” mavjudligi shartida, mazkur Shartnoma bo‘yicha o‘z
majburiyatlarini bajarishga kirishadi. 18. Mazkur Ommaviy ofertaning amal qilish muddati –
2021-yil dekabr oyiga qadar.
8. “Obunachi” nashrni “Obunachi” ko‘rsatib o‘tgan manzil
bo‘yicha yetkazib berish mazkur oferta predmeti hisoblanmasligi- TAHRIRIYAT REKVIZITLARI
ga va pochta aloqasi yoki nashrni yetkazib berishni ta’minlovchi
boshqa tashkilot funksiyasi hisoblanishiga rozilik bildiradi. Bunda Tashkilot nomi: “TA’LIM MUASSASASI” MCHJ
“Tahririyat” nashrni “Obunachiga” yetkazib berish haqini to‘lash
majburiyatini o‘z zimmasiga oladi. Obuna bo‘limi manzili: 100000, Toshkent shahar Mirzo Ulug‘bek
tumani, Shastri ko‘chasi, 19A uy.
9. “Tahririyat”da chiqqan gazetaning har soni “Obunachi”ga
pochta (kuryerlik) xizmati orqali mazkur Shartnomaning 3-bandida Telefonlar: 71-209-93-39
keltirilgan “Aktsept” manzili bo‘yicha yetkazib beradi. h/r (hisob-raqam) 20208000705314430001
10. Nashrlar o‘z vaqtida yetkazib berilmagan yoki umuman Xizmat ko‘rsatuvchi bank: “KAPITALBANK”
yetkazib berilmagan taqdirda, “Obunachi” tegishli pochta (kur aksiyadorlik tijorat banki
yerlik) xizmatiga murojaat etishi shart. Pochta aloqa bo‘limlari Bank kodi: (MFO)
yoki kuryerlik xizmati tomonidan nashrlarni o‘z vaqtida va to‘liq STIR: 00974
yetkazib berish ta’minlanmagan taqdirda, “Obunachi” 10 kalendar IFUT: 307978344
Elektron pochta manzili: 18110
[email protected]
Direktor: L.B.Karimova
30 Zamonaviy ustoz Obuna – 2021 № 07 (7)-son, 13.05.2021-y.
“TA’LIM MUASSASASI” MChJ
ommaviy ofertasiga ilova
AKTSEPT-BUYURTMA “____”_____________ 2021-y.
1._____________________________________________________________________________________________
(obunachining to‘liq nomi, tashkiliy-huquqiy shaklini ko‘rsatgan holda) nomidan
asosida faoliyat yurituvchi __________________________________________________________________________,
(obunachining vakolatli vakili F.I.SH. (to‘liq), uning lavozimi)
______________________________________________________________________________________________,
(hujjat (ta’sis shartnomasi, ustav, nizom va boshqalar), ishonchnoma)
ommaviy oferta shartlarini to‘liq va e’tirozsiz qabul qilishini bildiradi va quyidagilarga obuna bo‘ladi:
Obuna Nashr nomi Tili Bank rekvizitlari Obuna Obuna narxi Ummumiy
indeksi muddati (1 oy uchun) summa
(QQSsiz) (QQSsiz)
425 “Zamonaviy ustoz” O‘zbek h/r 20208000705314430001 7 ой 32 812,5 229 687,5
gazetasi (lotin yozuvi) “KAPITALBANK” ATB Bank kodi: 00974
426 “Наставник” gazetasi Rus tili х/р 20208000705314430001 7 ой 32 812,5 229 687,5
ОПЕРУ АКБ «Капиталбанк» МФО: 00974
2. To‘lanadigan umumiy summa____________________________________________________________________,
so‘mni QQSsiz tashkil etadi. (raqamlar bilan va yozma tarzda ko‘rsatilsin.)
3. Yetkazib berish manzili (bosma harflarda, aniq):
pochta
indeksi
Viloyat/shahar, __________________________________________________________________________________
tuman, ____________________________________________________________________________________________
(ko‘cha, daha, mavze, uy, xonadon)
Mo‘ljal: ________________________________________________________________________________________
4. Bog‘lanish telefoni:_____________________________________________________________________________
5. Bog‘lanuvchi:__________________________________________________________________________________
(F.I.SH.)
6. Elektron pochta manzili: _________________________________________________________________________
Obunachi rekvizitlari:
STIR________________________________________
IFUT _______________________________________
Pochta manzili:________________________________
Telefon: _____________________________________
Faks: ________________________________________
Hisob raqami №_______________________________
Xizmat ko‘rsatuvchi bank ________________________
Bank kodi ___________________________________
_________________________/_________________/
(vakolatli shaxsning imzosi) (F.I.SH.)
M.O‘.
№ 07 (7)-son, 13.05.2021-y. Bilasizmi? 31Zamonaviy ustoz
o6vbq6Iirasfhtoslcoaiqzhaniiiltiliisasshhhrhanammsdintaiogytvludiadsi.hualliakr Umringizning 2o‘orytkaDsucaahnrmalfala3roiylgysisiailzh-.u
11 yil-u 4 oyini
foah‘qtasakythtaaohuz2xmtana6miSrnsduaiiygiazmzkniin.layazkSuton7imhnxtq3uyolI.oian3ilinq1blisssisi3xhhynaonhoiliyinyglannbnuilyyglauaiix-doldirncualzitaahglnoaa2su‘ishrzrin.otdzgayaavcaha televizor ekrani yonida
I7n9soynkiluoyn‘ortkyaiac2shh8aa8y3d5i. o‘tkazasiz. Shundan
8 yil-u 4 oy televizorni vmaesuhramerrs-frlmstaioonyurtgsSaihbiinizazzl.nobagilbrnausgasghl4atilzaugF1ob,raag,koyyq‘siaruahlsafiltpnaeslgamiilozainrnrla,atarsbi1zil.aynil-u
tomosha qilish bilan
band bo‘lasiz.
oIn4vsqyoainlt-loua‘nr6ataodcyi.ha
Hayotingizning b3il6ao8n‘Utkskmuuanhrziaibnnsagiitzidlz.aons‘ihsntiglbar
235 kunini
navbatlarda
sarflaysiz.
115ehkkuaaynnogNstiiizinhn.aogykizaudtla,ar
HAYOT RAQAMLARDA
Umringizning qancha qismini televizor ekranining yonida o‘tkazishingiz
haqida o‘ylab ko‘rganmisiz? Qancha vaqt uxlab, qancha vaqt
ovqatlanganingizni-chi? Ushbu sahifada savollaringizga javob topasiz va
insoniyat hayotini tasvirlaydigan sonlarni ko‘rib hayratda qolasiz.
Internet materiallari asosida tayyorlandi.
32 Zamonaviy ustoz Mantiqiy mozaika № 07 (7)-son, 13.05.2021-y.
Aqlingizni
charxlang
Yosh-u qari – hamma jumboqli savollarga o‘ch bo‘ladi. Mantiqiy savollar
kishini noodatiy fikrlashga, aqlini charxlashga, tafakkurini o‘stirishga olib
keladi. Siz ham quyidagi savollardan dars yakunida foydalansangiz va
uning javobini kelasi darsga qoldirsangiz, o‘quvchilaringiz o‘sha kunni qiziqish
bilan kutishadi. Javobni birinchi bo‘lib topgan o‘quvchini rag‘batlantirishni
unutmang. E’tiboringizga javobi kishini o‘yga toldiruvchi, izlashga majbur
qiluvchi 10 ta savolni havola qilmoqdamiz. Ota-onalar ham farzandlariga
savollarni o‘qib berishlari mumkin. Tayyor bo‘lsangiz, boshladik!
1. Shunday insonlar borki, mumkin? ayolingiz jonsiz ahvolda
ular otni ham, filni ham 5. 4 ta 2 dan har xil topildi. Bir necha daqiqadan
qiyinchiliksiz ko‘taradi va keyin ayolning turmush
ularning joyini o‘zgartira oladi. matematik amallar orqali 9 o‘rtog‘i yetib kelib: “Azizam,
Ular kimlar? chiqarib bering. senga nima bo‘ldi, nega?” –
deya yig‘lab yubordi. Politsiya
2. Bir kuni haydovchi o‘z 6. Ot o‘z bo‘yniga xodimlari yetib kelgach,
mashinasi g‘ildiraklaridan bog‘langan qo‘ng‘iroqning Sherlok barmog‘i bilan
birining dami chiqib qolganini ovozini eshitmaslik uchun ayolning turmush o‘rtog‘ini
ko‘rdi, lekin parvo ham necha km/soat tezlikda ko‘rsatib: “Bu odamni hibsga
qilmasdan mashinasini chopishi kerak? oling, u o‘z ayolining qotili”, –
haydab, uydan chiqib ketdi deb aytdi. Savol: Sherlok nega
va qiyinchiliksiz yurib, kechga 7. Bu narsa insonga 2 bunday qarorga keldi?
tomon qaytib keldi. U buni marta beriladi. Uchinchisida
qanday uddaladi? sotib olinadi. 9. Daraxtning shoxida
qarg‘a bor. Qarg‘ani
3. O‘rta asrlarda arab 8. Sherlok Xolms ko‘chada cho‘chitmasdan shoxni
shohlari bu shaxmat donasi sayr qilib yurgan edi. arralash uchun nima qilish
sababli uni o‘ynashni To‘satdan u yerda jonsiz kerak?
istashmagan. yotgan ayol tanasiga ko‘zi
tushdi. Aftidan bu qotillikka 10. Shifokor bemorga 30
4. Mashhur sehrgar o‘xshardi. U ayolning yoniga daqiqa oraliq bilan 3 ta ukol
xonaning o‘rtasiga qo‘l zo‘rg‘a kelib, uning sumkasini ochdi olishni belgiladi. Hamshira
sig‘adigan shisha qo‘yib, va undan ayolning telefonini ukol qilishni soat 8:30 da
uning ichiga kira olishini aytdi. oldi. Telefondan uning boshlasa, bemor soat nechada
U buni qanday uddalashi turmush o‘rtog‘ining raqamini ukollarni to‘liq olib bo‘ladi?
topib, unga qo‘ng‘iroq qildi va
(Davomi keyingi sonda)
shunday dedi: Internet ma’lumotlari
– Tezda yetib asosida tayyorlandi.
keling. Sizning
Muassis: Manzilimiz: 100000, Toshkent shahri, Mirzo Ulug‘bek tumani, Topshirildi – 16:00 11.05.2021. Buyurtma – 23, hajmi 4 bosma
“Ta’lim muassasasi” MChJ Shastri ko‘chasi, 19A-uy. Telefon: (+998) 71-209-93-39. taboq. Ofset usulida bosilgan. Qog‘oz bichimi A-4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Bosh muharrir: Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy 6000 nusxada bosildi. Nashr indeksi – 425. ISSN № 2181-2004
Abdulla CHIMIRZAYEV kommunikatsiyalar agentligi tomonidan 2021-yil
16-martda 1159-raqami bilan ro‘yxatga olingan. Tahririyatga kelgan qo‘lyozmalar taqriz qilinmaydi va
Bosh muharrir o‘rinbosari: muallifga qaytarilmaydi. Gazetada chop etilgan reklama va
Javlon YAXSHIBOYEV Dizayner: Marks YUSUPOV e’lonlar uchun tahririyat javobgar emas. Gazetaning yetkazib
berilishi uchun obunani rasmiylashtirgan tashkilot javobgar.
Gazeta “SANO-STANDART” MCHJ bosmaxonasida chop etildi. Bosmaxona manzili: Toshkent sh. Olmazor t. “Shiroq” ko‘chasi, 100.
Gazetaning poligrafik jihatdan sifatli chop etilishiga “SANO-STANDART” MCHJ bosmaxonasi mas’ul. Bosmaxona telefoni: (71) 228-07-94.
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Zamonaviy ustoz_7-son
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Zamonaviy ustoz_7-son
- 1 - 32
Pages: