Zamonaviy ustoz_27-son

2021-YIL – YOSHLARNI QO‘LLAB-QUVVATLASH VA AHOLI SALOMATLIGINI MUSTAHKAMLASH YILI

Haftalik ilmiy-ma`rifiy gazeta e-mail: [email protected]

№ 27 (27)-son, 2021-yil 30-sentabr, payshanba, obuna indeksi: 425 zamonaviy_ustoz_gazetasi

INTERVYU

“O‘qituvchiga
hamma
yumushni
bajaradigan
xizmatchi
sifatida qarab
kelingan…”

4-5 

DOLZARB

MAVZU

O‘zbekiston va
dunyo:
ota-onalar
farzandi
maktabni
bitirguncha
qancha
mablag‘
sarflaydi? 6-7 

M1-OUUKRSATKTAOBUZBBNIVRIYA–LAR IJTIMOIY
SO‘ROVNOMA

Bugungi kun

ustozlarining

qanday

muammolari

bor? 9

BILASIZMI?

Dunyoga
o‘rnak
bo‘layotgan
ustozlar

31 

2 Zamonaviy ustoz Yurtimizda № 27 (27)-son, 30.09.2021-y.

IKKINCHI VA UNDAN TOSHKENT RESPUBLIKA VELOSPORT
KEYINGI TA’LIMNI OLISH VILOYATI: MAHORAT MAKTAB-
“USTOZ BILAN INTERNATI TASHKIL
TARTIBI BELGILANDI BIR KADR” ETILADI

Oliy taʼlim muassasalarida ikkinchi va un- Oʻqituvchi va Prezidentimizning “Velosportni
dan keyingi taʼlimni olish tartibi toʻgʻrisidagi murabbiylar kuni rivojlantirishga doir kompleks
yangi (606-son, 24.09.2021 y. hukumat qaro- munosabati bilan chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Qarori
ri) nizomiga koʻra, oliy maʼlumotga ega boʻl- Toshkent viloyati
gan bakalavr (diplomli mutaxassis) darajasiga qabul qilindi.
ega shaxslar bakalavriat taʼlim yoʻnalishlari xalq taʼlimi
boʻyicha ikkinchi va undan keyingi oliy taʼlimni boshqarmasi Mazkur hujjat bilan sohada bir qancha
olishlari mumkin. Ikkinchi va undan keyingi tomonidan “Siz yangiliklar boʻlishi kutilmoqda. Xususan,
oliy taʼlimda oʻqish 2-kursdan boshlanadi. doimo eʼzozdasiz 2022–2023-oʻquv yilidan Turizm va sport
Bunda oʻqish davomiyligi tegishli bakalavriat – aziz, ustozlar!” vazirligi tizimiga kiradigan Respublika ve-
taʼlim yoʻnalishlari uchun belgilangan mud- aksiyasi eʼlon qilindi. losport mahorat maktab-internati tashkil
datdan bir yilga kam etib belgilanadi. Nizom etiladi. Shuningdek, qoʻshimcha 25 ta bo-
oliy harbiy taʼlim muassasalariga nisbatan Aksiya doirasidagi lalar-oʻsmirlar sport maktablarida hamda
tatbiq etilmaydi. tadbirlarda ishtirok et- sportning oʻyin turlari va yengil atletikaga
gan har bir fuqaro oʻzi­ ixtisoslashtirilgan bolalar-oʻsmirlar sport
ning birinchi oʻqituvchisi, maktablarida velosport turlari boʻyicha,
murabbiyi, sinf rahbari Buxoro, Qarshi, Navoiy va Termiz olimpiya
hamda keyingi taʼlim zaxiralari kollejlarida velosport turlari boʻyi­
dargohlaridagi mehri- cha boʻlimlar boʻladi. Mazkur maktab-in-
bon ustozlari ziyoratida ternatiga velosport turlari boʻyicha belgi­
boʻlishi, bu unutilmas langan sinov imtihonlardan muvaffaqiyatli
daqiqalarni foto-video oʻtgan oʻquvchilar 2022-2023-oʻquv yilidan
tasvir shaklida viloyat har yili 5-sinfga qabul qilinadi.
xalq taʼlimi boshqar-
masining maxsus botiga
yoʻllashi lozim boʻladi.
Albatta, bu lavhalar ij-
timoiy tarmoqlar orqali
keng jamoatchilikka
havola etiladi. Mazkur
tadbir 27-29-sentabr
kunlari oʻtkaziladi.

IJOD MAKTABIDA BOG‘CHAGA QABUL QILISHDA KIMLAR
CHET ELLIK PEDAGOGLAR IMTIYOZGA EGA?
ayollarning bolalari;
ISH BOSHLAYDI • kontrakt boʻyicha harbiy xiz-

Halima Xudoyberdiyeva nomidagi ijod Maktabgacha taʼlim tashki- matchilarning va ichki ishlar organ-
maktabida chet ellik pedagoglar Filipp va lotlariga ustunlik bilan qabul lari xodimlarining bolalari;
Mariya Lorelar oʻz faoliyatlarini boshladi. qilinish huquqiga ega boʻlgan
bolalar roʻyxati (imtiyozli roʻyxat) • talabalar va pedagoglarning
Ijod maktabi direk- rini, sirdaryolik yosh- Vazirlar Mahkamasining tegishli bolalari;
tori Muhammad Is- larga bilim berishdan qarori bilan yangilangan. Unga
moilning bildirishicha, mamnun ekanliklarini koʻra: • akalari yoki opalari ushbu
chet ellik pedagoglar taʼkidlagan. Ona tili muassasaning tarbiyalanuvchilari
ingliz tilidan saboq va adabiyot fanlari- • I va II guruh nogironligi boʻlgan
beradi. Mehmonlar ni chuqurlashtirgan shaxslarning bolalari; jumlasidan boʻlgan bolalar;
ijod maktabi bilan holda oʻqitishga • koʻp bolali oilalarning bolalari; • koʻp tarmoqli ixtisoslashtiril-
tanishar ekan, mak- ixtisos­lashtirilgan • yetim bolalar yoki ota-onasi­ gan maktabgacha tashkilotlardan
tabning koʻrkamligi mazkur ijod makta- ning qarovisiz qolgan bolalar; umumiy turdagi maktabgacha tash-
va oʻquvchilar uchun bida ayni paytda 147 • “Ayollar daftari”ga kiritilgan kilotlarga oʻtkazilayotgan sogʻaygan
yaratilgan sharoitlar- nafar oʻquvchi taʼlim ijtimoiy himoyaga muhtoj yolgʻiz bolalar imtiyozga ega sanaladi.
dan hayratlanganlikla- ­olmoqda.
Madina ABDUSAMATOVA tayyorladi.

№ 27 (27)-son, 30.09.2021-y. Dunyo ta’lim yangiliklari 3Zamonaviy ustoz

OKSFORD VA KEMBRIJ ILK BOR BRITANIYA
UNIVERSITETLARI REYTINGIDA YETAKCHILIKNI BOY BERDI

Oksford va Kembrij universitetlari ilk
bor The Times gazetasi tuzgan reytingda
yetakchilikdan mahrum bo‘ldi. Buyuk
Britaniya reytinglarida shu paytgacha hech
bir oliy o‘quv yurti bu ikki universitetdan
yuqori ko‘tarila olmagandi. Kembrij 8 yil
davomida The Times reytingida birinchi
o‘rinni olgandi, ammo bu yil uchinchi
o‘ringa tushib ketdi. Shotlandiyada joylashgan, 1413-yilda tashkil etilgan Sent
Endryus universiteti Buyuk Britaniyaning eng yaxshi universiteti deb topildi.

VENGRIYA JENEVA MAKTABLARIDA UKRAINADA
O‘QITUVCHILARI ISH IRQCHILIK DUNYODAGI ILK
HAQI PASTLIGI SABAB TIKTOK FAKULTETI
ISH TASHLASHMOQDA Jeneva kolleji talabalari ijtimoiy OCHILDI
tarmoqdagi post orqali irqchilikni targ‘ib
Vengriyada o‘qituvchilarning qilishmoqda. Kollej o‘z bayonotida: Ukrainalik xonanda va tiktoker
ahvoli yomonlashishda davom “Yaqinda ijtimoiy tarmoqlarda Jenevalik Mixail Poplavskiy Kiyev madaniyat
etmoqda. Ularning ko‘pchiligi talaba (yoki ba’zi jenevalik talabalar) va san’at universitetida TikTok
daromadi pastligi sabab o‘z tomonidan irqchilik haqidagi bayonotlar fakultetini ochdi. U bu haqda o‘z
kasblarini tashlab ketishgan. joylashtirildi. Bunday irqchi postlar internet sahifasida xabar berdi.
Vengriya kadrlar vazirligi Jenevaning missiyasini, bizning Ushbu fakultet nafaqat Ukraina,
ta’lim sohasida ishchi kuchi hamjamiyatimizni va maktab siyosatini balki dunyo bo‘yicha yagona
taqchilligi yo‘qligini aytgan buzishdir. Biz bunday qonunbuzarliklarga hisoblanadi. Poplavskiyning fikricha,
bo‘lsa ham, Vengriya Markaziy jiddiy qaraymiz va xulq-atvor kodeksiga kelajak ijtimoiy tarmoqlarga tegishli
statistika boshqarmasining binoan talabalar bilan alohida bo‘ladi. Shu bois yoshlarni ijtimoiy
so‘nggi ma’lumotlari buning shug‘ullanamiz” deya xabar qildi. tarmoqlar bilan ishlashga o‘rgatish
aksini ko‘rsatmoqda. Asosiy lozim.
masalalardan biri o‘qituvchilarning
maoshi 2014-yilning eng kam Fakultetda o‘qish universitetning
ish haqi bilan hisoblanganligida. barcha talabalari uchun bepul.
Vengriya Markaziy statistika Eslatib o‘tamiz, Mixail Poplavskiy
boshqarmasining so‘nggi 1993-2015-yillarda Kiyev madaniyat
xulosalariga ko‘ra, 2021-yilning va san’at milliy universiteti rektori
ikkinchi choragida Vengriya bo‘lgan.
bo‘ylab ta’lim sohasida jami 6600
ta bo‘sh ish o‘rinlari bo‘lgan. VANDALIZM 6 HAFTALIK MEHNATNI BARBOD QILDI

Panamada Rezerford o‘rta maktabining
uch nafar o‘quvchilari qariyb olti hafta
davomida kampusdagi hojatxonalardan
birini rangli devoriy rasmlar bilan bo‘yashdi.
Biroq boshqa talabalar tomonidan
mazkur ish yo‘q qilindi. Bu haqida ijtimoiy
tarmoqlarda maktab direktori Koy Pilson
tashvishli xabar qoldirdi. “Talabalar devor
bo‘yog‘ini ko‘chirib tashlashdi va boshqa
o‘quvchilarning ishlarini yo‘q qilishdi”, deydi Pilson.

Rasmlar muallifi bo‘lgan bolalar shunchaki hojatxona devorlarini chiroyli qilish
niyatida bo‘lgani va bunga boshqalarning yomon munosabati sabab hafsalasi
pir bo‘lganini so‘zlashdi.

Mukarram ANVAROVA tayyorladi.

4 Zamonaviy ustoz Intervyu № 27 (27)-son, 30.09.2021-y.

Dunyo taraqqiyoti shiddat bilan o‘zgarib borar ekan ta’lim sohasiga
ham yangicha chaqiriqlar va talablar qo‘yilmoqda. Shu bilan birga

ta’lim-tarbiya masalasi har bir jamiyat va mamlakat uchun strategik
ahamiyatga ega. Qaysiki davlat unga e’tibor qaratmas ekan, xavfsizlik,

tinchlik, rivojlanish, to‘kislik haqida gap ham bo‘lishi mumkin emas.

“O‘QITUVCHIGA HAMMA YUMUSHNI BAJARADIGAN

Keyingi yillarda O‘zbekistonda ta’lim sohasini sifat va
mazmun jihatidan butunlay yangi darajaga olib chiqish
keng qo‘llab-quvvatlanayapti. Buning natijasida xalq
ta’limi tizimida ham qator ijobiy o‘zgarishlar ko‘zga
tashlanmoqda. Maktab ta’limida amalga oshirilgan
ishlar, tizimda qo‘yilayotgan yangi talablar, kadrlar
siyosati, kelgusidagi rejalar nimalardan iborat? Quyida
xalq ta’limi vaziri Sherzod SHERMATOV bilan bo‘lgan
suhbatimiz ana shular haqida bo‘ldi.

– Ta’lim sifatini oshirishga yo‘naltirishmoqda. Albatta, “besh qo‘l tashqari qo‘shimcha so‘raladigan hujjat-
qaratilgan harakatlarni sizning baravar emas”, hammayoq bir xil emas. lar hamda vositachilik, ya’ni u bu kimning
mamlakat hududlaridagi maktab- Talabni qattiq qo‘yishga majburmiz. Ma- tavsiyasiga asosan toifaga nomzodni
lar faoliyati bilan tez-tez tanishib salan, 2 yil avval har to‘rtta maktabdan taqdim etish amaliyoti bekor qilinadi.
kelayotganingizdan ham anglash bittasining o‘quvchilari umuman oliy­ Pedagog o‘zi onlayn tarzda ro‘yxatdan
mumkin. Xo‘sh, bu masalada o‘zi gohlarga kira olishmagandi. Bu mam- o‘tib bilimini test orqali ko‘rsatadi. Mexa­
qanday o‘zgarishlar bor? lakat bo‘yicha 2 mingdan ortiq maktab nizm ancha soddalashtirildi. Bunda eng
– Yaqin-yaqingacha maktab va u­ ning edi. Talab qattiqroq qo‘yilgandan so‘ng, muhim masala o‘qituvchilarning o‘z fani-
pedagoglariga o‘z ishidan tashqari ham- 2021-yilga kelib bu qoloqlik darajasi 13 ni chuqur bilishi. Afsuski, yaqingacha
ma yumushni bajaradigan xizmatchi baravarga kamaydi. Tasavvur qiling, ana o‘qituv­chining o‘z fani bilan jiddiy shug‘ul-
sifatida qarab kelindi. Endilikda soha shu maktablar joylashgan hududlarda lanishga imkoni bo‘lmagan. Ular paxta,
xodimlari dars berish kerakligi, ta’lim oliy ma’lumotli vrachlar, o‘qituvchilar pay- obodonlashtirish kabi ishlardan ortma-
sifati, natija uchun ishlash ya’ni kelajak do bo‘ldi. Shu bois, o‘qituvchilar orasi- ganligi bois uning salbiy ta’siri hanuzga-
avlodning baxtli va muvaffaqiyatli bo‘lishi da ta’lim sifatini oshirish orqali natijaga cha seziladi. Misol, Sirdaryo bo‘yicha
zarurligini yana bir bor qayta anglab o‘z e­ rishish harakatlari o‘sib bormoqda. o‘qituvchilarning bilimi test qilinganda
faoliyatlarini ana shu eng asosiy jihatga Yana bir yangilik shuki, oliy toifa yoki ko‘pchiligining bilimi past chiqqandi. Eng
1-toifaga bo‘lgan e’tibor kuchayganli- katta masala oliy toifalilarning kamligi.
gi bois o‘sha toifalarni olishga bo‘lgan Pedagoglarimiz kontingentining yarmi
i­ntilish ham kuchaydi. O‘qituvchilar toifa- toifaga ega ham emas. Shu jihatdan biz
ga ega bo‘lishning mohiyati va ahamiya­ o‘qituvchilarning o‘z ustida ishlashlari
tini jiddiy tushunib borishmoqda. uchun ko‘proq imkoniyat yaratish va
toifa olishga rag‘batlantirishdan man-
– Toifalar haqida aytib o‘tdin- faatdormiz. Toifa olish mexanizmining
giz. Bugungi kunda toifa olgan soddalashtirilgani esa o‘qituvchiga katta
pedagoglarning ishi qanchalik motivatsiya berib bilimli o‘qituvchilarni
samarali kechyapti? Toifalarni ko‘payishiga hissa qo‘shadi.
olish mexanizmini ham qayta
ko‘rib chiqish vaqti kelmadimi? – Salohiyatli o‘qituvchilarni
– Toifalar bo‘yicha Hukumatning ishga olishning shaffof mexa­
17.09.2021-yildagi 572-sonli Qarori nizmini yaratishda qanday ishlar
chiqdi. 2022-yildan boshlab ko‘pgina qilinmoqda?
byurokratik to‘siqlar, aniqrog‘i imtihondan – Avvalo, bu masalada maktab di-

№ 27 (27)-son, 30.09.2021-y. Intervyu 5Zamonaviy ustoz

rektorlarining o‘zi manfaatdor qilingan. qildi. Albatta bu reja amalga o­ shsa kerak emas. Xorij mamlakatlarining sara
Chunki hozirgi kunda direktorlar ishi nati- muammo ham yo‘qoladi. Shuni ham maktablarida bo‘lgani kabi har bir hudud
jaga ko‘ra baholanayotgani uchun yaxshi kuzatdikki, 2020-yil pandemiya davri- yoki maktab o‘quvchilarining o‘z mak-
kadrlarni topishda e’tiborsizlik qilishlari da 840 ming nafar bola tug‘ildi. Mazkur tab formalari yaratilsa, buning yomon
mumkin emas. Biz maktablarni ranglar- ko‘rsatkich 10 yil avval 640 ming na- tomoni yo‘q. Kelajakda bunday sharoitga
ga ko‘ra toifaga ajratganmiz. Masalan, far edi. Shu jihatdan qaralganda ham sekin-asta o‘tarmiz, ammo hozirgi vazi-
o‘tgan yili qizil maktab direktorlarining ayni paytda maktablar sonini oshirib yatda eng ustuvor vazifamiz ta’lim sifatini
1000 nafardan oshig‘i maktabdagi natija- borishimiz muhimdir. oshirish bo‘lishi kerak.

XIZMATCHI SIFATIDA QARAB KELINGAN…”
– Xalq ta’limi tizimi jamiyatda
ni yaxshilamaganligi uchun lavozimidan – Ma’lumki, maktab formasi o‘z o‘rniga ega bo‘lib boryapti
bo‘shatildi. Hozirgi tizim bo‘yicha direk- bo‘yicha aniq biror to‘xtamga deyishimiz mumkinmi?
torlikka nomzod mahalliy kengashlarda kelingani yo’q. Balki, uni joriy – Albatta. Lekin kamchiliklarimiz ham
o‘zining 3 yillik dasturni olib chiqar ekan, etishda xorij tajribasini o‘rga- yetarli. Avval aytganimdek, maktablarning
bunda u o‘z javobgarligini chuqurroq his narmiz? moddiy-texnik ahvolini yaxshilashimiz
qiladi. Natija ko‘rsatish uchun salohiyat- – 2018-yil 15-avgustdagi 666-sonli uchun kamida 30 trillion so‘m mablag‘
li, toifali o‘qituvchilarni izlab topishiga qaror bilan yagona ko‘rinishdagi mak- zarur bo‘ladi. Bu hali to‘liq hal bo‘lgan
to‘g‘ri keladi. Shu bois, rahbarning o‘zi tab formasi ota-onalarga taklif etildi. Siz emas. O‘qituvchilarimizning o‘z kasbi-
faoliyatida bundan manfaatdor bo‘lmasa qo‘yayotgan savol asoslidir, lekin hozir- ga munosibligi, bilimi masalasi. Ularni
qanchalik shaffoflik haqida gapirmaylik gi amaliyotda har bir maktab va ishlab xalqaro darajadagi saviyaga olib chiqish
istalgan tizimni ayla­nib o‘tishi mumkin. chiqaruvchining o‘zaro til biriktirib olishi- borasida ishlashimiz kerak. Masalan,
Hozir esa u javobgar, buni biladi. Bu ga olib keladi. Bu narsa sog‘lom fikrni qonunchiligimizda norma bor. STEAM
amaliyot yaxshi o‘qituv­chilarni ishga chetlab o‘tib o‘zining tor manfaatini ustun fanlarini, ya’ni fizika yoki kimyo darsini
olinishiga turtki beradi. qo‘yadiganlarga qo‘l kelishi mumkin. ingliz tilida o‘tadigan o‘qituvchi bo‘lsa 100
O‘quvchilar va ota-onalar esa qimmat foiz ustama haq olishi mumkin. Afsuski,
– So‘nggi yillarda umumiy narxlarda maktab formasini sotib olishi hozircha bunday o‘qituvchilar yo‘q.
o‘rta ta’limda ijobiy o‘zgarish-
lar kechayotganligi bor gap. – Ustozlaringiz haqida nima
Lekin sinfxonalarda me’yordan deya olasiz hamda mamlakatimiz
ortiq sondagi o‘quvchiga dars o‘qituvchilariga bayram arafasi-
o­ ‘tilishi barham topgan emas. Bu dagi tilaklaringiz.
muammo qachon o‘z yechimini – Toshkent shahridagi 22-umumta’lim
topadi? maktabida o‘qiganman. Ustozlarimdan
– Ko‘proq maktab qurish kerak bo‘la- minnatdorman. Hammalari o‘z kasbining
di. 90-yildan keyin MDH hududida eng yuksak kishilari bo‘lishgan. Buni shun-
aholisi ko‘p o‘sgan mamlakat sifatida dan ham bilish mumkinki, masalan men
aholi­miz 16 mln.ga oshgan. Bu masala- matematika fanidan tashqari repetitor ol-
da mamlakatimiz Prezidenti O’zLiDeP si- maganman. U ham bo‘lsa sharqshunoslik
yosiy partiyasining yaqinda bo‘lib o‘tgan litseyida matematikani qiziqarli o‘tish-
navbatdagi s’yezdida alohida to‘xtalib magani sababli takrorlab olish uchun.
o‘tdi. Ya’ni yaqin 5 yillikda 1 mln. 200 Ingliz tilidan yaxshi bilim berishganligi
ming o‘rinli maktab qurilishini ma’lum uchun AQShda o‘qib keldim. Rus tilini
o‘zbek maktabida o‘rgangan bo‘lsam-da
unda o‘z fikrimni erkin va xatosiz ifoda
etaman. Demoqchimanki, o‘qituvchilarim
beminnat hamda yaxshi ta’lim berishgan.
Shu vaqtgacha erishgan yutuqlarimda
ustozlarimning alohida o‘rni bor.
Bayram arafasida ustozlarga mus-
tahkam sog‘lik, tinchlik, fayz-baraka
tilayman. Kelajakda o‘quvchilarining
muvaffaqiyatga erishganliklarini ko‘rib
yurish baxti nasib qilsin deyman. Va yosh
avlod ta’lim-tarbiyasidagi ulkan xizmatlari
uchun tashakkur aytaman.

Dilshod IBODULLAYEV
suhbatlashdi.

6 Zamonaviy ustoz Dolzarb mavzu № 27 (27)-son, 30.09.2021-y.

O‘ZBEKISTON VA DUNYO:

OTA-ONALAR FARZANDI
MAKTABNI BITIRGUNCHA
QANCHA MABLAG‘ SARFLAYDI?

Har bir ota-ona o‘z farzandining kamol topishini,
uning orqasidan doim rahmat eshitishni xohlaydi.
O‘zini o‘qqa-cho‘qqa urib bo‘lsa ham farzandining ko‘proq
o‘qishi hamda yaxshi oliy ta’lim maskanlariga kirishi uchun tinim
bilmay ter to‘kadi. Musofirchilikda ham yuradi, xullas, topganini
bolamga deydi. Hech o‘ylab ko‘rganmisiz bitta o‘quvchining maktabni
bitirgunicha transport, ovqatlanish va kiyim-kechagi uchun qancha pul
sarflanadi? Bugungi sahifamizda shu haqda ma’lumotga ega bo‘lasiz.

Biz yaqinda ijtimoiy tarmoqlardagi sahifamizda “Bit- – 250 000 so‘m (+56 000
ta o‘quvchi maktabni bitirgunga qadar qancha mablag‘ so‘m);
sarflanadi deb o‘ylaysiz?” savoli ostida kichik so‘rov-
noma o‘tkazib ko‘rdik. Unga ko‘ra respondentlarning: ► 3 yoshgacha bo‘lgan bit-
ta kichik farzand uchun – 325
● 20 foizi 8 milliondan 10 milliongacha; 000 so‘m (+131 000 so‘m);
● 21 foizi 9 milliondan 12 milliongacha;
● 22 foizi 12 milliondan 15 milliongacha; ► ikkinchi farzand uchun
● 50 foizi 15 milliondan 20 milliongacha deb javob qo‘shimcha – 150 000 so‘m (+186
belgilashgan. 000 so‘m);

O‘zbekistonda oylik maoshdan tashqari har bir ► uchinchi va undan keyingi har
farzandli oilaga bolalar nafaqasi to‘lanadi. Bu ham bir farzand uchun – 100 000 so‘mdan
ma’lum bir ma’noda sarf-xarajatlarga yengillik kirita­ (amaldagi 190 ming so‘mdan 290 ming
di. 2021-yil uchun bolalar nafaqasi quyidagicha so‘mgacha ko‘p);
belgilangan ekan:
► moddiy yordamning miqdori – 380 000
► 3 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan bitta farzand uchun so‘m.

Xo‘sh, xorijda qanday?

Ular farzandlari uchun qancha mablag‘ sarflashadi?

Germaniya: Boy va kambag‘allar orasidagi tafovut to‘lanadi. Qoida tariqasida, ish haqining 67 foizi, lekin
200 yevro maksimal – 1800 yevro(22 million 503 ming so‘m)gacha
qilib belgilangan. Agar ona tug‘ruqdan oldin ishlamagan
Germaniya ham biz kabi oilalarga “bola puli” to‘laydi – bo‘lsa, u kamida: 300 yevro (3 million 750 ming so‘m) olish
har ikki bolaga oyiga 192 yevro (2 million 400 ming so‘m huquqiga ega.
atrofida), uchinchisiga 198 yevro (2 million 475 ming so‘m)
va to‘rtinchisi uchun 223 yevro (2 million 787 ming so‘m). Hisobli nemislar har bir bolaga oyiga o‘rtacha 584 yevro
Bu pul bolaga 18 yoshga to‘lgunga qadar to‘lanadi, agar (7 million 300 ming so‘m) voyaga yetguncha esa 130 ming
bola ta’lim olsa va biror kasbni o‘zlashtirsa – 25 yoshgacha yevro (1 milliard 625 million so‘m) sarflanishini hisoblab
ta’minlanadi. chiqishgan. Bu uy xo‘jaliklarining “sof” o‘rtacha daromadining
beshdan bir qismiga to‘g‘ri keladi (3,180 yevro – 39 million
Bu bolaga beriladigan nafaqadan tashqari, onalarga 755 ming so‘m).
bola tug‘ilgandan keyin 14 oy davomida onalik to‘lovlari

№ 27 (27)-son, 30.09.2021-y. Dolzarb mavzu 7Zamonaviy ustoz

Bu pulga, mumkin. Ishlatilgan bolalar aravachalari va
masalan kvarti- mebellarini yarim narxiga berishadi. Qisqa qilib
rani isitish tizimi, aytganda, bolalar tez ulg‘aygani uchun ular­ning
musiqiy rivojlanish, kiyim va buyumlari eskirishga ulgurmaydi. Shun-
suzish, haydovchilik day qilib, nemis xalqi ancha pullarini tejab qolishga
guvohnomalari va repeti­ muvaffaq bo‘lishadi.
torlik xarajatlari, sinf bilan
sayohat, kitoblar va kiyimlar, Rossiyada bolani tarbiyalash uchun
ovqat va boshqalar kiradi. 5,4 million rubl kerak!

Internetdagi boshqa ma’lu- SynovateComcon tadqiqotiga ko‘ra, 2012-yilda millioner
motlarda esa Germaniyada bola shaharlardagi ota-onalar bolaga oyiga 14 ming rubl (2
o‘sib ulg‘aygan sayin xarajatlar million 59 ming so‘m), Moskvada – 20 foizga ko‘proq, tax-
yanada ortishi keltirib berilgan: minan 17 ming rubl (2 million 500 ming so‘m) sarflashgan.
Tug‘ilgandan maktabgacha ota-ona­ Tadqiqotda millioner shaharlardagi 2800 nafar ota-onalar
lar farzandlari uchun yiliga 6,200 yevro va ularning 4 yoshdan 15 yoshgacha bo‘lgan bolalari qat­
(77 million 499 ming so‘m) sarflaydilar. Olti nashgan. Bolalarga sarflanadigan xarajatlar tarkibining
yoshdan 12 yoshgacha – yiliga 7200 yevro uchdan bir qismi oziq-ovqatga, qariyb 30 foizi – bolalar
(89 million 999 ming so‘m), 18 yoshgacha kiyimlari va poyabzallariga, 12 foizi – bolalar ta’limi bilan
bo‘lgan o‘smirlar uchun yiliga 8400 yevro (104 bog‘liq xarajatlarga, 7 foizi – bolalarning hordiq chiqarishi
million 999 ming so‘m). “Germaniya Federativ va o‘yin-kulgiga ajratilgan.
Respublikasi statistika boshqarmasi ma’lumotlariga
ko‘ra boy va kambag‘al oilalarning har oyda bir bolaga Rossiyada aliment miqdoridan kelib chiqib, har bir ota-
sarflaydigan puli orasidagi farq taxminan 200 yevroni ona daromadining 25 foizini bitta farzandi uchun jamg‘arishi
(2 million 505 ming so‘m) tashkil qiladi. Bu o‘rtacha lozim. Mamlakatning rasmiy statistik ma’lumotlariga ko‘ra,
hisobda, chunki G‘arbiy va Sharqiy Germaniya o‘rtasida 2020-yilda Rossiya Federatsiyasida o‘rtacha ish haqi 50
hali ham tafovut mavjud (G‘arbda daromadlar va shunga ming rubl(7 million 307 ming so‘m)ni tashkil qilgan. Shun-
mos ravishda narxlar yuqori), ko‘p bolali er-xotinlar bitta dan kelib chiqib, o‘rtahol rus oilasi har bir farzandiga oyiga
bolali oilalarga qaraganda ko‘proq xarajat qilishadi. Tabiiyki, 25 ming rubl (3 million 653 ming so‘m) sarflashi kerak
yolg‘iz ota-onalar to‘liq juftlikdan kamroq pul ishlatishadi. (majburiy emas). Umuman olganda, Rossiyada o‘rtacha
Germaniyalik oilalarning aksariyati farzandiga hadeb yillik “bolalar” xarajatlari 300 ming rublni (43 million 844
yangi narsalarni sotib olishga odatlanishmagan. Boisi, ming so‘m) tashkil etadi va bu 18 yil davomida bu 5,4
bu yerda kiyimni deyarli “suv tekin”ga, kilolab xarid ­qilish million rubl(789 million 200 ming so‘m)ga to‘g‘ri keladi.

Yuqoridagilardan shuni xulosa qilish
mumkinki, oiladagi byudjet miqdori va
uning sarflanishi asosan oylik-maoshga
kelib taqaladi. Chet elliklar bolalarining

vaqtida hordiq chiqarishi, u qiziqqan
barcha mashg‘ulotlar bilan shug‘ullanishi

uchun imkon yaratishni birinchi o‘ringa
qo‘yishi – ulardagi o‘rtacha ish haqining
balandligi bois qiyinchilik tug‘dirmaydi.
Zero, har bir ota-ona borki, farzandining
maksimal darajada yetuk bo‘lishi uchun

qo‘lidan kelguncha harakat qiladi.

P.S: Maqolada summalar oson tushunilishi uchun
yaxlit holda keltirishga harakat qildik.

Dilrabo TOLIBOVA tayyorladi.

8 Zamonaviy ustoz Kasbim saodatim № 27 (27)-son, 30.09.2021-y.

“OTA KASB SABAB – Buvim Asimova Ambar bosh- bilan shaxsan Xalq ta’limi vaziri­
MUVAFFAQIYATLARGA lang‘ich sinf o‘qituvchisi sifatida ning qo‘llaridan ushbu ko‘krak
uzoq yillar faoliyat yuritgan, – dey- n­ ishonini qabul qilib oldim. 2012-
ERISHDIM” di Shofirkon tumanidagi 28-sonli yil esa o‘quvchim fan olimpiadasida
umumta’lim maktabi nemis tili g‘olib bo‘ldi. Bunday yutuqlar meni
bhYaoquuBvrtonkolruukoltaiA‘dmxas,qidrmoLuiosimdratLrbh‘iiuaqonsAzabvhdniidnMavtdcaauaidathaOlvdlvcoviagsoic,Vhlyh.simohoAiahSukldi‘iatcdlznakgbiihhikdmsaikSisinluasfh.aitmiainylaonoxSmgrfoeluaiaaririddlorzskaiiddosonliqaaninar gt o‘qituvchisi Sadoqat Allamova. yanada yaxshiroq intilish va dars
– U kishining kamtarona xizmat- berishimga turtki berib keldi. Yur-
lari “Xalq ta’limi a’lochisi” ko‘krak timizda nemis tilini o‘rganuvchilar
nishoniga loyiq topilgan. Dadam kam, shu bois ota-onalar farzan-
Allamov Akbarjon ham Buxoro dining bu fanni tanlashiga qarshi
davlat universitetida falsafa fani- bo‘lishadi. O‘quvchilarim orasida
dan talabalarga ta’lim berib kel- ana shunday qarshiliklarga qara-
moqda. Yoshlari 70 da bo‘lsa-da, may intilib, talaba bo‘layotganlar
hamon kuch-g‘ayratga to‘la ustoz­ bor. Ular mening izdoshlarim…
lar qatorida. Onam Xolmurodo-
va Sidiqa Shofirkon tumanidagi Ustoz o‘z bilimi va izlanuvchan-
28-sonli umumta’lim maktabida ligi bois 2020-2021-yilda Gyote
boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi si- instituti tomonidan o‘tkazilgan
fatida faoliyat yuritib, nafaqaga tanlovda qatnashib, Germaniyada
chiqdi. Mana shunday o‘qituvchi- malaka oshirish uchun grant yutib
lar orasida men, akam va opam olgan. Biroq pandemiya sababli
barchamiz shu kasbga mehr bora olmagani, onlayn o‘qib, serti-
qo‘ydik. Yoshligimda onam tunlari fikat olganini so‘zlab berdi. Suhbat
o‘quvchilarning uy vazifalarini, yoz- davomida Germaniyada o‘quvchi va
ma ishlarini tekshirar edi. Keyingi talabalarning darsga kelish, ketishi-
o‘tadigan darslariga tayyorlanar- ga ixtiyoriy deb qarashlari, bizdagi
di. O‘sha vaqtlar o‘quvchilarning kabi nazorat qilinmasligini so‘zla-
daftari ustiga qo‘lda ism-familiya­ di. Asosiysi mavzularni o‘zlashti-
sini, qaysi fan daftari ekanini ham rish va imtihonlarni a’lo darajada
o‘qituvchi yozardi. Husnixatim topshira olish ekan. Ana shunday
yaxshiligi uchun onamga yordam jarayonni ko‘rgan pedagog bugun
berib, ishlarini kuzatardim. Bu meni darslarida o‘quvchilarini qattiqqo‘llik
keyinchalik o‘qituvchi bo‘lishimga bilan, majburlab, baho uchun o‘rga­
sabab bo‘ldi. nish emas, aksincha qiziqib, shu
fanga mehr qo‘yib saboq olishga
Shunday qilib qahramonimiz undamoqd­ a. Shundan bo‘lsa kerak
opasi bilan birgalikda nemis tilini o‘quvc­ hilar bilan samimiy va do‘sto-
o‘rgana boshlaydi. 2005-yil nemis na munosabatni shakllantira olgan.
tilidan bakalavr, 2007-yil magistr
bosqichini muvaffaqiyatli tamom- Bugun ustozning farzandlari
laydi. O‘qish davrida grant asosida orasida “onam singari o‘qituvchi
Germaniyada bir oylik ta’lim olish bo‘laman” deydigani bor.
va malaka oshirish imkon­ iyatini
qo‘lga kiritadi. 2008-yildan o‘qituv­ – To‘ng‘ich qizim otasi kabi
chilik faoliyatini Shofirkon tumani- shifokor bo‘lish niyatida, ikkinchi
dagi 28-umumta’lim maktabida qizim esa o‘qituvchilikka ishtiyoq­
boshlaydi. mand, – deydi suhbatdoshimiz.
– Uning pedagogikaga bo‘lgan
– Ochig‘i hech qachon o‘qituv­ qiziqishi, qat’iy tanlov qilganidan
chilikni tanlaganimga afsuslan- quvonaman. Farzandlarimga o‘zlari
maganman, – deydi ustoz faxr tanlagan kasbining past-balandi,
bilan. – Faoliyatimning ilk yillari­ og‘ir-yengili, yaxshi-yomon to-
yoq kasbim muvaffaqiyat olib keldi. monlarini hozirdanoq aytib, ruhan
Qishloq qizi uchun orzu qilib, qo‘l tayyorlab kelmoqdamiz. Shifokorlik
yetmasdek tuyuladigan yutuqlar- haqida otasidan bilishsa, yaxshi
ga erishdim. 2011-yil “Yilning eng pedagog bo‘lish tavsiyalarini men-
yaxshi fan o‘qituvchisi” ko‘rik tan- dan olishadi.
lovining Respublika bosqichida
g‘olib bo‘ldim. Bu esa shu yilning Mehribon ona, yaxshi ayol, zah-
o‘zida “Xalq ta’limi a’lochisi” ko‘krak matkash ustoz Sadoqat Allamova
n­ ishoni sohibasi bo‘lishimga sabab bugun ham jonajon go‘shasida,
bo‘ldi. O‘sha yil 1-oktabr “Ustoz sevimli o‘quvchilariga dars berib
va murabbiylar kuni” munosabati kelmoqda.

Noilaxon AHADOVA
suhbatlashdi.

№ 27 (27)-son, 30.09.2021-y. Ijtimoiy so‘rovnoma 9Zamonaviy ustoz

Bugun jamiyatning har bir BUGUNGI KUN Bugun ana shu kabi majburiy
sohasida yutuqlar, rivojlanish USTOZLARINING mehnatdan ozod etildi, o‘z ishini
bilan bir qatorda muammo va bajarishiga imkon berildi. Xo‘sh,
kamchiliklar yetarlicha. Shu QANDAY
o‘rinda ta’lim tizimini yaxshilash MUAMMOLARI bugun qanday muammolar
borasida keng ko‘lamli ularning dars berishiga xalaqit
islohotlar amalga oshirilmoqda. BOR?
Ilgarilari ustozlar o‘quv yilining qilmoqda? Qanday omillar
yarmini paxta dalalarida, tizimda hamon og‘riqli nuqta
pillada, jamoat ishlarida
o‘tkazib yuborardi. sifatida turibdi. Galdagi
so‘rovnomamiz ana shu haqida.

Gulandon ESHMURODOVA, Erkinjon YARASHEV, Toshbuvi Sayyora Dilbar MIRZAYEVA,
geografiya fani oʻqituvchisi: Navoiy viloyati Zarafshon MUSTAFOYEVA, AMRIDDINOVA, biologiya fani o‘qituvchisi:
– Bitiruvchilarning qanchasi shahar 13-ixtisoslashtirilgan fizika fani o‘qituvchisi: – Hozirda juda ko‘p ustozlar
– Oʻqituvchilarga maktab nafaqa yoshiga yetsa-da
OTM kirdi, qanchasi ish bilan maktabning fizika fani beriladigan muddatli kutubxonachisi: nafaqaga chiqmasdan ishlashda
taʼminlandi, qanchasi bekor o‘qituvchisi: avtokreditlar, ipoteka – Oʻqituv­ davom etishmoqda. Sohada
deb qogʻoz, hisobot soʻrashlari kreditlari mavjud. Biroq chilarning nafaqa yoshini ayollar uchun
ortiqcha. Bu ketishda ularni uy- – Oʻqituvchini foizi yuqori. Bu borada farzandlari uchun 50, erkaklarga 55 yosh qilib
joy bilan taʼminlash, uylantirish, qiynaydigan muammolar ham ustozlarga yanada ham oliy ta’lim belgilansa va yoshiga toʻlgan
turmushga uzatish ham shukrki, biroz kamaydi. ko‘proq ko‘mak va muassasalariga oʻqituvchi nafaqaga chiqarilsa
chekimizga tushadiyov. Ammo maktablarda hali imtiyozlar bo‘lsa yaxshi kirishida har- yosh mutaxassislar dars soati
ham erkak oʻqituvchilar bo‘lardi. biylardagi kabi yetishmasligidan qiynalishmasdi.
Yana mehnat darsi oʻgʻil va kam. Dars soati kamligidan Qishloq maktablarida imtiyozlar berilsa Bundan tashqari maktabda
qiz bolalarga bir xilda oʻtilishi bizda shu yili ikki erkak fizika fanidan amaliy yaxshi bo‘lardi. moddiy-texnik baza
ham muammo. Ular o‘rganishi oʻqituvchi boshqa joyga mashg‘ulotlarni bajarish Qolaversa, far- yetishmasligi, doskalar juda
kerak bo‘lgan mavzular turlicha, oʻtdi. Biri zavodga ishga uchun sharoitning zandi shartnoma eskiligi, yangi zamonaviy doska
shunday ekan yigitlarga erkak joylashdi. Sohada iqtisodiy yetarli emasligi, asosida univer- va boshqa jihozlarga talab
mehnat o‘qituvchisi, qizlarga esa yaxshilanishlar boʻlyapti, maxsus jihozlarning sitetda tahsil yuqoriligini aytgan ustozlar ham
ayol o‘qituvchi ta’lim berishi va ammo juda sekin. Dars yaxshi ishlamasligi, olayotgan peda- bo‘ldi. Shuningdek, informatika
turli xonalarda kerakli jihozlar soatlarining keskin qisqarib yetishmasligi kimyo goglar shartnoma o‘qituvchilaridan “Bir million
bilan o‘tilishi lozim. Bundan ketishi, oʻqituvchilar va fizika ustozlarini pulini to‘lashga o‘zbek dasturchilari” loyihasi
tashqari 6-sinflar uchun ona sonining dars soatlariga qiynaydigan qiynaladi. Shu bo‘yicha o‘quvchilarni ro‘yxatdan
tili fani qisqargan, ammo yangi mutanosib emasligi (4 muammolardandir. bois bunday tala­ o‘tkazish so‘ralayotganligi,
darslik chiqmagan. Bu dars soatgina dars uchun ham Bu ayniqsa chekka balarning kon- ammo aksar o‘quvchilar hali
jarayonida ustozlarga qiyinchilik ishlab yurganlar bor) hududlarda ko‘zga trakt miqdorini mazkur dastur doirasida
tug‘dirmoqda. Qolaversa, turli dan deb bilaman. Bu tashlanadi, xuddi kamaytirishlarini o‘qishga tayyor emasligini
xil tanlovlarning haddan ortiq oʻqituvchilar olgan maoshi ko‘rgazma uchun so‘ragan bo‘lar- bildirib, buni ham tizimli,
koʻp oʻtkazilishi ham taʼlim ham juda kam. Kundalik. qo‘yilgandek dik. bosqichma-bosqich hal etilishi
sifatiga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda. com ni ota-onalarning amaliy mashg‘ulot lozim bo‘lgan muammolar
O‘quvchilarni va ustozlarni asosiy 90 foizi tushunmaydi. uskunalariga “gard qatorida tilga olishdi.
tahsil jarayonidan chalg‘itmoqda. Tushunadigan 10 foizi yuqtirmay” saqlanadi.
ham oʻqituvchi boʻlib Tabiiyki mazkur holat
ishlaydi. Kundalik.com dars sifatiga ta’sir qiladi.
ga biz evolyutsion emas,
revolyutsion usulda o‘tdik.

Javoblarni Noilaxon AHADOVA oqqa ko‘chirdi.

10

Mushohada

MENI BIR
SAVOL
QIYNAYDI...

Zimziyo zulmatga cho‘mgan qish tuni. Kimsasiz, izg‘irinli
Taxtaqoracha dovonida ikki kimsa bir qopni goh yelkalar, goh
yonboshlab, goh achomlab tog‘ sari ming bir mashaqqat bilan chiqib
borar, yo‘lning esa adog‘i ko‘rinmasdi...

Men hozir nafaqadaman. Bir umr peda- Samarqand viloyatining Jom qishlog‘idan Qarshiboy
goglik qildim. Qishlog‘imizdagi mo‘jazgina Qarshi shahriga to‘g‘ri yo‘l yo‘q. Faqatgina RAHMONOV
maktabda dastlab o‘qituvchi, amaliyotchi Samarqanddan yo poyezdda, yo Taxtaqora-
psixolog, ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha cha dovoni orqali avtobusda Qarshiga borish
direktor o‘rinbosari, o‘quv ishlari bo‘yicha mumkin edi, xolos. Otam qishki sessiyani
direktor o‘rinbosari so‘ngra maktab direktori yopib Qarshi shahridan qaytishda endigi-
lavozimlarda faoliyat yuritdim. Hukumat kam- na alifbeni tugatgan 33 nafar o‘quvchisiga
tarona qilgan mehnatimni yuksak qadrlab, o‘qish va ona tili kitob­larni sotib olib, qopga
“Xalq ta’limi a’lochisi” ko‘krak nishoni bilan joylaydi va avtobusda Samarqandga qarab
taqdirladi. Biroq doim meni bir savol qiynab yo‘l oladi. Yo‘l qattiq muz bilan qoplangani
keladi. bois, avtobus Taxtaqoracha dovoniga chiq-
ishda Qaynar nomli qishloqda to‘xtab qoladi.
Men otamdek fidoyi, jonkuyar o‘qituvchi Shunda otam kitob to‘la qopni bir yo‘lovchi
bo‘la oldimmi? Otam Qarshiboy RAHMONOV yordamida yelkalab yo‘lga otlanadi.
ham butun umrini maktab ishiga bag‘ishlagan
maorifparvar, kuyunchak inson edi. Esimda Zimziyo zulmatga cho‘mgan qish tuni.
1968-yildan 1969-yilga o‘tadigan qish juda Kimsasiz, izg‘irinli Taxtaqoracha dovonida
sovuq va bo‘ronli kelgan edi. O‘shanda bizni ular qopni goh yelkalar, goh yonboshlab, goh
birinchi sinfda otam o‘qitar, shu bilan birga achomlab tog‘ sari ming bir mashaqqat bilan
Qarshi davlat pedagogika institutida sirtdan chiqib borar, yo‘lning esa adog‘i ko‘rinmaydi.
ta’lim olardi. O‘sha qahraton qish payti o‘quv­
chilar qishki ta’tilga chiqqanidan foydala­ Atrofdan esa qashqirlarning achchiq
nib, otam o‘qishga jo‘nab ketdi. U paytlarda uvullagan­ i quloqqa chalinadi. Tik yo‘l har
qanday yo‘lovchini horitadi. Yelkangda ki-

11

Mushohada

tob to‘la qop bo‘lsa inchunin. Shu sabab jbur bo‘ladi. O‘sha paytlar o‘quv­chilarimga juda ham kerak derdi.
ular bir muddat to‘xtab tin olishmoqchi qishloqda elektr chiro- O‘shanda otam kulimsirab voqealarni
bo‘lishadi. Biroq o‘sha lahza tushunib qlar yo‘q. Uning ustiga
yetishadiki, yengidan kirib yoqasidan qishning qahraton bir qiziq sarguzashtdek gapirar, biz esa
chiqayotgan yelvizak, ularni og‘ir yuk tuni hamma yoq yap-yangi kitoblarni varaqlash bilan an-
ko‘tarib terlagan badanini zumda muz- zimiston, yo‘lni darmon edik. Ertangi kuni esa bizning
ga evriltirar, bu vaziyatda tarashadek shu qadar qalin xonadondagi o‘sha quvonch yana 33 ta
muzlab qolishlari hech gap emasdi. qor qoplangan sinfdoshimning qalbida va xonadonid­ a
Ular kaftlarini sovuq zabtidan bir-biriga ediki, qayer davom etdi.
ishqalar ekanlar, o‘zaro “to‘xtamaslik yo‘l-u qayer
kerak, aks holda yetib bora olmaymiz” jarlik ekanligi- Hozir o‘ylasam o‘sha payti hammaning
deya pichirlashadi, so‘ngra qanchalik ni bir qarashda ham bolasiga kitob sotib olishga qurbi
horiqqan bo‘lmasin o‘sha oxiri ko‘rinmas bilib bo‘lmas yetmas, yetganda ham o‘shanday olis
dovon tomon yo‘l olishadi... edi. Shu tariqa manzildan olib kelishga hushi kelmas
otam bu yog‘iga edi. Otam esa o‘quvchilarining biri kitobli
Dovonga chiqish bir azob, tushish ham urina-suri- bo‘lib, ikkinchisi kitobsiz qiynalib o‘qishi-
yana bir azobga aylanadi. Ming bir na, somon ichi- ni, shu sababli qaysidir o‘quvchisining
mashaqq­ at bilan Qoratepa atalmish dan igna qidirgan ko‘ngli o‘ksik bo‘lib qolmasligini istagan
joyga yetib kelishadi. So‘ngra, otam kishiday yo‘l qidi- ekan. Bugun shuncha yillik pedagoglik
S­ amarqanddan hozirgi Nurobod tumani- rib zo‘rg‘a uyimizga faoliyatimg­ a nazar solib, gohida o‘ylab
dagi Nurbuloq shaharchasining shoh ­yetib keladi. qolaman. Otamga havas qilib o‘qituvchi
bekatigacha poyezdda keladi. bo‘lganman, lekin otamday o‘qituvchi bo‘la
Xira miltillag­ an chiroq oldimmi? Buni qanchalik uddaladim...
U poyezddan tusharkan, atrofida onam boshchiligi-
30-40 chaqirimlik Jom da biz bolalar chug‘urlashib, Haydar
qishlog‘iga qanday nimalar bilandir band edik. Bir ma- RAHMONOV,
yetib olish haqida hal hovlimizda kimningdir tap-tap etib nafaqadagi
bosh qotirar edi. oyoqlaridagi qorni qoqqani eshitildi. pedagog.
Imkon qidirib atrof­ Barchamiz yugurib dahlizga chiqdik.
ga alanglar ekan Otam horg‘in va sovqotgan qiyofada
ko‘zi Nazar ismli dahlizga kirar ekan, yelkasidagi qopni
qishlog‘ining tanish gurs etkizib yerga qo‘ydi. Biz bolalar
kolxoz xizmatchisiga xursandchilikdan qiyqirib yubordik. Qop
tushib quvonib ketadi. to‘la yap-yangi kitoblar. Uning hidi ho-
U yoqilg‘i tashuvchi og‘ir zirgacha dimog‘imdan ketmaydi. Hayo-
timdagi eng baxtli kunlarimdan biri shu
yuk mashinasiga yonilg‘i qu- bo‘lsa kerak, choy ustida otam yo‘ldagi
yar ekan, mendan tashqari kolxoz ta’mi- qiyinchiliklar haqida onamga so‘zlar,
notchisi ham bor deya ta’kidlaydi. Ular onam esa otamga rahmi kelib, “nima
ilojsiz qolishadi. Boisi qishning qalin qilar edingiz, ovora bo‘lib der, otam
kiyimlari bilan bu yuk mashinasining
kabina qismiga uchinchi odam sig‘mas esa, qo‘yaver
edi. onasi bu
kitoblar
Noiloj shofyor otam va uning qopini
yuk mashinasining sisternasi yoni-
dagi odatda qum to‘ldiriladigan
temir quti joylashtiradi. Ular
shu tariqa yo‘lga chiqishadi.
Sovuq otamning et-etidan
o‘tib a’zoyi badani uvushib
qolgan bir mahal, bexos-
dan mashina to‘xtaydi.
Va otamni bir amallab
haydovchi kabinasiga
kiritib olishadi.

Otam mashinadan
tushgandan so‘ng ham
ancha piyoda yurishga ma-

12 Zamonaviy ustoz Chetdan nigoh № 27 (27)-son, 30.09.2021-y.

Ushbu ruknimizning “DARSLARDA “UNPLUG” METODIDAN FOYDALANAMAN” bilan do‘stona munosabatdamiz. Tush-
bugungi mehmoni lik vaqtlarida darslar haqida bir-birimiz
bilan muhokamalar qilamiz. Bu yer­
O‘zJOKU universitetida dagi hamkasblarim juda yaxshi ta’lim
ingliz tili fanidan dars olgan, ayniqsa Gulsanam Hasanova.
berib kelayotgan Ray U o‘z kasbiga, ishiga juda professional
NASSIRI. Quyida uning yondashib keladi. Va men shu o‘rin-
O‘zbekistonga kelishi da universitetimiz rektori Sherzodxon
tarixi, faoliyat jarayoni Qudratxo‘ja haqida to‘xtalib o‘tmoqchi-
man. U ko‘plab yangi g‘oyalar asoschisi.
haqida bilib olasiz. Rektorimiz boshchiligidagi o‘quv tizimi
faoliyati juda tez va yaxshi olib boril­
moqda degan fikrdaman.

– Avvalambor, o‘zingiz haqingiz- aytishni xohlardimki, inson qanday kasb – Bu yerdagi oylik maosh
da biroz ma’lumot berib o‘tsangiz, egasi bo‘lishidan qat’i nazar, o‘z kasbini sizni qoniqtiryaptimi?
O‘zbekistonga qachon kelgansiz va sevishi lozim. Uni uddasidan chiqishga Chet eldagi ham-
bu yer sizni qaysi jihati bilan o‘ziga urinishi, hatto farrosh bo‘lsa ham astoydil kasblaringizni hech
jalb qilgan? vazifasini bajarishi kerak. yoningizga chaqirib
ko‘rdingizmi?
– Men O‘zbekistonga ilk bor 21 – Hamkasblaringiz haqida qanday – Men bu yerda
yil avval – 2000-yillarda kelganman. fikrdasiz? Ular bilan qanday tajribalar yarim stavka ish-
O‘shanda meni kurash milliy sport tadbi- almashyapsiz? lashimga qaramay
riga taklif qilishgan edi. Hozirda Xalqaro menga yaxshi haq
kurash federatsiyasida to‘liq, O‘zbekis- – Universitetda bir nechta o‘qituvchilar to‘lashadi. Ko‘plab
ton jurnalis­tika va ommaviy kommuni­ universitetlarda
katsiyalar universitetida yarim stavkada ishlaydigan do‘st-
ishlayman. Avvallari o‘qitish bo‘yicha larim va Tayvanda-
Osiyo olimpiya kengashida faoliyat olib gi o‘quvchilarimni
borganman. Tayvan universitetida ham ishga taklif qilgan-
birmuncha vaqt faoliyat yuritganman. man. Yaqin orada
Asosan men seminar mashg‘ulotlari men ularni onlayn
bilan shug‘ullanaman. Koreya, Yapo­ darsga qatnashish-
niya, Indoneziya, Mongoliyada seminar larini so‘ramoqchi-
mashg‘ulotlari olib borganman. O‘zbekis- man. Talabalar shunda
ton menga xuddi uyimdek bo‘lib qolgan. o‘zlari istagan savoll­arini
Men Eronda emas, undan tashqarida
ko‘proq yashaganman, shuning uchun berishlari va javob olishlari
men O‘zbekistonni bemalol ikkinchi mumkin bo‘ladi.
uyim deb atay olaman. Ikkinchi tomon-
dan qaraganda menga O‘zbekistonning – Dars o‘tishda qanday
madaniyati, mamlakat xavfsizligining o‘ziga xos metodlardan
kuchli tizimlashtirilganligi hamda Eron- foydalanasiz?
nikiga o‘xshash taomlari yoqadi.
– Men asosan
– O‘zbekistondagi talab­ alar haqida darslarda “unplug”
nima deya olasiz? Ular o‘zlariga beril- (“o‘chirish metodi”)
gan imkoniyatlardan to‘liq foydalana o­ ‘qitish metodidan foyda-
olishy­ aptimi, ularning kamchiliklari lanaman. Ushbu metod-
va yutuqlari nimada? da hech qanday kitoblar,
qo‘llanmalar va proyektorlar-
– O‘zbekistonda talabalar vazifalar- dan foydalanilmaydi. Bu judayam oddiy
ni o‘z vaqtida tayyorlashga juda qattiq metod: sizga mavzu beriladi va o‘sha
harakat qilishadi, ular anchagina faol. mavzu bo‘yicha suhbat bo‘ladi. Masalan,
Lekin ba’zi bir talabalar juda ham dan- bugungi mavzumiz Fransiya haqida edi.
gasa bo‘lib ketyapti. O‘tgan hafta tala- Bir kishi Fransiya haqida gapirsa, men
balarimga – “Nimaga faol emassizl­ar?” qo‘shimcha qilaman yana kimdir boshqa
– deb savol berdim. Ular: “Men bu yerda ma’lumot beradi. Shunday qilib darsda
bo‘lishni xohlamagandim, ota-onam shuni hamma birgalikda qatnasha oladi.
xohlashgan. O‘zim futbolchi bo‘lishni orzu Mukarram ANVAROVA,
qilgandim”, – deya javob berdi. Shuni O‘zJOKU 2-bosqich talabasi.

№ 27 (27)-son, 30.09.2021-y. Ta’lim fidoyisi 13Zamonaviy ustoz

1000 DAN ORTIQ O‘QUVCHILARI

TALABA BO‘LGAN USTOZ

Joriy yilda Tajribali pedagog ta’lim jarayoniga inno- nafari shartnoma asosida o‘qishga qabul qilin-
Qoraqalpog‘iston vatsion texnologiyalarni tatbiq etib, yoshlar­ di. Oliy ta’limga kirish 88 foizni tashkil qilib, bu
ning intellektual salohiyatini oshirmoqda. n­ atija bilan Qoraqalpog‘iston Respublikasida
Respublikasi O‘quvchilarning bo‘sh vaqtlarini samarali eng oldingi o‘rinni egalladi. 2020-yil bitiruvchilar­
Amudaryo tashkil etish va ularning iqtidorini rivojlanti- ning oliy ta’limga kirish ko‘rsatkichi bo‘yicha joriy
tumanidagi rish maqsadida Azimbay Saparbayev “Yosh qilin­gan rang toifasida maktab 46,2 foiz bilan
matematiklar” to‘garagini tashkil qilgan va yashil maktab maqomiga ega bo‘ldi.
56-sonli umumiy unda ushbu fanga qiziquvchi 100 dan ortiq
o‘rta ta’lim o‘quvchilar uchun qo‘shimcha mashg‘ulotlar 2019-2020-o‘quv yili davomida uning “Yosh
o‘tkazib keladi. Maktab o‘quvchilarini fanlar matematiklar” to‘garagida ta’lim olgan 97,3
maktabining olimpiadasiga va oliy ta’lim muassasalari- foiz shogirdlari O‘zbekiston Respublikasi ham-
82 foiz ga o‘qishga tayyorlab, yosh avlodning bilimli da xorijiy oliy ta’lim muassasalarida talaba
bo‘lib voyaga yetishida munosib hissasini bo‘lish baxtiga muyassar bo‘ldi. Ayni kunda
bitiruvchisi talaba qo‘shmoqda. Natijada izlanuvchan ustozning ustozning oliy ma’lumotli shogirdlari soni 1500
bo‘ldi. Bugungi o‘quvchilari umumta’lim fanlari olimpiadasida nafarga yetdi.
mavzumiz ana muvaffaqiyatli ishtirok etib, ustozi mehnatini
maktab davridanoq oqlamoqda. Jumladan, Azimbay Saparbayev ilmiy-uslubiy izlanish-
shu maktabning iqtidorli o‘quvchilari matematika fan olimpia­ lari asosida yaratgan “Zamonaviy darsni tash-
matematika fani dasida, shuningdek jahon olimpiadasiga kil etish metodikasi”, “Trigonometrik tenglama
­saralash bosqichida qatnashishga muyassar va tengsizliklar sistemalari”, “Logarifmik teng­
o‘qituvchisi, bo‘lib, 1-, 2- va 3-o‘rinlarni egallagan. Maho­ lamalarni yechishning qulay usullari”, “Abi-
32 yillik tajribaga ratli pedagogdan saboq olgan o‘quvchilari­ turiyent uchun matematikadan test savollari”,
ning 85 foizi esa turli oliy ta’lim muassasalari “Kvadrat funksiyalar grafigi”, “O‘quvchilarda
ega o‘qituvchi talabalari bo‘lib kelmoqda. mantiqiy fikrlashda matematika fanining o‘rni”
Azimbay kabi 12 dan ortiq o‘quv-metodik qo‘llanmalari
E’tiborlisi, tajribali ustoz birinchilardan bo‘lib ta’lim jarayoniga tatbiq etilgan. Muallim o‘zi
SAPARBAYEV maktablarda variativ o‘quv reja asosida tashkil yaratgan “Matematikadan olimpiada masa­
faoliyati haqida. qilingan X-XI sinflarda dars mashg‘ulotlarini lal­ari” mavzusidagi elektron dars ishlanmasi,
boshlagan. Variativ sinflar bo‘yicha o‘tkazilgan 150 dan ortiq ko‘rgazmali vositalari, murakkab
mavzularni o‘qitish bo‘yicha elektron slayd va
test natijalariga plakatlardan dars mashg‘ulotlarida samarali
ko‘ra o‘quvchilari foydalanmoqda.
75-78 foiz natija
ko‘rsatmoq­ Izlanuvchan pedagog jonkuyar va kamtar
da. 2020-yilda inson sifatida hamkasblari hamda mahal-
v a r i a­t i v s i n f ladoshlari o‘rtasida hurmat qozongan. Ko‘pgi-
o‘quvchilarining na ko‘rik-tanlovlarda 1-o‘rinlarni egallab, faxriy
33 dan 29 nafari yorliq va diplomlar bilan taqdirlangan.
davlatimizning
nufuzli oliy ta’lim Shu bilan birga, Azimbay Saparbayev
muassasalariga har yili 10 dan ortiq “Temir daftar”ga kirgan
– 11 nafari dav- o‘quvc­ hilarni bepul Oliy ta’lim muassasalariga
lat granti va 18 tayyorlab, ularning talaba bo‘lishiga ham o‘zi­
ning hissasini qo‘shayotgan fidoyi insonlardan.

Xalq ta’limi Vazirligi axborot xizmati.

14 Zamonaviy ustoz Mulohaza № 27 (27)-son, 30.09.2021-y.

Donishmandlarning
asrlar elagidan o‘tib
kelayotgan oltin gapi
bor: “Elni ma’rifat asraydi”.
Jadidchi bobolarimiz vakili
Abdulla Avloniy esa “Har bir
millatning saodati, davlatning
tinchi va rohati yoshlarning
yaxshi tarbiyasiga bog‘liqdir”,
deya zamondoshlarini
ogohlantiradi. Ma’rifat elchisi,
millat tarbiyachisi, ertaning
bunyodkori kim?
– Ustoz! Murabbiy!
ELNI MA’RIFAT ASRAYDI
Demak, ustozlarning zimmasiga azal-
azaldan juda ham buyuk, mas’uliyatli
vazifa yuklangan. Ya’ni, kelajagi buyuk
davlat uchun komil, har tomonlama yetuk
va barkamol, ma’nan va axloqan pok,
vatanparvar va insonparvar fuqarolarni
tarbiyalab millatga, vatanga taqdim etish
vazifasi ularning zimmasida bo‘lgan.

№ 27 (27)-son, 30.09.2021-y. Mulohaza 15Zamonaviy ustoz

Ustoz – hayot yo‘limizning ­quyoshi. salohiyati, kelajak avlod tarbiyasi va birkor, uchuvchiy-u quruvchi kabi kishilik
Ustozlarni hurmat-ehtirom qilish el-yurt tinchligi hamda rivojidagi o‘rni jamiyatiga foydasi tegadigan kerakli va
qadim-qadimdan bizga meros bo‘lib beqiyos. Ularsiz millat kelajagi yo‘q. fidoyi insonlarni kutish mumkin emas.
kelayotgan tushuncha. Agar tarixga Muallimlar jamiyat binosining quruv­ Bu – bamisoli urug‘ni yerga qada­
nazar tashlaydigan bo‘lsak, bunga chilari, ong-u tafakkur muhandislari va masdan turib hosil kutishdek gap.
yorqin misollar juda ko‘p. Qit’alar, ma’rifat bog‘ining bog‘bonlaridir.
mintaqalar taqdirini o‘zgartirib yubor- Jahonning geografik xaritasiga
gan buyuk sarkardalar Aleksandr Har bir bolani nihol deb olsak, boqsak, adabiyotiga, madaniyatiga
Makedonskiy, Sohibqiron Amir Temur ustoz va muallim hayot bo‘stonida- diqqat qaratsak, har bir millatning o‘z
singari buyuk podsholar ham ustoz gi bog‘bon sifatida mashaqqat va qiyofasi bor. Bugungi darajaga yetib
hurmati, ustoz xizmatiga katta e’tibor sharaf oralig‘ida tinimsiz mehnat kelgan odam avlodlarining yutuqlarini,
berganligining guvohi bo‘lishimiz qiladi. Shuning uchun ham ustozning muvaffaqiyatlarini, yaratgan yangilikla-
mumkin. shogird ustidagi haqqi benihoya rini ustozlarsiz tasavvur qilib bo‘lmay-
katta va ulug‘. Shogirdning yupun di. Muomala madaniyatidan, siyosiy
Ustoz nomini eshitganda qalblar va taftsiz bo‘lgan ma’naviy olamini bilimimizgacha bo‘lgan masofalarni
junbushga kelib, ko‘ngillar yorishib Ustoz o‘zining qalb qo‘ri bilan isitadi. ustozlarning zahmati fayzga, ma’noga
ketadi. Zero, atrofga jiddiy nazar tash- Zimiston dunyosini ilm quyoshining to‘ldirib turadi.
lay boshlagan onlarimizdan boshlab mo‘jizakor ziyosi bilan munavvar eta-
aynan ana shu zotlar bizning qo‘limiz­ di. Ustozlar sabr va mehr timsollaridir. Biz go‘zal madaniyat va yuksak
dan tutib, olam va odam haqidagi Qo‘liga nihol bo‘lib kelgan o‘quvchi va ma’naviyatli xalq farzandlarimiz.
tushunchalarimizni boyitib, mustah- talabani sovuqlardan asrab, zulmat- Bizning bobokalonlarimiz ilm yo‘llariga
kamlab kelmoqda. Qo‘limizga qalam larda yog‘du berib hayot bo‘stonidagi yangi dovonlar solishgan, tafakkur
tutib alifboni o‘rgatgan ustozlarimiz serbarg va muhtasham daraxtga kengliklarida yangi sarhadlar kashf
tuyg‘ularimiz, orzularimiz, hayotimiz aylantirishda kuch-g‘ayratini, vaqtini etishgan. Dunyo ilm-fan tamaddunida
musavvirlari hamdir. ayamaydi. Keyin esa shogird ham, o‘z o‘zining munosib izini muhrlashgan.
navbatida, ma’naviyat bog‘ida o‘zining Bugungi taraqqiyot asrining bizga
Ustoz – sofdil, kamtarin, ma’naviy sarxil mevalarini taqdim qiladi. taqdim etayotgan har bir imkoniyatida
boy – idealimizdagi eng mukammal ustozlarning ulkan mehnatlari yotibdi.
insondir. Ustozlar – butun kuchlarini, – Ustoz-u muallimlar ma’naviyat Ajdodlarga munosib avlod bo‘lish, us-
aql-idroklarini, bilim va zehnlarini, osmonida musaffo ziyo taratib turgan tozlarning zahmatini oqlash, olqishiga
qalb qo‘ri-yu mehrlarini shogirdlariga yo‘lchi yulduzlardir, qaysiki, ular tufayli musharraf bo‘lish biz va millatning
baxshida etgan zahmatkashlardir. odamlar to‘g‘ri yo‘lni topadilar, ular­ gullab-yashnashiga ishora, kafolatdir.
Ustozlar qalbimiz zargarlaridir. Ular ning sharofati bilan jaholat zulmatlari­ Zero, elni ma’rifat asrar ekan, ma’rifat
bizlarga oq-qorani, yaxshi-yomonni dan omonlik qirg‘og‘iga yetishadilar. quyoshlarini e’zozlash, munosib hur-
tanitib, “Ota-ona”, “Vatan”, “Iymon”, Binobarin, ustoz-u muallimlarni riso- mat-e’tibor ko‘rsatish, mehnatiga loyiq
“Ezgulik”, “Sharaf”, “Mas’uliyat” kabi ladagidek hurmatlamay turib, haqlarini munosabatda bo‘lish har birimizning
so‘zlarni yozishga o‘rgatgan tengsiz munosib ravishda ado qilmay turib, insoniylik burchimizdir.
aziz zotlardir. farzandlari­mizdan el-yurt, jamiyat,
qolaversa, butun dunyo uchun foydasi Aziza XASHIMOVA,
Kasblar klassifikatsiyasida o‘qituv­ tegadigan yetuk shaxslar, olim-u ziyoli, Toshkent shahar, Mirzo Ulug‘bek
chi va muallim toifasining jamiyat shifokor-u muhandis, iqtisodchiy-u tad- tumanidagi 382-DMTT direktori.

16 Zamonaviy ustoz Metod-ko‘mak № 27 (27)-son, 30.09.2021-y.

O‘QUVCHILARNI Oʻquvchilarga
KONSTRUKTIV- chuqurroq
TANQIDIY izlanishiga
FIKRLASHGA QANDAY yordam bering!
O‘RGATISH KERAK?
Oʻquvchilarni
chuqurroq izlanishga
va savollarga yuqori
saviyada javob berishga
undash oʻziga yarasha
murakkab jarayondir.
Ilgʻor xorijiy tajribalarni
oʻrganar ekanmiz, oʻsib
kelayotgan avlodda
tanqidiy fikrlashni
shakllantirish ta’lim
tizimidagi muhim
qadamlardan biri
ekanligiga guvoh
boʻldik.

Ushbu maqolada
biz o‘quvchilarda
muammolarni hal
qilishga doiradan
tashqari yondashishga
yordam beruvchi
tanqidiy fikrlash
koʻnikmalarini
rivojlantirish boʻyicha
ba’zi maslahatlarni
keltirib oʻtamiz.

№ 27 (27)-son, 30.09.2021-y. Metod-ko‘mak 17Zamonaviy ustoz

1. SHOSHMANG! oʻqing. Shu bilan bir qatorda, siz mu- mashq qiling. Mavzuni varaqqa yozing
nosib javob bergan oʻquvchini yoki toʻgʻri va sinf doskasiga osib qoʻying. Keyin
Oʻqituvchilar orasida javob berish javob bergan barchani mukofotlang. Ma- boshqa varaqlarga turli sarlavhalarni
uchun qoʻlni birinchi boʻlib koʻtargan salan, uy vazifasini bajarishdan ozod yozing va ularni asosiy varaq ostiga
oʻquvchini koʻtarish odatiy holga kirib qol- eting yoki ularga boʻsh vaqt bering. biriktirib qoʻying. Oʻquvchilarni har bir
gan. Lekin oʻqituvchi savol berganidan varaqda keltirilgan sarlavha mavzusi-
keyin 3-5 soniya kutib tursa, ehtimol, javob 5. O’QUVCHILARGA ni rivojlantiruvchi gʻoyalar berishlarini
berishga tayyor boʻlgan oʻquvc­ hilar soni BIRON-BIR TARAF ayting va ularni doskaga mahkamlang.
sezilarli darajada oshadi. Bu, shuning- BOʻLISHGA IMKON BERING! O‘quvchilarni oʻz fikrlarini yanada rivoj­
dek, o’quvchilarga aqllariga kelgan birin­ lantirishga va sinfdoshlarining gʻoyalari­
chi javob har doim ham yaxshi (toʻgʻri) Birinchidan, ikkita qarama-qarshi ga asoslangan yangi takliflar berishga
emasligini tushunishga yordam beradi. nuqtai nazarga ega boʻlgan gapni oʻqing undang.
Ba’zida savol (masala) qiyin boʻlsa yoki (masalan, siz muallif fikriga qoʻshilasizmi
ma’lum vaqt talab qilinsa, bir daqiqa yoki yoki qoʻshilmaysizmi? Nima uchun?). 9. OʻQUVCHILAR MASALAGA
undan koʻproq kutish kerak boʻladi. No- Fikrni ma’qullagan o‘quvchilarni xo- TURLI TOMONDAN
qulay holat yuzaga kelmasligi uchun, naning bir tomonida turishni va fikrni YONDASHISHLARIGA
oʻqituvchi o‘quvchilarga savolga javob ma’qullamagan o‘quvchilarni boshqa YORDAMLASHING!
berishdan oldin 10 yoki koʻproq soniya tomonda turishni ayting. Keyin o‘quv­
oʻylab koʻrishni tavsiya qilishi yoki javob chilardan nima uchun bunday tanlov Ijobiy boʻlmagan vaziyatlarda
olishi uchun kamida 10 ta oʻquvchi qoʻl qilganlarini aytib berishlarini soʻrang. ijobiy narsalarga e’tibor qara­
koʻtarishi kerakligini aytishi mumkin. Agar ular munozara paytida oʻz fikrlarini tishning ajoyib usuli – bu masalaga
oʻzgartirsalar, tomonlarini oʻzgartirishlari boshqa tomondan yondashishdir. Agar
2. OʻQITUVCHI SINFDA “KUN mumkin. oʻquvchi uy vazifasini maktabga olib
SAVOLI” DEGAN TARTIBNI kelishni unutib qoʻysa, oʻqituvchi unga
KIRITISHI MUMKIN! 6. “NEGA?” DEGAN SAVOLNI quyidagicha savol berishi mumkin –
BESH MAROTABA BERING! “Bundan sen nima foyda koʻrasan?”
“Kun savoli” degan tartib kiritib, Shunda oʻquvchi “Bunday holat qay-
sinf hayotiga yangilik kiriting. Masa­ Sinfda muammoga duch kelgan- tarilmasligi uchun men kun tartibimni
lan, javob topishga yordam sifatida da, siz “Nega?” savolidan foydala- qayta koʻrib chiqaman” kabi fikrlar bi-
matema­tik atamalardan biri boʻlgan nib, muammo yechimini topishga yor- lan javob berishi mumkin.
“koʻpay­tirish” soʻzi qoʻllaniladigan dam bera olasiz. Birinchi “Nega?” savoli
topishmoq oʻylab toping yoki sinf- (masalan, “Nega sinf imlo tekshiruvidan 10. SAVOL-JAVOBGA
doshingizga ma’lum bir kitobni tav- oʻtmadi?”). Javob berilgandan soʻng, BAGʻISHLANGAN DARS
siya qiluvchi xat yozing deb bitilgan “Nega” savoli yana toʻrt marotaba beri­
varaqlarni sinf doskasiga osib qoʻying. lishi shart (masalan, “Nega oʻquvchilar OʻTKAZING.
Oʻquvchilar oʻzlarining tanqidiy fikrlash testga tayyorgarlik koʻrmadilar?”, “Nega
kundaligiga javob yozishlari mumkin. oʻquvchilar testga tayyorgarlik koʻrishlari­ O‘quvchilarda tanqidiy fikrlash
Kun oxirida sinfda oʻquvchilar orasida ga vaqtlari boʻlmadi va hokazo). Aslida, koʻnikmalari qanchalik yaxshi rivoj­
muhokama oʻtkazing. beshinchi savoldan keyin muammoning lanayotganini aniqlashning bir usuli –
kaliti topilishi kerak. savol-javob oʻtkazish. Yakkama-yakka
3. OʻQUVCHILAR UCHUN yoki kichik guruhlarda turli savollar b­ ering
“FIKR-MULOHAZA 7. ROLLI OʻYIN! va har bir oʻquvchi muntazam foydala-
QUTISI”NI YASANG! nadigan va vaqt oʻtishi bilan undan qo-
Xayoliy ssenariyni yarating va chadigan fikrlash darajalariga e’tibor
4. XAYOLGA BIRINCHI o‘quvchilarga muammoni sinf bir- bering. Darslarda yuqori darajadagi tan-
KELGAN TANQIDIY galikda hal qilish uchun har bir qadamni qidiy fikrlashni talab qiluvchi savollarni
ishlab chiqishni taklif qiling. Eng avvalo, bosqichma-­bosqich koʻpaytirish uchun
FIKRLASHGA UNDOVCHI muammoni aniqlab oling va uni savol oʻqituvchilar tomonidan yuritiladigan qayd
SAVOLNI DOSKAGA YOZING sifatida yozing (masalan, nima uchun daftarlari boʻlishi kerak va ular ushbu daft-
ilmiy tajriba rejalashtirilganidek ish arlarda qilingan qaydlardan muntazam
(MASALAN, BU MUAMMONI bermadi?). Keyin muammoni hal qilish foydala­nishlari o‘quvchilarda tanqidiy
HAL QILISHNING YAXSHIROQ uchun oʻquvchilar orasida aqliy hujum fikrlash koʻnikmalari mustahkam­lanib
oʻtkazing va taqdim etilgan yechimlar borishiga yordam beradi.
YOʻLI BORMI? BU NIMA orasidan eng sarasini tanlab oling. Ni-
HAQIDA EKANLIGINI hoyat, yechimni amalga oshirish uchun Keyingi maqolalarda biz o‘quvchi-
TUSHUNTIRING). harakatlar rejasini tuzing. larda tanqidiy fikrlashni rivojlantirishga
undaydigan asosiy savollar roʻyxatini
Oʻquvchilarga yozma javob berish 8. O’QUVCHILARNI taqdim etamiz.
va uni qutiga tashlash uchun ma’lum OʻZ FIKRLARINI
muddat vaqt bering. Javoblarni birma-bir Mohira NURULLAYEVA,
qutidan oling va ovoz chiqarib sinfga RIVOJLANTIRISHGA VA Respublika ta’lim markazi
KOʻPROQ GʻOYALARNI
TAKLIF QILISHGA UNDANG! matbuot kotibi.

Biror mavzu yoki masala yuzasidan
birgalikda ishlash orqali ijodiy fikrlashni

18 Zamonaviy ustoz Metod-ko‘mak № 27 (27)-son, 30.09.2021-y.

Bоshlаng‘ich tа’limdа husniхаt BOLAGA HARFLARNING SHAKLINI
dаrslаrini o‘zigа хоs yangichа EKSKLYUZIV TARZDA O‘RGATISH
qurilish bilаn tаshkil qilish
to‘g‘risidаgi uslubiy tаvsiyalаrning BO‘YICHA TAVSIYALAR
kаmligi murаbbiylаrimizni
birоz rаnjitаdi. Chunki dаrsdа “n” harflarini yozib ko‘rsatadi. O‘quv­chilar ga ko‘targan holda,
o‘quvchilаr bilаn bir хil qоlipdа esa daftarlarida har bitta harfni bir qa- o‘qituvchining yozuv
ishlаsh, ulаrni dоimiy tordan yozib mashq qiladilar. O‘qituvchi taxtasidagi harakatini
qo‘llаnilаdigаn nаmunаgа sinfni aylanib chiqib o‘quv­chilarning yo- havoda bajaradilar.
qаrаb yozdirish yoki zuvlarini kuzatib boradi va o‘quvchilarn- Bunda bo‘rni ushlash
ko‘chirtirish, nusха ko‘chirish ing yozuv­larini, qanday xatolarga yo‘l qulay bo‘lib, yozish-
usulidаn fоydаlаnish fаqаt qo‘yganlarini tekshiradi. Shundan so‘ng, ga osonlik tug‘diradi.
o‘quvchini emаs, bаlki o‘qituvchi bir necha o‘quvchi yo‘l qo‘ygan Qo‘lni toza tutish maq-
o‘qituvchilаrimizni hаm tipik xatolarni yozuv taxtasida yozib sadida bo‘rning yarmi-
zеriktirаdi. ko‘rsatadi va bolalardan uning asosiy gacha qog‘oz o‘raladi.
kamchiligi nimada ekanligini so‘raydi.
Yozuv vа husniхаt dаrslаri Bo‘rni bosh, o‘rta
uchun tа’limiy o‘yinlаrni izlаb O‘quvchilar o‘z xato va kamchilik­ hamda ko‘rsatkich
tоpish o‘qituvchidаn kаsbiy larini faqat yozuv taxtasida emas, o‘z barmoq bilan ushla-
mаhоrаtni tаlаb qilаdi. Tа’limiy o‘yinlаrni daftarlarida yozishlari muhimdir. Ba’zi nadi va yozish vaqtida
dаrs jаrаyonidа tаjribаdаn o‘tkаzish bir o‘quvchilar o‘z xatolarini sezmay- ko‘rsatkich barmoq
mоbаynidа uning bir qаtоr аfzаlliklаrini dilar, shuning uchun o‘quvchilarga bilan bosib turiladi.
bilish mumkin. O‘yinlаr хilmа-хil bo‘lib, o­ ‘zaro bir-birlarining daftarlarini tek- Yozuv taxtasida harf
ulаrni o‘quvchilаrning yosh хususiyati shirtirish ham yaxshi natija beradi. va uning elementlari-
hаmdа yozuv ko‘nikmаlаrini egаllаsh ni yozib ko‘rsatishdan
dаrаjаsigа ko‘rа o‘tkаzish muhimdir. Ayrim o‘quvchilarga esa o‘qituvchi­ oldin bo‘rning uchini
Har bir harfning shaklini ongli ravish­ ning o‘zi daftarga yozib ko‘rsatishi tekislab, yozishga moslab olish zarur.
da egallash, ayniqsa 1-2-sinflarda juda lozim. Bunday o‘quvchilar o‘qituvchi­ Husnixat mashg‘ulotlarida kichik
muhimdir. Bu davrda o‘quvchilarda ning qo‘l harakatiga qarab turib o‘z va yumaloq shakldagi bo‘rlardan foy-
harflarni ko‘rib, eslab qolish va chiroyli xatolarini tuzatishlari mumkin. Ba’zi dalanishga ruxsat etilmaydi, chunki u
yozish qobiliyatlari tarkib topadi. Ya’ni: hollarda o‘qituvchi harflarning shak- tegishli chiziqlarni bermaydi va har xil
► har bir harf uchun xarakterli li haqidagi tasavvurni kengaytirish qalinlikda yozadi.
bo‘lgan asosiy va yordamchi ulash uchun ruchkani havoda mashq qildirib O‘quvchilarni bo‘rni to‘g‘ri ushlash
element­larini bir-biridan farqlash; ko‘rsatishi ham mumkin. O‘qituvchi- qoidalariga amal qilishga o‘rgatib borish
► harflarning bir-biriga nisbatini lar chap qo‘llarini parta ustiga qo‘yib, lozim. Ayrim o‘quvchilar bo‘rni besh
to‘g‘ri aniqlash; o‘ng qo‘llari bilan ruchkani yuqori- barmoq bilan ushlab noto‘g‘ri yozadilar.
► har bir harfning yozilish qoidalari- Bunday o‘quvchilarning qo‘lidan ushlab,
ga (qayerdan boshlash, qayerda burish, mashq qildirish zarur.
tugunchaklarni bog‘lash va hokazo) O‘quvchilar yozuvining sifati ko‘p
amal qilish; jihatdan yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan omil-
► to‘g‘ri va noto‘g‘ri yozilgan harf­ larga bog‘liqdir.
larning farqini ajratish va ulardagi xato­ Xulosa qilib aytganda, yozish
larni tuzatish. malakasi o‘qishga qaraganda ancha
O‘qituvchi yozuv taxtasida shunday murakkabdir. O‘qishning birinchi hafta-
ele­mentlar ishtirok etgan kichik “i”, “sh”, laridagi tayyorgarlik mashqlari, asosan,
og‘zaki nutqni o‘stirishga qaratiladi.
Ammo butun bir soatlik dars davomida
og‘zaki nutq bilan shug‘ullanish bolalar-
ni zеriktirib qo‘yishi mumkin. Bu davrda
husnixatga oid tayyorgarlik mashqlarini
tashkil etish muhim ahamiyatga ega.
Dilnoza MUSTAFOYEVA,
Buxoro viloyati Vobkent tumani
34-umumiy o‘rta ta’lim maktabi
boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi.

№ 27 (27)-son, 30.09.2021-y. Buyuklar ustoz haqida 19Zamonaviy ustoz

USTOZ

QANDAY SIFATLARGA
EGA BO‘LISHI

LOZIM?

t­htbaaaBalraqyiizxbiodlinoayar‘qsoqqhi‘iyltoailus‘axyhvbsacglmkahaoriniz‘h.hr.gaQaXamquonyi‘smdbihduai,asmkaizasoa?yl‘siprBdaimauglanaugfispiaqktiaorralarzalaomrqnhnaigizidnk,kadiet,atulbyotrui‘lbrxyiaotufma‘iklklmiirabzol.l,algoor‘m‘izaloafyizlktaiarmrlmiam,ribiiznzu,,i

Afsonalarga
ko‘ra, mashhur sarkarda Iskandar
Maqduniy(Aleksandr Makedonskiy)dan “Nechun Arastuni (Aristotel)
otangizdan ortiq izzat qilasiz?” – deb so‘radilar. Iskandar javob berdi: “Otam
go‘yoki meni osmondan yerga tushirdi. Ammo ustozim Arastu meni yerdan osmonga
ko‘tardi. Ya’ni, otam dunyoga kelmog‘imga sabab bo‘ldi. Ustozim esa ilm-u odob
o‘rgatib, martaba va izzatimning ortmog‘iga sabab bo‘ldi”.

Abu Ali ibn Sinoning fikricha da” nomli asarida shunday deydi: bo‘lurdi jahon”, – deb xitob qiladi
“...O‘qituvchi matonatli, sof vij- “O‘qituvchi munozaralar olib borishi, u “Iskandar Xirodnomasi” asarida.
donli, rostgo‘y va bola tarbiyalash rad etib bo‘lmaydigan darajada is-
uslublarini, axloq qoidalarini yaxshi bot qilishni bilishi, o‘z fikrlarining O‘zbek adabiyotining daho-
biladigan bo‘lmog‘i lozim. O‘qituvchi to‘g‘riligiga ishonishi, nutqi esa mut- si ­Ali­sher Navoiy o‘z asarlarida
o‘quvchining butun ichki va tash- laqo toza, jumlalari mantiqiy ifoda- o‘qituv­chilik qobiliyati va uning
qi dunyosini o‘rganib, uning aql lanadigan bo‘lishi lozim”. O‘qituvchi obro‘si, odobi yuzasidan mulo-
qatlamlariga kira olmog‘i lozim”. nutqi hech qachon va hech qayer- hazalar yurit­gan. Alloma ijodiy yon-
Abu Ali ibn Sino mulohazasiga da zaharxandali, qo‘pol va qattiq dashuvsiz hech bir faoliyatni tasav-
ko‘ra, tarbiyachi dastlab bolalarni bo‘lishi mumkin emas. Dars paytida vur qila olmaydi. Ana shu boisdan
yaxshi ko‘rishi, hurmat qilishi, ular o‘qituvchi o‘zini tuta olmasligi o‘ziga uning asarlarida odob, axloq,
bilan xushmuomala bo‘lishi shart. pand berishi mumkin. ziyraklik, irodaviy kuch, poklik,
Agar bola ishni yaxshi bajarsa, uni samimiylik xislatlari asosiy o‘rinni
o‘z vaqtida rag‘batlantirish, gohida Mutafakkir Abdurahmon Jomiy egallaydi. O‘qituvchining har jihat-
maqtab qo‘yish, aksincha bo‘lgan- o‘z asarlarida bola dunyoqarash- dan ibrat va namunaga ega bo‘lishi
da esa, unga tanbeh berish kerak. ining kamol topishida maktab va ta’lim va tarbiya garovi ekanligini
Lekin tanbeh izzat-nafsga tegadi- muallimning roliga katta baho bera- ta’kidlaydi. O‘qituvchining kasb ma-
gan bo‘lmasligi lozim, o‘quvchiga di. Uning fikriga ko‘ra, muallim aqlli, horatini tarbiyalashning mohiyati
murosasizlik qilish esa bolaning adolatli, o‘zida barcha yuksak fazi- to‘g‘risidagi mulohazalar “Qobusno-
o‘zboshimcha bo‘lib qolishiga olib latlarni mujassamlashtirgan bo‘li- ma”, “Xotomnoma”, “Qutadg‘u bilig”
boradi. shi kerak. O‘zini nomunosib tutgan kabi buyuk asarlarda ham bayon
odam hech vaqt bolalarga bilim etib berilgan.
Nasriddin Tusiy o‘zining bera olmaydi. “Ustoz, muallimsiz
“O‘qituv­chilarni tarbiyalash to‘g‘risi- qolganda zamon, nodonlikdan qora Noilaxon AHADOVA
tayyorladi.

20 Zamonaviy ustoz Bolalikni eslab № 27 (27)-son, 30.09.2021-y.

Bugungi sahifamizda “SAN’ATDAGI
o‘zining ajoyib rollari bilan
elimizga yaxshi tanish bo‘lgan
aktrisa Gulnoza SAIDOVAning
bolalik xotiralari
bilan tanishamiz.

USTOZIM –
OTAM!”
– Barchaning eslashga arzigulik
bolalik xotiralari bo‘ladi. Bolalik xoti- men uchun oyoq-­kiyimni yechmagan ekan-
ralari sizda qanday kechgan? azizdir. man. Sahnada rol o‘ynagan “Jaydari ke-
lin” oyoq kiyimida uyga ketganman. Buni
– Har doim maktabda, bog‘chada – Bolalik paytingizda yo‘lda bilganman va ustozimga qo‘shilib
qanday kitobl­arni sevib mu- o‘zim ham rosa kulganman.
“men san’atkor bo‘laman”, degan ekan- tolaa qilardingiz?
– San’atdagi ustozingiz kim bo‘lgan
man. Bolalik chog‘larimdayoq qo‘limga – Shoira opam doim ertak kitob o‘qib va ulardan nimalarni o‘rgangansiz?
berardilar. Hamma ertak kitobni o‘qitar-
mikrofon olib, qo‘shiq aytardim. San’at- dik. “Bittasi tugasa bunisini o‘qing, unisini – San’atdagi ustozim – otam. U kishi-
o‘qing” deb o‘tiraverardik. Shu sababli dan qo‘shiq kuylashni o‘rgandim. Teatrga
kor bo‘lishni orzu qilardim. Mana orzum bolaligim ertak kitoblar mutolaasi bilan kelganimda Bahodir Nazarov, Feruza
o‘tgan. Navro‘zboyevalar mahorat maktabidan
­ushaldi. Garchi bolalikda juda erkatoy, dars olganman. Vokaldan Sherzod Pir-
– Ijodingizdagi qiziq davrlaringizni matov saboq bergan bo‘lsa, maqomdan
nimjon bo‘lgan bo‘lsam-da, hozir bar- so‘zlab bersangiz. Kamolaxon Ismoilova ustoz­lik qilganlar.
Sahna jangidan Asver Ismoilov murab-
chasi ortda qolgan. O‘zim surxondaryolik – Teatrda qiziq va esda qolarli holatlar biy edilar. Xullas, bir qator ustozlarim
ko‘p bo‘lgan, albatta. Ilk rol o‘ynaganim- mehnati, bergan saboqlari bizni bugungi
bo‘lganim uchun viloyatdagi turli tadbir- da hayajon sababli hamma voqea qiziq san’atkor darajasiga olib chiqdi. Teatr-
tuyulardi. da O‘zbekiston xalq artisti Mirza Azizov
larda qo‘shiq kuylardim. “O‘zbekistonim ustozimiz (Alloh rahmat qilsin) bosh-
“Jaydari kelin” sahnaga qo‘yilganda, chiligida aktyorlik mahoratini oshirdik.
– Vatanim” ko‘rik-tanlovida Surxondaryo men onalik ta’tilida edim. Ta’tildan kelib Ilk rolimni ijro etishimda ham u inson-
qarasam, “Jaydari kelin” sahnalashtiril- ning hissalari katta. O‘shanda “Ayrim
viloyati bo‘yicha birinchi o‘rin olganman. gan va unda kursdoshlarim Munojat Alim- nusxalar” spektaklida Metallxon obrazida
boyeva, Nargiza Shahobova va Ma’rifat­ Gulchehra Nosirovaga debyut qilganman
O‘shanda otam “qizimni san’atkor qilaman” xon Ortiqovalar rol ijro etishgan ekan. va bu mening ilk debyutim edi. Garchi
Olti oylar ishlaganimdan so‘ng “Jaydari yutuqlarim ko‘p bo‘lmasa-da, kelgusida
deya niyat qilgandilar va bu amalga oshdi. kelinniyam bir ko‘rsang bo‘larkan”, deb ustozlarim izidan borishda davom etish
dublyor sifatida qatnashishimni so‘rashdi. niyatidaman.
– San’atga kirib kelishingizga kim O‘sha spektaklda yigit ayolini “bu xotin
sababchi bo‘lgan? menga kerakmas”, deb haydab yubora- Abdulloh ABDUMO‘MINOV,
di. Ayol sahna ortiga kiradi, o‘sha joyida Toshkent shahar
– Bunda otamning roli katta. Boisi qaynonasini oldiga qalin qoshlari bilan
chiqishi va uni qaynonasi to‘grilashi kerak Shayxontohur tumanidagi
otam qaysi kassetani so‘rasam o‘shani edi. Men esa hayajonlanganimdan max- 102-maktab o‘quvchisi suhbatlashdi.
sus chizilgan qoshimni o‘chirib sahnaga
olib kelib berganlar. U vaqtlar magnitofon chiqib kelibman. Odina opam “Qoshing
qani? Qoshingni gapirishimiz kerak-ku”,
bo‘lardi va plyonkasi o‘ralgan kichik kas- deydilar. Men anqayib turibman.

setalarda qo‘shiq eshitardik. O‘zbekiston O‘sha kun tashqarida yomg‘ir
yog‘ayotgan edi, men esa spektakl tu-
xalq artistlari Sherali Jo‘rayev, Yulduz gagach ust-boshimni almashtiribman-u

Usmonova, Munojat Yo‘lchiyeva singari

ustoz san’atkorlarning qo‘shiqlarini juda

ko‘p eshitganman, o‘zim ham yod olib,

xirgoyi qilganman. Bu meni san’at yo‘li-

dan borishimga yordam bergan.

– Teatr ibratxonadir. Unda
sahnalashtirilgan spektakllar insonlar-
ni ta’sirlantiradi. Siz ham ijro etgan
rolingizdan ta’sirlanganmisiz?

– San’atkor sifatida ijro etgan har bir

rolimdan ta’sirlanaman. Chunki aktyor

va aktrisalar uchun roli uning farzandi

hisoblanadi. Har bir rolimiz ustida uch-

olti oylab ishlaymiz. Rollarimizni mu-

kammallashtirishga urinamiz. Shuning

uchun har bitta rolim bir bo‘lagim sifatida

F DTAOAR‘RZGAS‘RNGIDANI№27(27)-son,30.09.2021-y. Ota-onalar maktabi 21Zamonaviy ustoz

Yangi o‘quv yilining boshlanishi nafaqat o‘quvchilar, balki ularning
ota-onalari uchun ham muhim ahamiyatga ega. Boisi ular farzandining
nima kiyishi, qanday mahsulotlarni iste’mol qilishi, darslarni
o‘zlashitirishi, uyga vazifalarni tayyorlashi singari jarayonlarni nazorat
qilib borishlari lozim. Bu esa ayniqsa onalarda mas’uliyatni ikki karra
oshiradi. Boisi ular otalarga qaraganda ko‘proq vaqtini farzandlari bilan
o‘tkazishadi. Aslida esa bu ota-onaning har ikkisi uchun ham farzandi
kelajagini to‘g‘ri tanlashiga yordam beradigan muhim jarayondir. Xo‘sh,
mazkur jarayonda ular nimalarga amal qilishi lozim?

YO‘NALTIRISHNI BILASIZMI?

– Ma’lumki, Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 15-avgustdagi “Davlat umumiy o‘rta yashaydi. Har bir ishni birovning turtkisi bilan
ta’lim muassasalari o‘quvchilarini zamonaviy yagona maktab formasi bilan ta’minlash amalga oshirishga o‘rganib qoladi.
chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 666-son qarori qabul qilingan, – deydi Farg‘ona viloyati
Farg‘ona tuman xalq ta’lim bo‘limi mudiri G‘ulomjon ORTIQOV. – Unda maktablarda Maktab haqida aytib bergan har bir gapi-
bolalar o‘rtasida tabaqalanishni oldini olish, ijtimoiy tenglikni ta’minlash hamda ga e’tibor bilan quloq soling. Bu uning kichik
ularning fikrini o‘qishga yo‘naltirish ko‘zda tutilgan. Joriy o‘quv yilidan ota-onalarning boshidagi jiddiy o‘ylari va sizga oddiy tuyul-
murojaatlarini hamda milliy qadriyatlarimizni inobatga olgan holda, qizlar uchun gan bu masala u uchun muhim.
istisno tariqasida maktabda oq va ochiq ranglarda milliy ro‘mol (boshning orqa
tomonidan o‘ralgan holatda) va do‘ppida bo‘lishlariga ruxsat etildi. Lekin ba’zi Hech qachon bolaning oldida maktabni
ota-onalar ruxsat ekan deb, qizlarini qora rangdagi hijobga o‘rantirib maktabga yoki o‘qituvchilarini yomonlamang. Bola buni
yuborishyapti. Bu esa aslo mumkin emas. Hozirda mazkur masala yuzasidan tegishli qulog‘iga quyib oladi va keyinchalik unga
tartibda tushuntirish choralari ko‘rilyapti. Shunday ekan ota-onalardan e’tiborli biron narsa uqtirganingizda sizning gap­
bo‘lishni va belgilangan tartib-qoidalarga amal qilishlarini so‘rab qolamiz. laringizni esga oladi.

Shuningdek, mutaxassis ota-onalarga quyi­ Bolaning huquqlarini hurmat qiling. Dars
dagilarni tavsiya qilmoqda: qilishi kerak, albatta, lekin o‘yinga ham vaqti
bo‘lishini ta’minlab bering. 
Farzandingizga o‘qish va dam olish vaqtini taqsim-
lashida yordam bering. U maktabdan kelgach albatta Bola dars qilayotganida, o‘zi istagan usul-
dam olishi, ovqatlanishi lozim. Shundan so‘nggina da bajarsin, xohlasa o‘tirsin, xohlasa yotsin.
uy vazifasini bajarishni boshlashi maqsadga muvofiq Buni uning o‘ziga qo‘yib bering.
bo‘ladi.
Yomon baho olib kelsa, uyaltirmang.
Yozma va og‘zaki topshiriqlarni navbati bilan, ora- Yoshligida ko‘p uyaltirilgan bola katta
latib bajarishini va orada qisqa tanaffus olishini ayting. bo‘lganida psixologik muammolarga duch ke-
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari bitta topshiriqni bajarish ladi. Yomon baho uchun, masalan, muzqay­
uchun diqqatini 10-15 daqiqa jamlashlari mumkin, xolos. moqdan yoki unga va’da qilingan narsadan
Bu esa mashg‘ulotlar aynan shuncha vaqt davom etishi mahrum qilmang. Aksincha, keyingi safar
lozimligini anglatadi. yaxshi baho olishiga ishonishingizni ayting.

Bolaning televizor va kompyuter qarshisida o‘tkaza­ Tengdoshlari bilan solishtirmang. Bola
digan vaqtini cheklang. Bu ularning dam olish o‘rniga uchun eng yomoni, uning do‘sti ota-onasi-
jismoniy charchog‘iga sabab bo‘ladi. ga undan ko‘ra ko‘proq yoqishidir. Bundan
u o‘sha sinfdoshi yoki do‘stiga o‘xshash-
Farzandingizning uxlashga erta yotishini nazorat ga intilmaydi, aksincha, buning aksini qila
qiling. Boisi doimiy ravishda uyquga to‘ymaslik char- boshlaydi.
choqni, yomon kayfiyatni va diqqatning tarqoq bo‘lishini
keltirib chiqaradi. Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilar Birinchi sinf o‘quvchisining psixologik
kamida 10 soat, o‘spirinlar esa 9 soat uxlashlari kerak­ holati juda zaif bo‘ladi. Yangi dargoh, yangi
ligini unutmang. o‘qituvchi, yangi bolalar, yangi sharoit va
odatlar ularni cho‘chitadi va ko‘nikishi oson
Quyida birinchi sinfga borayotgan bolalarni ran- kechmaydi. Shu davrda ota-onaning mehri
jitmaslik uchun maslahatlar: unga eng kerakli narsa ekanligini unutmang.

Bola uyga vazifani bajarish uchun yordam Shunday ekan mutaxassis tavsiyalariga
­berishingizni so‘rasagina unga yordam bering. Bu unda amal qiling, aziz ota-onalar. Qanday yo‘l
mas’uliyatni rivojlantiradi. t­utishni bilmasangiz, unda o‘z bolaligingizni
eslang. Sizga qanday munosabat yoqqani-­
Sabr qiling. Bog‘chadan so‘ng birdaniga maktab yu, nimadan norozi bo‘lib jizzakilik qilganin-
qoidalariga o‘rganib olish oson emas. Sekin-sekin uy gizni yodga oling. Ana shunda nima qilishni
ishini qilishga undang. Vazifalarni o‘zi bajarib kelganida bilasiz. Eng muhimi, farzandingizni baxtli
maqtang va mukofotlang. Shunda bola dars qilishdan bolalik xotiralariga ega bo‘lishdan mahrum
zavq oladi. qilmang.

Baholariga ahamiyat beravermang. Muhimi u Shohsanam ESHMATOVA tayyorladi.
maktabg­ a, bilim olishga mehr qo‘ysin, ana shunda
ertami-kechmi yaxshi natijalarga erishadi. Ota-onasi-
dan qo‘rqib “5” baho olgan bola hayotda qo‘rqoq bo‘lib

22 Zamonaviy ustoz Yurist maslahati № 27 (27)-son, 30.09.2021-y.

Ta’lim krediti
KIMLARGA BERILADI?

– Ta’lim krediti kimlarga, qancha muddatga masiga teng miqdorda tuziladi. Bank tomonidan to‘lov esa
beriladi, qanday imtiyozlar bor? o‘quv yili mobaynida teng ulushda 4 qismga bo‘lib tushiriladi.

Abduvali HAYDAROV, Toyloq tumani. Bunda:
● 1-bosqich talabalari uchun kreditning 25 foizi
– Ta’lim kreditlari bo‘yicha 2021-yil 18-avgustda Vazirlar 15-sentabr­gacha, 2- va undan yuqori bosqich talabalari
Mahkamasining 527-sonli qarori bilan tasdiqlangan yangi uchun 1-oktabrgacha;
Nizom tartibi kuchga kirdi.
● 50 foizi - har yili 1-yanvargacha,
Ta’lim krediti – tijorat banklari tomonidan ularning qayta­ ● 75 foizi - har yili 1-aprelgacha,
rilishi, to‘lovliligi, muddatliligi va ulardan maqsadli foydala­ ● 100 foizi - har yili 1-iyulgacha to‘lab
nish shartlari asosida belgilangan talablarga muvofiq amalga beriladi.
oshirilishi ko‘rsatilgan. Bu nimani anglatadi? Avvalo, bu
ham kreditning bir turi hisoblanadi. Shuni ham yodda tutish Yuqoridagi muddatlar mutlaq
kerakki, bankka borib menga kredit bering, farzandim yoki xususiyatga ega emas. Bank
qarindoshim o‘qishga kirgan deyishingiz bilan ish bitmaydi. o‘z xohishiga ko‘ra mijoz-
Ya’ni uni qaytara olish-olmasligingiz hisob qilib beriladi. ga pulni yaxlit holda
To‘lov qobiliyati va muddatlilik prinsiplari sizga tushunarli deb o‘tkazib berishi ham
o‘ylaymiz. Kreditni olishda yana bir masala borki, bu undan mumkin.
maqsadli foydalanish. Olgan pulingizni to‘g‘ri sarflashingiz,
aynan kontrakt uchun sarflashingiz e’tiborga olinadi. Agar
bunga amal qilmasangiz, kredit bekor qilinishi mumkin.

► Ta’lim krediti kunduzgi bakalavr va magistrlarga to‘lab
beriladi. Bunda siz bilan oila a’zolaringiz va vasiylaringiz
to‘lashda qatnashishi mumkin.

► Qaytarish esa o‘qish tugaganidan so‘ng 7-oy-
dan boshlab 7 yil muddat davom etadi. Avvalgi tartibda
bakalavrga 10 yil, magistrga 5 yilda qaytarish belgilangan
edi.

► Ta’lim krediti hamma bankka ham berilavermaydi.
Buni o‘z mezonlari bor. Bu endi boshqa masala.

► Ta’lim krediti shartnomasi bir yillik kontrakt puli sum-

– Ta’lim krediti uchun qanday hujjatlar talab etiladi?

Bobir ILYOSOV, Toshkent shahri.

– Kontraktga tushganlarn­ ing o‘rtasidagi to‘lov-kontrakt shart- chi ma’lumotnoma;
ko‘pchiligida to‘lovni amalga nomasi va unga ilova qilinadigan 6) bankning o‘z ichki
­oshirishda muammo yuzaga ke- hisob varaqasi/fakturasi (mavjud
lib qolishi mumkin. Yuqorida bu bo‘lgan taqdirda); hujjatlarida belgilangan boshqa
kreditning asosiy jihatlari haqida hujjatlar.
gaplashdik. Endi mazkur kreditni 3) bankning kredit siyosati va
olish uchun t­alab qilinadigan hujjat- ichki tartibiga muvofiq ta’lim krediti Ota-onalar, aka-uka, opa-sin-
lar ro‘yxati haqida to‘xtalib o‘tsak. qayta­rilishining ta’minoti bo‘yicha gillar yoki vasiylar ham nazarda
hujjat. Garov va kafillik bo‘lishi tutilishi mumkin. Bularga birgalik-
Ta’lim krediti uchun hujjatlar lozim. Bundan “Ijtimoiy himoya yag- da kredit oluvchilar deya maqom
quyidagilardan iborat bo‘ladi: ona ­reyestri”ga kirgan oilalarning beriladi.
farzand­lari mustasno;
1) ta’lim krediti olish to‘g‘risidagi Savollarga yuridik fanlari
ariza; 5) “Ijtimoiy himoya yagona nomzodi, dotsent
r­eyestri”ga kiritilganligini tasdiqlov-
2) talaba va oliy ta’lim tashkiloti Jahongir IBODULLAYEV
javob berdi.

№ 27 (27)-son, 30.09.2021-y. O‘qituvchi yon daftaridan 23Zamonaviy ustoz

Yangi o‘quv yili boshlanishi arafasi qobiliyati uvol bo‘lishini ista-
ko‘pchilik o‘qituvchilar sinf rahbar sifatida madim va uning onasi bilan
ish boshlaydi. Bugun 33 yillik ish tajribamni gaplashdim. Tibbiyot kolleji-
endigina o‘quvchilarini qabul qilib da o‘qitishni istashlari xato
olayotgan sinf rahbarlar bilan bo‘lishaman. emasligi, biroq matema­tika
fanidan qo‘shimcha darslar-
Sinf rahbar ga qatnashiga imkon berish­
bo‘lishni xohlagan larini so‘radim. Mana hozir
o‘qituvchi sinfdagi Zarnigor institutda matema­
o‘quvchilar haqida tika va informatika fani
to‘liq ma’lumotga o‘qituvchisi bo‘lish uchun
ega bo‘lishi, davlat granti asosida tahsil
jumladan, ularning olmoqda.
oila a’zolari va
oilaviy sharoiti O‘quvchilar orasida o‘zaro
haqida barcha do‘stlik va samimiy muhitni
ma’lumotni bilishi yaratishda sinf rahbar bosh
lozim. Har bir rolda turadi. Bu ularning us-
toziga bo‘lgan hurmatiga ham
SINF RAHBARLARsinfda ijtimoiy kelib ta’sir qiladi.

chiqishi turlicha Sinf rahbarlikni endi
bo‘lgan bolalar boshlagan pedagoglar
Kay­kovusning “Qobusno-
UCHUN QO‘LLANMAtahsil oladi. ma” asari singari tarbiyaviy
ahamiyatga ega asarlarni
Sinf rahbar har bir bola- o‘quvchilarga yoqmaydi va bitirish arafasida qizning o‘qib, o‘quvchilar bilan birga
ning kelib chiqishi, oilaviy bu ularning o‘zaro munosa- oilasidagilar tibbiyot kolleji- muhokama qilishlarini tavsiya
ahvoli, qanday muhitda batlariga ta’sir qiladi. Alam da o‘qishni davom ettirishi- qilaman. Boisi bu bolalarga
ulg‘ayayotgani haqida to‘liq va hasad tuyg‘ulari paydo ni va bu qiz bola uchun eng ilm olish, hunar o‘rganishning
axborotga ega bo‘lsa, unga bo‘ladi va natijada bulling, yaxshi kasbligini aytishdi. ahamiyatini tushuntirishda
qanday muomalada bo‘lishi- ya’ni zo‘ravonlik, janjallar Matemat­ikaga iqtidori bor qiz yordam beradi.
ni, ko‘ngliga ozor bermay, yuzaga keladi. Aslida o‘quv­
samimiy va do‘stona munosa- chilarning har birida o‘ziga Qolaversa, biror xato
bat qurishni biladi. Biror talab xos iqtidor bor. Faqat ular­ qilgan o‘quvchining aybini
qo‘yishda buni uddalay olish ning qobiliyatini aniqlash va ota-onasiga aytish uchun
yo olmasligini inobatga oladi. motivatsiya berish, o‘ziga shoshilmaslik lozim. Bu un-
bo‘lgan ishonchni uyg‘otish dagi agressivlikni oshiradi.
Ota-ona farzandiga qan­ lozim. Ana shunda boladagi Alamzadalik bundan ham
day g‘amxo‘rlik qilsa, sinf­ qobiliyat rivojlanadi. yomon oqibatlarga olib keladi,
rahbar ham maktabda ana shu boisdan bolaning o‘zi bi-
shunday mehribon bo‘lishi va Men rahbarlik qilgan sinf- lan gaplashib, xushmuomala-
yaxshi munosabat o‘rnatishi da Zarnigor ismli qiz bo‘lar lik bilan tushuntirgan ma’qul.
zarur. edi. U matematika fanini
yaxshi bilar, eng murak­ Darsda berilgan top-
Hech qachon o‘quvchilar- kab savollarga ham javob shiriqlarni bajarilgan yoki
ni bir-biri bilan solishtirmang! bera olardi. Biroq 9-sinfni bajarilmaganligini tekshiring.
O‘rtoqlari bilan solishtirish Qay darajada bajarilganligi-
ga baho bering, biroz maqtov
ishlating. Bu o‘quvchilarda
mas’uliyat hissini oshiradi.
Tekshirmaslik esa aksincha
berilgan topshiriqqa jiddiy
ahamiyat bermaslikka olib
keladi.

Unutmang, sinf rahbarlik
qilish bu shunchaki boshqa-
rish emas, o‘quvchilarning
yuragidan joy olish demakdir.
Ana shunda ularning hurma-
tini mehringiz va talabchan-
ligingiz bilan qozona olasiz.

Shoira BOZOROVA,
Buxoro viloyat Romitan
tumanidagi 1-umumta’lim
maktabining oliy toifali ingliz

tili fani o‘qituvchisi.

24 Zamonaviy ustoz Javondagi javohir № 27 (27)-son, 30.09.2021-y.

(Davomi. Boshi o‘tgan sonda) yashig‘dan xoli. Es-hushim o‘zimda. (Maktab ilmiy mudirasi Norxol

Najot G‘aybulla qandaydir Ko‘zim tinib boshim aylanayotgani, Xushboqovaning tushuntirish xati)

boyvachchaning to‘qlikka sho‘xlik qo‘limning qaltirashi hayajonning Uf-f, bir kamim tushuntirish xati yozish

qilib yurgan arzandasi. Avantyurist. zo‘ridan, xolos. Boshqa xayollarga edi. Xo‘sh, nimani tushuntiray? Hali

Bunaqalarni kino va romanlarda ko‘p bormang tag‘in. Mabodo zarurat o‘zimga ham tushunuksiz, chigal

uchratamiz. Ular ota-onalarining chiqsa bemalol chaqirtiring. Kamina turmushim, kasbi-korim haqida nima

boyliklariga qanoat qilmay har xil uchib borajak. Sizning chorlashingizga ham deyishim mumkin? Bir paytlar otam

sarguzashtlar ishtiyoqida yurishadi. umid bog‘lab hozircha yozganlarimga rahmatlik pedinstitut qoshiga yetaklab

Najot G‘aybulla ham xuddi shunday. imzo chekmay turaman. Uzr. borib, “Qizim, muallimchilikka o‘qiy

Muallimlikka ko‘ngilchalari sust ketgan. Darvoqe, ikki og‘iz o‘pka-gina qol, ayollar bop ish, to‘rtta bolani aldab

Shu yo‘l bilan yosh o‘quvchi qizlarning qilishga ruxsat bersangiz. Men bundan yuraverasan”, degan edi. Afsuski, to‘rtta

bokira yuragini zabt etib, ishqiy xiyla ilgari maktabimiz muallimlari o‘quvchini aldash” bilan ish bitmas ekan.

maynavozchiliklar qilmoqchi bo‘lgan. Norxol va Boymurodning g‘ayri axloqiy Mana, yozuv stolim ustida uyum-uyum

Mana, naqadar to‘g‘ri  xulosaga sarguzashtlari haqida idorangizga yumush kutib yotibdi: darslar taqsimotini

kelganimni hayotning o‘zi ko‘rsatdi! to‘rt enlik xat tashlagan edim. Negadir qayta ko‘rib, jadvalni o‘zgartirishim

Yaxshiyam katta falokatlarning oldi o‘z hanuz-hanuz javob bo‘lmadi. Anovi kerak, tuman hokimiyatiga, maorif

vaqtida olib qolindi. o‘qituvchilar so‘roq-tergovga tortilmadi. bo‘limiga alohida-alohida hisobot

Hurmatli tergovchi, kaminai Yo fursat topolmadilaringizmi? Mana, tayyorlashim zarur. Hisobotda o‘tgan

kamtarinning bitiklari sizga asqotib o‘z oyog‘ingiz bilan maktabimizga kelib chorak yakunlari, yangisining rejalari ikir-

qolsa g‘oyat mamnun bo‘lardim. qolibsiz, balki ushbu dolzarb masala chikrlarigacha aks etishi talab etilgan.

Gaplarim tuhmatu bo‘htondan, yolg‘on- yuzasidan ham tekshiruv o‘tkazarsiz? Bundan tashqari, shu oy ichida qabul

Umidlarim katta. Qimmatli vaqtingizni qilingan hukumat Qarorlari asosida

o‘g‘irlaganim uchun yana bir karra uzr devoriy gazeta tayyorlab maktab zaliga
osishim kerak. (Iloji bo‘lsa yoniga
so‘rayman. o‘zimniyam.) Bular bugundan qoldirmay
qilishim zarur bo‘lgan yumushlar.
Ertaga yana qancha qog‘ozbozliklar
kutayotganini aytsam,  ruchkamning
siyohi tugab, qog‘ozlarim ado bo‘ladi.
Yo‘q, men tushuntirish xati yozmayman.
Dabdurustdan shunday  qarorga 
keldim. Shoir aytganday, yuragimni
SIRLI(Qissa) *  *  *

№ 27 (27)-son, 30.09.2021-y. Javondagi javohir 25Zamonaviy ustoz

yulib shundoqqina qog‘oz ustiga vaqtida yetib kelar edi. U ichkari tushib.

qo‘ya qolaman. “Maktabning obro‘sini kirayotgan chog‘, nazarimda, Endigina achchiq-tizziq gaplarga

o‘ylanglar,  o‘zlaringni ehtiyot qilinglar”, “O‘qituvchilar xona”sining yog‘sirab og‘iz juftlagan maktab direktori

deb ustoz Qalqonov necha-necha qolgan eshigi odatdagidek ayanchli hang-u mang qoldi. Uning ko‘zi

marta tayinlagan bo‘lsalar-da, g‘iyqillamas, u qadam bosgan payt, tuyqus mashina saloniga  dasta-dasta

baribir ko‘nglimdagini yozmasam eski pol odatdagidek g‘ichirlamas edi. taxlangan kitoblarga tushgan edi.

chidayolmayman. – Assalomu alaykum! – Nima opkeldingiz? – so‘radi u

Ustiga-ustak, hurmatli tergovchi, Najot G‘aybullaning qiroatli arang.

o‘zingiz meni bir chekkaga salomi davlat madhiyasiday Najot G‘aybulla kulib mashina 

tortib: “Xushboqova, ustingizdan jaranglaganidanmi xonadagi bagajini ham ochib yubordi. Bagaj

shikoyat xati tushgan” dedingiz. o‘qituvchilar beixtiyor o‘rinlaridan ham liq to‘la edi.

Shikoyat mazmuni bilan qisqacha qo‘zg‘alib, qo‘l berib ko‘rishishga – Darsliklar, ustoz, – dedi yangi

tanishtirdingiz. A’zoi badanim chog‘lanishardi. Najot G‘aybulla go‘yo muallim mamnun. – Hammasi

muzlab  ketdi. Siz ahvolimni payqab, yo‘qsillarga ehson ulashganday, har o‘zimizga.

o‘zingizcha yupatgan bo‘ldingiz, ammo bir hamkasabaning ilkini ehtirom Men  o‘qituvchini betoqat

yumshoqlik bilan qo‘shib qo‘ydingiz: bilan bir-bir ushlab, samimiy so‘rashib kutayotgan bolalardan uch-to‘rttasini

“Uzr, shu masala xususida ham chiqar, so‘ng ustidagi qimmatbaho, hovliqqancha hovliga boshlab chiqdim.

alohida tushuntirish yozib bering”. charm kamzulini  burchakdagi ilgakka Qalqonov muallim ham hayajondan,

Yo‘q! Bunaqa masalalar yuzasidan ilardiy-u ko‘zgu yonida apil-tapil ham hadikdan entikib dedi:

alohida hech narsa deyolmayman. sochlarini tarab,  u yoq-bu yoqni – Bularni hozircha mening

Shu yozganlarim yetarli bo‘lar, sarishtalab olardi. Uzundan uzoq  xonamga kirgizaylik. Keyin… keyin

hoynahoy. teleserialni hormay-tolmay muhokama gaplashamiz.

Najot G‘aybulla ishga qabul qilingach, qilayotgan o‘qituvchilarning o‘z-o‘zidan Direktorning kabineti kitobga to‘lib

bir hafta ichidayoq maktabni sehr- sasi uchib, goh oshkora, goh pinhona ketdi.

joduga ko‘mib tashlaganday bo‘ldi. yangi muallimni kuzatishar, go‘yoki Najot G‘aybulla o‘quvchilar izidan

Ustida hamisha oppoq ko‘ylag-u qop- qiziqarli, hayajonli tomoshaning sinfxonaga oshiqarkan  shosha-pisha

qora kostyum, guldor galstuk. Quyuq galdagi qismi shundoqqina ko‘z tushuntirgan bo‘ldi.

sochlari yuvib, orastalangan. Yuzlarida o‘nglarida davom etar edi. – Viloyat markazidan opkeldim.

viqor, lablarida nimtabassum. Avval Bir kuni Najot G‘aybulla darsga Shunaqa maxsus fond bor.

boshida o‘qituvchilarimiz Najot ancha kechikib qoldi. U saboq berishi Direktor ikkimiz goh bir-birimizga,

G‘aybullaga nopisand, masxaraomuz kerak bo‘lgan sinf bolalari odatdagidek goh uyum-uyum kitoblarga tikilgancha

muomalada bo‘ldilar. “Xuddi to‘yga qiy-chuv ko‘tarmay sinfxona eshigidan qolaverdik. Ikkovimiz ham taajjubdan

kelganday kiyinishini-chi” deyishardi umidvor-umidvor qarab qo‘yishar edi. tang qotganmiz.

ensalari qotib. Keyinchalik hamma- Qalqonov muallim ham bezovtalanib – Qiziq, – deb g‘udrandi Qalqonov

hammalari yangi muallimga qiziqsinib- maktab hovlisiga chiqdi. Men yangi muallim. – Qanaqa maxsus fond?

qiziqsinib, andak hasad-u andak muallimni boplab koyishga bahona Hech eshitmagan ekanman, yo,

havas, andak quruv va andak hayrat topilganidan xursand. Bir payt Najot sening xabaring bormi, Norxol?

bilan qarashadigan bo‘lishdi. G‘aybulla o‘z “Neksiya”sida to‘ppa- Men ham bosh chayqab yelka qisdim.

Najot G‘aybulla darslarga o‘z to‘g‘ri hovliga kirib keldi. O‘quv yili boshida tuman maorif

– Kechirasizlar, kechikib ketdim, bo‘limidagilar har bir sinf uchun

atigi besh-oltita darslik va besh-olti
og‘iz po‘pisa bergandi: “Ulushlaring
shu. G‘ing-shing bilan shikoyat qilib
yurganlaringni eshitmaylik. Fond
tamom. Qolganini bozor-mozordan
sotib olasizlar”.

(Davomi keyingi sonda)
– dedi u mashinasidan shosha-pisha

MU A L LIMLuqmonBO‘RIXON

26 Zamonaviy ustoz Русскоязычная планета № 27 (27)-son, 30.09.2021-y.

MODAL SO‘ZLAR
(МОДАЛЬНЫЕ СЛОВА)

Rus tilida modal so‘zlar – gapda ish-harakatning lanib gap tuzing.
o‘zini emas, balki, uni haqiqatda bo‘lishi yoki bo‘lmasligi-
ga munosabatni bildiradi. Masalan, могу (qila olaman), Qavs ichidagi modal so‘zlarning inkor yoki tasdiq
хочу (xohlayman), стал бы (bo‘lar edi), хотел бы (istar ma’nosini to‘g‘ri shaklda yozib chiqing.
edim) va boshqalar.
Masalan:
MODAL SO‘ZLARNI
IFODALANISH SHAKLLARI

Rus tilidagi modal so‘zlar quyidagi leksik va gram-
matik vositalar bilan ifodalanadi:

Xohish-istak mayllari bilan: bo‘ysunuvchi va majburiy,
shuningdek mustaqil so‘z yordamida: ketishni istardim!
(Уехать бы!)

Kirish-modal so‘zlari va modal ravishlari bilan: tax-
minimcha, fikrimcha, xohishicha (кажется, пожалуй,
хочется)

Modal fe’llari bilan: istayman, zarur, mumkin, kerak,
bo‘lishi zarur, qila olaman (хочу, нужно, можно, надо,
должен, могу);

Modallik bu avvalo, aniq morfologik belgilarga ega ТЕСТ
bo‘lmagan shartli ifodalanish bo‘lib hisoblanadi. Modal Тема. Модальные слова
so‘zli gaplarni faqat sintaktik va grammatik belgilarga Задание. Выберите правильный вариант ответа. Обведите его.
ko‘ra ajratish mumkin. Shulardan kelib chiqib modal
so‘zlarni ma’no jihatidan quyidagicha ajratish mumkin. 

1. Ehtimollik, mumkinlik, taxminlik ma’nolarini
anglatuvchi modal so‘zlar: возможно, вероятно,
видимо, кажется, по всей видимости, наверное
(ehtimol, fikrimcha, aftidan, taxmincha, fikrimcha va
boshqalar).

Должно быть, это было нелегко – отказаться
от всего ради счастья семьи.

Oila baxti uchun hammasidan voz kechish oson
bo‘lmagan bo‘lsa kerak.

2. So’zlovchining aytilgan gapga bo‘lgan
i­shonchini, uning mantiqiy bahosini ifodalovchi
modal so‘zlar: baribir, chindan ham, o‘z-o‘zidan,
albatta, bo‘lmasam-chi va boshqalar (наверняка,
действительно, само собой, конечно и др.)

Само собой, мне не хотелось выходить на улицу
по такой погоде.

Albatta, men bunday ob-havoda tashqariga chiqishni
xohlamadim.

Quyida berilgan katakchalardagi “должен” и “хотеть”
(“kerak” va “xohlamoq”) modal so’zlaridan to‘g‘ri foyda-

№ 27 (27)-son, 30.09.2021-y. The English language world 27Zamonaviy ustoz

Present
perfect
simple tense
(Hozirgi tugallangan zamon)
●●●B●usnjsunotesidlvltfaea––nrrhh––taaohsslzihheihruqcgahaimpnrqaia:(ay;aitncglhwkaooacrnyh;gsaa;–phdaar).doim, today – bugun, this
Hozirgi tugallangan zamon o‘tgan zamonda bajarilib week/month – shu oyda/yili, how long –qancha vaqt davomi­
tugatilgan va natijasi hozirda ko‘rinib turgan ish-harakatga da, lately – oxirgi paytlarda, recently – yaqinda payt ravish­
nisbatan ishlatiladi. larini ham qo‘llash mumkin.

► Yaqin oʻtmishda sodir etilgan va hozirga aloqador boʻlgan Exercise 1.
ish-harakatlar uchun qoʻllaniladi. Bu yerda ish-harakat yoki vo-
qeaning qachon boʻlib oʻtganligining ahamiyati yoʻq. Masalan: Bo‘sh joylar o‘rniga hozirgi tugallangan zamonning mos
Have you heard the news? Any and Mark have got married. shaklini yozing. Qavs ichidagi so‘zlar va payt ravishlariga
(Yangilikni eshitdingmi? Any va Mark turmush qurishdi). ahamiyat bering.

► Oʻtgan zamonda sodir etilib, natijasi hozirda ayon boʻlgan 1. _______ you ever ________ (watch) Dinosaur?
ish-harakatlarni ifodalaganda qoʻllaniladi: My hands are clean. I 2. I ____________ (live) in New York for four years.
have just washed them. (Qo‘llarim toza. Men ularni hozirgina 3. We ____________ (buy not) a new car yet.
yuvdim). 4. He ___________ (be) sick since last two days.
5. ________she already __________ (finish) her home-
► Oʻtgan zamondan hozirgacha davom etib turgan mud- work?
dat ichida sodir boʻlgan, ba’zan hozirgacha davom etayotgan
ish-harakatlar uchun ham qoʻllaniladi: I have never ridden a Exercise 2.
horse. (Men hech qachon ot minib koʻrmaganman.)
Berilgan gaplarni o‘qing va qavs ichidagi so‘zlardan foy-
Shunday qilib, hozirgi tugallangan zamon quyidagi dalanib hozirgi tugallangan zamonning mos shaklini yozing.
­formula asosida yasaladi:
1. _______ you ever___________(play) Sudoku? Yes, I____________
Subject + have/has + verb3/ed + … The baby __________________(not/fall) asleep yet, What`s the matter?
Bunda fe’lning 3-shaklini yasashda biz o‘tgan oddiy zamon He ___________________(work) here ever since he moved in this city.
singari to‘g‘ri fe’llarga –ed qo‘shamiz yoki noto‘g‘ri fe’llarga _____________ he ___________(finish) making the pizza yet? No, he.
noto‘g‘ri fe’llar jadvalining uchinchi ustunidagi fe’l shakllaridan
foydalanamiz. Masalan, see–saw–seen 2. How long _________Lady Gaga ______________ (be) famous?
We ____________ never ___________ (try) Chinese food.
Present Perfect Tense _______ your brother ever __________ (eat) sushi? Yes, he _________
I _________ already ______________ (do) my English homework.
FORM: have / has + past participle My family and I _______________ (already/visit) many Greek islands.
Affermative: I have seen the film before. My cousin in England _________________ (hot/be) to an island yet.
She has seen the film before.
Interogative: Have you seen the film before? Homework
Has she seen the film before?
Berilgan hozirgi tugallangan zamonga oid gaplarni o‘qing
Negative: They haven’t seen the film before. va qorada ko‘rsatilgan have va has shaklining qay biri to‘g‘ri
He hasn’t seen the film before. ekanligini belgilab, daftaringizga yozing.

Hozirgi tugallangan zamonning inkor shakli have/has ga You have / has played cricket.
not yuklamasini qo‘shish orqali, so‘roq shakli esa have/has My parents have sleep / slept in a tent.
ni egadan oldinga olib chiqish yo‘li bilan yasaladi. Zamonning He haven`t / hasn`t given his phone number to me.
bu shaklida gaplar tuzilganda quyidagi payt ravishlaridan Have / Did you chosen the T-shirt?
foydalaniladi: We didn`t/ haven`t been to England.
● already – allaqachon; I have wrote / written 3 tests today.
● since/for – davomida, …dan beri; gapda ishlatiladi);
● yet – haligacha, (inkor yoki so‘roq Noilaxon AHADOVA tayyorladi.
● ever – biror marta, qachondir;

28 Zamonaviy ustoz IT-pedagog № 27 (27)-son, 30.09.2021-y.

Xonadosh tanlash ijarada (yoki talabalar turar joyida)
yashovchi nafaqat talabalar, balki boshqa odamlar uchun

ham mushkul vazifa. Boisi tanlangan odam bir xonada
istiqomat qiladi, bir dasturxon atrofida o‘tiradigan

bo‘ladi. Shu bois avvalo, ishonchli, xarakteri o‘zaro mos
keladigan xonadosh topish lozim. Ko‘pchilik bilib bilmay,
ilk suhbatdagi xulosasi asosida o‘ziga xonadosh tanlaydi.
Vaqt o‘tib, birga yashay boshlagach esa noxush holatlar,

jumladan nizolar, xarakter mos kelmasligi, ba’zan qo‘li
egriroq odam uchrasa buyumlar yo‘qolishi ham kuzatiladi.

YECHIMIXONADOSH TANLASHNING

INNOVATSION

Rivojlangan mamlakatlarda almashishi shart bo‘lmaydi. ajralib turadi. Xonadosh topishda
buning yechimini maxsus Yana bir ilova o‘zining siz belgilagan parametrlardan
dastur yaratish orqali foydalanib, mos nomzod topib
topishgan. Qanday deysizmi? ommabopligi va ko‘p tilligi berishadi. Foydalanuvchini
Masalan, ijtimoiy tarmoqlar bilan farq qiladigan “Roomster” potentsial xonadoshlari bilan
va texnologiyalar yordamida hisoblanadi. Foydalanuvchilari solishtirishga yordam beradi.
qidiruvga yordam beradigan 192 dan ortiq mamlakatdan 18
ko‘plab xonadoshlarni topish tildagi ro‘yxatga ega. A’zolar Xullas bu kabi maxsus dastur
dasturlari mavjud. do‘stlarining guvohliklari, sevimli va ilovalar xonadosh hamda
mashg‘ulotlari, qiziqishlari va ijara bilan bog‘liq muammolarni
Ulardan biri “Roomi” ilovasi o‘z profillari orqali berilgan oson hamda ishonchli bartaraf
bo‘lib, unda siz xonadoshingiz savollarga asoslanib mos etishga xizmat qilmoqda. Bizda
bilan mos keladigan kelishi mumkin. Potentsial ham ana shunday tizim yaratilsa
algoritmdan foydalanasiz. xonadoshingizni topganingizdan mamlakatimiz viloyatlaridan
Dasturda bir qancha savollar so‘ng, u bilan “Roomster” pochta keladigan talabalar mushkuli
beriladi va foydalanuvchi o‘zi qutisi orqali bog‘lanasiz. Bundan oson bo‘larmidi?! Ehtimol ana
haqidagi ushbu savollarga tashqari o‘z platformasini shunda ijara topaman deb
javob berishi lozim. Bu orqali yaratish imkonini beradigan aldanib qoladigan, joy topa olmay
unga mos keladigan xonadosh “RoomEasy” ilovasi ham ko‘chada qoladigan, xonadosh
qidiruvi ishga tushadi. mavjud. Foydalanuvchi tizimga tanlay olmay xunob bo‘ladigan
Topilgan nomzod bilan ijtimoiy shaxsiy tavsif teglarini qo‘shishi, insonlar oldindan muammoni hal
tarmoq orqali foydalanish xonadoshlarni hamda kvartiralar qilib, xotirjam ishida, o‘qishida
uchun akkaunt beriladi va ro‘yxatini ko‘rib chiqishi mumkin. davom etgan bo‘lardi. Qolaversa,
bu o‘zaro ishonch hamda Shuningdek, Facebook profiliga har bir oliy ta’lim muassasasi
xavfsizlikni ta’minlaydi. Buni ulanishi va yangi xonadoshi bilan rasmiy saytida talabalar uchun
foydalanuvchining o‘zi amalga o‘zaro o‘xshash ma’ruzalari, ana shunday punkt tashkil qilinsa
oshiradi, ya’ni ilovadagi maxsus mashg‘ulotlari, hatto do‘stlarini barcha uchun foyda keltirardi.
“xonaga” o‘zini shu suhbatga ham ko‘rsa bo‘ladi. Zotan, talaba uchun ustozlar ham,
tayyor hisoblagan taqdirda OTM ham javobgar.
xabar yuboradi va bunda Bu kabi ilovalar o‘zining
shaxsiy aloqa ma’lumotlarini ishonchli va shaxsiy ma’lumotlar Noilaxon AHADOVA
xavfsizligi ta’minlanganligi bilan tayyorladi.

№ 27 (27)-son, 30.09.2021-y. Obuna-2022 29Zamonaviy ustoz

OMMAVIY OFERTA

1. “TA’LIM MUASSASASI” MCHJ bundan keyin “Tahriri- vaqtida va to‘liq yetkazib berish ta’minlanmagan taqdirda,
yat” ushbu taklifda O‘zbekiston Respublikasida turgan (ya- “Obunachi” 10 kalendar kuni mobaynida bu haqda “Tahri­
shaydigan), quyida keltirilgan shartlarni to‘liq va e’tirozlarsiz riyat”ga xabar beradi.
qabul qilishi haqida ma’lum qilgan shaxs (keyingi o‘rinlarda
– “Obunachi”) bilan mazkur ommaviy oferta shartlariga mu- 11. Pochta aloqa bo‘limlari tomonidan nashrlarni yangi
vofiq, 2022-yil uchun obuna shartnomasi (keyingi o‘rinlarda manzil bo‘yicha yetkazib berish ta’minlanmagan taqdirda,
– “Shartnoma”)ni tuzishga tayyor ekanligini bildiradi. “Obunachi” 10 kalendar kunidan kechiktirmasdan bu haqda
“Tahririyat” manziliga yozma xabarnoma yuborgan holda
“Tahririyat” va “Obunachi” bundan keyin birgalikda “Taraf­ “Tahririyatga” xabar berishi lozim.
lar” deb nomlanadi.
Nashrni yangi manzil bo‘yicha yetkazib berish “Tahririyat”
2. “Obunachi” ushbu Shartnoma shartlarini qabul qilgan tomonidan xabarnoma olinganidan so‘ng amalga oshiriladi.
taqdirda Shartnomaning ajralmas qismi hisoblangan ilovadagi
shakl bo‘yicha to‘ldirilgan Aksept-buyurtma(keyingi o‘rinlarda 12. Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki lozim da-
– “Aksept”)ni yuborish orqali “Tahririyat”ga mazkur omma- rajada bajarilmaganligi uchun “Taraflar” Fuqarolik kodeksi
viy oferta shartlariga muvofiq obuna bo‘lishga o‘z roziligini qoidalariga, O‘zbekiston Respublikasining “Xo‘jalik yuritu-
bildiradi. “Aksept”ning barcha ustunlari to‘liq, qisqartmalarsiz, vchi subyektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi
aniq, bosma harflar bilan to‘ldirilgan bo‘lishi kerak. “Aksept”­ to‘g‘risida”gi Qonuni va boshqa amaldagi normativ-huquqiy
“Tahririyat”ning (93) 155-23-46 raqamidagi telegram mes- hujjatlarga muvofiq javobgar bo‘ladi.
senjeriga yoki [email protected] elektron pochta
manziliga yoki bo‘lmasa pochta indeksi: 100000, Toshkent 13. “Obunachi” tomonidan “Aksept”da manzil ishonchsiz
shahar Mirzo Ulug‘bek tumani, Shastri ko‘chasi 19A uyga yoki qisman ko‘rsatilganligi sababli “Tahririyat” “Obunachi”ning
yuboriladi. oldida shartnoma shartlarini bajarmaganligi uchun javobgar
emas.
Faksimil yozishuv yuridik kuchga ega.
3. “Tahririyat”, “Aksept”da ko‘rsatib o‘tilgan oylar va nashr 14. Agar Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki kerakli
nusxasi soniga (“Obunachi”ning tanloviga ko‘ra) 2022-yilning darajada bajarilmaganligi holatlari Shartnoma imzolanganidan
yillik obunasini amalga oshirish, “Obunachi” esa “Aksept”ni keyin vujudga kelgan, “Taraflar” oldindan ko‘ra bilish yoki
rasmiylashtirish va to‘lash majburiyatini oladi. oqilona choralar bilan oldini olishning imkoni bo‘lmagan,
4. Mazkur Shartnoma tuzilganligi tan olinadi va “Tahririyat” yengib bo‘lmaydigan kuch (fors-major) sharoiti oqibatida ro‘y
tomonidan “Aksept” olingan paytdan e’tiboran kuchga kiradi bergan bo‘lsa, “Taraflar” Shartnoma shartlari bajarilmaganligi
va “Taraflar” uning shartlarini bajargan paytgacha amal qiladi. yoki kerakli darajada bajarmaganligi uchun javobgar emas.
5. “Obunachi” mazkur Shartnoma shartlariga ko‘ra, obuna
bahosini to‘lashi shart. 15. Fors-major holati yuzaga kelgani haqida “Taraflar”
6. Obuna qiymatini to‘lash shartlari: “Obunachi” “Tahriri- bir-birini ular yuzaga kelgan paytdan boshlab 5 (besh) kun
yat”ning hisob raqamiga obuna to‘lovi (“Aksept”ga muvofiq mobaynida xabardor etishi shart.
aniqlanadigan to‘lovning umumiy summasi)ni pul o‘tkazish
yo‘li bilan oldindan yuz foiz to‘laydi. To‘lov bank kassalari 16. Mazkur Shartnoma shartlarini bajarish vaqtida yuzaga
orqali “Tahririyat”ning hisob raqamiga plastik karta yoki naqd kelishi mumkin bo‘lgan barcha bahs va nizolar “Taraflar”
pulda amalga oshirilishi mumkin. muzokara va kelishuv yo‘li bilan hal etiladi.
7. “Tahririyat” uning hisob raqamiga pul mablag‘lari kelib
tushganidan so‘ng, mazkur Shartnomaning 6-bandi shartlari Kelishuvga erishilmagan taqdirda nizo O‘zbekiston Res-
bo‘yicha ko‘zda tutilgan tartibda, “Tahririyat”da “Obunachi”ning publikasining amaldagi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda
“Aksepti” mavjudligi shartida, mazkur Shartnoma bo‘yicha sudga ko‘rib chiqish uchun topshiriladi.
o‘z majburiyatlarini bajarishga kirishadi.
8. “Obunachi” nashrni “Obunachi” ko‘rsatib o‘tgan manzil 17. Mazkur Ommaviy ofertada aytib o‘tilmagan shartlar
bo‘yicha yetkazib berish mazkur oferta predmeti hisoblan- O‘zbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligiga mu-
masligiga va pochta aloqasi yoki nashrni yetkazib berishni vofiq aniqlab olinadi.
ta’minlovchi boshqa tashkilot funksiyasi hisoblanishiga rozilik
bildiradi. Bunda “Tahririyat” nashrni “Obunachiga” yetkazib 18. Mazkur Ommaviy ofertaning amal qilish muddati –
berish haqini to‘lash majburiyatini o‘z zimmasiga oladi. 2022-yil dekabr oyiga qadar.
9. “Tahririyat”da chiqqan gazetaning har soni “Obunachi”-
ga pochta (kuryerlik) xizmati orqali mazkur Shartnomaning TAHRIRIYAT REKVIZITLARI
3-bandiga asosan “Aksept”da ko‘rsatilgan manzili bo‘yicha
yetkazib beradi. Tashkilot nomi: “TA’LIM MUASSASASI” MCHJ
10. Nashrlar o‘z vaqtida yetkazib berilmagan yoki umuman
yetkazib berilmagan taqdirda, “Obunachi” tegishli pochta Obuna bo‘limi manzili: 100000, Toshkent shahar Mirzo Ulug‘bek
(kuryerlik) xizmatiga murojaat etishi shart. Pochta aloqa tumani, Shastri ko‘chasi, 19A uy.
bo‘limlari yoki kuryerlik xizmati tomonidan nashrlarni o‘z
Telefonlar: (71) 209-93-39

h/r (hisob-raqam) 20208000705314430001

Xizmat ko‘rsatuvchi bank: “KAPITALBANK”
Bank kodi: (MFO) aksiyadorlik tijorat banki

00974

STIR: 307978344

IFUT: 18110

Elektron pochta manzili: [email protected]

Telegram bot manzili: @zamonaviy_ustoz_bot

Direktor: A.L.Mirumyan

30 Zamonaviy ustoz Obuna-2022 № 27 (27)-son, 30.09.2021-y.

“TA’LIM MUASSASASI” MChJ
ommaviy ofertasiga ilova

AKSEPT-BUYURTMA

“____”_____________ 2021-y.

1._____________________________________________________________________________________________
(obunachining to‘liq nomi, tashkiliy-huquqiy shaklini ko‘rsatgan holda) nomidan

asosida faoliyat yurituvchi __________________________________________________________________________,
(obunachining vakolatli vakili F.I.SH. (to‘liq), uning lavozimi)

______________________________________________________________________________________________,
(hujjat (ta’sis shartnomasi, ustav, nizom va boshqalar), ishonchnoma)

ommaviy oferta shartlarini to‘liq va e’tirozsiz qabul qilishini bildiradi va quyidagilarga obuna bo‘ladi:

Obuna Nashr nomi Tili Bank rekvizitlari Obuna 1 yillik obuna narxi Soni Umumiy
indeksi (QQS bilan) summa
muddati (dona)

425 “Zamonaviy ustoz” O‘zbek h/r 20208000705314430001 12 oy 468 000 52
(lotin yozuvi) “KAPITALBANK” ATB Bank kodi: 00974
gazetasi

426 “Наставник” Rus tili х/р 20208000705314430001 12 oy 468 000 52
gazetasi ОПЕРУ АКБ “Капиталбанк” МФО: 00974

2. To‘lanadigan umumiy summa QQS bilan________________________________________________________________,
so‘mni tashkil etadi. (raqamlar bilan va yozma tarzda ko‘rsatilsin.)

3. Yetkazib berish manzili (bosma harflarda, aniq):
O‘quv muassasasi nomi, raqami:________________________________________________________________________

pochta indeksi

Viloyat/shahar, __________________________________________________________________________________

tuman, ____________________________________________________________________________________________
(ko‘cha, daha, mavze, uy, xonadon)

Mo‘ljal: ________________________________________________________________________________________

4. Bog‘lanish telefoni:_____________________________________________________________________________

5. Bog‘lanuvchi:__________________________________________________________________________________
(F.I.SH.)

6. Elektron pochta manzili: _________________________________________________________________________

Obunachi rekvizitlari:
STIR________________________________________
IFUT _______________________________________
Pochta manzili:________________________________
Telefon: _____________________________________
Faks: ________________________________________
Hisob raqami №_______________________________
Xizmat ko‘rsatuvchi bank ________________________
Bank kodi ___________________________________
_________________________/_________________/

(vakolatli shaxsning imzosi) (F.I.SH.)

M.O‘.

№ 27 (27)-son, 30.09.2021-y. Bilasizmi? 31Zamonaviy ustoz

DUNYOGA O‘RNAK BO‘LAYOTGAN USTOZLAR

Ta’lim shaxsni inson sifatida shakllantiruvchi,
qo‘pollik, kambag‘allik va baxtsizlikdan olib
chiquvchi vositadir. Biroq hayot yo‘lida maqsadni
to‘g‘ri qo‘yish va yaxshi saboq olishda ustozning
kimligi ham muhim rol o‘ynaydi. Shunday
o‘qituvchilar borki, ta’lim so‘zining sinonimiga
aylangan. Faqatgina o‘z millati emas, dunyo tan
olgan ustozlar ham borligi bu kasbning naqadar
zalvorli ekanligini yana bir isbotlaydi.

Ken SILBERN – Ikkinchi darajali fanlarni oʻqitish boʻyicha bosh vazir Alla GOLOVENKINA –
mukofotiga sazovor boʻlgan Ken Silbernni avstraliyaliklar Taʼlim va fan vazirining
ikkinchi darajali juda qadrlashadi. U Avstraliyada oʻqituvchilikning eng jamoat maslahatchisi –
fanlarni oʻqitish ustasi. yuqori sharafiga erishgan. Aslida ikkinchi darajali fanlarni oddiy oʻqituvchi.
oʻqitadigan ustozlar koʻp, ammo Ken oʻqitishning
interfaol usullarini topgan. U oʻz darslarida multimedia “Rossiya oʻqituvchisi” tanlovi haqida
vositalaridan samarali foydalanadi. Yangiliklar, misollar, eshitganmisiz? Alla Golovenkina mana
atrof-muhit va barqarorlik kabilarni oʻz mavzusiga shu tanlov gʻolibi sifatida prezident
uygʻunlashtirgan holda dars oʻtadi. Albatta ustozga qoʻlidan “Kristal Pelikan” mukofotini
nisbatan bahoni uning oʻquvchilari yutugʻiga qarab olgan. Asli tataristonlik boʻlgan biolog
berish mumkin: Ken koʻp bor xalqaro fan olimpiadasi oʻzining uslubiy topilmalari, yaratgan
chempionlarini tarbiyalagan, juda koʻp talabalari nomdor noanʼanaviy loyihalari hamda oʻz bilimini
stipendiyalar olishgan. Oʻzi esa NASA`ning Hindistonni ijtimoiy tarmoqdagi sahifasida ulashib
kosmosga bogʻlash dasturida ishtirok etgan, koʻplab borishi bilan boshqalardan farq qiladi.
hindistonlik ustozlarga ham ustozlik qilgan. U oʻquvchilariga darsdan tashqari ham
bilimlarini veb sahifasi orqali ulashib
turadi.

Mari Kristin dunyo hamjamiyatida zoʻr motivator Mari Kristin Wemerson DA SILVA
sifatida tanilgan. Uning ustozlik dasturi oʻquvchilarni NOGUEIRA –
oʻzini qadrlashga oʻrgatish, oldinga intilishi va GANBARI – Braziliyalik yosh oʻqituvchi.
motivatsiyasini oshirishga undash kabi harakatlarga U oʻz faoliyatini jinoyatchilik darajasi
asoslangan. Eng muhimi u boshqa millat bolalarini qochqin bolalar yuqori boʻlgan maktabda boshlagan.
hayotga boʻlgan qiziqishini oshirishga xizmat qilgan. motivatori. Tabiatshunoslik fanidan dars beruvchi
Tasavvur qiling, oʻz davlatidan ketishga majbur boʻlgan, Wemerson “Yosh olimlar” ijtimoiy
har narsadan hadiksirayotgan bolakaylar agar mehr va loyihasiga asos solgan va tabiatga
motivatsiyaga toʻla taʼlim tizimi boʻlmasa Germaniyada muhabbat uygʻotish orqali maktabdagi
qanday yashab keta olardi? Mari oʻzining mana shu 90 foiz jinoyatchi, giyohvand
usullari orqali Germaniyaga kelgan qochqin bolalarni oʻquvchilarni bu yoʻldan olib chiqqan.
nemis jamiyatiga osonroq integratsiyalashuviga sababchi Bugun Wemerson maktabi shaharning
boʻlgan. eng yaxshi muassasasi hisoblanadi va u
taʼlim sohasida Nobel mukofotiga ham
Maggie Maggie Kanadaning shimolidagi chekka bir qishloqda loyiq koʻrilgan.
dars beradi. Uning ish uslubi har qanday muammoga
MacDonnell – yechim topish mumkinligini uqtirishdir. U oʻsmirlar Madina ABDUSAMATOVA
oʻrtasidagi muammolar, xususan oʻz joniga qasd qilishni tayyorladi.
gender muammolari oldini olish boʻyicha treninglar oʻtadi. Maggie murakkab
boʻyicha mutaxassis. gender muammolari boʻyicha ham kuchli mutaxassis.
Chindan ham tashvishi bor oʻquvchining yaxshi oʻqishi
dargumon. Shu bois Maggie oʻsmirlarda uchraydigan
muammolar yechimi bilan qiziqadi. U oʻzining ana
shunday oʻquvchilarga berayotgan yordami sababli
“Xalqaro oʻqituvchilar mukofoti” sovrindori sifatida 1
million dollarlik mukofotga loyiq koʻrilgan.

32 Zamonaviy ustoz Mantiqiy mozayka № 27 (27)-son, 30.09.2021-y.

1 Bu “mashina” umuman 2 Ingliz fermerlari sigirlarga ko’proq tuz 26-SONDAGI
harakatlanish uchun berish samarali ekan deyishmoqda. Tuzning
mo’ljallanmagan. Ammo qanday foydasi bo’lishi mumkin deb o’ylaysiz? SAVOLLARNING
butun dunyodagi ularning
yurgan “yo’lini” hisoblasak 3 Dehqonlar ekinlarni biroz kechroq JAVOBLARI
ular avtomobil va samolyot ekishganda ustiga qora ko’mir sepib
bosib o’tgan masofadan ortib qo’yishar ekan. Savol: nega qora ko’mir 1. Ular daraxt mevalarini
ketadi. Hammamiz ko’rgan va sepishlari kerak? yer ostiga ko‘mib
ba’zilarimizda bor bo’lgan bu qo‘yishadi va qayerga
“mashinaning” nomi nima? 4 Aynan bir poytaxt shaharning ichida ko‘mganliklarini eslay
boshqa bir davlat joylashgan. Bu qaysi olishmaydi. Mevalar
shahar va davlat? urug‘lab ulardan nihollar
o‘sib chiqa boshlaydi.
5 Uning qora, yashil, sariq, qizil turlari
mavjud. U deyarli har bir xonadonda bor. 2. Budapesht.
O’zbekistonda uni qora va yashil turlarini
ko’p iste’mol qilishadi. Savol: u nima? 3. Bo‘m-bo‘sh zaldan.

6 Dengizda kemalar bir-biriga ko’ringanda 4. Bu vaqt.
qo’l silkitib salomlashganday bo’lishar
ekan. Ba’zi kemalarda matroslar arqon 5. Ular zaxiradagi
ko’rsatishar ekan. Savol: arqon ko’rsatish lashkarlar sonini aniqlash
bilan nima demoqchi bo’lishadi? uchun bu ishni qilganlar.

7 Tailand qonunlariga ko’ra pul va 6. Qaynatilgan guruch
tangalarni oyoq bilan bosish mumkin suvi. U yopishqoq bo‘lib
emas. Bunday ishni qilgan shaxslarga devorning mustahkam
jarima solinadi. Bu qonun o’ziga xos bo‘lishiga sabab bo‘lar
ma’noga ega. Savol: nima uchun bunday ekan.
qonun chiqarilgan?
7. Sayohatchi birinchi
8 Qaysi qizning otasi yo’q, onasi yo’q – bor kelganda oroldagi
bobosi bor? odamlar bir-birlarining
go‘shtini yeyishayotganiga
9 Odatda odamning yuragi 1 ta bo’ladi. guvoh bo‘ladi. Uning
Mantiqan o’ylab ayting-chi, qanday ikkinchi maqsadi oroldagi
odamda yurak 2 ta bo’ladi? kimsalarni qo‘y go‘shtini
yeyishga o‘rgatib
10 Antiqa savol: Yahudiylar fikricha, o’g’il odamlarni ezgulikka
bola tug’ilsa tinchlik qaror topadi. Qiz boshlamoqchi bo‘lgan.
bola tug’ilsa-chi?
8. Seul.

9. Hindlar uchun sigirni
ovozi yetadigan joy 1 “Mu”
ga teng ekan.

10. Osmonda 36 ta g‘oz
bo‘lgan. 36+36+18+9+1
=100

11. Bu mamlakatlar
ekvatorda joylashgan.

12. Isrof bo‘ladi.

13. Pingvin.

14. Meni orangizdagi eng
xunuk ayol o‘ldirsin degan.

Dilshod IBODULLAYEV
tayyorladi.

Muassis: Manzilimiz: 100000, Toshkent shahri, Mirzo Ulug‘bek tumani, Topshirildi – 23:30 27.09.2021. Buyurtma – 63, hajmi 4 bosma
“Ta’lim muassasasi” MChJ Shastri ko‘chasi, 19A-uy. Telefon: (+998) 71-209-93-39. taboq. Ofset usulida bosilgan. Qog‘oz bichimi A-4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Bosh muharrir: Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy 12 302 nusxada bosildi. Nashr indeksi – 425. ISSN № 2181-2004
Abdulla CHIMIRZAYEV kommunikatsiyalar agentligi tomonidan 2021-yil
16-martda 1159-raqami bilan ro‘yxatga olingan. Tahririyatga kelgan qo‘lyozmalar taqriz qilinmaydi va muallifga
qaytarilmaydi. Gazetada chop etilgan reklama va e’lonlar
Dizayner: Marks YUSUPOV
uchun tahririyat javobgar emas. Gazetaning yetkazib berilishi
uchun obunani rasmiylashtirgan tashkilot javobgar.

Gazeta “SANO-STANDART” MCHJ bosmaxonasida chop etildi. Bosmaxona manzili: Toshkent sh. Olmazor t. “Shiroq” ko‘chasi, 100.
Gazetaning poligrafik jihatdan sifatli chop etilishiga “SANO-STANDART” MCHJ bosmaxonasi mas’ul. Bosmaxona telefoni: (71) 228-07-94.