Zamonaviy ustoz

2021-YIL – YOSHLARNI QO‘LLAB-QUVVATLASH VA AHOLI SALOMATLIGINI MUSTAHKAMLASH YILI

Haftalik ilmiy-ma`rifiy gazeta e-mail: [email protected]

№ 6 (6)-son, 2021-yil 6-may, payshanba, obuna indeksi: 425

O‘quvchi
salomatligi

Maktab o‘quvchisi
necha soat kitob
o‘qishi mumkin? 11 

Yurist maslahati Ijtimoiy so‘rovnoma Dolzarb mavzu

Ota-ona bolani tarbiyalash va Yurtimizda nega Nobel Alifboda
ularga ta’lim berish borasidagi mukofoti laureatlari yashiringan
majburiyatlarini bajarmasa… 6  chiqmayapti? siyosiy tus 8-9 
7

2 Zamonaviy ustoz Yurtimizda № 06 (6)-son, 6.05.2021-y.

VILOYATDAGI MAKTABLARDA QANCHA O‘QITUVCHI YETISHMAYAPTI

Bugungi kunda viloyatdagi umumta’lim maktablariga bir stavka hisobidan
606 nafar pedagog kadrlarga ehtiyoj bor. Bu haqda xalq deputatlari

Samarqand viloyat kengashining navbatdagi sessiyasida ma’lum qilindi.

Hududlar bo‘yicha tahlil qilinganda bo‘lgan ehtiyoj 420 nafarni, olis QORAQALPOG‘ISTONDA
eng katta ehtiyoj Nurobod tumaniga hududda joylashgan 62 ta maktabda
to‘g‘ri kelishi ma’lum bo‘lgan. Mazkur 169 nafarni tashkil etadi. KORONAVIRUS ANIQLANGAN
tumanga 167 nafar o‘qituvchi kerak.
Shuningdek, Qo‘shrabotda 158, Ma’lumot uchun, hozirgi kunda MAKTABLAR 5 TAGA YETDI
Narpayda 58, Urgutda 47, Ishtixonda 38, viloyatda 56 370 nafar o‘qituvchilar
Payariqda 32 va Pastdarg‘om tumanida faoliyat ko‘rsatmoqda. Ulardan 47 Ma’lum bo‘lishicha, kecha 3
30 nafar o‘qituvchiga ehtiyoj bor. 552 nafari (84,4 foiz) oliy, 1 893 may kuni Nukusdagi 37-sonli
nafari (3,4 foiz) tugallanmagan oliy, maktab o‘quvchilarida koronavirus
Ta’lim darajasi yuqori bo‘lmagan 269 6 925 nafari (12,3 foiz) o‘rta maxsus aniqlangan. Shu sababli maktab
ta «qizil» maktabda pedagoglarga ma’lumotli o‘qituvchilar hisoblanadi. 14 kunlik onlayn ta’lim shakliga
o‘tkazilgan.
“ADOLAT UCHUN TA`LIM”
Biroq Qoraqalpog‘iston
TASHABBUSI DOIRASIDA SEMINAR TASHKIL ETILDI Respublikasi xalq ta’limi vazirligi
hozircha ushbu holat yuzasidan
Xalq taʼlimi vazirligi hamda rasmiy ma’lumot bermadi.
BMTning Narkotiklar va
jinoyatchilikka qarshi kurashish Ma’lumot uchun, bundan oldin
boʻyicha Markaziy Osiyodagi Nukus shahridagi «Progress»
mintaqaviy boshqarmasi ta’lim va rivojlantirish maktabi
hamkorligida Fargʻona viloyatining va 34-, 15-sonli maktablar;
Qoʻqon shahrida umumtaʼlim Beruniy tumanidagi 1-, 54-sonli
muassasalari pedagog xodimlar maktablarida ta’lim masofaviy
uchun ishlab chiqilgan odam shaklga o‘tkazilgandi. Shuningdek,
savdosining ayanchli oqibatlari, kecha Qoraqalpoq davlat
jinoyatchilik va korrupsiya kabi universitetining koronavirus sabab
illatlarni oldini olish madaniyatini masofaviy ta’lim shakliga o‘tkazilgan
targʻib qilishga bagʻishlangan oʻquv qoʻllanmaning taqdimoti oʻtkazildi. fakultetlari soni 6 taga yetgandi.

Tadbirda Xalq taʼlimi vazirligi, BMTning “Narkotiklar va jinoyatchilikka
qarshi kurashish” boʻyicha mintaqaviy boshqarmasi xodimlari, Qoʻqon
shahridagi 45 ta umumtaʼlim maktablarining maʼnaviy-maʼrifiy ishlar boʻyicha
direktor oʻrinbosarlari ishtirok etdi.

STEAM TA’LIMINI RIVOJLANTIRISHGA CHIRCHIQ SHAHRIDAGI MAKTAB O’QUVCHILARI
QARATILGAN LOYIHA MUHOKAMA QILINDI
UCHUN YANGI “IMKONLAB” DASTURI
Osiyo taraqqiyot banki va Ta’lim sifatini nazorat qilish
Xalq ta’limi vazirligi telegram kanalining ma’lum qilishicha,
davlat inspeksiyasi vakillari o‘rtasida STEAM ta’limini O‘zbekiston yoshlar ittifoqi, O‘zbekiston Respublikasi

rivojlantirishga qaratilgan yangi hamkorlik loyihasiga Xalq ta’limi vazirligi va UNICEF Toshkent viloyati Chirchiq
shahrida ijtimoiy innovatsiyalar va ijtimoiy tadbirkorlik
bag‘ishlangan onlayn uchrashuv bo‘lib o‘tdi. dasturini boshlamoqda.

Osiyo taraqqiyot bankining ijtimoiy sektor bo‘yicha Dastur maktab oshirish uchun mentorlar
rahbari, ta’lim masalalari bo‘yicha bosh mutaxassisi o‘quvchilariga ijtimoiy va yordami va $1,000
Eysuke Tajima, Ta’lim inspeksiyasi boshlig‘i Ulug‘bek tadbirkorlik ko’nikmalarini miqdoridagi moliyaviy
Tashkenbayev, inspeksiya mas’ullari ishtirok etgan shakllantirish, o’z yordam oladi. Barcha
tadbirda STEAM (fan, texnologiya, muhandislik va hamjamiyatidagi ijtimoiy ishtirokchilar sertifikatlarga
matematika) ta’limini rivojlantirishga qaratilgan muammolarni o’rganish va ega bo’ladilar.
loyiha bo‘yicha o‘quv dasturlarini takomillashtirish va innovatsion yechimlar ishlab
qo‘llab-quvvatlash, o‘qituvchilar malakasini oshirish chiqish imkonini beradi. Batafsil ma’lumotlar
va qayta tayyorlash, maktablarni zamonaviy AKT Tanlangan 10 jamoadan 5 bilan @ImkonLab_Chirchiq
vositalari bilan ta’minlash masalalari muhokama tasi o’z g’oyalarini amalga telegram guruhida tanishish
qilindi. mumkin.

Dilshod IBODULLAYEV tayyorladi.

№ 06 (6)-son, 6.05.2021-y. Dunyo ta’lim yangiliklari Zamonaviy ustoz 3

“Jirodesk V2: tarmoqdan tashqari raqamlashtirishga
imkon beradigan quyosh energiyali kompyuterlar” loyihasi
Madagaskarda elektron ta’limni yanada qulayroq qilishga
xizmat qiladi. Jirogays kompaniyasi o‘zining mahalliy
ishlab chiqarish imkoniyatlaridan foydalanib, quyosh
energiyasi bilan ishlaydigan, uy tizimlari va kompyuter
xususiyatlarini birlashtirgan quyosh energiyali kompyuterni
ishlab chiqaradi. Bu amalga oshgach, kompaniya har
yili Madagaskarda 10 mingdan ortiq talabalarga
kompyuterdan foydalanish imkoniyatini berishni
maqsad qilgan.
Tajriba bosqichi bu yil Madagaskardagi yettita va
2022-yilda yana 20 ta maktabda bo’lib o’tadi.

Rossiyada universitetga kirish imtihonlarini
masofadan turib topshirishga ruxsat berildi. Fan va
oliy ta’lim vazirligining ta’kidlashicha, qabul testlariga
murojaatlarni ko‘rib chiqish ham masofadan turib
amalga oshirilishi mumkin.
Universitetlarga qabul kampaniyasi 20-iyundan kechikmay
boshlanishi va 2-avgustga qadar abituriyentlarning tanlov
ro‘yxatlari e’lon qilinishi kerakligi aytilmoqda.

Filippin Ta’lim departamenti Avstraliya Ta’lim vaziri Hindistonda Rajaston
(DepEd) 2021 – 2022-o‘quv mahalliy tarixga e’tibor xususiy maktablariga yillik
yili uchun mashg‘ulotlar qaratadigan milliy o‘quv to‘lov 15 foizga qisqartiriladi.
23-avgustdan boshlanishi dasturiga o‘zgartirishlar Oliy sud o‘quvchilar
kutilayotgani haqida xabar kiritish to‘g‘risida taklif maktabda qo‘shimcha
berdi. Agar bu amalga oshsa, bildirmoqda. Unga ko’ra, sharoit va imkoniyatlardan
talabalar atigi 6 haftalik talabalar Yevropaning Covid-19 pandemiyasi sababli
ta’til olgan bo‘ladi. Boisi mustamlakachiligini tub foydalana olmaganligi bois
joriy o‘quv yili 10-iyulda aholi qanday boshdan 2020 – 2021-o‘quv yili uchun
yakunlanadi. Shuningdek, kechirganini bilib olishadi. yillik maktab to‘lovini 15
keyingi o‘quv yilida masofaviy foizga pasaytirishga qaror
o‘qitish tizimidan foydalanish Ta’lim vaziri Alan Tudj qildi. Maktabda o‘quvchilarga
yoki an’anaviyga qaytish hali loyiha muvozanatni saqlay yana qo’shimcha imtiyozlar
aniq emas. olmasligi mumkinligidan ham berilishi mumkinligi
xavotirda. aytilmoqda.

AQSh Prezidenti Jo Bayden va uning ta’lim bo‘yicha Noila SAHOBIDDIN qizi tayyorladi.
kotibi Migel Kardona Amerika maktablarining
moliyalashtirishdagi bo‘shliqlarini yopmoqchi.
Prezidentning taklifiga binoan yangi mablag‘lar
maktablarni moliyalashtirish tizimidagi tengsizlikni
o‘rganish va hal qilish uchun sarflanadi. 20 ta
shtatdagi badavlat maktablarga kambag‘allik darajasi
yuqori bo‘lgan maktablarga qaraganda ancha kam
mablag‘ ajratiladi.

4 Zamonaviy ustoz Intervyu № 06 (6)-son, 6.05.2021-y.

“Urushga ketganimda 20 yoshli

YIGIT EDIM…”

Bu galgi intervyumizni Toshkent viloyati
Piskent tumanidan, 100 yoshga to‘lgan
Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi
Anorqul hoji HOTAMOV xonadonidan
tayyorladik. Taqdirning achchiq sinovlariga
matonat-la bardosh bergan, mash’um
urushning azob-uqubatlarini boshidan
kechirgan nuroniy otaxon bilan qilgan
suhbatimiz o‘sha qora kunlar haqida bo‘ldi.

– Urush juda shafqatsiz, – deydi Anorqul hoji hayotga tashna edi. Onasiga, yoriga bergan
ota. – Hammasi dahshatli. U davrni eslasam, va’dasini bajarib uyiga qayta olmagani uchun
seskanib ketaman, ko‘nglim buziladi. 1941-yil- ko‘zi ochiq ketardi. Ana shunday voqealarga
da urushga ketganimda 20 yoshli yigit edim. har kuni guvoh bo‘lardik. Endi hech kimning
Ukraina, Belarus, Polshani gitlerchilardan ozod boshiga bunday kunlar tushmasin! Yurtimizda
etishda faol qatnashdim. Germaniyagacha Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari va nogi-
bordim. Berlinni bosib olish juda qiyin ­kechdi. ronligi bo‘lgan faxriylarni e’zozlash, qadrlash
G‘alabaga erishish oson bo‘lgani yo‘q. Har kuni kabi qadriyatlarimiz tobora mustahkamlanib,
beomon janglar bo‘lardi. Hayot zavqini bilma- sayqallanib bormoqda. Men uchun biriktirilgan
gan ne-ne azamat yoshlar, qanchadan-qancha shifokor har kuni holimdan xabardor. Shukrki,
safdoshlarim nobud bo‘lardi. Har kuni kimdir farzandlarim, nevaralarim, mahalladagilar,
oyog‘idan, kimdir esa qo‘lidan ayrilar, ularning qo‘ni-qo‘shnilar atrofimda parvona. Har kuni
ko‘zlaridagi mungni, bo‘g‘zida tiqilib qolgan duoga qo‘l ochib, tinchligimiz barqaror, hayo-
faryodni ko‘rish dahshatli edi. Og‘riqdan qiy­ timiz farovon bo‘lishini so‘rayman. Biz urushni
nalib yotgan askarlarga taskin berardik. Ular ko‘rdik, sizlar ko‘rmang.

№ 06 (6)-son, 6.05.2021-y. Intervyu Zamonaviy ustoz 5

bonlik va g‘amxo‘rlik ko‘rsatdi.

– Yoshligingiz, o‘quvchilik davringiz hamda us-
tozlaringiz haqidagi qanday voqealar xotirangizda
muhrlanib qolgan?

– Maktabimizning direktori Sattor Begimqulov, o‘qituv-
chim Niyozali Matkarimov kechagidek yodimda. Shaxdam
qadamlaridan mardonavorlik, vujudidan kuch-qudrat, nurli
yuzidan o‘ktamlik sezilardi. Ular kasbiga nihoyatda sodiq,
har bir ishga mas’uliyat bilan yondashadigan, vazifalarini
sidqidildan ado etadigan insonlar edi. Taqdir taqozosi sa-
babli jang maydonlarida ustozim Sattor Begimqulov bilan
bir safda fashist gazandalariga qarshi kurashganman.
U kishi halol mehnati bilan elimiz ishonchini qozongan,
mehriga sazovor bo‘lgan inson edi. Har qanday muammo,
taklif va mulohazalarimizni u kishiga aytardik. Savolimiz
javobsiz qolmas, muammo esa vaqtida yechimini topardi.

Dunyoning eng yaxshi – Ikkinchi jahon urushi va urushdan keyingi ta’lim
odamlari urushda jang olib tizimi haqida yodingizda qolgan voqealar yoki ma’lu-
borayotgan – taqdiri urush motlarni aytib o‘tsangiz.
alangasida qovirilayotgan
odamlardir. Eng to‘ng‘iz – O‘sha davrdagi bilgan, eshitgan ma’lumotlarimga
odamlar esa, o‘sha alangaga tayanib aytadigan bo‘lsam, bilim yurtlari urush davri talab-
o‘t qo‘ygan odamlar... lariga mos kadrlar tayyorlashga yo‘naltirilgan bo‘lgan. Yak-
ka tartibda, brigada tariqasida hunar o‘rgatilardi. Ko‘chirib
Ernest HEMINGUEY keltirilgan ota-onasiz yosh bolalarga alohida g‘amxo‘rlik
ko‘rsatilardi. Respublikamizning barcha hududlarida bo-
– O‘sha mash’um urush davrida mamlakatimizda lalarni qabul qilish punktlari ochilib, ularda o‘qituvchilar
istiqomat qilgan insonlarning yashash tarzi xususida kecha-yu kunduz navbatchilik qilardilar. Kichik yoshli bolalar
bilgan, ko‘rgan, eshitganlaringizni so‘zlab bersangiz. zavod-fabrika ishchilarini tayyorlab beruvchi maktablarda
o‘qishga, 15 yoshdan katta bo‘lgan bolalar esa ishlab
– Sobiq Ittifoq hamma xalqlarni Vatanni mudofaa qilish chiqarishga ishga joylashtirilardi. O‘sha davrda respub-
uchun otlantirdi. O‘zbekiston ham himoyaga o‘zining mu- lika yoshlarini vatanparvarlik, do‘stlik, mehnatsevarlik,
nosib hissasini qo‘shdi. Urush bir xalq, bir mamlakatning fidokorlik, birdamlik ruhida tarbiyalash avj olgan edi. Bu
boshiga tushgan ofat emas, umumjahon hayoti, kelajagini sharoit taqozosi edi. Harbiy-fizkultura darslarining soati
barbod etuvchi dahshatli hodisa edi. Mamlakatimiz mudo- ko‘paytirilib, harbiy o‘qish 1-sinfdan boshlab o‘tila bosh-
faaning moddiy ehtiyojini ta’minlashda nima zarur bo‘lsa, landi. Ko‘pchilik pedagoglar frontga safarbar qilinganligi
barchasini ayamay sarfladi. Ikkinchi jahon urushidan avval uchun o‘qituvchilarning sonini ko‘paytirishga, ayniqsa,
O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi asosan paxta yetishtirishga xotin-qizlar orasidan o‘qituvchilarni tayyorlash masalasiga
ixtisoslashgan bo‘lib, aholi iste’molidagi qator oziq-ovqat alohida e’tibor berilgan. Darslar 40 minutga qisqargan.
mahsulotlari sobiq Ittifoqning boshqa hududlaridan kelti- Kitob yetishmasligi tufayli yangi o‘tiladigan dars o‘qituv­
rilardi. Urush boshlangach esa ularning keltirilishi to‘xtadi. chi tomonidan doskaga yozilgan, o‘quvchilar uni daftar-
Ko‘plab ayollar beva, bolalar esa yetim bo‘ldi. Ota-onalar ga ko‘chirib olishgan. Sharoit taqozosi bilan ko‘pchilik
farzandlarining dog‘ida qayg‘u-alam bilan ko‘z yumdilar. o‘quvchilar ham maktabda o‘qishar, ham qishloq xo‘jalik
Chek-chegarasi yo‘q xarajatlar xalqni shu darajada qash­ ishlarida faol qatn­ ashar edilar. Barcha ishlab chiqarish
shoqlashtirdiki, ocharchilik va kasalliklardan odamlarning muassasalarida, zavod va fabrikalar qoshida kurslar ochilib,
yostig‘i quridi. U zamonlarda puldan ko‘ra, nonning qadri o‘quvchilar o‘qishdan ajralmagan holda mehnat qilar edi.
baland edi. Aholining Ittifoq g‘arbidan evakuatsiya qilin- Urush davrida maktablar tarmog‘i birmuncha qisqargan,
ganlar hisobiga ortishi oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan o‘quvchilar soni ham shunga yarasha kamaygan edi. Ko‘p
talabni oshirdi va ta’minot masalasini yanada murakkab- o‘quvchilar o‘qishni tashlab, front uchun qurol-aslaha ishlab
lashtirdi. Shunday qiyin sharoitda O‘zbekiston Rossiya, chiqaradigan zavod va fabrikalarga ishga ketib qolishgan.
Ukraina, Belarus, Moldova va boshqa joylardan ko‘chirib Bu esa urushdan so‘ng ta’lim tizimida jiddiy qiyinchiliklarga
keltirilgan o‘n minglab kishilarga boshpana berib, mehri- duch kelinishiga sabab bo‘lgan. O‘qituvchi xodimlar masa­
lasi urushdan keyingi yillardagi eng jiddiy muammolardan
biri edi. Malakali o‘qituvchilar urushga yuborilgan, ularning
ko‘pchiligi halok bo‘lgandi. Maorif xodimlari tezlik bilan
maktablarni tiklash, kengaytirish, urush vaqtida maktabni
tashlab ketgan bolalarni maktablarga qaytarishga harakat
qilishgan.

Anvar QOBILOV
suhbatlashdi.

6 Zamonaviy ustoz Yurist maslahati № 06 (6)-son, 6.05.2021-y.

– Qizim viloyat Yozuvchilar OTA-ONA BOLANI
uyushmasi tomonidan tashkil TARBIYALASH VA
etilgan ijodkorlar klubi ULARGA TA’LIM BERISH
a’zosi, ssenariylar, ba’zan
she’r yozib turadi. Shuning BORASIDAGI MAJBURIYATLARINI
uchun Yozuvchilar uyushmasi BAJARMASA…
tomonidan ijodiy-madaniy
targ‘ibotchi lavozimiga tavsiya
etilgan edi. Qarorda ijodkor
bo‘lsin degan joyi bor edi, lekin
ijodkorlarni qaytarib, o‘rniga
ijodga aloqasi bo‘lmagan oliy
ma’lumotlilarni olishyapti.
XTB ma’lumotingiz oliy emas,
deb qizimni ishga olishni rad
etibdi, buxgalteriya ham maosh
to‘lashdan bosh tortayotgan
ekan. Shu masalaga aniqlik
kiritsangiz.

Sabohat UMAROVA,
Angren tumani.

– 2021-yil 26-martda O‘zbekiston miqdori o‘rtacha oylik ish haqidan kam huquqbuzarlik sodir etishiga olib kelishi
Respublikasi Prezidentining “Ma’naviy- bo‘lishi mumkin emas. bazaviy hisoblash miqdorining 1 bara-
ma’rifiy ishlar tizimini tubdan takomil- varidan 5 baravarigacha miqdorda jari-
lashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”- 110-moddaga ko‘ra esa mehnat ma solishga sabab bo‘ladi.
gi qarori imzolandi. Uning 7-bandiga shartnomasi ish beruvchining tashab­
ko‘ra, har bir umumta’lim muassasasida busi bilan bekor qilinganda xodimga Bolalarning majburiy umumiy o‘rta
joriy etilgan ijodiy-madaniy masalalar tegishli ish haqi, uning miqdori xusu­ ta’lim, o‘rta maxsus hamda kasb-hunar
bo‘yicha targ‘ibotchi lavozimini moliya­ sida nizo bo‘lmasa: ta’limini olishiga ota-onalar yoki ular­
lashtirish uchun 2021-yil 1-apreldan ning o‘rnini bosuvchi shaxslar tomoni-
boshlab davlat byudjeti mablag‘lari hi- 1) mehnat shartnomasi bekor qilin- dan to‘sqinlik qilish bazaviy hisoblash
sobidan 0,5 shtat birligi ajratildi ham- gan kunga qadar ishlayotgan xodimga miqdorining 10 baravaridan 15 baravari-
da uning ish haqi miqdori umumta’lim mehnat shartnomasi bekor qilingan kuni; gacha miqdorda jarima solishga sabab
muassasasi oliy ma’lumotli o‘qituvchisi bo‘ladi.
uchun o‘rnatilgan bazaviy tarif stavkasi 2) mehnat shartnomasi bekor qilingan
miqdorida belgilandi. kuni ishlamayotgan xodimga u hisob-ki- Ushbu moddaning uchinchi qismida
tob qilishni talab etgan kuni to‘lanishi nazarda tutilgan huquqbuzarlik ma’muriy
Bizningcha, qizingizning ishdan kerak. jazo chorasi qo‘llanilganidan keyin bir yil
bo‘shatilishi Mehnat kodeksining davomida takror sodir etilgan bo‘lsa,
106-moddasida taraflar ixtiyoriga bog‘liq – O‘quvchining dars qoldirishi bazaviy hisoblash miqdori­ning 15 bara­
bo‘lmagan holatlar sababli bekor qilinishi ota-onalarga qanday javobgarlik varidan 25 baravarigacha miqdorda
tartibi bo‘yicha amalga oshirilgan bo‘lib, yuklaydi? Shu haqida jarima solishga yoki 15 sutkagacha
uning 4-bandida ishga qabul qilish yuza­ tushuntirish bersangiz. muddatga ma’muriy qamoqqa olishga
sidan belgilangan qoidalar buzilganligi sabab bo‘ladi.
munosabati bilan, agar yo‘l qo‘yilgan Shoira OTABEKOVA,
qoidabuzarlikni bartaraf etishning imkoni Baxt shahri. Jarimalarning miqdori ota-onalar­
bo‘lmasa va u ishni davom ettirishga ning farzandlar ta’lim-tarbiyasi bo‘yicha
to‘sqinlik qilsa, mehnat shartnomasi – Siz so‘rayotgan savol Ma’muriy majburiyatlarga amal qilmaslik holat-
bekor qilinishi ko‘rsatib o‘tilgan. javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning lari darajasiga qarab bugungi kunda
47-moddasiga ko‘ra tartibga solinadi. BHMning bir baravaridan yigirma besh
Shu bilan birga, aytib o‘tish kerak- baravarigacha, ya’ni 243 000 so‘mdan
ki, yuqoridagi bandga asosan ishdan Ota-onalar yoki ularning o‘rnini bo- 6 075 000 so‘mgacha bo‘lishi mumkin.
bo‘shatish amalga oshirilar ekan, bunda suvchi shaxslar tomonidan voyaga (28.04.2021 yil sanasigacha bo‘lgan ba-
Mehnat kodeksining 109-moddasiga yet­magan bolalarni tarbiyalash va zaviy hisoblash miqdorining bir baravari
ko‘ra, xodimga ishdan bo‘shatish na- ularga ta’lim berish borasidagi majbu­ - 243 000 so‘m)
faqasi ham to‘lanishi kerak. Faqat ish- riyatlarni bajarmaslik, shu jumladan, Savollarga yuridik fanlari nomzodi,
ga qabul qilish yuzasidan belgilangan voyaga yetmagan bolalarning ma’muriy
qoidalar xodimning aybi bilan buzilgan dotsent Jahongir IBODULLAYEV
hollar bundan mustasno. javob berdi.

Ishdan bo‘shatish nafaqasining

№ 06 (6)-son, 6.05.2021-y. Ijtimoiy so‘rovnoma 7Zamonaviy ustoz

YURTIMIZDA NEGA – Buning uchun jamiyatda “intellek-
NOBEL MUKOFOTI LAUREATLARI tual hokimiyat” shakllanishi, ta’lim tizimi
davr talabida bo‘lishi, buning uchun esa
CHIQMAYAPTI? davlat va jamiyat boy bo‘lishi lozim
(Garvard universiteti yillik byudjeti 36
– Chunki jamiyatga insonning bilimi, o‘quvi emas, qog‘ozi muhim mlrd.$, RFning bir yillik ta’limga ajratgan
bo‘lib qoldi. Ana shu qog‘ozga yarasha mutaxassislar paydo bo‘lyapti. byudjeti 13 mlrd.$, O‘zbekistonning bir
Nobelga yarasha emas. Kashfiyotlar qiladigan darajada emas. Yo zar, yo yillik byudjeti 13-14 mlrd. $). Mamlakat
zo‘ring bo‘lsagina jamiyatda muayyan mavqega ega bo‘lish mumkinligi boy bo‘lishi uchun o‘rta mulkdorlar sin-
ko‘rinib borayotirki, shuning orqasidan bilimga tashnalik kamaydi. Talab fi shakllangan bo‘lishi, mansabdorlar
qilinganday fikrlashdan qutulmas ekanmiz, bizda Nobel laureatlari tugul, intellektual salohiyati bor shaxslardan
o‘zining turmushini o‘zi yo‘lga qo‘yaladigan odam ham shakllanmaydi. qo‘yilishi lozim. Hozir jamiyat va dav-
Fikrning erkinligi dunyoga munosabatning erkinligini, xatti-harakatning lat boshqaruvida intellektga ega shaxs
erkinligini ta’minlaydi. Biz umuman jamiyat tomonidan xush ko‘riladigan topilmaydi. Mansabdor bo‘lish uchun
yo‘sinda fikrlashga o‘zimizni tayyorlay boshladikmi demak, bizning tanish-bilish yoki mablag‘ning o‘zi kifoya.
fikrimiz qaysidir chegaraga borib to‘xtaydi va undan nariga o‘ta olmaydi. Intellektga ega shaxslarga zarurat yo‘qli-
Holbuki, insonning xayoloti, fikriy erkinligi chegara bilmasligi kerak. Ana gi uchun ko‘pchilik intellektli bo‘lishga
shu chegara bilmas insonlargina Nobelgacha yetib boradi. ishtiyoq bilan urinmaydi. Aksariyat vazir,
rektor va maktab direktorlari ilm ­berish
Qozoqboy YO‘LDOSHEV, bilan emas, balki keraksiz tadbirlar bilan
Pedagogika fanlari doktori, professor. shug‘ullanadi. Auditoriya va sinf ichidagi
holat bilan hech kim qiziqmaydi. Yuqori
– Hayotda yo‘llovchi va qo‘llovchi in- masdan tavsiya qilish va e’tirof etish, idoralar faqat quyiga qog‘oz yuborish
sonlar bo‘ladi. Ular beg‘araz, beminnat rag‘batlantirish bag‘rikenglik, meh- bilan band. Quyi muassasalar esa javob
yordam qilishni vijdon amri deb bili­ ridaryolik hamda iymon nishonigina yozish bilan band. Nobelga erishish
shadi. Iste’dodni qadrlashadi, iqtidorli bo‘lib qolmasdan, o‘tmishi va kelaja- uchun ta’limning 60-80 foizi xususiy
insonlarga imkoniyat darajasida xolislik gi buyuk bo‘lgan mamlakatimizning (xorijiy va milliy aksiyadorlardan ­iborat)
bilan ko‘maklashadi. Bizda ham xuddi taraqqiyotiga hissa qo‘shish hamdir. bo‘lishi lozim.
shu mukofotni olishga loyiqlar bo‘lgan Lekin bizga ko‘rolmaslik, qo‘pol qilib
va hozir ham bor. Chinakam iste’dod aytganda, “O‘zbekcha barmoq” usuli Muqimjon QIRG‘IZBOYEV,
sohiblarini qo‘llash, ulug‘ maqsadlarga pand beradi. Kimning kimi bo‘lsa ishi Siyosiy fanlar doktori, professor.
yo‘llash uchun tan olish, tan berish ham yurishadi, aks holda soyada qolib
mardlik. Uchinchi renessans tashabbu- ketaveradi. – Olimlarimiz ilmiy tadqiqotlarini Ger-
si bilan chiqqan Davlatimiz rahbariga maniya, Shveysariya, Yaponiya, Koreya,
haqiqiy iste’dodlarni tanish-bilish qil- Rahimboy JUMANIYOZOV, Xitoy kabi davlatlarga borib, ularning
Filologiya fanlari nomzodi, dotsent. asbob-uskunalarida o‘tkazib kelishmoq-
da. Shu yilda Scopus bazasida fizikaviy
kimyo kafedrasi professor-o‘qituvchilari­
ning 4 ta maqolasi chiqarilgan bo‘lsa,
ularning hammasi chet ellik olimlar bilan
hamkorlikda qilingan. Ularni o‘zimizning
material-texnik bazaga tayangan holda
mustaqil chiqara olmaymiz. Bizda ilmiy
tadqiqot o‘tkazishga imkon ham, sharoit
ham yo‘q. Bu muammolarni har doim
aytib kelaman, ammo vaziyat o‘sha-
o‘sha… Hech narsa o‘zgargani yo‘q. Bir
kun, ikki kun emas, yillar davomida hech
narsa o‘zgarayotgani yo‘q. Yoshlarimiz­
ning bilimi rivojlangan davlatlarning
yoshlaridan kam emas. Nazariy jihat-
dan xohlagan chet ellik talabalar bilan
tengl­asha oladigan yoshlarimiz bor, le-
kin ularning soni kamroq. Ularni barcha
sharoitlar bilan ta’minlab qo‘yish kerak.
Ta’lim tizimida maktabdan boshlab si-
fat jihatdan keskin o‘zgarishlar qilinma-
sa, yaqin orada qanaqadir yutuqlarga
e­ rishish amrimahol.

Akbar HAMDAMOV,
Kimyo fanlari doktori, professor.

8 Zamonaviy ustoz Dolzarb mavzu № 06 (6)-son, 6.05.2021-y.

Alifboda OTMga qabul
yashiringan qilishda davlat tili

SIYOSIY TUS imtihoni joriy
etilishi kerak
Bugun taʼlimga boʻlgan yondashuv oʻzgarmoqda,
darsda oʻquvchilarga hayotda kerak boʻladigan Milliy dasturni tuzish jarayonida
bilim va koʻnikmalar oʻrgatilsin, degan vazifa qardosh xalqlarga dars beruvchi
qoʻyilmoqda. Aynan mana shu vazifani oʻrganish oʻzbek tili mutaxassislarining fikrlarini
maqsadida Respublika taʼlim markazida barcha oʻrgandik. Qardosh xalq vakillari
fanlar yuzasidan ishchi guruhlar faoliyati maktabda oʻzbek tilini ham, rus tilini
tashkil etilgan. Oʻzbek tili fani boʻyicha tashkil ham mukammal oʻrganolmaydi. Oliy
etilgan ishchi guruh aʼzosi, Oʻzbekiston Milliy taʼlimda esa boshqa mutaxassislik
universitetining Oʻzbek filologiyasi fakulteti uchun qardosh tillarda imtihon tashkil
oʻqituvchisi Namoz RASULOV bilan o‘zbek tilini etilmagani bois, faqatgina qardosh
oʻqitishdagi muammolar hamda taklif etilayotgan til fakultetlarigagina oʻz ona tilida
yechim va yangiliklar haqida suhbatlashdik. imtihon topshirib oʻqishga kira olishadi.
Masalan, qardosh xalq vakillari yuridik,
diplomatiya universitetlariga tarixdan
yoki ingliz tilidan imtihonni qardosh
tilda topshira olmaydi. Natijada ular
Oʻzbekistonda oʻzbek yoki rus tilini
yaxshi oʻzlashtira olmagani uchun
istalgan mutaxassislikda oliy taʼlimni
ololmaydi. Shu sabab, “qardosh
xalq vakillari ishchi kuchi sifatida
qolib ketyapti” degan masala yuzaga
kelgan. Shuning uchun davlat tili
qardosh maktablarda kuchli oʻqitilishi
kerak. Ular: “Bizning yoshlarga ham
oʻzbek tilini mukammal darajada
oʻrgating, erkin muloqotga kirisha
olishsin, davlat tilidan ham imtihon
boʻlsin”, – degan takliflarni bildirishdi.
Mutaxassislar: “Qardosh xalqlar faqat
Davlat tili imtihonini topshirish orqali
oliy taʼlimning barcha mutaxassisliklari
boʻyicha qamrab olinsin”, – degan fikrni
ilgari surishmoqda.

Nega o‘zbek tilini Nega xorijlik
o‘rganishga ishtiyoq sust? talabalarni oliy

Bugun oʻzbek tilini oʻqitish boʻyicha mavjud vaziyat barchaga maʼlum. Oʻzbek ta`limga jalb
tilida taʼlim oluvchi oʻquvchilar rus tilini egallash koʻnikmasiga ega boʻlmagani etolmaymiz?
kabi, xuddi shu mavjud muammo taʼlimni boshqa tilda oluvchi oʻquvchilarda ham
kuzatilmoqda. Buning birinchi sababi oʻzbek tilini ikkinchi til sifatida oʻqitishning Dunyoning qator mamlakatlariga
ilmiy asosi yaratilmaganligidadir. Oʻzbek tilidan foydalanish doirasi tor boʻlganligi borsangiz, siz avval oʻsha mamlakatning
sababli, shu til oʻqituvchi mutaxassislari bu tilni oʻrgatish qulayliklari, afzalliklari va davlat tilini qanchadir vaqt mobaynida
muammolari bilan shugʻullanmagan. Biroq tilimizni qardosh xalqlarga oʻrgatishda oʻrganasiz, soʻng OTMga qabul qilinasiz.
birmuncha qulayliklar bor, lekin qardosh boʻlmagan xalq vakillariga oʻrgatishdagi Masalan, Turkiyada shunday amaliyot
mavjud muammolar koʻrib chiqilmagan. mavjud. Biz nega xorijlik talabalarni
oliy taʼlimga jalb etolmaymiz, chunki biz
taʼlimni ingliz tilida ham, rus tilida ham
taklif qilolmaymiz. Oʻzbek tilida ham
shunday. Hali oʻzbek tilini oʻrgatadigan
mukammal qoʻllanma, xalqaro toifalarga
mos metodika yoʻq. Oʻzbek tilini xorijliklar
mustaqil oʻrganishlari esa deyarli
imkonsiz.

№ 06 (6)-son, 6.05.2021-y. Dolzarb mavzu Zamonaviy ustoz 9

Darsliklar bezdiryapti “O'z tilida xirgoyi
qilish nimaligini
Amaldagi darsliklarning millat vakillaridan oʻzbekcha bilmaydigan, o'z tilida
mavzulari boshqa til vakillari gapirishni va yozishni talab o'z dilbandiga alla
uchun emas, oʻzbeklar uchun qilish nooʻrin boʻladi. Texnika aytolmaydigan,
tayyorlangandek. Mavzular kun sayin takomillashib borgani o'z tilida duoyi
murakkab, sheʼrlarning baʼzilari kabi, darsliklarni ham takomil- xayr, duoyi bad
oʻta murakkab, oʻzbeklarning lashtirib turish kerak. Demak, aytolmaydigan,
oʻzi ham kamdan-kam foyda- taʼlim standartining mukammal munojot, nido
lanadigan soʻzlar va iboralar emasligi, darsliklarning talab- qilolmaydigan
ishlatilgan. Darslik xuddi ga javob bermasligi, kadrlar va hatto o'z tilida…
tilshunosning doktorlik disser- m­ uammosi, oʻzbek tiliga boʻl- tush ko'rolmaydigan
tatsiyasidek yozilgan. Darslik- gan eʼtibor soʻnggi pogʻona­ bir talay odamlar
dagi qoidalarning faqat oʻzbek larda turishi, OTMlarda oʻzbek paydo bo'ldi!”
tilida berilgani esa oʻquvchini til ­tilidan imtihonning yoʻqligi kabi
oʻrganishdan bezdiradi. Mavjud muammolar bugun oʻzbek tili- “Men suv ichgan
holatlarni bartaraf qilmasdan ni oʻzlashtirishda toʻsiq boʻlib daryolar” kitobidan
turib, maktabni bitirgan o‘zga kelmoqda.

O`zbek tilini metlarning nomini oʻrganish va uni Siyosiy maqsadlar tufayli alifbo tartibi
global miqyosda atrofdagi jarayonlar bilan bogʻlash butkul oʻzgartirilib, oʻquv­chilarning tillari
orqali shakllangan. Demak, ikkinchi “paxta” soʻzi bilan chiqarilgan. Aqlimizni
o`rgatadigan tilni oʻrgatishda ham aynan shu koʻnik- taniganimizdan paxta taqdirimiz ekani
dastur yaratildi mani oʻrganish jarayoniga joriy qilish singdirilgan. Siyosiy maqsadlar yoʻlida
kerak. Milliy oʻquv dasturidagi eng qilingan xatoliklar bora-bora ilmiy qa-
Ikkinchi tilni oʻrganish xalqaro stan- muhim yondashuv va yangilik oʻzbek rashlarga aylangan. Amaldagi alifboda
dartlarga koʻra, A1, A2, B1, B2, C1, tilini xorijliklar uchun ikkinchi til sifa- esa ikkinchi tizim, yaʼni oʻquvchilar oʻr-
C2 kabi toifalarga boʻlingan holda oʻr- tida oʻrgatishdir. Hozir ustida ish olib gangan harflari asosida “ona”, “ana”,
gatiladi. Xususan, 2-, 3-, 4-sinf dars- borilayotgan ushbu oʻquv dasturida “non” kabi tezda soʻz hosil qila olishlari
liklari A1 darajaga moʻljallangan va bu aynan shu narsa hisobga olinyapti. nazarda tutilgan.
oʻzbek tilini oʻrgatish uchun yaratilgan
qoʻllanmalardan ham qulayroq boʻladi. Alifboda Shuningdek, endilikda Oʻzbek tili
yashiringan “­Alifbe”si ham alifbo tartibida oʻqitila-
Hozirgacha oʻzbek tilini ikkinchi siyosiy tus di. Bu orqali boʻgʻin va soʻz yasashda
til sifatida oʻrgatuvchi kitoblarda bu uchrayotgan qiyinchiliklarga barham
toifalarga umuman ahamiyat beril- Ushbu darsliklarni yaratish jarayoni- beriladi. Taʼlim rus tilida olib boriladigan
magan. Mavjud darsliklarga ­ahamiyat da Abdulla Avloniy, Behbudiylarning maktablarda 6-, 8-, 9-sinflar oʻrtasida
beradigan boʻlsak, til fan sifatida oʻzbek tilini oʻqitishga moʻljallangan oʻtkazilgan alifbo tartibini bilish borasi-
qoʻyilg­ an, lekin shu tilda fikr bayon alifbolari bilan tanishib chiqdik va bir dagi tajriba natijalariga koʻra, 186 oʻquv­
etishni shakllantirishga e‘tibor qaratil- qancha koʻnikmalarni namuna qilib ol- chidan 15 nafarigina alifboni yoddan
magan. Tasavvur qiling, biz oʻzbek dik. Kutubxonalarga kirib, 1960-­yillarga aytib bera olgan. Shu bois oʻzbek tili
tilida ona tilimiz sifatida muloqot qila­ mansub oʻzbek tilini oʻrganishga oid uchun maxsus alifbo qoʻshigʻi yaratildi.
miz, ­vaholanki, buni maktabda oʻr- darsliklarni koʻzdan kechirsangiz, oʻquv­ Bu ham oʻquvchilar tilni sevib oʻrganish­
ganmaganmiz, yaʼni yoshligimizdan chilar alifboni “A”, “X”, “T”, “P” harf­ lari uchun qoʻyilgan bir qadamdir.
grammatikani oʻrganib soʻng gaplash- laridan boshlashganiga guvoh boʻlasiz.
maganmiz. Til haqidagi dastlabki Mohira NURULLAYEVA,
koʻnikmalarimiz biror narsa-pred- jurnalist.

10 Zamonaviy ustoz Ota-onalar maktabi № 06 (6)-son, 6.05.2021-y.

BolaYniOriv‘oLjlLanAtirRisIh Agar farzandingiz kasalligi sababli
darslarni o‘tkazib yuborsa, bajarilishi
Bolaning yaxshi o‘qishi, bilim olishi, ­kerak bo‘lgan har qanday vazifasini
maktab darslarini o‘zlashtirishida o‘qituvchisidan so‘rang. Ba’zan o‘quv­
ota-onalarning ishtiroki alohida chilar topshiriqlarni bajarishda sinfdosh-
ahamiyatga ega. Mazkur jarayon laridan ortda qolgani yoki ustozi bilan
nimalarni o‘z ichiga olishi haqida bilasizmi? bog‘liq muammolar tufayli dars qoldi-
rishga urinadi, turli bahonalar qiladi.
Ota-onalar majlisiga qatnashing. jarilishi muhim bo‘lgan vazifalar ro‘yxatini Bunday vaziyatda maktab psixologiga
Bunday yig‘ilish yiliga bir yoki ikki marta tuzishga odatlantiring. Masalan: murojaat qiling.
o‘tkaziladi. Bu farzandingizning o‘qituv­
chisi va sinfdoshlari bilan tanishish im- 1. Uyga vazifalarni qilish; Farzandingiz bilan darslari qanday
konini beradi. Shuningdek, darslarni yax- 2. Futbol o‘ynash; bo‘layotgani va so‘nggi yangiliklar haqi-
shiroq o‘zlashtirishiga yordam beradigan 3. Kiyimlarni joyiga taxlash. da gaplashing. Bunday suhbat maktab-
foydali usullarni o‘ylash va ustozlari bilan Farzandingizning o‘qish ko‘nikma­ da bo‘lib o‘tadigan narsalar siz uchun
muhokama qilishingiz mumkin. larini hozirdanoq shakllantiring. Har muhimligini bildiradi. Farzandingizni
chorakda olinadigan nazorat ishi sana­ diqqat bilan tinglang, “ha” yoki “yo‘q”
Uyga vazifalar bolaning bilimini sini oldindan bilib, tayyorgarlikni ertaroq javoblaridan ustunroq bo‘lgan savollar
kuchaytirishga, o‘quv ko‘nikmalarini boshlashiga yordam bering. Bu orqali bering. Oilaviy ovqatlanish, sayr qilish
shakllantirishga va javobgarlik hissini siz bolaga kerakli maslahat va ko‘makni yoki do‘kon aylanish payti bunday suhbat
oshirishga yordam beradi. Buning uchun bera olasiz. Masalan, eslab qolishda uchun qulay vaqtdir.
uni chalg‘itadigan narsalarni ko‘rsatmas- yordam beradigan mnemonik usullarni
lik (televizor, telefon kabi), uyga vazifani o‘rgatishingiz mumkin. Farzandning ta’lim olishiga befarq
bajarishni boshlash va tugash vaqtini Ko‘pgina o‘quvchilar ota-onasini mak- bo‘lmaslik, kerakli o‘rinda qo‘llab-quv-
belgilash hamda alohida muhit yaratib tab tadbirlarida ko‘rishni istaydi. Shunday
berish lozim. ekan tadbirlarga tomoshabin sifatida vatlash, uning komil inson
boring, bu orqali bo- bo‘lib o‘sishi va rivojlani­
Nonushta qiladigan bolalar tengdosh- lani rag‘batlantirgan shiga zamin yaratadi.
lariga nisbatan yaxshi o‘qiydi. Boisi ular bo‘lasiz.
darsda ovqat haqida o‘ylamaganligi sa- Noila SAHOBIDDIN
babli diqqatini yaxshiroq jamlay oladi. qizi tayyorladi.
Shuning uchun bolaning nonushtasi
oqsilga boy bo‘lishiga, tarkibida sha-
kar kam bo‘lgan mahsulotlar borligiga
e’tibor bering. Bundan tashqari, farzan-
dingizning yetarlicha uxlashini nazorat
qiling. Bu diqqatni va xotirani yax-
shilaydi.

Har kuni kun-
daligi, uyga vazi-
falari bilan tani­
shib chiqing.
Tekshirishin-
giz yoki imzo
qo‘yishingiz
kerak bo‘lgan
qog‘ozlarni
imzolashni
­unutmang. Bo-
lani partasini va
kitoblarini tar-
tibli saqlashga
o‘rgating. Ba-

№ 06 (6)-son, 6.05.2021-y. O‘quvchi salomatligi 11Zamonaviy ustoz

MAKTAB O‘QUVCHISI NECHA SOAT Akbar USMONOV,

KITOB O‘QISHI MUMKIN? malakalivrach-
oftal'molog

Ushbu sahifamizda yoshlar o‘rtasida ko‘rish sifatining tobora pasayib
ketish sabablari hamda o‘quvchilar orasidagi ko‘z kasalliklari to‘g‘risidagi
savollarimizga malakali vrach-oftal'molog Akbar USMONOVdan javob oldik.

– O‘quvchilar orasida ko‘z Bola bir kunda ladigan kasallikdir. Ko‘z a’zosi
bilan bog‘liq qanday muammo- zamonaviy gadjetlardan esa allergik reaksiya namoyon
lar tez-tez uchrayapti? bo‘ladigan illat marrasidir. Kim-
30 daqiqadan ko‘p dadir bunday o‘zgarishlar teri-
– Yaqin masofadan ko‘rishning foydalanmasligi lozim. da, kimdadir hatto ichki a’zolarda
davomiyligi tufayli ko‘z toliqishi, re- ham uchrab turadi. Allergiyaning
jim buzilishi va sekin-asta miopiya Bolaning ko‘zi toliqsa asosiy davosi – bu parhez va al-
holatining vujudga kelishi ko‘plab unda 10-15 daqiqa lergolog maslahati.
uchramoqda. Hozirgi kunda minus, dam berish lozim.
plyus yoki “Astigmatizm” (tibbiyotda – Uzoqni ko‘ra olmaslik
“astigmatizm” deganda ko‘zning ti- Maktab bolalari xalq tabobatida va hozirgi tib-
niq muhitlari turli meridianlardan ke- yorug‘ xonada va toza biyotda qanday davolanadi?
layotgan nurlarni sindirib, bir nuqta- havoda (albatta, qisqa Sizningcha, qaysi biri sama-
da jamlay olmasligi tushuniladi. radorroq?
Ko‘z shox pardasi va gavharidan tanaffuslar bilan)
nur o‘tganda, odatda, u sinib, fokus 1 soat davomida kitob – Uzoqni ko‘ra olmaslik, ya’ni
nuqtasi bitta bo‘ladi. Lekin astig- o‘qishi tavsiya etiladi. “miopiya”da unga to‘g‘ri kela­
matizmda vertikal va ko‘ndalang digan ko‘zoynak tanlanadi va
yo‘nalishdagi nur sindirish kuchi foydalanishga doir rejim tushun-
turlicha bo‘lgani uchun nur yig‘ish tiriladi. Tamoman ko‘rish darajasi
nuqtasi ham turli sathda bo‘ladi.)ga minuslaridan qutulish yo‘li lazer
kasallik emas, balki ma’lum bir korreksiya usulidir. 18 yoshdan
holat deb qaralsa to‘g‘ri bo‘lar- so‘ng qilinadigan bu muolaja ko‘z
di. Ko‘pchilik buni davolashga to‘qimalariga xavfli bo‘lmagan
konservativ, ya’ni dori-darmonlar holatdagina amalga oshiriladi.
bilan yondashadi, ammo ko‘z “ol-
ma”sining o‘lchamiga bog‘liq bu – Ko‘z salomatligi uchun
holat faqatgina lazer jarrohlik yo‘li qaysi oziq-ovqat mahsulotla-
bilan to‘g‘rilanadi. rini ratsionga kiritish zarur va
ularni qanaqa tartibda iste’mol
– Maktab bolalari bir kunda qilish lozim?
qancha vaqt kitob o‘qishlari
tavsiya qilinadi? – Mikroelementlarga boy
sabzavotlar, ko‘katlar iste’mol
– Maktab bolalari yorug‘ xona- qilish kerak. Shuningdek, baliq
da va toza havoda (albatta, qisqa va uning moyi ham foydalidir.
tanaffuslar bilan) bir soat davomi- Sabzavot sharbatini har kuni
da kitob o‘qishlari tavsiya qilinadi. iste’mol qilish ko‘zdagi mayda
Zamonaviy gadjetlardan esa 30 qon tomirlarini yaxshilab, ko‘z
daqiqa mobaynida foydalangan- nurini tiniqlashtiradi. Ularning
lari ma’qul. So‘ngra 10-15 daqiqa tarkibida kletchatka, mineral,
ko‘zga dam berib, uzoq-uzoqlar- antioksidantlar va bir qancha
ga qarash yoki ko‘z mashqlarini kasalliklarning oldini oluvchi dar-
bajarish tavsiya etiladi. mondorilar mavjud. Har kuni sab-
zavotlardan tayyorlangan sharbat
– Ko‘zdagi allergiyani to‘liq yoki yangi uzilgan ko‘katlardan
bartaraf etishning imkoni ovqatga qo‘shib, iste’mol qilish
bormi? Umuman olganda, u zarur.
nima sababdan kelib chiqadi?
DILRABO suhbatlashdi.
– Allergiya ko‘z kasalligi emas,
balki organizmda yuzaga ke-

12 Zamonaviy ustoz O‘qituvchi yon daftaridan № 06 (6)-son, 6.05.2021-y.

NATIJADORLIGI YUQORI TAKLIFLAR

Oliy ta’limni rivojlantirish tadqiqotlari
va ilg‘or texnologiyalarni tatbiq etish
markazi ilmiy xodimlari tomonidan bir
necha yillardan buyon milliy pedagogikaning
nazariy va amaliy asoslari ustida tadqiqotlar
olib borilmoqda. An’anaviy ta’lim nazariyasi
va amaliyotini respublikamizdagi
ijtimoiy hayotning o‘ziga xosligi hamda
pedagoglarimizning mentalitetidan kelib
chiqib, hududimizga moslashtirish yuzasidan
30 ga yaqin darslik, ilmiy va o‘quv-metodik
qo‘llanma, monografiyalar yaratildi.

Shuni alohida ta’kidlash zarurki, diyo­ tadqiqotlar olib borildi. Umummajmualar yagona maqsad hamda metodologik
rimizda yoshlar ruhiga tarbiya orqali nazariyasiga binoan, yoshlarimizning asosdan kelib chiqib, bitta vazirlik bosh-
singdirilishi lozim bo‘lgan milliy fazilatlar ongida shakllantirilishi lozim bo‘lgan 13 qarishi to‘g‘ri bo‘lar edi.
ilmiy asoslanmagan, tizimga solinmagan. fazilat tuzib chiqilib, o‘quv va ilmiy-meto-
O‘qituvchilar yoshlarni o‘zining dunyo- dik adabiyotlarda asoslab berildi. Ayni paytda barcha o‘quv muas-
qarashi hamda ma’naviyatidan kelib sasalarida ota-bobolarimizdan qolgan
chiqib tarbiyalamoqda. Barcha peda­ Shu bois, mazkur 13 fazilatni oliy ta’lim usulda, haqiqatda esa pedagogning
goglarimizning dunyoqarashini hamda muassasalarida muhokamalardan o‘tka- kasbiy tayyorgarlik va shaxsiy tarbiya-
ma’naviyatini zamonga javob beradi, deb zib, Vazirlik tizimida axloq kodeksi si- langanlik darajasidan kelib chiqib, o‘quv
bo‘lmaydi. Mustaqillikka erishganimizdan fatida qabul qilish maqsadga muvofiq mashg‘ulotlari olib borilmoqda. “Tahsil
so‘ng, sobiq ittifoqning axloq kodeksi bo‘lar edi. Chunki amaldagi uzluksiz oluvchilarga bilimlarni zamonaviy peda­
bekor qilindi. O‘zbekiston fuqarosining ta’lim tizimining bosqichlari va olimlari­ gogik texnologiyadan foydalanib yetkazib
axloq kodeksi esa yaratilmadi. Ammo miz ilmiy faoliyatining yaxlitligi buzilgan. bermoqdamiz”, degan gaplarning tagida
shu masala ustida yillar mobaynida al- Bu bir butun narsani esa bir-biri bilan ke- yetarli asos yo‘q. Bugungi kunda, bizda,
lomalarimiz merosi va zamona olimlari­ lisholmay kelayotgan ikkita vazirlik bosh- professor-o‘qituvchilarning o‘qitish jarayo­
ning fikridan unumli foydalangan holda qarmoqda. Aslida, uzluksiz ta’lim tizimini nida pedagogik texnologiya­lardan foyda­
va ilmiy faoliyat bilan shug‘ullanuvc­ hilarni lanish darajasi bahslidir. Tarbiya masalasi

№ 06 (6)-son, 6.05.2021-y. O‘qituvchi yon daftaridan 13Zamonaviy ustoz

Kim fanda ilgarilab,
axloqda oqsasa, u
oldinga emas, ko‘proq
orqaga ketadi.”

Arastu

esa butkul o‘z holiga tashlab qo‘yilgan. lanmagani ma’lum bo‘ldi. Shundan ke- bo‘lgan muayyan fanni katta, o‘rta va
Buni tadqiqotlarimiz ko‘rsatmoqda. Bun- yin, pedagogik texnologiya tamoyillari kichik modullarga bo‘lib, ularning maq­
day noxush holat ta’lim-tarbiya sohasi- asosida, o‘quv mashg‘uloti loyihasini sadlarini aniqlab, o‘quv dasturini shu
da qilinayotgan barcha sa’y-harakatlarni tuzishning hamma tushunadigan meto- asosda qayta ishlash.
yo‘qqa chiqarishi mumkin. dikasi, ya’ni yo‘riqnomasi ishlab chiqildi.
Biroq o‘quv muassasasi rahbarlari va Ikkinchi bosqich. Yangi o‘quv dasturi
Har bir pedagog fan dasturida ko‘rsa- pedagoglar yuqoridan ko‘rsatma bo‘lma- asosida har bir mashg‘ulot loyihasining
tilgan bilimlarni va milliy fazilatlarni guncha bu pedagogik texnologiya va uchta jadvalini tuzish. Jadvallarda har bir
auditoriya e’tiborini dars yakunigacha metodikadan foydalanishga shoshilayot- o‘quv mashg‘ulot tarkibidagi kichik modul­
saqlagan holda singdirishni o‘zining ha- gani yo‘q. Mutasaddi shaxslar, jum- larning maqsadi, ularga ajratiladigan vaqt,
yot tarziga aylantirishi lozim. Shu bilan ladan, sobiq ittifoq pedagogikasi bilan pedagog va tahsil oluvchilarn­ ing bajarishi
birga, ushbu bilim hamda fazilatlarni suyagi qotgan olimlar ham bu masala lozim bo‘lgan ish-harakatlari, tayanch
yoshlarga yetkazishda, didaktikaning ustida bosh qotirishni istamayapti. Bu tushunchalar va ulardan kelib chiquvchi
prinsip va qoidalariga rioya qilgan holda, o‘ta zarur ishga loqaydlik bilan qarab, nazorat savollari, har bir kichik modulda
bir qator an’anaviy, noan’anaviy va inte­ hatto, qarshilik ham qilishmoqda. Oliy qo‘llaniladigan pedagogik usullar, ax-
raktiv usullardan, mavjud informatsion-­ va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi va u­ ning borot-kommunikatsiya texnologiyalari
kommunikatsiya texnologiyalar ham- tasarrufidagi muassasalarda xizmat hamda didaktik materiallar ifodalanadi.
da didaktik materiallardan foyda­lanib, qilayotganlar milliy pedagogik texnolo­
o‘quv mashg‘ulotini tashkil qilish kerak. giyani va amalga oshirish metodikasini Uchinchi bosqich. Tuzilgan uchta
D­ unyo pedagoglari o‘ta iqtidorli peda- amaliyotda qo‘llashga yordam berish- jadval asosida o‘quv mashg‘ulotining
gog ham amalga oshira olmaydigan bu sa, o‘quv jarayonining samaradorligi o‘quv materialini, ya’ni yo‘l xaritasini
vazifalar ustida tadqiqotlar olib borib, bir necha barobar oshishi, shubhasiz. yaratish.
unga yechim topganlar va “pedagogik Rivojlangan xorijiy mamlakatlarda tala­
texnologiya” deb nomlaganlar. Ammo balarning o‘zlashtirish darajasi peda- Mazkur pedagogik texnologiya aso-
pedagoglarimiz qariyb 20 yil mobayni- gogik texnologiyalar sababli 95 foizga sida olib boriladigan o‘quv mashg‘ulo­
da mazkur pedagogik texnologiyalarni yetkazilgan. Bu natijaga erishishimiz tini ngmalakasi uncha yuqori bo‘lmagan
faoliyatida mukammal qo‘llay olmadi. uchun ta’lim-tarbiya tizimi­ning barcha pedagog ham talabga javob beradigan
Chunki bu pedagogik texnologiyalar bosqichlarida faoliyat olib borayotgan tarzda amalga oshiradi.
bizning ta’lim tizimimizga moslashtiril- insonlarning xohishi yetarli.
magan edi. Markazimiz olimlari ushbu Ta’lim jarayoni mana shu mulohazalar
pedagogik texnologiyalarni o‘rganib, Uzluksiz ta’lim-tarbiya tizimida tub asosida yo‘lga qo‘yilsa, oliy ta’lim tizimi­
ularning asl maqsadi, asosiy tamoyillari o‘zgarishlarni amalga oshirish uchun dagi o‘qitish jarayoni yaqin kelajakda
va amalga oshirish algoritmini aniqlab, milliy pedagogik texnologiya tamoyillari dunyodagi eng ilg’or tizimga aylanishi,
respublikamizga moslashtirishdi, mam- va uni amalga oshirish algoritmi asosida shubhasiz. Buning uchun bizda t­arixan
lakatimizning bir qator oliy o‘quv yurtlari­ o‘quv mashg‘ulotining loyihasini yaratish shakllangan ma’naviy zaxira, ilmiy salo­
da sinab ko‘rishdi va 2011-yilda “Yilning lozim. Bu uch bosqichdan iborat. hiyat, hududimizga moslashtirilgan peda-
eng yaxshi darsligi va o‘quv qo‘llanmalar gogik texnologiya va milliy fazilatlar tizimi
muallifi” degan birinc­ hi darajali diplom Birinchi bosqich. Davlat ta’lim stan­ mavjud. Uni ishga tushirsak, bas.
bilan taqdirlanishdi. Ammo milliy peda­ darti hamda ta’lim yo‘nalishlari malaka
gogik texnologiyamiz keng yoyilmadi. talablarida belgilangan bilimlarni qay- Mamarajab TOJIYEV,
Chunki o‘qituvchilarimizda loyiha tuzish tadan tahlil qilib, muayyan fandagi yangi- Oliy ta’limni rivojlantirish tadqiqotlari
ko‘nikmasining yetarli darajada shakl- liklarni kiritib, umumtizimlar nazariyasiga va ilg‘or texnologiyalarni tatbiq etish
binoan, iyerarxik pog‘onalardan iborat
markazi bo‘lim boshlig‘i,
pedagogika fanlari doktori.
B.ZIYOMUHAMMADOV,
Falsafa fanlari doktori, professor.

14 Zamonaviy ustoz Metod-ko’mak № 06 (6)-son, 6.05.2021-y.

BO‘LGAN BOLALARGADARS INTIZOMIGA SALBIY MUNOSABATDA

Pedagogik ta’sir usullari Barcha o‘qituvchilar o‘z faoliyatlarida o‘quvchilarning dars
intizomi bilan bog‘liq bo‘lgan muammolarga, ya’ni o‘quv­
1. E’tiborni kamaytirish:  chilarning ta’limga, bilim olishga nisbatan salbiy munosa-
● bolaning namoyishkorona xulq-­ batiga duch kelishadi. Ular o‘quvchilarga ma’lum talablarni
atvorini to‘xtatishning eng samarali qo‘yadilar va o‘quvchilar bu talablarga so‘zsiz amal qiladilar,
usuli – unga ahamiyat bermaslikdir; deb o‘ylaydilar.
● ko‘zlar orqali aloqa o‘rnating.
O‘quvchiga razm solib qarab turing. O‘quvchi va o‘qituvchi o‘rtasidagi munosabatlarni “ko‘chadagi
Ko‘z qarashlaringiz orqali o‘quvchi qarama-qarshi harakatga” qiyoslash mumkin, chunki o‘quvchining
u­ ning xatti-harakatidan norozi bo‘layot- o‘qituvchiga munosabati konfliktli va muammoli xulq-atvor shaklida
ganingizni tushunadi; namoyon bo‘ladi.
● hech qanday qarashlarsiz va
so‘zlarsiz uning yoniga kelib turing. qo‘llang. Bu usul shundan iboratki,
Shunda bola nimanidir noto‘g‘ri qilayot- o‘quvchilar intizomni faqat avvaldan
ganini tushunadi va oldiga yaqinlashi­ kelishib olingan hajmda buzishlari
shingiz zahotiyoq nojo‘ya harakatlarini mumkin.
to‘xtatadi;
● dars davomida intizomni buz- 3. O‘quvchilarning yomon
moqchi bo‘lgan bolaning ismini dars xulq-atvorini ular kutmagan tarzda
mavzusiga bog‘lab aytib o‘ting. Shun- to‘satdan to‘xtatish: 
da u tinchlanish kerakligini tushunadi;
● yozma tarzda ogohlantiring. Shun- ● kulgi va yumordan foydalaning;
chaki bolaning oldiga “iltimos, shu ● past ohangda gapirishni boshlang.
i­shingni qilmagin” degan mazmundagi Qachonki o‘qituvchilar sekin gapirish-
yozuvni qo‘yib keting. So’ng bolaga bu sa, o‘quvchilar ham shunga javoban
qanday ta’sir qilganini kuzating; qo‘pollik qilishmaydi.
● o‘z noroziligingizni to‘g‘ri izhor ● darsni birmuncha vaqtga to‘xtatib
eting. Ba’zida “hoziroq bas qil!”, deb turing. “Avval tinchlanib olinglar, qa-
baqirgingiz keladi, lekin buni bosh- chon darsni davom ettirish mumkin
qacha tarzda ham aytish mumkin. bo’lganda, aytasizlar”, deb sinfga
Masalan: “Akbar, men darsni tushun- muro­jaat qilish mumkin. O‘qituvchining
tirayotganimda gaplashib o‘tirishing bunday yengil bosimi tezda ta’sir etadi.
mening xayolimni chalg‘itadi, iltimos,
gaplashmay o‘tirgin” singari. 4. O‘quvchilarni chalg‘itish: 
2. Dars davomida o‘quvchilarga ● “Sen bu savolga qanday
birmuncha vaqt xohlagan ishlarini
qilishga ruxsat berish: javob bergan bo‘larding?”,
● nojo‘ya harakatlar (o‘tirishni “Sening fikring qanday?” kabi to‘g‘ri-
xohlashmasa turaversin, bir-birlari dan-to‘g‘ri savollar bolani “yomon”
bilan gaplashaversin) va bema’nigar- xulq-a­ tvordan chalg‘itadi;
chilikka ma’lum vaqt ruxsat bering;
● “hamma narsa mumkin” usulini ● unga biror bir vazifani (daftar­larni
yig‘ib olish, bo‘r olib kelish, sinf jurnalini
olib kelish va boshqa) yuklang;

● o‘quvchilarning faoliyatini o‘zgar-

TA’SIR ETISH USULLARI

№ 06 (6)-son, 6.05.2021-y. Metod-ko’mak 15Zamonaviy ustoz

tiring (har biriga alohida topshiriq bering). ma’lum jarimalar belgilanishi mumkin. Jarimalar
5. Sinfning diqqatini intizomga rioya nojo‘ya harakatning yoki intizomni buzishning
xarakteriga mos bo‘lishi, masalan, “stulni
qilayotganlarga qaratish: sindirdingmi, tuzatib qo‘y”, “xonani iflos
● sizning topshirig‘ingizni bajargan o‘quvchi- qildingmi, tozala”, “haqorat qildingmi,
uzr so‘ra” kabi mazmunda bo‘lishi
larga minnatdorchilik bildiring; ­kerak. O‘quvchilarga nisbatan
● ularni maqtang. bunday jarimalar kelgusida bu
6. O‘quvchilarning joyini o‘zgartirish: kabi xatti-harakatlarni takror-
● ularni boshqa joyga o‘tkazsangiz “to- lamasligi uchun qo‘llaniladi.
Jarimalar quyidagicha
moshabinlardan” mahrum etasiz va ularni biroz bo‘lishi mumkin:
bo’lsa ham tinchlantirasiz.
► o‘quvchini tanaf-
Agar bola qasddan boshqalarning ustidan fusga chiqish­dan
hukmronlik qilmoqchi bo‘lsa, quyidagi usul- mahrum qilish, dars-
lardan foydalanish mumkin: dan so‘ng birmun-
cha vaqtga olib
1. Nizo kelib chiqmasligi uchun diploma- q­ olish;
tik yo‘l tutish.
► darslik-
2. O‘quvchining nimaga qodir ekanligini dan, jismoniy
tan olish. O‘quvchiga qanchalik ko‘p bosim tarbiya darsida
o‘tkazsangiz, u shunchalik qarshilik ko‘rsa- biron bir sport
tadi. “Sen topshiriqni bajarmasligingni men inventaridan,
tushun­dim” degan mazmunda murojaat qil- kompyuterdan
sangiz o‘quvchi buni na buyruq, na nasihat foydala­nishdan
deb qabul qiladi. mahrum qilish;

3. Agar yuzaga kelgan nizoli vaziyatni ► zararning
muhokama qilmoqchi bo‘lsangiz, buni dars o‘rnini to‘ldirish;
vaqtida emas, balki tanaffus vaqtida ba-
jarganingiz ma’qul. Chunki atrofdagilarning ► maktab
guvohligi qarama-qarshilikni yanada kuchayti- ma’muriyati bi-
radi. “Tomoshabinlar”dan alohida bo’lgan bola lan uchrashish;
o‘zgarishi tayin.
► ota-onalar
4. Yuzaga kelgan vaziyatning muhoka- bilan uchrashish.
masini keyinroqqa qoldirish. “Men hozir buni
muhokama qilmoqchi emasman”, “Balki sen Past o‘zlashti-
haqdirsan, kel, bu haqida keyin gaplashamiz”. ruvchi o‘quvchi-
lar uchun dars
5. Muhokama uchun maxsus vaqt bel- mavzusini tushun­
gilash. “Sen bilan buni muhokama qilishga tirishda noan’ana­viy
roziman. Oltinchi darsdan so‘ng vaqting bo‘ladi­ usullardan foydala­
mi?”. Keyin darsni yana xotirjam davom ettirish nish samara beradi.
mumkin. Ular uchun maxsus top-
shiriqlar tayyorlash, juft
6. O‘quvchilarga topshiriq berish. “Balki bo‘lib ishlash, o‘quv­chilarni
sen haqdirsan... Lekin hozir darsni davom ettir- bir-biriga biriktirish, “sen
sak”, “Men, albatta, bu haqida o‘ylab ko‘raman, buni uddalaysan, qo‘ling-
hozir esa mavzuga qaytamiz...”. O‘quvchilar­ dan keladi” degan so‘zlar
ning nojo‘ya so‘zlari, albatta, sizga qattiq ta’sir bilan yutuqqa erishishiga
etadi, agar javob bera olmasangiz, mavzuni sharoit yaratish, ishonchini
o‘zgartiring, vaziyatni yumshating va ularga shakllantirish, kuchli tomon-
topshiriq bering. larini ochib berish, individual
yordam ­berish muhimdir.
7. O‘quvchilarni vaqtincha darsdan chet-
lashtirish texnikasini qo‘llash. Sinf ichidagi Sayyora
boshqa partaga yoki boshqa sinfga ko‘chiring, ALIMXODJAYEVA,
psixolog yoki direktorning xonasiga chiqaring. Respublika tashxis markazi
Unutmang, bu eng so‘nggi choralardir. O‘quv­ Umumiy o‘rta ta’lim
chiga taklif qiling: “Aziz (ism o’ylab topilg­ an), muassasalarida psixologik
senga nima ko‘proq ma’qul, darsda biz bilan xizmatni muvofiqlashtirish
o‘tirishmi yoki direktorning xonasiga borishmi? bo‘limi boshlig‘i.
Ko‘rinishingdan direktorning xonasiga borishni
tanlaganingni sezdim”. O‘quvchi ikkitasidan
birini tanlashi kerak.

8. Jarima belgilash. Intizomni buzgan bola
jazosiz qolmasligini bolalar tushunishlari lozim.
Intizom buzilishining har bir ko‘rinishi uchun

16 Zamonaviy ustoz Ochiq dars № 06 (6)-son, 6.05.2021-y.

KASBGA DOIR SHAXSIY REJA TUZISH,
KASBIY QIZIQISH VA MOYILLIKLARNI ANIQLASH
BO‘YICHA AMALIY MASHQLAR BAJARISH

Darsning maqsadi: o‘quvchilarga O‘quvchilarning diqqatini darsga qa- mumkin. Shuning uchun kasb tanlash
kasb tanlash rejasini tuzishni o‘rgatish. ratish. jarayoni tugallanishining vaqtini oldindan
belgilab, reja tuzib olishingiz zarur bo‘la-
Ta’limiy: o‘quvchilarda kаsbgа yarоqli- Uyga vazifani so‘rash: di. Bundan tashqari, yangi o‘quv yilining
likni belgilash va ularga kаsbgа mоyillikni 1. Savol-javob o‘tkazish; boshlanishi kasb tanlash jarayoni navbat-
tаrbiyalаsh usullаrini o‘rgatish. 2. Topshiriqlarni tekshirish. dagi o‘quv yilining boshlanishidan ancha
Yangi mavzu bayoni: ilgari yakunlanishini talab etadi.
Tarbiyaviy: o‘quvchilarni tozalikka, Kasb tanlashda vaqt muhim omil hi­
mehnatsevarlikka o‘rgatish. Turmush- soblanadi. Qiziqish va qobiliyatimizni ­bilish Reja tuzishda quyidagi tavsiyalarga
dagi ehtiyojlar va ulardan foydalanishni uchun ajratilgan vaqt katta ahamiyat­ga e’tibor bering:
tushuntirish. Texnika xavfsizligi qoidalari, ega. O‘quvchi kasb tanlashi uchun tax-
ish o‘rnini tashkil qilish qonun-qoidalarini miniy reja ishlab chiqishi maqsadga mu- 1. Daftaringizga amalga oshiradigan
tushuntirish, sanitariya-gigiyena talablari­ vofiq. Rejada taxminiy muddatlar belgi- ishlaringizni ketma-ket yozib chiqing,
ga to‘liq rioya etishni o‘rgatish. lanib, oxirgi muddat o‘quvchi uchun qat’iy ushbu bo‘limda berilgan bosqichlar siz
chegara bo‘lib xizmat qilishi kerak. uchun “qoralama” reja vazifasini bajarishi
Rivojlantiruvchi: o‘quvchilarda xаlq Har qanday qiziqish va qobiliyatni mumkin.
hunаrmаndlаri tоmоnidаn ekspоrt vа rivojlantirmasak va unga vaqti-vaqti bilan
ichki bоzоr uchun ishlаb chiqаrilаyotgаn murojaat etib turmasak, ular sekin-astalik 2. Rejangizning navbatdagi bandida
mаhsulоtlаr haqida bilim, ko‘nikma va bilan yo‘qolib borish xususiyatiga ega. bajariladigan ishlar oldingisidan mantiqan
malakalarni hosil qilish. Agar kasb tanlovini o‘z vaqtida amalga kelib chiqsin.
oshirmasak, unda bunday tanlovni hayot
Kommunikativ kompetensiya: bizning o‘rnimizga amalga oshiradi. Ya’ni 3. Rejada har bir ish uchun vaqt
mavzudan kelib chiqib, savollarni man- tanlov vaqtini qo‘ldan boy berganligimiz a­ jrating, ushbu muddatlarni ham yon
tiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob berish. tufayli, mehnat bozorida qanday ish o‘rni daftarchangizda qayd etib qo‘ying.
taklif etilsa, uni qabul qilishga majbur
Axborot-kommunikatsiya bo‘lamiz. Majburiy amalga oshirilgan tan- 4. Ajratilgan vaqtda belgilangan ishlar
texnologiya­lari bilan ishlash kompe- lov esa sizning qiziqishingiz va qobiliya­ tugallanishiga e’tibor qarating. Agar ular
tensiyasi: mavjud axborot manbalaridan tingizni e’tiborga olmaydi. Qiziqishingiz vaqtida bajarilmagan bo‘lsa, sabablarini
(internet, televizor, radio (audio-video yo- va qobiliyatlaringiz ham majburiy tanlovni toping va ularni bartaraf eting.
zuv), telefon, kompyuter, elektron pochta “tan olmaydi”. Ular doimo sizning fikringiz
orqali xabar jo‘natish) foydalana olish. va xohishingizni boshqa tomonga chorlab 5. Bajarilishi ko‘zda tutilgan ishlar
turaveradi. Natijada siz ikki “o‘t orasida” qo‘shimcha muddat talab etadigan bo‘lsa,
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompeten- qolgan odam holatiga tushib qolishingiz taxminiy rejangizga o‘zgartirish kiriting.
siyasi: shaxs sifatida doimiy ravishda mumkin, ya’ni doim ichki qarama-qarshi-
o‘z-o‘zini rivojlantirish; guruhlar bilan liklar sizni qiynab yuradi. 6. Rejani alohida varaqda ishlab chiqib,
ishlayotganda mas`uliyatni o‘ziga olish, Kasb-tanlashda quyidagi jihatlarga ko‘rinarli joyga osib qo‘ying va har kuni
lider bo‘la olish. e’tibor berish kerak: bir necha bor unga murojaat qilib turing.
● kasb tanlash – murakkab dinamik
Ijtimoiy faol fuqarolik kompeten­ jarayon. Kasb tanlayotganimizda boshqa O‘quvchi-yoshlarni kasb-hunarga
siyasi: fuqarolarning huquqlari, erkinliklari kasblarning paydo bo‘lishi yoki ularga yo‘naltirish ularning qiziqishlari, moyil-
va burchlarini bilish va unga amal qilish. ehtiyojning yo‘qolib borishini e’tiborga liklari, layoqatlari hamda shakllangan
olishimiz zarur bo‘ladi; qobiliyatlariga mos holda kasb-hunar
Milliy va umummadaniy kompe- ● kasb tanlashda vaqt muammosi tanlashlariga ko‘maklashishdan iboratdir.
tensiya: xalqining tarixiy, ma’naviy va mavjud. Ushbu muammo kasb tanlash Bu jarayonda ular xalq xo‘jaligi, sanoat,
madaniy merosini avaylab-asrash, an’ana uchun reja ishlab chiqilishi va u rejaga transport va boshqa sohalarga tegishli
va marosimlarini hurmat qilish. rioya etilishi bilan bartaraf etiladi; kasblar va ularga ehtiyojlar, shuningdek
● kasb tanlashni jarayon sifatida ko‘z mehnat bozorining kadrlarga bo‘lgan
Dars turi: bilimni mustahkamlovchi; oldingizga keltirishingiz, qo‘yilgan maq­ talablari to‘g‘risidagi ma’lumotlar bilan
yangi bilim beruvchi. sadga muvaffaqiyatli erishishingizga olib t­anishtiriladi. Kasb-hunarga yo‘naltirish
keladi; ta’lim muassasalarida olib boriladigan
Dars uslubi: tushuntirish, suhbat, ● kasb tanlashni ko‘z oldimizga kelti- ta’lim-tarbiya ishining uzviy qismi sanaladi.
tezkor savol-javob, amaliy mustaqil ish- rib, jarayon sifatida shakllantirishimiz uni
lar bajarish, munozarali, ko‘rgazmali va boshqarishimiz uchun imkon yaratadi.
boshqalar. Boshqaruv esa o‘zimiz xohlagan kasbi-
mizni tanlash uchun zarurdir.
Dars metodi: guruhlarda ishlash, Kasb tanlash jarayoni cheksiz davom
“Aqliy hujum”, “Kim epchil-u, kim etishi mumkin emas, aks holda bunday
­chaqqon”, “Klaster”, “B/B/B” metodlari- jarayon sizda loqaydlikni yuzaga keltirishi
dan foydalaniladi.

Dars jihozi: pazandachilik o‘quv xo-
nasi, tikuvchilik ish qurollari va jihozlari,
rasm va tarqatma materiallar, o‘quv qurol-
lari, elektron materiallar, test materiallari.

Darsning borishi:
Tashkiliy qism:
Salomlashish;
Davomatni aniqlash;
Darsga tayyorgarlik ko‘rish;

№ 06 (6)-son, 6.05.2021-y. Ochiq dars 17Zamonaviy ustoz

Amaliy mashg‘ulot:

“Professiogramma” va “Kasb tanlash varaqasi”ni to‘ldirish
O‘z kasbingiz uchun “Professiogramma” jadvalini to‘ldirishda tibbiyot hamshirasi kasbi uchun
tuzilgan quyidagi jadvalga qarash tavsiya etiladi.

Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar

1. Kаsbgа dоir shахsiy rеjа tuzing.

2. Tanlangan kаsb-hunarga dоir mа’lumоtlаr to‘plang va ularni tahlil qiling.

3. Siz tanlagan kasb uchun qaysi o‘quv yurtida o‘qish kerak?

Baholash: darsda faol qatnashgan o`quvchilar baholanadi.

Uyga vazifa: “Professiogramma” hamda “Kasb tanlash varaqasi”ni to‘ldirib kelish.

KASB TANLASH VARAQASI

1. F.I.SH. ______________________________________________________________________________________________________
2. Tug‘ilgan yilingiz___________________________________________________________________________________________
3. Sinfingiz, manzilingiz _____________________________________________________________________________________
4. Оta-onangiz to‘g‘risida ma’lumot ________________________________________________________________________
5. Оilangizdagi bolalar soni _________________________________________________________________________________
6. Shug‘ullanishingiz uchun sharoit yaratilganligi __________________________________________________________
7. Salomatligingiz holati, kasb tanlash xususida shifokor bilan
maslahatlashganligingiz _____________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________________________________
8. Fanlarga qiziqishingiz ____________________________________________________________________________________
9. Qobiliyatingiz, оilaviy ishlarni bajarishdа mustaqil fikrlashingiz_________________________________________
_______________________________________________________________________________________________________________
10. Uy topshiriqlarini qanday bajarishingiz _________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________________________________
11. Kelgusida kim bo‘lmoqchisiz? ___________________________________________________________________________
12. Ota-onangizning fikri siznikiga mosmi? ________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________________________________
13. Qo‘shimcha fikrlaringiz __________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________________________________

“Professiogramma” varaqasi

Kasb haqida umumiy ma’lumot
Kasb turi

Bilim, ko‘nikma, malaka, shaxsiy sifatlar
Ishlash sharoiti

Tibbiy monelik (cheklovlar)

Ishlashi mumkin bo‘lgan joylar

Nilufar TOSHXO‘JAYEVA,
Toshkent shahar Yunusobod tumani 72-maktabning Texnologiya fani o‘qituvchisi.

18 Zamonaviy ustoz Ta’lim islohoti № 06 (6)-son, 6.05.2021-y.

TABIATGA MEHRNI –“Iqlimiy sandiqcha”ning
sinov loyih­ asi Toshkent
“IQLIMIY SANDIQCHA” shahridagi 3 ta maktabda
O‘RGATA OLADIMI? olib borildi, – deydi BMT Taraq­
qiyot dasturi bo‘yicha loyiha rahbari
BMT Taraqqiyot dasturi tomonidan ishlab chiqilgan “Iqlimiy Aleksandr MERKUSHKINA. – Bular:
sandiqcha” o‘quv-qo‘llanmasi 2018-yildan mamlakatimizdagi Yunusobod tumanidagi 9-maktab,
ta’lim jarayoniga moslashtirila boshlangan. Xo‘sh, bugun Yakkasaroy tumanidagi 26-
natija qanday? Mazkur qo‘llanma o‘quvchilarga nima beradi? va 118-maktablardir. Sinov
Respublika ta’lim markazi
– “Iqlimiy sandiqcha” interaktivligi, ya’ni o‘yin tex- mutaxassislari hamkorligida
nikasining joriy qilingani bilan boshqa darsliklardan olib borildi. Loyihani amal-
farq qiladi va bolalarda qiziqishni oshiradi, – deydi ga oshirishdagi muhim
Respublika ta’lim markazi direktori Shuhrat SATTOROV. yutuqlardan biri “Iqlimiy
– Bu orqali o‘quvchilarda tabiatni asrash, unga mehr sandiqcha”dan foydalanish-
berish singari tushunchalar shakllantiriladi. Tabiatga da o‘qituvchilar uchun uslu-
bo‘lgan to‘g‘ri munosabat aynan iqlim o‘zgarishlarini biy qo‘llanma yaratilganligi
interaktiv usulda tushuntirish orqali amalga oshirila- bo‘ldi. Muayyan natijalar,
di. Bu darslik emas, darsliklarga qo‘shimcha sifatida manbalar to‘plandi va tahlil
foydalanish mumkin bo‘lgan qo‘llanmadir. qilindi. “Iqlimiy sandiqcha”ni
maktablarda joriy qilish
– Nima sababdan qo‘llanma tablardagi ta’lim jarayoniga qan- tizimiga, s­ huningdek har xil yosh-
“Iqlimiy sandiqcha” deb nomlandi? day joriy qilinadi? “Iqlimiy sandiq- dagi maktab o‘quvchilari uchun
cha” qo‘llanmasi tekin bo‘ladimi mo‘ljallangan dasturlarning iqlim
– Tabiat, ob-havo, hayvonot ­olami yoki o‘quvchilar o‘z mablag‘i o‘zgarish­lari bilan bog‘liq qismiga
– barchasi iqlim va unga ta’sir qiluvchi e­ vaziga sotib oladimi? ham o‘zgart­irish kiritildi. Shundan
tizim bo’lgani bois “Iqlimiy sandiqcha” so‘ng qo‘llanmaning yakuniy mat-
deb nomlangan, – deydi “O‘zgidro­ – Maktablarga qay tartibda joriy ni bo‘yicha qaror qabul qilindi va
met” markazi bosh direktori Sherzod­ qilinishi Xalq ta’limi vazirligi bilan tayyor kitob nusxasi nashr etildi.
xo‘ja HABIBULLAYEV. – “­Iqlimiy o‘zaro kelishilgan holda belgilana- – Sinov loyihasidan so‘ng,
sandiqcha” disk, savollar kartochka- di. Maqsad yoshlarning tabiatga 2-bosqichda yana muhokama
si, iqlim o‘zgarishi hamda tabiatning bo‘lgan qiziqishini oshirish bo‘lgani qilinadi, – deydi Sherzodxo‘ja
ifloslanish sabab va oqibatlari aks bois “Iqlimiy HABIBULLAYEV. – So‘nggi uch yil
etgan xaritani o‘z ichiga olgan. Disk- sandiqcha” ichidagi sinovlar natijasida o‘tgan
larda 3D singari rakurslarda olingan, qo‘llanmasi tekin yili o‘quv-qo‘llanmaga o‘zgartirish-
atrof-olamni boricha ko‘rish imkonini tarqatiladi. Nashr qilish lar kiritildi. O‘quvchilarga qanchalik
beradigan videol­avhalar mavjud. Ma- va tayyorlash jarayoni kerakliligini baholash metodologiya-
salan, unda hayvonlar hayot tarzi, hamkorlar tomonidan moliya­ si ham ishlab chiqildi. Hozir ushbu
tabiat, suv, ekologik muammolarning lashtiriladi. Shu bois maktab­ qo‘llanma asosan boshlang‘ich sinf
lardan, o‘quvchi yoki o‘qituvchi- o‘quvchilariga mo‘ljallangan bo‘lsa-
qanday yuzaga lardan pul yig‘ish ko‘zda tutilmagan. da, undan yuqori sinfdagilar ham
kelishini ko‘rish bemalol foydalanishlari mumkin.
mumkin. – Har qanday Eng muhimi, “Iqlimiy sandiqcha”
– U mak- narsa amaliyot­ kitobi 4 ta tilda: o‘zbek, rus, ingliz
ga joriy qilinishidan ­oldin
sinovdan o‘tkaziladi. Mazkur hamda qoraqalpoq
qo‘llanmaning samaradorligi qay tillarida nashr
darajada sinalgan? qilingan.

“Iqlimiy
sandiqcha”ning
3-bobidagi “Iqlim
oʻzgarishlarin­ ing ol-
dini olish” mavzusidan
Fizika darslarida qanday foydala-

nish mumkinligi
haqida mazkur
QR kod orqali bilib
olishingiz mumkin.
Noilaxon AHADOVA

tayyorladi.

№ 06 (6)-son, 6.05.2021-y. Ta’lim islohoti 19Zamonaviy ustoz

“Maktab

direktorlari va

o‘qituvchilar

kasbiy standarti”

ishlab chiqildi

Abdulla Avloniy nomidagi
xalq ta’limi muammolarini
o‘rganish va istiqbollarini
belgilash ilmiy-tadqiqot
institutining tashabbusi bilan
YUNISEF xalqaro bolalar tashkiloti
ko‘magi va ta’lim tizimidagi qator
tashkilotlar hamkorligida O‘zbekiston
Respublikasi ta’lim tizimida uzoq
kutilgan “Maktab direktorlari va
o‘qituvchilar kasbiy standarti” ishlab
chiqildi.

– Bu borada AQSh, ­Rossiya, xizmat qiladi.Ya’ni shu hujjat asosida o‘qituvchini tayyorlash, qayta tayyor-
­Shvet­siya va Qozog‘iston kabi maktab direktori hamda o‘qituvchining lash, malakasini oshirish va baholash
mamlakatlar­ning tajribasi o‘rganildi, mehnat faoliyatiga e’tibor qaratiladi. tizimini uyg‘unlashgan holatda olib bo­
xorijiy ekspertlar jalb qilindi, – deydi rish imkoniyati yaratiladi. O‘qituvchilar
Abdulla Avloniy nomidagi xalq ta’limi – Aynan kuchli o‘qituvchilarni o‘z ishlarini prognozlashtirish, rejasini
muammo­larini o‘rganish va istiqbol- tayyorlash, ularni jamiyatdagi eng tuzish, ta’lim jarayoniga olib kirish kabi
larini belgilash ilmiy-tadqiqot instituti obro‘li kasb egalariga aylantirish hamda vazifalarni samarali tashkil etishga
rektori Ayubx­ on RADJIYEV. – Ko‘plab rag‘batlantirish masalasida ham ushbu muvaffaq bo‘lishadi. O‘z navbatida,
rivojlangan hamda rivojlanayotgan dav- standartning o‘rni nihoyatda muhim pedagog xodimlarga ish beruvchi
latlarda pedagoglarning asosiy faoliya- ahamiyatga ega, – deydi A. Radjiyev. tashkilotlar ham kadrlar siyosatini
tini belgilab beradigan huquqiy hujjatlar – Qolaversa, uni mehnat bozori, peda­ shakllantirishda, mehnat shartnoma-
ishlab chiqilgan. Ularda ta’lim tizimidagi goglar tayyorlash, qayta tayyorlash, larini tuzish­da, lavozim yo‘riqnomalarini
kasb egalarining faoliyatini baholay- malakasini oshirish, ta’lim tizimi bosh- ishlab chiqishda undan foydalanadi.
digan minimal talablar belgilangan. Af- qaruv organlari o‘rtasidagi o‘zaro bitim
suski, yurtimizda maktab direktorlari sifatida ham qabul qilish mumkin. – Maktab direktorlari va o‘qituvchilar
va pedagoglarning kasb standartlari kasbiy standartini ishlab chiqish ma­
borasidagi ishlar kam amalga oshiril- Ayubxon Radjiyevning ta’kid- shaqqatli mehnatni talab etdi, – deydi
gan. Bunday hujjatning o‘zi bo‘lmagan. lashicha, kasbiy standartda nafaqat A. Radjiyev suhbat yakunida. – Shu
zamonaviy hamda professional peda­ bois, hujjatni tezroq amaliyotga joriy
Albatta, bizning nazarimizda, maz- goglarga qo‘yilgan talab, balki ish be- qilish muhim hisoblanadi. Istardikki,
kur kasb standarti asosida o‘z bilim va ruvchilarning talablari ham o‘z aksini har bir mutasaddi tashkilot va idoralar
ko‘nikmalaridagi mavjud kamchiliklarni topgan. O‘qituvchilar tayyorlaydigan o‘zlarining faoliyati bilan bog’liq qism-
tuzatgan va yangiliklarni o‘zlashtirgan ta’lim muassasalari shu hujjat asosi- laridan to‘laligicha foydalansalar, biz
o‘qituvchi dars beradigan sinflarda da o‘zlarining o‘quv dasturlarini ishlab hujjatni ishlab chiqish hamda uni ta-
ta‘lim sifati oshadi. Kasbiy standart na- chiqadi. Shu bilan birga, o‘qituvchining komillashtirishda oldimizga qo‘ygan
faqat o‘qituvchi va direktorlarga qo‘yila­ malakasiga baho beradigan tashkilotlar maqsadlarimizga erishgan bo‘lamiz.
digan talablar, balki ularning malaka­ ham ayni standart asosida belgilangan
sini oshirishda ham muhim asos bo‘lib tartib bo‘yicha ularni baholashadi. Anvar QOBILOV
tayyorladi.
Demak, shu narsa ma’lum bo‘ldiki,

20 Zamonaviy ustoz Metod-ko‘mak № 06 (6)-son, 6.05.2021-y.

boshlasa, osonroq savollar
berilishi.

BAHOLASHDA NIMALARGA E’TIBOR QARATISH KERAK? Agar og‘zaki imtihon
olmoqchi bo‘lsangiz,
beriladigan javoblar qis-
qa bo‘ladi. Og‘zaki imtihon
ko‘pchilik o‘quvchilarning
nazorat qilinishini ta’minlaydi
va butun guruhni faollashti-
radi, ammo o‘quvchilarning
nutqini o‘stirmaydi. Bunday
nuqsonlar individual ishlayot-
ganda ko‘zga tashlanmaydi.
Shuningdek, bu shaklda gu-
ruhdagi boshqa o‘quvchilar­
ning to‘laqonli ishlashlariga
erishish juda qiyin.

Imtihon oluvchining
sub`y­ ektiv yondashuvining
oldini olish uchun:

● asosiy savollar va maz-
mun elementlari yozma ra­
vishda rejalashtirilishi kerak;

● javoblar oldindan asosiy
so‘zlar yordamida belgilan-
gan bo‘lishi kerak.

O‘quvchining o‘zlashtirish darajasi sizning mavzuni Baholash mezonlarida
qanchalik tushuntira olishingizga emas, qanday quyidagi baholash formu-
baholashingizga ham bog‘liq. Bu orqali siz o‘quvchilar lalari ishlatilishi kerak:
aynan nimani yaxshi o‘zlashtirayotganini, kimda
qanday kuchli va zaif tomonlar borligini aniqlaysiz. ● to‘g‘ri;
Kelgusi faoliyatingizni shunga qarab tashkillashtirasiz. ● qisman to‘g‘ri;
O‘quvchining o‘zi ham siz bergan topshiriqdan keyin ● yordam berilgandan ke-
nimaga ahamiyat qaratishi kerakligini anglab yetadi. yin to‘g‘ri;
Mana shu jarayonni unumli tashkillashtirish uchun ● xato;
quyidagilarga e’tibor qaratish lozim. ● javob yo‘q.

Vaqt: ● savolga berilgan dan biri bo‘lib, ularning ijodiy Baholashda yo‘l qo‘yila­
● topshiriq uchun ajratil- javoblardan tashqari, o‘quv­ qobiliyatlarini baholash im- digan xatolar:
gan vaqt; boshlanish va tu- chi o‘zini qanday tutishi, konini beradi.
gash vaqti. reaksiyasi va muloqot qo- ● xayrxohlik;
Kutilgan natija: biliyatlarini aniqlash. O‘quvchining natija- ● qarama-qarshilik; kon-
● masalan, biror yechim si o‘qituvchining savol trast (kontrast – ikki narsa
namunasini qay darajada Muammo: yozma im- berish tarziga bevosita orasidagi keskin farq. Ma-
ko‘rsata olganligi. tihonga nisbatan og‘zaki bog‘liq: salan, bolalarning o‘zlash­
Baholash mezonlari: imtihon o‘quvchi uchun tirishidagi mayda farqlarni
● ko‘p balli sistema psixologik jihatdan qiyinroq ● tushunarlilik; sezmaslik, ularga bir xil
bo‘yicha; bo‘ladi. Chunki yozma im- ● bir maʼnolilik; baho qo‘yib ketaverish. Le-
● og‘zaki savol-javob tihon o‘quvchilarning bilim, ● suhbatning og‘ir-bosiq, kin bola uyga vazifani o‘tgan
orqali. ko‘nikma va malakalarini ishonch bildiruvchi ohangda safargidan yaxshi bajargan,
nazorat qilish va baholash- olib borilishi; o‘qituvchi esa buni sezmay
ning eng samarali usullari- ● o‘quvchi savollarga qolgan bo‘lishi mumkin);
javob berishda qiynala ● o‘rtacha baho berish;
● o‘z fikrini o‘zgartirmaslik;
● yoqtirmaslik;
● bir marta qolgan taas-
surot;
● kayfiyat sababli ba-
holash mezonlari buzilishi
mumkin.

MOHIRA tayyorladi.

№ 06 (6)-son, 6.05.2021-y. Maorif tarixi 21Zamonaviy ustoz

MAORIFNI QUTQARGAN “OTALAR MAJLISI”

Dastlab maorif sohasi­ni ketadi, ammo biroz vaqt o‘tishi bilan
isloh qilish shiori osti- xalq bolalarini bunday maktablarga
da maydonga chiqqan bermay qo‘yadi. Bu holat haqida Fitrat
Buxoro jadidl­ari res­ shunday deydi: “Inqilob to‘lqunidan
publika tashkil etilgach, aso- qo‘rqub qolg‘an xalq hech bir narsa
siy eʼtiborlarini maorif sohasini anglamasdan tomonlarga qizil bay-
tubdan isloh qilishga qaratdilar. roqchilar osg‘ani kabi o‘z bolalarini
Mamlakatda taʼlim-tarbiya tizimini maktablarga qo‘ya berdi. Unlarning
o‘zgartirish va rivojlantirish maqsa- yangi maktablarga bola yog‘dirishlari
dida maorif nozirligi tashkil etildi. maorif tarafdori bo‘lg‘onliqlari emas,
B­ uxoro Respublikasida taʼlim ja- o‘zlarini yolg‘ondan “jadid” ko‘rsat-
rayonini rivojlantirishda muammo- mak va hukumatning aksilharakatga
lar hali talaygina edi. Bulardan biri qarshi ochilg‘an kurashidan qutulmoq
o‘qituvchilar va maktablar­ning uchun edi. Inqilobning to‘lqunli kunlari
moddiy taʼminoti bilan bog‘liq bo‘lg‘on birinchi davrisi o‘tdi. Hukumat-
bo‘lsa, ikkinchisi bolalarni mak- da, xalqda biroz tinchlandi. Har kim o‘z
tablarga jalb qilish muammosi edi. ishiga mashg‘ul bo‘lmoq uchun mu-
Bu davrda maktablarga o‘quv­ soada borlig‘ini angladi. Mana undan
chilarni to‘liq qamrab olish eng dol- keyin xalq ham sekin-sekin bolalarini
zarb masalalardan biri edi. Maorif maktabdan chiqara boshladi”.
noziri Аbdurauf Fitrat 1923-yilda
bo‘lib o‘tgan nozirlikning birinchi Moddiy va maʼnaviy kuchlar ­yetarli
qurultoyida maorifdagi islohotlar­ darajada bo‘lmagani sababli maktab­
ning xalq tomonidan iliq kutib larning uchdan ikki qismini qisqar­
olinmayotganiga 1908-yilda bosh- tirishadi, ammo qolgan bir qism mak-
langan jadidlar va qadimchilar tablarga ham bolalar o‘qishga kelmay
o‘rtasidagi nizolarni sabab qilib qo‘yadi. Ularni maktabga militsiya
ko‘rsatadi. yordamida keltirishga qaror qiladi-
lar. Аbdurauf Fitrat bunday yo‘l tutish
Shuningdek, 1917-yil aprel vo- tab masalasigina emas, siyosiy ma­ to‘g‘ri emasligi, vaqtinchalik bir chora
qealaridan so‘ng, xalq ulamolar sala bo‘lg‘onini har kim sezdi. Istibdod bo‘lganini taʼkidlaydi. U: Xalqimizni
­taʼsirida jadidlarga qarshi kayfiyat- tarafdorlari bor kuchlari bilan kurash tezlik bilan maorifga isindirmoq istagan
da bo‘lganini quyidagicha izohlaydi: maydoniga kirdilar: “Dinsiz jadidlar bizlar uchun bu yo‘l zararlidir. Zotan
­“Rusiy­ a­da inqilob bo‘lib, Nikolay hu- janobi oliyga osiy bo‘ldilar. Mana jadid qurol kuchi bilan bir millatni yo‘q et-
kumati yiqilg‘andan so‘ngra “jadid”lar­ maktabining natijasi shul ekan”, deb mak qulay, bor etmak mumkin emas-
ning siyosiy qiyofalari ochildi. Bunlar­ hech bir narsa bilmag‘an johil xalqni dir. Qurol kuchi bila hech bir jamiyatni
ning istibdod hukumatiga dushman maktabdan butunlay qo‘rqutdilar”. madaniyat sari jo‘natib bo‘lmaydi”, –
bo‘lg‘anlari anglashildi. Jadidlar bilan deydi.
istibdod hukumati tarafdorlari orasin- 1920-yil sentabrda yangi huku-
da kurash va janjal ochiq bir suratda mat tomonidan tashkil etilgan 160 ta Tez orada Buxoro shahridagi
kuchayib qoldi. Ortiq masalaning mak- ibtidoiy maktab, 4 ta qizlar maktabi maktablardan birida “Otalar majlisi”
va o‘quv kurslari bolalar bilan to‘lib c­ haqiriladi. Majlisda otalardan iborat
3 kishilik komissiya tuziladi. Ushbu
komissiya aʼzolari bolalarni maktabga
jalb qilish uchun mutasaddi etib bel-
gilanadi hamda maktabdagi maʼnaviy
va moddiy nuqsonlar haqida nozirlikka
doimiy maʼlumot berib borish vakolati
beriladi. Komissiya tashabbusi bilan
bolalar maktabga militsiyasiz kela
boshlaydi. Bu tadbirdan ko‘zlangan
maqsad amalga osha boshlaganini
ko‘rgan Maorif nozirligi bunday komis-
siyani respublikaning barcha viloyat-
larida targ‘ib qilish yuzasidan takliflar
ishlab chiqadi.

Dilnoza JАMOLOVА,
O‘zRFА Tarix instituti

katta ilmiy xodimi.

22 Zamonaviy ustoz Maktab psixologi № 06 (6)-son, 6.05.2021-y.

PSIXOLOMGIKMYUOANSHOSLSOAARBSAOT‘LRLATAARSNRIDINIAGGIetmasdainnfsasmtihlaosouldnujlniaqnlayrioiqrnoskooi‘aqonts‘brl‘sigreoadthamPssaakabrtthabghosaslaaionriasattbiii‘’nlrlhmslaxotadaasrlTuaaardamisa.gduonlbmatrdirikhbgdd.lioiuaili,oidgii.gsayajM‘inolkszyeaqoAahagiip­hisjiq’godaiutsknsilitsaashniio,aggtoxsdeybixi’daeinthsxisiilazokbonnsgzbirsioloavubrslatairciaokaali-lqmlclthamdhiraoso‘dqralhlakaraaulaaghign‘ahaaagzipuyrrnar,anailolrr.aoinyiglatsablandtrooaa,axoqmkmhqimtiaornub‘gakeiiaoraorlqtu‘ugsaiiadt‘alslrbirsalanoanyuntiiihljhztedkg,ag-nrodksoaanigikiiadobiasuassgjyitaaa‘anm,hnaiaayrqmn­iibibndtnouoyblmMbmdaoaaaglna‘o(mgziriho.tuiabldyotunz‘aigIgllaofs‘oznesasuj,ionslaatahyatra,a‘airagrguzmtmr-osiprismfblsgiks-gnsoa,yadamloala,ihahalaataansniiriliagtkunsuylvaltydiiafakqi’dn)najhns-ddnunmulaaoda-niovmgaSahiodrs,qcbasualsrihtatasisahblzeuiaanqiozsialrhSnmkaoiyanzbldimsixibif,aj-h‘slarazloilhzsqioiiavosakuhbybmtanbsdo‘ilnuo‘vnlz,aduirisibakfno‘nyaucsuigmryunamaflobgiimhihiraammdimadd,shha‘skibiaurhrryarralaoloiokihioakmuaqinun,nuxvqtdr‘kt,dijayjqlbuiaaiauandaaosavfanqtiyuboaalr.nasrahr.tauzqioagoi,zrhosa’utylntgiozrdodzY‘aaidasmlodrossibia.ld­fidtagldsaalypysiiiiyaieu.aykgaaksueahai’iobrlr.hnanrihoigthidsdkhbntidtAia,qarcalbhaeaa-iaa-lhqsyrol-malbmbgr-aahintoziqbtidori­qarlai‘adioaaiq‘pirsyldrralilnrusamsohaoadarhbirylsansiii,buodlshhaota-bslrub.‘ahnalbiirbl-hadn,oarinrng

Bular xuddi bahor yomg‘iriga o‘xshab goh ijobiy tomonga, yoshlarning muloqotga kirishishida qiyinchiliklar paydo qildi.
goh salbiy tomonga o‘zgarishi mumkin. Shu sababli ham Fenomenlar psixologiyasi tadqiqotlarida quyoshli kunlar
bahor faslida o‘quvchilar o‘rtasida kutilmaganda nizoli vaziyat­ jo‘shqinlik, serharakatlilik hamda o‘zini namoyon qilishga
lar chiqishiga, birozdan so‘ng hech narsa bo‘lmagandek intilish kabi xususiyatlarning kuchayishiga sabab bo‘lishi
suhbatlashib ketishlariga guvoh bo‘lamiz. Yoz faslida esa aniqlangan.
buning teskarisi: jizzakilik va tajovuzkorlik kuchayib ketadi.
Psixologlarning ta’kidlashicha, yoshlarning fasliy tanglik
Maktab yoshidagi o‘smirlarda bunday vaziyatlar tez-tez holatlaridan chiqib olishlarida pedagoglarning yordami muhim
ko‘zga tashlanib turadi. Masalan, ota-onasi, ustozlari bilan o‘rin tutadi. Yaqin sirdosh do‘sti bor bo‘lgan o‘quvchilar esa
fikr almashishdan “qochadigan”, tengdoshlariga esa bee’tibor fasllardagi o‘zgarishlarga tez moslashadi.
bo‘lib qoladi. Bu kabi holatlarning oldini olish uchun darsni
tabiat qo‘ynida o‘tish ijobiy natijalarga olib kelishi aniq. Shaxnoza BEKNAYEVA,
O‘quvchilarni kasb-hunarga yo‘naltirish va
O‘quvchilarning muloqotchanlik xususiyatiga ta’sir etuvchi psixologik-pedagogik Respublika tashxis markazi
yana bir omil, tabiatdagi o‘zgarishlar desak xato bo‘lmaydi. Xalq ta’limi tizimida ijtimoiy-psixologik faoliyatni tashkil
Xususan, bu yilgi bahor seryomg‘ir va sovuq kelishi ko‘p
etish bo‘limi metodisti.

№ 06 (6)-son, 6.05.2021-y. Sport 23Zamonaviy ustoz

Erkin kurash bo‘yicha
2 karra jahon chempionati
sovrindori, 2 karra Osiyo
o‘yinlari g‘olibi Bekzod
ABDURAHMONOV
sahifamiz mehmoni bo‘ldi.

Maqsad va harakat birlashganda

ORZULAR USHALADI

U JORIY YILNING APREL
OYIDA QOZOG‘ISTONDA

BO‘LIB O‘TGAN
MUSOBAQADA
G‘OLIBLIKNI QO‘LGA
KIRITDI VA “TOKIO –
2020” OLIMPIADASIGA
YO‘LLANMA OLDI.
SUHBATIMIZ UNING

FAOLIYATI VA
KELGUSI REJALARIGA

BAG‘ISHLANDI.

– Gilamga chiqayotganingizda ko‘rinib turadi. Aynan mana shu xatoni n­ amoyish etiladigan sport ko‘rsatuvlarini
kuchingizga kuch bag‘ishlaydigan, topib, yana o‘z ustimda mehnat qilishim katta qiziqish bilan tomosha qilardim. Unda
motivatsiya beradigan omil nima? kerakligini anglayman va mashg‘ulotlar- nufuzli xalqaro chempionatlarda ishtirok
ga zo‘r beraman. Murabbiyim bilan xuddi etgan chempionlarga havas qilardim.
– Erkin kurash bo‘yicha erishayotgan do‘stlardek gaplashamiz, sirlashamiz, u Bora-b­ ora menda ham sport bilan astoy-
yaxshi natijalarimdan ko‘nglim shod bo‘la- kishi muammolarni yengishga, hayotdagi dil shug‘ullanish maqsadi tug‘ildi. Bu or-
di. Sog‘lom bo‘lishga, sog‘lom fikrlashga, turli sinovlardan o‘tishda kerakli maslahat- zumni amalga oshirishda AQSHdagi ta’lim
o‘z ustimda ishlashga, hayotda yengilmas- larini bera oladi. dargohlarida yaratilgan shart-­sharoitlar
likka va irodali bo‘lishga intilayotganimdan muhim omil bo‘ldi. Har kuni ertalab soat
quvonaman. Ona Vatanim sharafini xalqa- – O‘quvchilik davringizda sport 6:00da tashkil etiladigan mashg‘ulotlarga
ro maydonlarda munosib himoya qilishdek mashg‘ulotlariga hamda darslarga qatnashardim. Mashg‘ulotlar darsdan keyin
oliy maqsad sari harakat qilayotganimdan qanday ulgurgansiz? Sport sizga ni- 16:00da yana davom etardi. Murabbiylar-
mamnunlik hissini tuyaman. Oila a’zolarim, malarni o‘rgatdi? dan Erkin kurashning sir-asrorlarini qunt
murabbiylarim, muxlislarim tomonidan bilan o‘rgandim. Sport o‘zimga bo‘lgan
bildirilayotgan ishonch katta mas’uliyat – Bolaligimdan televideniye orqali ­ishonchni mustahkamladi. Vaqtning qad­
bag‘ishlaydi. Mamlakatimizda sport so- riga yetishni o‘rgandim, har bir ishimni
hasida yaratilayotgan shart-s­ haroitlar rejali bajarishga harakat qildim.
va ulardan unumli foydalanib, yaxshi
yutuqlarga erishishni niyat qilayotgan – Oldingizga qanday maqsadlar
yigit-q­ izlarning kun sayin ortayotganidan qo‘ygansiz?
faxrlanaman.
– Tokio olimpiadasiga yo‘llanma o­ ldim.
– Shu darajaga erishishingizda mu- To‘rt yillikning nufuzli musobaqasida
rabbiyingizning hissasi qay darajada, shohsupadan o‘rin olishni niyat qilgan-
deb o‘ylaysiz? man. Umuman olganda bu qiyin ishday
tuyulmoqda. Biroq hech bir ish qiyinchilik-
– Murabbiylarning sa’y-harakatlarisiz siz bo‘lmaydi. Zero, maqsad va harakat
hech bir sportchi yaxshi natijaga erisha ol- birlashganda, orzular ushaladi, albatta.
maydi. Masalan, ma’lum bir musobaqada
qatnashayotgan bo‘lsam, kamchiliklarimni Anvar QOBILOV
o‘zim bilmayman. Murabbiylarga yaqqol suhbatlashdi.

24 Zamonaviy ustoz Bolalikni eslab № 06 (6)-son, 6.05.2021-y.

XALQ MEHRINI QOZONGAN CHAVANDOZ

Samarali ijod qilish, bu yo‘lda xonim Sarimsoqova­
muvaffaqiyat qozonish tinimsiz ning duolarini olish baxtiga
muyassar bo‘lganman. Razzoq
mehnatni talab etadi. Bunday mehnat Hamrayev, Soyib Xo‘jayev, Hamza
Umarovlarga shogird bo‘lib, duola-
qiladigan ijodkorlar yurtimizda talaygina. rini olganman. Kinostudiyada Hamza
Umarovning orqasidan borib, pana-pana
Ammo birgina nigohi, hatto sukuti joylarda turib, sahna jarayonlariga guvoh
bo‘lganman. Nabi Rahimov, Hamza Umarov,
ham “gapiradigan” aktyorlar sanoqli. Hojiakbar Nurmatov, Yoqub Ahmedov, Rimma
Ahmedova, Rauf Boltayevdan dublyaj sirlarini
Ana shunday aktyorlardan biri, o‘rganganman.
– Aktyorlik sohasiga qanday kirib
taqdirini kino va teatr bilan kelgansiz? Yoki oilangizda
san‘at kishilari bormi?
bog‘lagan, O‘zbekiston
– Mening kim bo‘lishim,
Respublikasida xizmat hozirgi darajam – bu

ko‘rsatgan artist ota-onamning orzusi
bo‘lgan. U kishilar
Boir XOLMIRZAYEVDIR. mendagi san’at
sohasiga bo‘lgan
– Insonning beg‘ubor, shirin qiziqishni ko‘rib,
lahzalari – bolalik davringiz iste’dodim-
haqida to‘xtalsangiz. Bolaligin- ni yanada
gizdagi qaysi holat yoki voqea to‘liqroq namo­
xotirangizda mustahkam muhr- yon etishim
langan? uchun zarur
imkoniyatlarni
– Tojikistonning Farmon- yaratib berish-
qo‘rg‘on qishlog‘ida, Mirzaali gan. Nafaqat
hoji ota va Saydiniso hoji ona oilamda, balki
xonadonida o‘n nafar farzand- qishloqdosh­
ning ikkinchisi bo‘lib dunyoga larim orasida
kelganman. Qishlog‘imizda sport ham bu soha va-
musobaqalari muntazam o‘tka- killari bo‘lmagan.
zilardi. Ularning barchasiga qat- – “Chavan-
nashganman. Hamisha onamning doz” filmida otga
yonida bo‘lishga intilardim. Birga paxta munosabatingiz,
terimiga borardik. Qaytishimda esa o‘t
o‘rib kelardim. Keyin mol-qo‘ylarni dalaga bajargan qaltis
haydardim. Onam aytgan allalar hamisha harakatlaringiz juda
qulog‘im ostida jaranglayveradi. Xalqimizning ta’sirli chiqqan. Hayot­
esidan chiqqan yor-yorlarni ham maromiga yetkazib da ham otlarni yaxshi
ijro etardilar. ko‘rasizmi?
– Otga munosabatim ham
– Birinchi o‘qituvchingiz kim? Ustozlaringizning orasida yoshlikdan shakllangan. Otam: “Ot
qattiqqo‘llari ham bo‘lganmi? egasining xonadoniga rizq tilaydi. Oti
bor odam fayzli, iqboli baland odam.
– Ko‘nglimda ishonchning murg‘ak tomirlarini uyg‘otgan va Uyida oti bo‘lgan kishi kasal bo‘lmaydi, ish-
uni kelajak orzulariga payvand qilgan birinchi ustozim Yod­ lari omadli bo‘ladi”, – der edi. Butun dunyodagi
gor baxshidir. Har qanday qiyinchiliklarga bardosh bergan, jonivorlarni yiqqanda ham unga teng keladigani yo‘q.
mehribon bu inson mening buvijonimdir. U kishi adabiyotga, Ular farosatliligi va o‘tkir zehnliligi bilan boshqa hayvon-
san’atga oshno bo‘lishimga juda katta ko‘mak bergan. lardan ajralib turadi. Ot boshqa hayvonlarga qaraganda, toza
yuradi. Otlarning aksariyati odam tanlaydi. Ayniqsa, uloqchi
Matematika fani o‘qituvchimizdan negadir doim otlar yoqtirmagan kishisini yoniga yo‘latmaydi.
qo‘rqardim. Ustoz juda qattiqqo‘l va talabchan edi. – Gazetxonlarimizga tilaklaringiz.
Qishning sovuq kunlaridan birida ko‘pchiligimiz – Avvalo, jannatmonand yurtimizga ko‘z tegmasin. Hayot­
dars tayyorlamay kelganmiz. Shunda ustoz da hech kimning armoni bo‘lmasin. Yurtimizda faqat to‘y va
hammamizni stadionga olib chiqib, shamol bayramlar, yaxshi kunlar bo‘lsin.
esayotgan tomonga yugurtirgan va bilimsizning hayoti shunday
izg‘irinli bo‘lishi mumkinligini tushuntirgan. Anvar QOBILOV
suhbatlashdi.
– San’at sohasidagi ustozlaringiz va ulardan o‘rgan-
ganlaringiz?

– Talabalik vaqtimda sahna nutqi o‘qituvchim Muhammadjon
Usmonov meni radioga olib borganlar. Ovozimda nimanidir
sezganmikanlar, menga qarata: “Mana shu radioni eslab qoling,
shu yerdan ovozingiz taralib turishi kerak”, deganlar. Lutfi­

№ 06 (6)-son, 6.05.2021-y. Imkoniyat qutblari 25Zamonaviy ustoz

5 DAQIQADA

508 TA RAQAMNI

YODLASH MUMKIN

Mahsulotlarning sifat belgisini ko‘rsatuvchi
raqamlarini eslab qola olasizmi? Ularning
soni 250 ta bo‘lsa-chi? Bu imkonsiz dersiz,
biroq yurtdoshimiz Davron TURDIYEV
2 soatda 250 ta har xil mahsulotning 3 ming
250 ta raqamli ma’lumotlarini eslab qolib,
Rossiya rekordini yangilagan.

– Xotirani kuchaytirishni dast- qoldim. O‘qituvchim nega kech qol- TbtaaardrbbaiinyyaataAvurabcbhaidyxuqalriossaiqm,uiyadfqaFtlaniyIrbiTbiyoRraaA!t:T.
lab Stanislav Matveyevning “Feno­ ganimni so‘radi. Men esa vaziyatdan
menal xotira” (Феноменальная chiqish uchun, aslida bilmasamda, o‘ziga bo‘lgan ishonchi ortishiga sabab
память) kitobini o‘qib boshlagan­ mavzuni bilishimni aytdim. “Xotirang bo‘ldi. Mana hozir u 8 yillik tajribaga
man, – deydi O‘zbekiston mnemo- yaxshimi, Davron?” – so‘radi ustozim. ega mnemonist, 6 mingdan ziyod sho-
texnika feder­atsiyasi prezidenti Dav- So‘ng doskaga 50 ta raqamni, har biri­ girdlarning ustozi.
ron TURDIYEV. – Mnemonika bilan ning to‘g‘risiga fanga oid so‘zlar va
endi shug‘ullana boshlagan talabalik atamalarni yozdi. Agar to‘g‘ri aytib bera – Xotirani kuchaytirishning eng yax-
davrimda jamiyatshunoslik faniga kech olsam, semestrim 5 bo‘lishini aytdi. shi usuli kitob o‘qish va undagi harflar,
Doskadagilarning hammasini eslab so‘zlarni xayolan turli rasmlarga solib
“Telbalarga, yolg'izlarga, qoldim va to‘g‘ri javob berdim. Va’da tasavvur qilish, – deydi D.Turdiyev.
isyonkorlarga, ajoyib qilinganidek semestrim 5 bo‘ldi. – Chunki tasavvur va diqqat kuchli
xayolparastlarga kimdir xotiraning asosi. Kitobni har kuni 10
bog'dan kelsa, tog'dan keluvchi 2017-yilda Xitoyda o‘tkazilgan daqiqa mutolaa qilish, haftasiga 3 kun
odamlarga, dunyoni o'zgacha mnemonika bo‘yicha Jahon chempi- 1 soatdan o‘qigandan yaxshiroq. O‘qi-
ko'ra oladigan insonlarga onati hamyurtimizning mnemonika ganlarini boshqalarga so‘zlab berish
tasanno. Ular qoidaga rioya bo‘yicha fikrlarini butunlay o‘zgartirib ham eslab qolishni yaxshilaydi.
etmaydi. Qonuniyatlarni pisand yubordi. Biroq u­ ning mnemonist si-
qilmaydi. Ularning gaplaridan fatida tanilishiga 2018-yilda Rossiya Mnemonistning aytishicha, tash-
iqtibos keltirish, ular bilan rekordini yangilashi sabab bo‘ldi. qi omillar, stress va uyqusizlik eslab
bahslashish, ularni maqtash qolishni yaxshilashga eng katta to‘siq.
yoki qoralash mumkin. Ammo – 250 ta turli xil mahsulotning har Shovqin va telefon diqqatni bo‘ladi.
ularni inkor qilish mumkin emas. biridagi 13 talik raqamlardan iborat
Axir ular yangi davrni yaratadi. shtrix-kodni eslab qolishim kerak edi. Noilaxon AHADOVA
Ular insoniyatni olg'a undaydi. – deydi Rossiya rekordchisi. – Jahon tayyorladi.
Kimdir ularni telba desa ham chempionatida 1 soatlik natijam 980 ta
mayli, biz esa daholar deymiz. raqam bo‘lgan, bu yerda esa mendan
Axir faqat telbagina dunyoni 2 soatda 3 ming 250 ta raqamni eslab
o'zgartirishga kuchim yetadi, qolish talab qilindi. Tavakkal qildim,
ixtiyorimda 2 soat vaqt bor.
deb ishonadi. Va shuning uchun
ham o'zgartiradi.” Hakamlar savatchadan o‘zlari ista-
gan mahsulotlarni tanlab olar, Davron
Stiv JOBS Turdiyev esa xotirjamlik bilan raqamla-
rini aytardi. So‘nggi 10-mahsulotning
shtrix-kodi ketma-ket aytilayotganda
tomoshabinlar, hakamlar va hatto
yurtdoshimiz ham hayajonda edi. Bu
natija O‘zbekistonlik rekordchining

26 Zamonaviy ustoz Русскоязычная планета № 06 (6)-son, 6.05.2021-y.

FE’LLARNING BIRLIK VA KO‘PLIK SHAKLLARI

Biz ushbu mavzuda rus tilidagi fe’llarning sonlarga ko‘ra Течёт – oqadi,
o‘zgarishini bilib olamiz. Ular asosan Что делает? yoki журчит – jildiray-
Что делают? savollariga javob berib, bir yoki bir qancha di, льётся – quyiladi
predmetning ish-harakatini anglatadi. (что?)……

4-rasm.
Ручей – anhor.

Fe’llarning ko‘pligi nimaga bog‘liq Hazil she’rni o‘qing va so‘zlarni ma‘nosiga ko‘ra o‘z o‘rniga
ekanligini ko‘rib chiqamiz. qo‘ying. Fe’llarni aniqlab, qaysi sonda ekanligini toping.

Книга Что делает? лежит. Огурцы играют в прятки.
Книги Что делают? лежат. Малыши растут на грядке.
Bu yerda “лежит” fe’li bitta predmetning harakatini bildi- Мушкетёры спят в овраге.
radi va u birlik shaklida. Поросята точат шпаги.
“Лежат” fe’li esa bir qancha predmetning harakatini Раки в цирк бегут ватагой.
bildiradi va u ko‘plik shaklida. Дети дремлют под корягой.
Rus tilida fe’lning soni otning soniga bog‘liq bo‘lib keladi, Волки плавают по дну.
ya’ni fe’lning birlik yoki ko‘plikda ekanligi otga bog‘liq. Щуки воют на луну.

Fe’lning birlik va ko‘plik shakli. 5-rasm.
Topshiriqdagi matnni
Demak, fe’l bir-
lik (eдинственное o‘qib, birlik va
число) va ko‘plik ko‘plikdagi fe’llarni
(множественное
число) shakllariga toping.
ega.
Утка Yangi so‘zlar
– o‘rdak
Кричат – baqirmoq
Дятел – qush nomi (qizilishton)
Стучат – taqillatmoq
1-rasm. Молчат – jim bo‘lmoq

Mustahkamlash Мороз – muz, sovuq
Трещат – yorilmoq
Gaplarni o‘qib, fe’llarni ko‘plik shakliga o‘tkazing. Читат – o‘qimoq
Утка кричит. Мороз трещит.
Дятел стучит. Ворона кричит. Ходит – yurmoq
Гремит – gumburlamoq
Собака молчит. Собират – yig‘moq, termoq

Fe’llarni ikki ustunga bo‘lib, birinchisiga birlik shak- Купит – sotib olmoq
lini, ikkinchisiga ko‘plik shaklini yozing. Плават – suzmoq
Светит – nur sochmoq
Читают, бегает, ходили, прыгает, гремят, Огурец – bodring
собирают, поёт, купили, плавает, светит. Играт в прятки – bekinmachoq o‘ynamoq

Predmetlarni ularning harakatlariga Малыш – bolakay
qarab aniqlang. На грядке – egatda, ariqda
Мушкетёры – mushketyorlar
Светит – nur sochadi, сияет – por­ Спат в овраге – belanchakda uxlamoq
laydi, греет - isitadi (что?)………… Поросята – cho‘chqachalar
Точит шпаги – qilichlarni charxlamoq
3-rasm. Солнце – Quyosh

Бегают – yugurishyapti, Раки – qisqichbaqalar
прыгают – sakrashyapti, лают – Волк – bo‘ri
vovillashyapti (кто?)…. Плават по дну – chuqurda suzadi
Щука – baliq
Вой – uvillamoq
Луна – oy
3-rasm.
Собаки – kuchuklar Dilshod IBODULLAYEV tayyorladi.

№ 06 (6)-son, 6.05.2021-y. The English language world 27Zamonaviy ustoz

DEMONSTRATIVE PRONOUNS

(Ko‘rsatish olmoshlari)

Ko‘rsatish olmoshlari biror shaxs, narsa-buyumni ko‘rsatish-
da ishlatiladi.

Birlikda: this (bu), that (u, ana u)
Ko‘plikda: these (bular), those (ular, ana ular)

Ko‘rsatish olmoshining inkor shakli “to be” fe’lidan so‘ng
“not” inkor yuklamasini qo‘yish orqali yasaladi. Masalan: This
is an apple (bu olma) – This is not an apple (bu olma emas).

Ko‘rsatish olmoshi bilan savol tuzganda “to be” fe’li
egadan oldinga qo‘yiladi. Masalan: Is that your brother?
(U sening akangmi?).

Exercise 1. red [red] – qizil New words
Berilgan gaplarga “this”, “these”, “that”,“those” ko‘rsatish yellow [jel·oʊ] – sariq
olmoshlarining mosini qo‘yib yozing. green [ɡrin] – yashil black [blæk] – qora
blue [blu] – ko‘k pink [pɪŋk] – pushti
white [hwɑɪt] – oq purple [pɜr·pəl] – siyohrang
grey [ɡreɪ] – kulrang
orange [ɔr·ɪndʒ] – to‘q sariq rang

Where are you from? (Qayerdansan?)

Exercise 2. Homework
Berilgan gaplardan so‘roq hamda inkor gaplar yasang
va jadvalni to‘ldiring. Gaplarni to‘ldiring va yod oling. Do‘stingiz bilan shunga
o’xshash dialog tuzing.

Masalan: These are books Are there books? These are not books. 1. What is your name? My name is _________.
1. Those are my friends 2. How old are you? I am _____years old.
2. This is a kite 3. Where are you from? I am from _______________.
3. That is your cap 4. Where do you live? I live in ___________.
4. That is a dog 5. What color do you like? I like __________

5. These are famous actors O‘tgan sonda berilgan uyga vazifaning
to‘g‘ri javoblari:
Ingliz tilida mamlakat va millatlarning nomlanishi
1. This is the boy’s boat.
Ingliz tilida mamlakat nomlarini millat nomiga aylantirish- 2. This is the boy’s balloon.
da, -(i)an, -(ish), -(ese) orqa qo‘shimchalari qo‘shiladi yoki 3. This is the boy’s jet.
davlat nomi butunlay o‘zgartiriladi. Masalan: China (Xitoy) 4. This is the boy’s cap.
– Chinese (xitoylik), France (Fransiya) – French (fransiyalik). 5. This is the boy’s dog.

Noilaxon AHADOVA tayyorladi.

28 Zamonaviy ustoz Obuna – 2021 № 06 (6)-son, 6.05.2021-y.

Diqqat! Diqqat!

2021-yil uchun “Zamonaviy ustoz” 2021-yil
gazetasiga obuna davom etmoqda. uchun
Bizni tanlang, aslo adashmaysiz! “Zamonaviy ustoz”
gazetasiga obuna
3 OYGA – 98 437,5 so‘m. (QQSsiz) 7 OYGA – 229 687,5 so‘m. (QQSsiz)
6 OYGA – 196 875 so‘m. (QQSsiz) OBUNA INDEKSI: – 425 davom etmoqda.

Siz gazetaga “O‘zbekiston pochtasi” AJ “Matbuot tarqatish” filiallarining quyidagi telefon Har doim biz bilan qoling!
raqamlariga murojaat etish orqali istalgan hududiy bo‘limdan obuna bo‘lishingiz mumkin!
Bizni tanlang,
Toshkent shahar Buxoro viloyati aslo adashmaysiz!
(0371) 233-73-56 (0365) 228-48-93
3 OYGA – 98 437,5 so‘m. (QQSsiz)
Toshkent viloyati Xorazm viloyati 6 OYGA – 196 875 so‘m. (QQSsiz)
(0371) 208-57-67 (0362) 228-51-71 7 OYGA – 229 687,5 so‘m. (QQSsiz)

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Surxondaryo viloyati Murojaat uchun telefon:
(0361) 222-14-43 (0576) 223-14-49 (71) 209-93-39.

Andijon viloyati Samarqand viloyati Obuna indeksi: – 425
(0374) 223-26-24 (0366) 229-49-27, 229-51-16
Siz o‘z hududingizdagi istalgan
Qashqadaryo viloyati Farg‘ona viloyati “Matbuot tarqatuvchi” AJ bo‘limi orqali
(0375) 221-04-62 (0373) 244-47-79 gazetamizga obuna bo‘lishingiz mumkin!

Jizzax viloyati Sirdaryo viloyati Toshkent viloyati
(0372) 226-38-60 (0595) 510-01-94 (0371) 233-13-04
Qoraqalpog‘iston Respublikasi
Namangan viloyati Navoiy viloyati (0361) 222-88-68
(0369) 233-03-67 (0579) 223-09-38 Andijon viloyati
(0374) 223-82-12
Namuna Qashqadaryo viloyati
(0375) 225-46-05
ABONEMENT Jizzax viloyati
(0372) 222-40-01
Zamonaviy ustoz 1 425 Namangan viloyati
(Nashr nomi) Komplekt (Nashr (0369) 239-14-49
indeksi) Buxoro viloyati
soni (0365) 221-56-90
Xorazm viloyati
2021-yil uchun (oylar bo‘yicha) (0362) 227-48-55
Surxondaryo viloyati
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 (0376) 223-60-98
Samarqand viloyati
МТ-1 XXXXXXX (0366) 234-22-53
Farg‘ona viloyati
Qayerga: Indeks: (Manzil) (0373) 244-50-77
Toshkent 100000 M.Ulug‘bek tumani, Sirdaryo viloyati
shahri. Rashidov ko‘chasi, 77-Uy. (0367) 225-11-44
Navoiy viloyati
Kimga: Xudayberdiyev D. K. (0436) 223-17-55

(Familiyasi, ismi, sharifi)

P.V Joyi ELTUV KARTOCHKASI

425
(Nashr indeksi)

Zamonaviy ustoz
Gazeta

Obuna manzili (Nashr nomi) Komp­lekt 1
o‘zgartirish So‘m soni

bahosi
So‘m

2021-yil uchun (oylar bo‘yicha)
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

XXXXXX X

Qayerga: 100000 M.Ulug‘bek tumani,
Toshkent shahri. (pochta indeksi) Rashidov ko‘chasi, 77-Uy.

(Manzil)
Kimga: (Familiyasi, ismi, sharifi) – Xudayberdiyev D. K.

№ 06 (6)-son, 6.05.2021-y. Obuna – 2021 29Zamonaviy ustoz

OMMAVIY OFERTA

1. “TA’LIM MUASSASASI” MCHJ bundan keyin “Tahririyat” kuni mobaynida bu haqda “Tahririyat”ga xabar beradi.
ushbu taklifda O‘zbekiston Respublikasida turgan (yashaydigan),
quyida keltirilgan shartlarni to‘liq va e’tirozlarsiz qabul qilishi 11. Pochta aloqa bo‘limlari tomonidan nashrlarni yangi manzil
haqida ma’lum qilgan shaxs (keyingi o‘rinlarda – “Obunachi”) bo‘yicha yetkazib berish ta’minlanmagan taqdirda, “Obunachi”
bilan mazkur ommaviy oferta shartlariga muvofiq, 2021-yil uchun 10 kalendar kunidan kechiktirmasdan bu haqda “Tahririyat”
obuna shartnomasi (keyingi o‘rinlarda – “Shartnoma”)ni tuzishga manziliga yozma xabarnoma yuborgan holda “Tahririyatga”
tayyor ekanligini bildiradi. xabar berishi lozim.

“Tahririyat” va “Obunachi” bundan keyin birgalikda “Taraflar” Nashrni yangi manzil bo‘yicha yetkazib berish “Tahririyat”
deb nomlanadi. tomonidan xabarnoma olinganidan so‘ng amalga oshiriladi.

2. “Obunachi” ushbu Shartnoma shartlarini qabul qilgan 12. Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki talab etiladigan
holda Shartnomaning ajralmas qismi hisoblangan ilovasi- darajada bajarilmaganligi uchun “Taraflar” Fuqarolik kodeksi
ga ko‘ra shakl bo‘yicha to‘ldirilgan aktsept-buyurtma (keyin- qoidalariga, O‘zbekiston Respublikasining “Xo‘jalik yurituvchi
gi o‘rinlarda – “Aktsept”)ni yuborish orqali “Tahririyat”ga subyektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi to‘g‘risi-
mazkur ommaviy oferta shartlariga muvofiq obuna bo‘lishga da”gi Qonuni va boshqa amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarga
o‘z roziligini bildiradi. “Aktsept”ning barcha ustunlari to‘liq, muvofiq javobgar bo‘ladi.
qisqartmalarsiz, aniq, bosma harflar bilan to‘ldirilgan bo‘li-
shi kerak. “Aktsept” ­“Tahririyat”ning quyidagi e­ lektron poch- 13. “Obunachi” tomonidan “Aktsept”da manzil ishonchsiz yoki
ta manzili ([email protected]) orqali yuboriladi: qisman ko‘rsatilgan taqdirda, “Tahririyat” “Obunachi”ning oldida
Pochta indeksi: 100000, Toshkent shahar Mirzo Ulug‘bek tumani, shartnoma shartlarini bajarilmaganligi uchun javobgar bo‘lmaydi.
Shastri ko‘chasi, 19A uy. Faksimil yozishuv yuridik kuchga ega.
14. Agar Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki kerakli
3. “Tahririyat”, “Aktsept”da sanab o‘tilgan nashr nusxasi soniga darajada bajarilmaganligi holatlari Shartnoma imzolangani-
(“Obunachi”ning tanloviga ko‘ra) 2021-yilning yillik obunasini dan keyin vujudga kelgan, “Taraflar” oldindan ko‘ra bilish yoki
amalga oshirish, “Obunachi” esa “Aktsept”ni rasmiylashtirish oqilona choralar bilan oldini olishning imkoni bo‘lmagan, yengib
va to‘lash majburiyatini oladi. bo‘lmaydigan kuch (fors-major) sharoiti oqibatida ro‘y bergan
bo‘lsa, “Taraflar” Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki kerakli
4. Mazkur Shartnoma “Tahririyat” tomonidan “Aktsept” olingan darajada bajarilmaganligi uchun javobgar bo‘lmaydi.
paytdan e’tiboran kuchga kiradi va “Taraflar” uning shartlarini
bajargan paytgacha amal qiladi. 15. Fors-major holati yuzaga kelgani haqida “Taraflar” bir-birini
ular yuzaga kelgan paytdan boshlab 5 (besh) kun mobaynida
5. “Obunachi” mazkur Shartnoma shartlariga ko‘ra, obuna xabardor etishi shart.
qiy­matini to‘lashi shart.
16. Mazkur Shartnoma shartlarini bajarish vaqtida yuzaga
6. Obuna qiymatini to‘lash shartlari: “Obunachi” tomoni- kelishi mumkin bo‘lgan barcha bahs va nizolarni “Taraflar” mu-
dan “Tahririyat”ning hisob raqamiga yillik obuna pul mablag‘i zokara va kelishuv tartibi orqali hal etishadi.
(“Aktsept”ga muvofiq aniqlanadigan to‘lovning umumiy summasi)
ni o‘tkazish yo‘li bilan oldindan yuz foizli to‘lov amalga oshiriladi. Kelishuvga erishilmagan taqdirda nizo O‘zbekiston Respub-
To‘lov bank kassalari orqali “Tahririyat”ning hisob raqamiga plastik likasining amaldagi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda sudga
karta yoki naqd pulda amalga oshirilishi mumkin. ko‘rib chiqish uchun topshiriladi.

7. “Tahririyat” uning hisob raqamiga pul mablag‘lari kelib 17. Mazkur Ommaviy ofertada aytib o‘tilmagan shartlar
tushganidan so‘ng, mazkur Shartnomaning 6-bandi shartlari O‘zbekist­on Respublikasining amaldagi qonunchiligiga muvofiq
bo‘yicha ko‘zda tutilgan tartibda, “Tahririyat”da “Obunachi”ning aniqlab olinadi.
“Aktsepti” mavjudligi shartida, mazkur Shartnoma bo‘yicha o‘z
majburiyatlarini bajarishga kirishadi. 18. Mazkur Ommaviy ofertaning amal qilish muddati –
2021-yil dekabr oyiga qadar.
8. “Obunachi” nashrni “Obunachi” ko‘rsatib o‘tgan manzil
bo‘yicha yetkazib berish mazkur oferta predmeti hisoblanmasligi- TAHRIRIYAT REKVIZITLARI
ga va pochta aloqasi yoki nashrni yetkazib berishni ta’minlovchi
boshqa tashkilot funksiyasi hisoblanishiga rozilik bildiradi. Bunda Tashkilot nomi: “TA’LIM MUASSASASI” MCHJ
“Tahririyat” nashrni “Obunachiga” yetkazib berish haqini to‘lash
majburiyatini o‘z zimmasiga oladi. Obuna bo‘limi manzili: 100000, Toshkent shahar Mirzo Ulug‘bek
tumani, Shastri ko‘chasi, 19A uy.
9. “Tahririyat”da chiqqan gazetaning har soni “Obunachi”ga
pochta (kuryerlik) xizmati orqali mazkur Shartnomaning 3-bandida Telefonlar: 71-209-93-39
keltirilgan “Aktsept” manzili bo‘yicha yetkazib beradi. h/r (hisob-raqam) 20208000705314430001

10. Nashrlar o‘z vaqtida yetkazib berilmagan yoki umuman Xizmat ko‘rsatuvchi bank: “KAPITALBANK”
yetkazib berilmagan taqdirda, “Obunachi” tegishli pochta (kur­ aksiyadorlik tijorat banki
yerlik) xizmatiga murojaat etishi shart. Pochta aloqa bo‘limlari Bank kodi: (MFO)
yoki kuryerlik xizmati tomonidan nashrlarni o‘z vaqtida va to‘liq STIR: 00974
yetkazib berish ta’minlanmagan taqdirda, “Obunachi” 10 kalendar IFUT: 307978344

Elektron pochta manzili: 18110
[email protected]

Direktor: L.B.Karimova

30 Zamonaviy ustoz Obuna – 2021 № 06 (6)-son, 6.05.2021-y.

“TA’LIM MUASSASASI” MChJ
ommaviy ofertasiga ilova

AKTSEPT-BUYURTMA “____”_____________ 2021-y.

1._____________________________________________________________________________________________
(obunachining to‘liq nomi, tashkiliy-huquqiy shaklini ko‘rsatgan holda) nomidan

asosida faoliyat yurituvchi __________________________________________________________________________,
(obunachining vakolatli vakili F.I.SH. (to‘liq), uning lavozimi)

______________________________________________________________________________________________,
(hujjat (ta’sis shartnomasi, ustav, nizom va boshqalar), ishonchnoma)

ommaviy oferta shartlarini to‘liq va e’tirozsiz qabul qilishini bildiradi va quyidagilarga obuna bo‘ladi:

Obuna Nashr nomi Tili Bank rekvizitlari Obuna Obuna narxi Ummumiy
indeksi muddati (1 oy uchun) summa

(QQSsiz) (QQSsiz)

425 “Zamonaviy ustoz” O‘zbek h/r 20208000705314430001 7 ой 32 812,5 229 687,5
gazetasi (lotin yozuvi) “KAPITALBANK” ATB Bank kodi: 00974

426 “Наставник” gazetasi Rus tili х/р 20208000705314430001 7 ой 32 812,5 229 687,5
ОПЕРУ АКБ «Капиталбанк» МФО: 00974

2. To‘lanadigan umumiy summa____________________________________________________________________,
so‘mni QQSsiz tashkil etadi. (raqamlar bilan va yozma tarzda ko‘rsatilsin.)

3. Yetkazib berish manzili (bosma harflarda, aniq):

pochta
indeksi

Viloyat/shahar, __________________________________________________________________________________

tuman, ____________________________________________________________________________________________
(ko‘cha, daha, mavze, uy, xonadon)

Mo‘ljal: ________________________________________________________________________________________

4. Bog‘lanish telefoni:_____________________________________________________________________________

5. Bog‘lanuvchi:__________________________________________________________________________________
(F.I.SH.)

6. Elektron pochta manzili: _________________________________________________________________________

Obunachi rekvizitlari:
STIR________________________________________
IFUT _______________________________________
Pochta manzili:________________________________
Telefon: _____________________________________
Faks: ________________________________________
Hisob raqami №_______________________________
Xizmat ko‘rsatuvchi bank ________________________
Bank kodi ___________________________________
_________________________/_________________/

(vakolatli shaxsning imzosi) (F.I.SH.)

M.O‘.

№ 06 (6)-son, 6.05.2021-y. Bilasizmi? 31Zamonaviy ustoz

Angliyada: Yaponiyada:
bu bola daho, Yaponiyada o‘quv yili Sakura gullagan
u o‘qituvchidek fikrlaydi... payt, ya’ni apreldan boshlanadi. Yapon
maktablarida oshxona bo‘lmaydi. Yapon
Italiyada:
uchta kasb egalari maktablarida ruchka o‘rniga qalam
tirband yo‘lda ishlatiladi, faqat imtihonlarni qalam
qolmasligi kerak: bilan yozib topshirishga yo‘l qo‘yilmaydi.
tez yordam, o‘t Yapon maktablarida umuman “ikkichi”
o‘chiruvchilar o‘quvchilar bo‘lmaydi. Yapon maktablarida
hamda “farrosh” lavozimi bo‘lmaydi. Maktabni
o‘qituvchilar. o‘quvchilarning o‘zlari tozalaydilar.

Fransiyada: Amerika:
boylar o‘z yashash o‘quvchilar
joylari bilan birinchi sinfda
maqtanish uchun dars boshlashdan
o‘qituvchilar oldin “Vatanimga
bilan bir hududda sodiqman”,
yashashga deb qasamyod
intiladilar.
qilishadi.
Shvetsiyada:
birinchi farzandim Finlyandiyada:
shifokor, ammo Finlyandiyada har qanday
ikkinchi farzandim ob-havoda ham o‘quvchilar
undan yaxshiroq tanaffusda sinfdan tashqariga
kasb egallashni
istaydi, ya’ni chiqishga majbur.
o‘qituvchi
bo‘lmoqchi. Xitoyda:
maktablarda dars
Germaniyada: boshlanishidan oldin
Merkel norozilik o‘qituvchi-yu o‘quvchi
bildirayotgan birgalikda badantarbiya
shifokorlarga
murojaat qildi: qilishga majbur.
– Sizning
maoshingiz Rossiyada:
sizni o‘qitgan birinchi zamonaviy
o‘qituvchilarning
ish haqidan maktabni Pyotr I
yuqori bo‘lishini tashkil qilgan bo‘lib,
kutmasligingiz
kerak. unda faqat o‘g‘il
bolalar o‘qishgan.
Chexiyada: Norvegiyada:
eng yomon baho – “5”, o‘quvchilar 8-sinfgacha Hindistonda:
a’lo baho – “1”. baholanmaydi. bolalar 4 yoshdan
maktabga borishadi.
Ilova: Siz bu ro‘yxatga yana qanday
g‘aroyib faktlarni qo‘shgan bo‘lardingiz?
Fikrlaringizni bizga yo‘llashni unutmang.
Dilshod IBODULLAYEV tayyorladi.

32 Zamonaviy ustoz Mantiqiy mozaika № 06 (6)-son, 6.05.2021-y.

“Ajoyib kvadrat” o‘yini

Maqsad: diqqatni jamlash, fikrlash, tasavvur qilish.
Tavsif: har bir o‘quvchiga qismlari bir necha bo‘lakka bo‘lingan kvadrat ko‘rinishidagi hamda

bo‘laklarga bo‘linmagan kvadrat ko‘rinishidagi qog‘ozlar jamlangan konvert tarqatiladi.
Ishtirokchilar qismlardan namunaga o‘xshash kvadrat hosil qilishi lozim. Kim birinchi bo‘lib

vazifani bajarsa, rag‘batlantiriladi. O‘quvchilarga ushbu o‘yin haqida qo‘shimcha
tushuntirish berish tavsiya etiladi.

“Chizg‘ich” o‘yini

Maqsad: ijodiy fikrlashni rivojlantirish.

Tavsif: bolalarga turli xil shakldagi (aylana, romb, uchburchak)

“Shulte chizg‘ichlar yordamida xayoliy gul chizish va uni bo‘yash
jadvali” tavsiya etiladi. O‘qituvchi o‘zidagi namunalarni

bolalarga ko‘rsatib, so‘ng chetga olib qo‘yadi.

o‘yini “Viok‘tyoirniina”Maqsad: diqqat-e’tiborni oshirish.
Tavsif: Ushbu mashqni juft
bo‘lib bajarish maqsadga Maqsad: maktab
muvofiq. Rasmda keltirilgan o‘quvchilarining dunyoqarashini
jadvallarga qarang. Birinchi kengaytirish, diqqatini jamlash,

ishtirokchi jadvalga qarab hozirjavoblikka tayyorlash.

sherigiga tushuntiradi: “Ushbu Tavsif: Viktorinani umumiy yoki
jadvalda 1 dan 90 gacha
bo‘lgan raqamlar tartibsiz ma’lum bir mavzuda olib borsa

joylashgan”. Keyin u tezda bo‘ladi. Maktab o‘quvchilari

jadvalni stol ustiga qo‘yadi javob variantlarini taxmin
va ikkinchi qatnashchiga
raqamlarni tartib bilan “Nima o‘zgardi” o‘yini qilishni juda yaxshi ko‘rishadi.
sanab berishini so‘raydi. Masalan, savollar quyidagicha
Bola topshiriqni stoldan
25-30 sm masofa bo‘lishi mumkin:
saqlagan holda Olma qorinni to‘ydirishdan
bajarishi zarur. Natijalar
tashqari yana qanday vazifani

bajaradi?

(Tishlarni tozalash)

“a’lo” – 30-35 soniya; Maqsad: xotirani kuchaytirish, diqqatni jamlash. Nimani “sahro podshohi”
“yaxshi” – 35-45 Tavsif: Stolga taxminan 10 ta predmet qo‘yiladi. Bularga: deyishadi?
soniya; “qoniqarli” – ruchka, qalam, penal, o‘chirg`ich, daftar va boshqalarni misol (Tuya)
45-55 soniya; “past” qilish mumkin. Bola stol ustidagi narsalar qanday turganini eslab
– 60 soniya tarzida
baholanadi. qolishi, so‘ng ko‘zini yumib, yigirmagacha sanashi kerak. Bu vaqt oralig‘ida Dilrabo

stoldagi predmetlarning o‘rni o‘zgartirib qo‘yiladi. Bola ko‘zini ochganidan TOLIBOVA

keyin stol ustidagi qaysi predmetning o‘rni o‘zgartirilganini aytishi kerak. tayyorladi.

“Pufakchalar” o‘yini

Maqsad: ijodiy fikrlash va fantaziyani shakllantirish.
Tavsif: 5 oshqoshiq guash (xohishga qarab rang tanlanadi), 1 oshqoshiq shampun yoki idish
yuvadigan vosita va 1 oshqoshiq suv aralashtiriladi. Hosil bo‘lgan aralashmaga naycha (трубочка)

solib, ko‘pirguncha puflanadi. Ko‘piklar oq qog‘ozga quyiladi. Ular qurigach, flomasterlar yoki bo‘yoqlar

yordamida bo‘yaladi.

Muassis: Manzilimiz: 100000, Toshkent shahri, Mirzo Ulug‘bek tumani, Topshirildi – 19:00 4.05.2021. Buyurtma – 23, hajmi 4 bosma
“Ta’lim muassasasi” MChJ Shastri ko‘chasi, 19A-uy. Telefon: (+998) 71-209-93-39. taboq. Ofset usulida bosilgan. Qog‘oz bichimi A-4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Bosh muharrir: Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy 6000 nusxada bosildi. Nashr indeksi – 425. ISSN № 2181-2004
Abdulla CHIMIRZAYEV kommunikatsiyalar agentligi tomonidan 2021-yil
16-martda 1159-raqami bilan ro‘yxatga olingan. Tahririyatga kelgan qo‘lyozmalar taqriz qilinmaydi va
Bosh muharrir o‘rinbosari: muallifga qaytarilmaydi. Gazetada chop etilgan reklama va
Javlon YAXSHIBOYEV Dizayner: Marks YUSUPOV e’lonlar uchun tahririyat javobgar emas. Gazetaning yetkazib
berilishi uchun obunani rasmiylashtirgan tashkilot javobgar.

Gazeta “SANO-STANDART” MCHJ bosmaxonasida chop etildi. Bosmaxona manzili: Toshkent sh. Olmazor t. “Shiroq” ko‘chasi, 100.
Gazetaning poligrafik jihatdan sifatli chop etilishiga “SANO-STANDART” MCHJ bosmaxonasi mas’ul. Bosmaxona telefoni: (71) 228-07-94.