Zamonaviy ustoz_8-son

2021-YIL – YOSHLARNI QO‘LLAB-QUVVATLASH VA AHOLI SALOMATLIGINI MUSTAHKAMLASH YILI

Haftalik ilmiy-ma`rifiy gazeta e-mail: [email protected]

№ 8 (8)-son, 2021-yil 21-may, payshanba, obuna indeksi: 425 zamonaviy_ustoz_gazetasi

RUXSATSIZ MAKTAB
OCHGANLARNI
O‘QITUVCHILIKDAN
ABADIY MAHRUM
ETGAN “FARMOYISH”

Munavvarqori Toshkentda ochgan “usuli savtiya”
maktablarida o‘zi tuzgan o‘quv dasturlari asosida jamoat
oldida ochiq imtihonlar tashkil qilgan. Imtihonlarga
o‘quvchilarning ota-onalaridan tortib, shariat-din
peshvolarigacha, hatto o‘lkada katta e`tibor qozongan
olim-u shoirlarni, ma`rifatli boylarni ham taklif qilgan.
Mana uning Namanganga – Is’hoqxon to‘ra Ibratga
yo‘llagan “Da`vatnoma”si:

“Hurmatlu Is’hoqxon hoji janoblarina!
1907-yil may oyindan e`tiboran Toshkentda Tarnovboshi mahal-
lasinda “Xoniya” maktabinda talabalarni yillik imtihoni boshlanur.
Siz hurmatludan rijo qilurmizki, tavobingizda bo‘lgon usuli jadidiya
maktablari mudirlari ila imtihon majlislarina tashrif qilsangiz, muallim
va shogirdlar Sizdan mamnun bo‘lur edilar.

Muhibingiz Munavvarqori, 15-mart 1907-yil”.

13 

INTERVYU FARZANDIMNING USTOZIGA

Davlat test AQSHning o‘n oltinchi prezidenti Abraham
Linkolnning besh yoshli o‘g‘li Uilyamning
markazidan gapiramiz 4-5 
o‘qituvchisiga yozgan maktubidan parcha 22 

2 Zamonaviy ustoz Yurtimizda № 08 (8)-son, 20.05.2021-y.

“Central Asia - 2021: Fan, ta’lim, madaniyat va biznesda O‘zbek tili fani o‘qituvchisi “MDHning
eng yaxshi yosh olimi-2021” deb topildi
internet va axborot-kutubxona resurslari” an’anaviy XIV
Toshkent shahar Shay­ maktabda o‘quvchilarga
Xalqaro konferensiyasi Toshkent shahrida o‘tkaziladi xontohur tumani 19-sonli saboq berish bilan bir qa-
umumta’lim maktabining torda O‘zMU 2-bosqich
2021-yil 19-21-may kun- o‘zbek tili fani o‘qituvchisi magistranti.
lari o‘tkaziladigan Xalqaro Fayzullo Yaxyoyev Qo-
konferensiya doirasida Mus- zog‘iston Res­publikasining O‘zMU adabiyot-
taqil Davlatlar Hamdo‘stligiga Nursulton shahrida MDH shunoslik kafedrasi
a’zo davlatlarning gumanitar davlatlari o‘rtasida o‘tka- mudiri, Filologiya fanlari
hamkorligi bo‘yicha “Kitob va zilgan “Yilning eng yaxshi doktori, professor, Ha-
m­ utolaa – jamiyat taraqqiyoti­ yosh olimi – 2021” Xalqaro midulla B­ oltaboyev ilmiy
ning strategik resursi” mavzusida forumi ham o‘tkazilishi belgilangan. tanlovida 14 ta mamlakat rahbarligida “XX asrn­ ing
Forumda Armaniston, Belarus Respublikasi, Ozarboyjon, Rossiya, ichida Filologiya yo‘na­ ikkinchi yarmi o‘zbek
Tojikiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston hamda Turkiya Respublikasi lishida birinchi o‘ringa l­oyiq navoiyshunosligi masa­
vakillari qatnashadi. ko‘rilib, oltin medal bilan lalari (To‘xtasin Jalolov
taqdirlandi. ilmiy merosi misolida)
O‘zbekiston Milliy kutubxonasining 150 yillik yubileyini nishon- mavzusida ilmiy izlanishlar
lash, “Axborot-kutubxona a’lochisi” ko‘krak nishoni bilan taqdirlash Fayzullo Yaxyoyev olib bormoqda.
ma’rosimi o‘tkazilishi belgilangan. 

Konferensiya onlayn va oflayn tarzida bo‘lib o‘tishi rejalashtirilgan.

O‘zbekistonlik o‘quvchilar ilk bor 21-Osiyo
fizika olimpiadasida ishtirok etadi

2021 yilning 17- yotgan mazkur Olim-
24 may kunlari Tay- piadada O‘zbekis­
v a n R e s ­p u b l i k a s i ton sharafini 8 nafar
tomonidan onlayn o­ ‘quvchi himoya qiladi.
tarzda o‘tkazilayotgan
21-Osiyo fizika olimpia­ Terma jamoa a’zolari
dasida O‘zbekiston xalqaro fizika olimpia-
terma jamoasi ilk bor dasiga saralashning
ishtirok etmoqda. 2-bosqichida eng
yuqori natijalarni qayd
25 ta davlatdan etgan iqtidorli o‘quvchi-
o‘quvchilar qatnasha- lardan shakllantirilgan.

Xorijda ta’lim olish uchun imkoniyat Massachusetsning Amxerst universiteti talabasi A.Avloniy
institutining birinchi chet ellik tadqiqotchisi bo‘ldi
Samarqand shahrida-
gi yoshlar markazida Institut so‘nggi 9 oy mo- ning Xalqaro baholash va
“Xalqaro oliy ta’lim – baynida qator xalqaro va ta’lim sifatini tadqiq qilish
so‘nggi qo‘ng‘iroq-2021” mahalliy tashkilotlar bilan ilmiy-tadqiqot bo‘limi faoliya-
xalqaro ta’lim ko‘rgaz­ turli loyihalar bo‘yicha ham- ti doirasidagi ilmiy tadqiqot
masi o‘tkazildi. korlikni yo‘lga qo‘ydi. Ilmiy muammolari yo‘nalishida
tadqiqot yo‘nalishlarida ham shu bo‘lim boshlig‘i siyosiy
Ko‘rgazma umum- xalqaro tajribalar o‘rganildi. fanlar nomzodi (PhD) Zabix-
ta’lim maktablari biti- Chet ellik tadqiqotchilar ham ulla Saipov rahbarligida olib
ruvchilariga o‘zlarini institut faoliyatiga qiziqish borishini belgiladi.
qiziqtirgan kasblarni tanlash, xorijda ta’lim olish bildirmoqda. Ana shunday
bo‘yicha mavjud imkoniyatlar haqida batafsil ma’lu- ilmiy izlanuvchilardan biri Tadqiqotchi institutda
mot berish maqsadida Yoshlar ishlari agentligi to- amerikalik Janett Von. ilmiy ish olib borish bi-
monidan o‘tkazilayotgan “Ta’lim marafoni” doirasida lan birgalikda, Amerikada
“MY FAIR” mas’uliyati cheklangan jamiyati va qator Ta’limda erkin tadqiqotchi tahsil olayotgan Massa-
hamkor tashkilotlar ko‘magida tashkil etildi. amerikalik Janett Vonning chusetsning Texnologiya
qiziqishlari va institutning instituti yo‘nalishlari hamda
Oliy ta’lim ostonasida turgan abituriyentlar va o‘z oldiga qo‘ygan vazifalari­ ilmiy ish olib borish tartibi va
ularning ota-onalari ishtirok etgan ko‘rgazmada dan kelib chiqib, unga tad- etikasi to‘g‘risida “Uzluksiz
xorijiy davlatlarning 20 dan ortiq nufuzli oliy o‘quv qiqot mavzusini tanlash va kasbiy ta’lim” LMS platfor-
yurtlari hamda mamlakatimizda faoliyat yuritayotgan olib borish tartibi to‘g‘risida masi uchun malaka oshirish
chet mamlakatlar oliy ta’lim muassasalarining filial- ma’lumotlar berildi. kurslarini yaratishda ham
lari ta’lim dasturlari, abituriyentlar uchun yaratilgan ko‘mak beradigan bo‘ldi.
sharoitlar, imkoniyatlari haqidagi ko‘rgazmalari bilan U o‘z ilmiy ishini institut-
ishtirok etishdi.
Dilshod IBODULLAYEV tayyorladi.

№ 08 (8)-son, 20.05.2021-y. Dunyo ta’lim yangiliklari Zamonaviy ustoz 3

Xitoy ta’lim texnologiyalarining Hozirda 33 ta davlatdagi
gigantlari Zuoyebang va maktablarda portugal tili
Yuanfudao yolg‘on reklama milliy o‘quv dasturi doirasida
tarqatganligi va marketing o‘qitilmoqda.
kompaniyalarini chalg‘itgani Portugaliyaning Tashqi ishlar
uchun har biri 2,5 million vaziri Augusto Santos Silva
yuan (388 ming 591 AQSh portugal tiliga bo‘lgan qiziqish,
dollari) miqdorida jarimaga ayniqsa, Senegal, Urugvay va Xitoyda
tortildi. Bu holat Pekinda o‘quv sezilarli darajada rivojlanganini
muassasalari ustidan nazoratni ta’kidladi.
kuchaytirishga sabab bo‘lmoqda.
Ma’lum qilinishicha, Yuanfudao
tomonidan o‘qituvchilarning ish
tajribasi soxtalashtirilgan.

Shu yilning mart oyida Yaman maktablariga qilingan

hujum tufayli taxminan 30 ming 600 nafar bola ta’lim

olish imkoniyatidan mahrum bo‘lgan. Bolalarni himoya

qilish tashkiloti tahliliga ko‘ra, mamlakatdagi ta’lim

inqirozi yanada kuchaymoqda.

Taizdagi maktablarga uyushtirilgan hujum

natijasida to‘rtta bola halok bo‘lgan. Bunday

hujumlar ushbu hududdagi bolalarning ta’limdan

yillar davomida ortda qolishiga sabab bo‘lishi Italiyada

mumkin. tadqiqotchilar

o‘quvchilarni

Leonardo Da Vinchi

kabi fikrlashga o‘rgatish

iqlim inqiroziga qarshi

kurashishda yordam

beradi, degan fikrda.

Kembrij universiteti

tadqiqotchilari Da Vinchining

badiiy amaliyoti doirasida

san’at va fanlarning uyg‘un

kombinatsiyasini bugungi ta’lim tizimida qo‘llash kerakligini

aytmoqda. Leonardo Da Vinchi iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashning

kaliti bo‘lishi mumkin.

Fransiya Ta’lim vaziri Jan-Mishel Blanquer Almatidagi
inklyuziv yozuv usulini juda murakkab universitetlardan birining
va savodxonlikni o‘rganishga to‘sqinlik litsenziyasi to‘xtatildi.
qilmoqda deb hisoblab, undan foydalanishni Qozog‘iston Respublikasi
rasman taqiqladi. Ta’lim va fan vazirligining
Ta’lim va fan sifatini
Blanquer o‘qituvchilarga yozilgan risolasida ta’minlash bo‘yicha qo‘mitasi
ham bu yozuv usuli tilni o‘rganishga va muassasada rejadan tashqari
o‘qishga to‘siq ekanligini bayon qilgan. tekshirish o‘tkazdi. Qo‘mita
universitet tomonidan ta’lim
sohasidagi qonun hujjatlari qo‘pol ravishda buzilgani, shuningdek,
talabalarining 97 foizining bilimi talabga javob bermasligi
aytilmoqda.
Qonunga ko‘ra, universitet talabalari boshqa oliy o‘quv yurtlariga
o‘tishi va o‘qishni davom ettirishi mumkin.
Noila SAHOBIDDIN qizi tayyorladi.

4 Zamonaviy ustoz Intervyu № 08 (8)-son, 20.05.2021-y.

DMAAVGRLAKAPTAIZTRIEDASMATNIZ

msu2ha0as2rs0oa-itsyiaidllaapraoignliaydetma’liiyma
imtakx’oimllinmobai‘2gotjmmky‘atlaoaOguae‘zfancmajgaibhnhlasarduuakiiql5iqirtribv.sraiqathoAyypixasi‘ilolbahlkflagdigaviessraitiiinshi.tumldcnmiilIdhrsoaamitiliaannyrii.thktsa-elibiatkohnnzfuarena,oltdbkatllnfnalaadaasiilrghr,dalqaaiifanaravbntrniirlaatr

Xo‘sh, bu yil abituriyentlarni nimalar
kutmoqda? Qanday o‘zgarishlar bo‘ldi? Shu
xususida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi
direktori Majid KARIMOV
bilan suhbatlashdik.

№ 08 (8)-son, 20.05.2021-y. Intervyu Zamonaviy ustoz 5

– Test sinovlarida qanday yangi- fikatlash 2020-yil 1-dekabrdan ona tili nologiyalari va kommunikatsiyalarini
liklar kutilmoqda? va adabiyot (o‘zbek tili va adabiyoti, rivojlantirish vazirligi va mahalliy ­ijroiya
rus tili va adabiyoti, qoraqalpoq tili va hokimiyati organlari bilan birgalikda
– 2021 – 2022-o‘quv yili uchun test adabiyoti) va matematika, 2021-yil o‘quvc­ hilarning bilimini baholash ja-
sinovlarida o‘zgarishlar bo‘ladi. Eng 1-fevraldan kimyo va biologiya fanlari rayonini raqamlashtirish va shaffofligini
muhim yangilik oliy va professional ta’lim bo‘yicha, 2022-2024-yillarda fizika, ta’minlash maqsadida barcha umum-
muassasalariga kirish test sinovlarida geografiya va tarix fanlari bo‘yicha joriy ta’lim muassasalarida “Elektron kundalik”
ishtirok etgan abituriyentlar uchun chek- etilishi ko‘zda tutilgan va bu amalga dasturi joriy etiladi.
lanmagan miqdorda ta’lim yo‘nalishlari oshirilmoqda.
bo‘yicha tanlovda ishtirok etish huquqi- Umumiy o‘rta, o‘rta maxsus ta’lim va
ni yaratishdir. Bunda abituriyent avval- Test sinovi natijasi bo‘yicha eng yuqori kasb-hunar maktablari bitiruvchilari­ning
gidek fanlar majmui mos keladigan 5 ta ballning kamida 60 foizini to‘plagan baholarini oliy ta’lim muassasalariga
yo‘nalishga emas, balki cheklanmagan shaxs­larga 3 yil muddatga sertifikat beri­ kirish imtihonlarida inobatga olish tar-
miqdorda ta’lim yo‘nalishlarini tanlashi ladi. Shuningdek, 2021 – 2022-o‘quv yili tibi 2021-yil 1-iyunga qadar Davlat test
mumkin. Tabiiyki, ularda o‘qishga kirish qabulidan boshlab, tegishli umumta’lim markazi tomonidan Ta’lim sifatini nazorat
imkoniyati keskin ortadi. fanlarini bilish darajasi to‘g‘risida davlat qilish davlat inspeksiyasi, Oliy va o‘rta
namunasidagi sertifikatga ega bo‘lgan maxsus ta’lim vazirligi hamda Xalq ta’limi
Shuningdek, oliy ta’lim muassasa­ abituriyentga sertifikatdagi o‘zlashtirish vazirligi bilan birgalikda ishlab chiqiladi
lari bakalavriatiga o‘qishga qabul qilish foiziga mos ravishda oliy ta’lim muassa- va Vazirlar Mahkamasiga kiritiladi.
bo‘yicha test sinovlari o‘tkaziladigan sasi bakalavriatiga o‘qishga qabul qilish
fanlar majmuasiga kiruvchi umumta’lim bo‘yicha test sinovlarida ushbu fandan – Bugun test sinovlarida shaffoflik
fanlaridan milliy sertifikat berish tizimi belgilangan maksimal ballga nisbatan qanchalik ta’minlanmoqda?
amaliyotga joriy qilindi. Demak, abituri- tabaqalashtirilgan ball beriladi.
yent umumta’lim fanlaridan milliy serti- – Bu jarayonga qanchalik zamonaviy
fikat olsa, o‘qishga kirishda bu hisobga – Ko‘pchilikni “maktablardagi texnologiyalarni joriy qilmang, toki in-
olinadi. bitiruv imtihonlarining natijalari ham son omili mavjud ekan, ularning nafi
OTMga kirishda hisobga olinarkan”, kutilgan darajada bo‘lmaydi. Aslida
Test sinovlarini o‘tkazuvchi yetakchi degan xabar qiziqtirib qo‘ydi. Chin- o‘sha zamonaviy, tezkor, sifatli texni-
markazlar bilan hamkorlik yo‘lga qo‘yila- dan ham hisobga olinadimi? Qanday ka va texnologiyalar inson miyasining
di. Ya’ni Davlat test markazi test top- qilib? mahsulidir. Axborot makoni, uni uzatish
shiriqlarini shakllantirishdan to tashkiliy texnologiyalari, shakli, usuli kengaygan,
ishlarni amalga oshirishga qadar bu kabi – 2020-yil 6-noyabrda O‘zbekiston zamonaviylashgan sari, axborot xavfsizli-
muassasalar bilan hamkorlik bo‘yicha Respublikasi Prezidentining PF-6108- gi ham shuncha dolzarblashib boravera-
qo‘shma loyihalar ishlab chiqishi, xalqaro sonli “O‘zbekistonning yangi taraqqiyot di. Davlat test markazi axborot xavfsizligi
ekspertlar ishtirokida treninglar o‘tkazi- davrida ta’lim-tarbiya va ilm-fan sohala- borasida tegishli idoralar bilan birgalikda
shi, eng maqbul usul va shakllarni joriy rini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risi- ish olib boradi va, aytish kerakki, bugungi
etishi mumkin. da”gi farmoni qabul qilindi. kunda axborot xavfsizligini ta’minlash
yuqori bosqichda.
Test sinovlarida ishtirok etadigan gu- 2020 – 2023-o‘quv yilidan boshlab
ruh nazoratchilarini tanlash va tayyor- umumiy o‘rta, o‘rta maxsus ta’lim muas- Bundan 8-10 yillar avval Davlat test
lash mexanizmlari takomillashtiriladi. sasalari va kasb-hunar maktablari biti- markazi xodimlarining soni juda kam
Buning uchun Davlat test markazining ruvchilarining shahodatnomasi (diplom bo‘lganligidan shartnoma asosida 45
rasmiy saytida alohida sahifa ochilib, ilovasi) ga majburiy 11 yillik ta’limning nafargacha mavsumiy ishchilar yollan-
nazoratchilar tanlovini yil mobaynida so‘nggi 6 yillik o‘rtacha baholar ko‘rsat- gan va ular 40-45 kun davomida markaz
amalga oshirish, onlayn tayyorlash va kichi kiritiladi va ushbu ko‘rsatkich oliy xodimlari bilan birga ishlagan. Hozirda
saralash ishlari yo‘lga qo‘yiladi. ta’lim tashkilotiga kirish imtihonlarida bunga ehtiyoj yo‘qoldi. Zamonaviy tex-
inobatga olinadi. nologiyalar qo‘llanilgan sari ishchi kuchi,
– Cheksiz yo‘nalishni tanlash demak, inson omili kamayib boraveradi.
uchun qanday talablar qo‘yiladi? 2022 – 2023-o‘quv yiliga qadar Xalq
ta’limi vazirligi tomonidan Axborot tex- NOILA tayyorladi.
– 2018-yilgacha abituriyentlar bor-
yo‘g‘i faqat bitta ta’lim yo‘nalishini tan-
lashi mumkin edi. 2019-yilda bu ko‘rsat-
kich 3 tani, 2020-yilga kelib 5 tani tashkil
etdi. Joriy yildan esa “cheksiz tanlov”
imkoni mavjud. Aslida bu abituriyentning
xohlagan ta’lim yo‘nalishini tanlashini
anglatmaydi. Unga ko‘ra, test sinovi top-
shiriladigan fanlarga, ularning ketma-ket-
ligidan qat’i nazar, bir xil ball beriladi va
u faqat test sinovi topshiriladigan fanlari
bir xil bo‘lgan ta’lim yo‘nalishlari doirasida
amal qiladi.

– Umumta’lim fanlaridan bilish da-
rajasini baholashning milliy test tizimi
joriy etilishi belgilandi. Jarayon qan-
day kechmoqda? Sertifikat egalari­
ga OTMga kirishda qo‘shimcha ball
qanday beriladi?

– Umumta’lim fanlari bo‘yicha serti-

6 Zamonaviy ustoz Dolzarb mavzu № 08 (8)-son, 20.05.2021-y.

O‘rta-maxsus professional ta’lim dasturi asosida malakali mutaxassislarni
tayyorlashga ixtisoslashgan texnikumlarda kamida 2-yil ta’lim beriladi.

PROFESSIONAL Ilgari kasb-hunar kollejlariga majburiy ta’limning
TA’LIM QANCHALIK bir qismi sifatida qaralgan va bepul o‘qitilgan.
“PROFESSIONAL”? Biroq maktablar 11 yillik o‘quv tizimiga o‘tgandan
so‘ng kasb-hunar kollejlarining faoliyati tubdan
isloh qilindi. Xalqaro standartlar asosida qayta
ko‘rib chiqish natijasida boshlang‘ich, o‘rta va
o‘rta maxsus kasb-hunar ta’limi dasturlari bo‘yicha
kadrlar tayyorlashga ixtisoslashgan kasb-hunar
maktabi, kolleji va texnikumlari tashkil qilindi. Yangi
professional ta’limga asos solindi. Xo‘sh, bu ta’lim
haqiqatdan professionalmi?

– Bitiruvchilarimizning ichki va tashqi mehnat bozorida o‘z o‘rnini topish
darajasi va bandligi bo‘yicha ko‘rsatkichlari havas qilgudek emasdi, – deydi
Kasb-hunar ta’limini o‘quv-metodik muvofiqlashtirish bosh boshqarmasi
boshlig‘i O‘tkirjon ALIJONOV. – Shu boisdan kasb-hunar kollejlari faoliyati
mantiqiy ko‘rib chiqildi va ulardagi yo‘nalishlarning hududlardagi mehnat
bozori talablariga mosligi tahlil qilindi. O‘tkazilgan tahlillar va xalqaro
ilg‘or tajribalar asosida YUNESKO tomonidan tasdiqlangan ta’limning
xalqaro standart tasniflagich (MSKO) darajalariga, milliy ta’lim tizimini
muvofiqlashtirishga ahamiyat qaratildi. Ilgari bizning kollejlar MSKOda
3-darajada turgan. Endilikda kasb-hunar maktablari 3-daraja, kollejlari
4-daraja, texnikumlari esa 5-daraja bo‘yicha kadrlar tayyorlaydi.

№ 08 (8)-son, 20.05.2021-y. Dolzarb mavzu 7Zamonaviy ustoz

2021 – 2022-o‘quv yilidan professional ta’lim muassasalariga o‘quvchilar kunduzgi ta’limdan
tashqari kechki, sirtqi va qo‘shma (dual) ta’lim bo‘yicha ham o‘qishga qabul qilinishi kutilmoqd­ a.

Farqi nimada? 2 yil
yetarlimi?
Kasb-hunar maktablari boshlang‘ich profes- 6 oydan 2 yilgacha davom yetadi. Muddat kasb
sional ta’lim dasturlari asosida faoliyat ko‘rsatishi yoki mutaxassislikning murakkabligiga bog‘liq. Kollej va texnikum-
belgilandi. Mazkur maktablar majburiy ta’limning Kollejlardagi tabaqalashtirilgan ta’lim dasturi larda mutaxassisligiga
tarkibiy qismi hisoblanadi. Bitiruvchilarda mehnat o‘quvc­ hilarning ortiqcha vaqtini olmaslikka xizmat qarab, yillik dars soati­
faoliyatini amalga oshirishi uchun zaruriy kasblar qiladi, shuningdek, tegishli ish beruvchilarning ning 50 – 70 foizigacha,
bo‘yicha ko‘nikma va layoqatlilikni shakllantirishga talablariga mos keladigan kadrlarni yetkazib maktablarda 40 – 50
mo‘ljallangan. O‘quvchi 9-sinfni tugatgach, m­ ajburiy berish imkonini beradi foizigacha amaliyot tash-
ta’limning qolgan ikki yilini shu yerda o‘qishi mum- kil qilinadi. Professional
kin. Asosiysi, bola umumta’lim fanlarini boshqa O‘rta-maxsus professional ta’lim dasturi ta’lim muassasalarida
tengdoshlari qatori o‘qiydi va hunarli bo‘ladi. asosida malakali mutaxassislarni tayyorlashga o‘quv amaliyoti kollej yoki
ixtisoslashgan texnikumlarda kamida 2 yil ta’lim maktabning o‘zida, ishlab
O‘rta professional ta’lim dasturi asosida beriladi. O‘quvchilar mutaxassislik egasi bo‘lib chiqarish amaliyoti esa
kadrlar tayyorlashga ixtisoslashgan kollejlarining chiqish bilan birgalikda oliy ta’limda beriladigan korxona yoki tashkilotga
har biri qaysidir vazirlik va idoralar tasarrufiga ayrim bilim va ko‘nikmalarni ham o‘zlashtirishi borib o‘tkaziladi. Har bir
kiritilgan. Unda kamida maktabning 11-sinfini mumkin. Ta’lim dasturlariga muvofiq texnikum biti- muassasada 5-7 ta kasb
tamomlagan, akademik litseyni bitirgan yoki ruvchilari kelgusida oliy ta’lim muassasalarin­ ing bo‘yicha o‘qitiladi va
kasb-hunar maktabini tugatgan o‘quvchilar tah- tegishli yo‘nalishiga suhbat asosida 2-kursdan yo‘nalish tanlashda mav-
sil olishi mumkin. O‘qish mutaxassisligiga qarab qabul qilinadi. jud moddiy-texnik ba‘za-
ga ahamiyat ­beriladi.
Darslik muammosi
P r o f e s s i o n a l t a ’ l i m o‘quvchilar umumta’lim fan- xo‘jaligi sohasiga gidroponika, O‘quvchi bor, amaliyot
muassas­ alarida qanday dars- laridan umumiy o‘rta ta’lim baliq yetishtirishning yangi xonasi yaxshi jihozlan-
liklar asosid­ a ta’lim berilmoq­ maktablardagi 10-11-sinfga texnologiyalari, tomchilatib gan ham deylik, ammo
da? Avvalgi kollej darsliklari mo‘ljallangan darsliklarni o‘qiy­ sug‘orish kabi ko‘plab yangi ikki yil ichida bir kasbni
va o‘qitish dasturlaridan hali di. Kasbiy fanlar bo‘yicha esa texnologiyalar kirib keldi. 4-5 qanchalik mukammal
ham foydalanilmoqdami? o‘qitish materiallari to‘plamlari, yil oldin yaratilgan va chop egallash mumkin. Bu bir
– Hozirda qo‘llanilayot- elektron resurslar, ta’lim muas- etilgan darslik bugungi kun ta- sohaning mutaxassisi
gan 432 ta ta’lim dasturining sasasida mavjud bo‘lgan va o‘z labiga javob bermasligi mum- bo‘lish uchun yetarlimi?
hammasi yangilandi, – dey- aktualligini yo‘qotmagan ayrim kin. Shuning uchun kasbiy fan Mutasaddin­ ing savolimiz-
di O‘tkirjon ­ALIJONOV. darsliklardan foydalanilmoq- dasturlarini doimiy ravishda ga bergan javobiga ko‘ra,
– Kasb-hunar maktablarida da. Masalan, birgina qishloq yangilab, boyitib borish zarur. agar ta’lim muhiti yaxshi
bo‘lsa va amaliyotga ye-
Ta’lim pulli Talab bormi? tarlicha e’tibor berilsa,
o‘quvchi ikki yilda o‘z kas-
Berilgan ma’lumotga ko‘ra, profes- Ko‘pchilik 11 yillik majburiy bepul ta’limdan bining ­mutaxassisi bo‘lib
sional ta’lim muassasalarida o‘qish narxi so‘ng kollejda tahsil olishdan ko‘ra universitetda yetishadi. Siz nima dey-
3 million 900 ming so‘mdan 4 million 200 o‘qishni afzal biladi. Umuman bugun professional siz? Farzandingizni qay-
ming so‘mgacha. Talabgorlar quyidagi ta’limga talab qay darajada? si ta’lim dasturi asosida
uch usulda o‘qishi mumkin. Birinchisi, o‘qitishni ma’qul ko‘rasiz?
davlat buyurtmasi asosida bo‘lib, o‘qish – O‘tgan yili professional ta’limning 1-kursiga Shu va shu kabi mulo-
davlat tomonidan moliyalashtiriladi. Ik- 200 mingdan ortiq yoshlar hujjat topshirdi, – deydi hazalar bo‘yicha taklif va
kinchisi, ish beruvchilarning mablag‘i suhbat­doshimiz. – Aholi zich yashaydigan shaharlar munosabatlaringizni kutib
hisobidan. Bunda tashkilot yoki korxona va hududlarda o‘qish istagidagi yoshlar ko‘pchilikni qolamiz.
o‘zi uchun kerakli yo‘nalishdagi kadrning tashkil etdi. Lekin chekka hududlardagi yoshlarni
kontraktini to‘lab beradi. Uchinchisi kasbga yo‘naltirishni tizimli tashkil etish kerak. To‘g‘ri Darvoqe, 2021 –
esa fuqarolarning o‘z mablag‘lari hiso- yo‘nalish berish, kasb yoki mutaxassislik egasi 2022-o‘quv yilidan profes-
bidan. Shuningdek, yetim, ota-onasi bo‘lgach nimalarga erisha olishini tushuntirish lozim. sional ta’lim muassasala-
qaramog‘idan mahrum bo‘lgan, ijti- Bugun yigit-­qizlar orasida kasb tanlashda cheklov riga o‘quvchilar kunduzgi
moiy himoyaga muhtoj oila farzandlari bo‘lmasa-da, ular tanlaydigan yo‘nalishlarda farq bor. ta’limdan tashqari kechki,
qo‘shimcha grant asosida o‘qishga qa- Masalan, qizlar hamshiralik, pedagoglik, tikuvchilik, sirtqi va qo‘shma (dual)
bul qilinadi. turizm sohasida faol. Yigitlar esa texnikaga ko‘proq ta’lim bo‘yicha ham
qiziqadi. Axborot texnologiyalari bo‘lsa barchani bir­ o‘qishga qabul qilinishi
Qabuldan so‘ng davlat test markazi dek o‘ziga tortadi. Qolaversa, kasblar bo‘yicha talab kutilmoq­da.
bilan birgalikda imtihon o‘tkaziladi va hududlar kesimiga ham bog‘liq. Jumladan, Buxoro va
eng yuqori ball olganlar davlat granti Samarqandda turizm sohasida ish ko‘pligi bois, shu Noilaxon AHADOVA
asosida ta’lim olish imkoniyatiga ega yo‘nalishda o‘qishni xohlovchilar talaygina. tayyorladi.
bo‘ladi.

8 Zamonaviy ustoz Pedagog minbari № 08 (8)-son, 20.05.2021-y.

O‘QUV MASHG‘ULOTLARINI
LOYIHALASH KERAK

Pedagoglar ayni paytda innovatsion
texnologiyalarni ta’lim-tarbiya jarayoniga kiritish
orqali o‘quv samaradorligi va sifatini oshirishni
ko‘zlamoqdalar. Buning uchun, avvalo, ta’lim-
tarbiya sohasida mehnat qilayotgan har bir kishi
pedagogikaning falsafiy jabhalaridan, ilm-fan
va texnika sohasidagi o‘zgarishlardan, yangi
paydo bo‘lgan dunyoqarash va ilmiy oqimlardan
xabardor bo‘lishlari shart.

Ikkinchidan, har bir pedagog yosh- nadi va jadval orqali ifodalanadi. ning xarakteridan kelib chiqib, o‘quv
larga ta’lim-tarbiya berish masalasi Shu orqali pedagogik texnologiya mashg‘ulotini amalga oshirishda foy-
bilan shug‘ullanar ekan, milliy g‘oyasi, tamoyillari asosida ta’lim-tarbiya dalaniladigan axborot texnologiya va
pedagogika nazariyasi va o‘qitishning mashg‘ulotlarini loyih­ alashning umumiy didaktik materiallar belgilanadi. Shu bilan
zamonaviy pedagogik texnologiyasi bilan jadvallari tuzilgan bo‘ladi. “Pedagogik texnologiya” tamoyillari aso-
qurollangan bo‘lishlari lozim. sida bitta o‘quv mashg‘ulotini loyihalash-
Bajariladigan ikkinchi vazifa – har ning xususiy jadvallarini tuzish vazifasi
Uchinchidan, nazariy jihatdan bir juft soatlik yoki 45 daqiqalik o‘quv bajarilgan bo‘ladi.
to‘la asoslangan zamonaviy pedagogik mashg‘ulotlarining, ya’ni “Mezo” modul­
texnologiyani bugungi kunda ta’lim larning xususiy jadvallarini tuzishdir. Bajariladigan uchinchi vazifa –
j­arayonida qo‘llash eng dolzarb masala­ Buning uchun, avvalo, bir juft soatlik ushbu o‘quv mashg‘ulotining loyihalash
ga aylanganligini his qilish kerak. o‘quv mashg‘uloti “Mezo” modulni olib, xususiy jadvallarida ko‘rsatilgan tar-
ichidan bir nechta “Mikro”, ya’ni kichik tib bo‘yicha o‘quv jarayonini amalga
Navbatdagi vazifa milliy pedagogik modullar ajratiladi va ularning maqsad- ­oshirishning ssenariysini yozish. Unda
texnologiyani ta’lim-tarbiya jarayoniga lari hamda ularga ajratilgan vaqt belgi- har bir “Mezo” modulda beriladigan
tatbiq etish yo‘lida o‘quv fanlarning bar- lanadi. “Mikro” modullarni ajratishda, bilimlar birma-bir ifodalanib, ularni ta’lim
cha turdagi mashg‘ulotlarini loyihalash­ pedagogning shu o‘quv mashg‘ulotining oluvchilarga yetkazishda qo‘llaniladigan
tirishdir. Ta’lim-tarbiya jarayoniga peda­ har bir bo‘lagi oldida qo‘ygan maqsadi dars tipi, pedagogik uslublar, axborot-tex-
gogik texnologiyani qo‘llash uchun, va undagi fikrlarning tugallanganligidan nologiya va didaktik materiallarning
albatta, o‘quv mashg‘ulotlarining loyi­ kelib chiqiladi; qo‘llanish joylari ko‘rsatiladi.
halarini tuzib chiqish zarur.
Ikkinchidan, har bir juft soatlik Ushbu algoritmga asoslanib, “Peda-
Bajariladigan birinchi vazifa – o‘quv mashg‘ulotidagi “Mikro” modullar gogik texnologiya” tamoyillariga tayan-
o‘quv predmetini yaxlitlikda ko‘rib, uni orqali beriladigan bilimlar tizimi ichidan gan holda, istalgan ta’lim-tarbiya o‘quv
“Mego” (o‘ta katta) modul deb anglab, tayanch tushunchalari ajratilib, ular aso- mashg‘ulotning loyihasini tuzsa bo‘ladi.
bu modul yakunida kutiladigan maqsad sida talabalarning bilim va ko‘nikmalarini
aniqlanadi va jadval shakliga keltirila- baholash uchun nazorat savollari tuzi- Ta’lim muassasalaridagi mas’ullar
di. Ushbu maqsad mazkur o‘quv pred- ladi va baholashning tur va mezonlari pedagogik texnologiyani ommalashtirish-
meti uchun belgilangan davlat stand- aniqlab olinadi; ga o‘z hissalarini qo‘shgan taqdirdagina
arti talabig­ a mos kelishi shart. So‘ng ta’lim-tarbiya sohasi yanada taraqqiy
“Mego” m­ odul ichidagi bilimlarning Uchinchidan, o‘quv mashg‘uloti­ etadi.
hajmi, mantiqiy bog‘liqligi va fikrning ning har bir “Mikro” modulida qo‘llaniladi-
tugallanganligidan kelib chiqib, undagi gan mashg‘ulotning turi va tipi belgilab Mamarajab TOJIYEV,
o‘quv materiali “Makro”ga, ya’ni katta olinadi; Oliy ta’limni rivojlantirish
modullarga ajratiladi va ularning ma-
qsadlari ham belgila­nib, jadval shakli- To‘rtinchidan, har bir “Mikro” tadqiqotlari va ilg‘or
da ifodalanadi. Har bir “Makro” modul modul­da ishlatiladigan pedagogik uslu- texnologiyalarni tatbiq etish
ichidan mantiqan bog‘liq bo‘lgan, bir juft blar aniqlanadi. Shunda interfaol usullar
soatda yoki (umumta’lim maktabi bo‘lsa) bu yerda uslub, ya’ni ruschadagi “peda- markazi bo‘lim boshlig‘i,
45 daqiqada talabalar ongiga yetkazilishi gogik priyom” vazifasini bajaradi; pedagogika fanlari doktori.
lozim bo‘lgan bilimlar maj­mui ajratiladi
va ularga “Mezo” – o‘rta modul deb nom Beshinchidan, muayyan o‘quv
beriladi. Ularning ham maqsadlari aniqla- muassasasida mavjud axborot-kommu-
nikatsiya texnologiyalaridan hamda har
bir mikro moduldagi o‘quv mashg‘uloti­

№ 08 (8)-son, 20.05.2021-y. O‘qituvchi yon daftaridan Zamonaviy ustoz 9

Hech kim farzandim yomon bo‘lsin,
demaydi. Aksincha, hayot yo‘llarida
bolasining yiqilmasligini istaydi!
Kelajakda “katta odam” bo‘lishini orzu
qiladi. Ammo buning uchun yaxshi
niyatning o‘zi yetarli emas... Har holda,
xavotir qilishimizga sabablar ko‘p.

JKBAIETMROISBBHINTIDUG,RN…I ancha barvaqt ulg‘aytirib
qo‘ymoqda. Vaholanki, ular
Maktablarda-ku imkon qadar nazorat o‘rnatilyapti. hali bunga mutlaqo tayyor
Bolalarning darsga telefon olib kelishi maxsus emas! Oqibati esa o‘zingiz-
nizom bilan taqiqlangan. Bunday holatlar ga yaxshi ma’lum...
yuz berganda, tegishli choralar ham ko‘rilmoqda. Ammo
maktabdan tashqarida-chi? Bu savol bir pedagog sifatida Bolalar ta’lim-tarbiyasida
meni ham tashvishga soladi. Chunki muallim o‘quvchilar bir zum bo‘lsa-da befarqlik-
uchun ota-onaday gap. Hatto mas’uliyati ulardan o‘n karra ka yo‘l qo‘yib bo‘lmaydi. Aks
ortiq. Shu sababli shogirdlarim darsdan so‘ng nimalar holda, bu e’tiborsizlik yillar
haqida gaplashishlariga, nima ish bilan shug‘ullanishlariga davomida ulkanlashib, ke-
qiziqaman. chirilmas xatoga aylanadi.

Hozir zamon shiddatli. oldinroq aytmaganding?”, yaqindagina bitirgan maktab Shunday ekan, “Mening
Kechagi kunni bugun bilan “Zuhra, menga telegramdan bolalarining mobil telefonga farzandim unchalikka bor-
taqqoslab bo‘lmaydi. Lekin bitta bola yozyapti, keyin bil- mukkasidan ketishi oqibatida mas” yoki “Shogirdl­arim
nega bolajonlarning dars sam, 5-sinfda o‘qir ekan…”, darslarga qiziqishi pasa­yib bunday ish qilmaydi”,
tugagach, olgan bahol- “Gruppada kechagi o‘yinni ketishi, avvalo, bolani tal- “O‘g‘limga ishonaman”,
arini bir-biriga maqtanib, muhokama qildik, nega sen taytirib qo‘ygan har bir ota- “Qizimdan ko‘nglim to‘q”
o‘qiyotgan kitoblari, ulard- yozmading?” deyishdan onani, yaqin qarindoshni qabilida xotirjamlikka berilish
agi qahramonlar haqida o‘zgasiga yaramay qoldi? hamda muallimni jiddiy yaramaydi. Hali oq-u qora-
to‘lqinlanib gapirib berishlari mushohadaga, mulohazaga ni tanimaydigan jigarban-
kamyob hodisaga aylandi. O‘tkazilgan tadqiqotlarga chorlashi, ularda mas’uliyat dimizni o‘zimizdan emas,
Nega bugun ular “Jam- ko‘ra, o‘quvchilar balog‘at hissini uyg‘otishi kerak. telefondan uzoqlashtirsak,
shid, telefoningdagi o‘yinni yoshiga yaqinlashgani sari, ularning baxt-u kamolini
o‘tkazib ber…”, “Shavkat, ularning xulqida salbiy to- Chuqurroq o‘ylab ko‘rilsa, ko‘ramiz, albatta.
kecha telegram ochdim, monga o‘zgarish kuzatili- ayni shu matoh bolalikning
zo‘r narsa ekan-a, nimaga shi ehtimoli yuqori bo‘ladi. shirin damlariga raxna solib Nigora ABSALAMOVA,
Ammo boshlang‘ich sinfni qo‘yayotir. O‘g‘il-qizlarimizni Samarqand shahridagi
24-umumta’lim

maktabining matematika
fani o‘qituvchisi.

10 Zamonaviy ustoz Ota-onalar maktabi № 08 (8)-son, 20.05.2021-y.

PSIXOLOG“MAKKOLTLAEJBLAVRDAA ishlash, suhbatlashish kerak.
Аsosiysi, masalani tashqa-
SHTATINI KO‘PAYTIRISH ZARUR”
ridan emas, ichkaridan turib
Bugun yoshlar orasida o‘z joniga qasd hal qilish lozim. Eng avvalo, uni
qilishga moyillik ortib bormoqda. ruhiyat­ini yemirayotgan xayol-
Tabiiyki, bu kabi holatga duch kelgan lardan qutqarishimiz kerak. No-
ota-ona unga sabab qidiradi. “Farzandimga sog‘lom g‘oya nima ekanini an-
yaxshi qaragan edim-ku, qayerda xato qildim?”, glashiga turtki bo‘lsakkina, u o‘zini
deya o‘zini o‘zi ayblaydi. Sababni esa shu fikrga ichkaridan turib taftish qila oladi.
kelishning o‘zidan bilish mumkin. Odamlarning gapi, g‘iybat qilishi
natijasida qanchadan-­qancha
Ota-onalar farzandini moddiy jihat- sifatida, xayolda bo‘ladi. Yuzaga chiqma- yigit-q­ izlar o‘z joniga qasd qil­
dan taʼminlash haqida ko‘proq o‘ylay- gani bois buni ko‘pchilik bilmaydi. Аmmo moqda. Gap-so‘zni ko‘tara olmay,
di. Аmmo ularning ichki dunyosi, xo- “Аrt terapiyasi” orqali ichki moyillikni nomusga chidolmasdan shunday
hish-istagi bilan o‘rtoqlashmaydi. O‘rtada aniqlash mumkin. Bunda bolaning oldi­ og‘ir va ayanchli ishga qo‘l urgan-
do‘stona munosabat, o‘zaro sirdoshlik, ga turli xil rasmlar qo‘yiladi va ulardan lar ozmi?
maslakdoshlik bo‘lmaydi va bu bolani birortasini tanlashi aytiladi. Ichki moyilligi
ko‘chadan do‘st axtarishga undaydi. bor kishilar o‘lik yoki o‘limni aks ettiruv­ Demak, muammoning asl sa-
chi hayvon, multfilm qahramoni yoki babi ham, yechimi ham o‘zimiz-
Boladagi suiqasdga moyillikning odam rasmini tanlaydi. da. Oila va jamiyatning taʼsiri
asosiy sababi eʼtiborsizlikdir. Ota-ona
bolaga mehrni yetarlicha bera olmaydi. Yechim nimada? suiqasdlarning ko‘payishiga
Mehr berish uni erkalatish emas, aksin- ham, kamayishiga ham turt-
cha, suhbatlashish, qilgan va qilmoq- Bu, avvalo, ota-onaga, oilaviy ki bo‘ladi. Qaysi tomondan
chi bo‘lgan ishlari haqida gaplashish, muhitga bog‘liq. Bolalikda berilgan
qo‘llab-quvvatlash va maqtashdir. Bola­ eʼtibor va mehrning kamligi kelajakda yondashish esa o‘zimizga
ning kamchilik va xatolarini yuziga sol- qaysidir vaziyat sabab yuzaga chiqa- bog‘liq.
maslik kerak. Qilayotgan ishi noto‘g‘rili­ di. Bolaga 3 yoshgacha ko‘p mehr Dilnoza
gini xotirjamlik bilan tushuntirish va to‘g‘ri beriladi va bu uning ongida, qalbi- MIRHАMIDOVА,
yo‘lni ko‘rsatish lozim. Baʼzi insonlarda da bir umrga qoladi. Shu sababli psixolog-
ruhiy immunitet past bo‘ladi. Oddiygina ota-onalar farzandiga bolaligidan konsultant.
narsa yoki voqea ham ularni suiqasdga ko‘proq eʼtibor qaratishi zarur.
undaydi. Ish va pul topishga berilib ket-
masdan, vaqt ajratib u bilan
Moyillikni qanday samimiy va do‘stona mu-
bilish mumkin? nosabat o‘rnatish lozim.
Qolaversa, maktab va
O‘z joniga qasd qilishga moyillik ichki kollejlarda psixolog
va tashqi ko‘rinishda bo‘ladi. Tashqisini shtatini ko‘paytirish
bilish oson, boisi bunda inson suiqasdga zarur. Bolalar bi-
urinib ko‘radi. Bunday insonlarni darhol lan ko‘proq
mutaxassisga olib borish lozim. Ichki
moyillik esa urinib ko‘rilmagan, faqat fikr

№ 08 (8)-son, 20.05.2021-y. Darsdan so‘ng 11Zamonaviy ustoz

ABDULLA QODIRIY
NOMIDAGI IJOD
MAKTABIDA

Hozirda 114 ta o‘quvchi tahsil
olayotgan Abdulla Qodiriy ijod
maktabida, odatda, darslar soat 14:30
da yakunlanadi. Lekin maktabga
kechroq yo‘lingiz tushib borsangiz,
o‘quvchilarning hamon bino ichida
yurganligiga ko‘zingiz tushishi
mumkin. Ular boshqa bolalar kabi
darslar tugagandan so‘ng uylariga
oshiqishmaydi. Aksincha, ba’zilar
kun davomida olgan bilimlarini
mustahkamlash, ba’zilari esa o‘z
xobbilari bilan shug‘ullanish uchun
maktab binosida vaqt o‘tkazishadi.
Qisqa qilib aytganda, maktab
o‘quvchilarining deyarli barchasi turli
xil to‘garaklarda qatnashishadi.

“Men ona tili, adabiyot, o‘zimiz istagan rasmni chizamiz”, to‘garagida biz fanga iqtidori bo‘lgan
tarix hamda rasm chizish kabi – deydi maktab o‘quvchilaridan biri bolalar bilan ishlaymiz.
o‘zimni qiziqtirgan fanlardan yoki Marg‘uba YUSUPOVA.
kamchiliklarim bo‘lgan fanlardan Men rahbarlik qilayotgan
to‘garaklarga qatnashaman. Darsdan Esonali JIYANBEKOV, “Xorazmiy to‘garakda asosan, 6-7-sinf
so‘ng bo‘sh vaqtimiz qolmaydi”, avlodlari” to‘garagi rahbari: bolalari nisbatan ko‘proq. Xursand
– deydi 6-sinf o‘quvchisi Mohinur bo‘ladigan tarafi shundaki,
XURRAMOVA. – Maktabimiz adabiyotga o‘quvchilar to‘garaklarga o‘z
ixtisoslashganligiga qaramasdan xohishlari bilan qatnashishadi.
Abdulla Qodiriy nomidagi ijod o‘quvchilarimiz orasida aniq Ushbu fandan oqsoqligi bo‘lgan
maktabida fanlar kesimida tashkil fanlarga qiziquvchilar bisyor. Bizning bolalar ham to‘garagimizga kelishadi.
etilgan “Yosh ixtirochilar”, “В мире to‘garagimizning oddiy matematika To‘garaklarni o‘tish metodini
русской поэзии”, “O‘lkashunoslar”, to‘garagidan farqi bu yerda aksar hollarda o‘qituvchining o‘zi
“Xorazmiy avlodlari”, “Sohibqiron darsdan so‘ng bo‘sh o‘zlashtiruvchi tayyorlaydi. Darslarga qiziqtirish
vorislari”, “Yosh tilshunoslar”, “Happy bolalar bilan shug‘ullaniladi. Oddiy uchun mental arifmetika, tezkor
English club”, “Kitobxonlik zavqi”, matematika to‘garagida esa ommaviy hisoblash, og‘zaki hisoblash
“Adabiyotshunoslar”, “Abdulla Qodiriy ishlanadi. “Xorazmiy avlodlari” amallarini ko‘proq o‘rgatamiz.
izdoshlari”, “Younf translators”, “Yosh
rassomlar”, “SCRATCH”, “Yosh Olgan ma’lumotlarimizga ko‘ra,
akademiklar”, “Amateur writers” har bir to‘garakda 15 nafardan 30
hamda “Notiqlik san’ati” kabi turli xil nafargacha bo‘lgan o‘quvchilar
to‘garaklar faoliyat yuritmoqda. ishtirok etar ekan. O‘tiladigan barcha
to‘garaklar bepul qilib belgilangani
“Meni ko‘proq matematika ham Abdulla Qodiriy ijod maktabi
va fizika fanlari qiziqtiradi. bolalarining darsdan keyin bekor
Shuning uchun ushbu fanlarning qolib ketmasligini ta’minlaydi.
to‘garaklariga qatnashaman.
Bundan tashqari, “Yosh rassomlar” Dilrabo TOLIBOVA tayyorladi.
to‘garagiga ham boraman.
Unda bolalar bilan birgalikda
fantaziyamizga tayangan holda

12 Zamonaviy ustoz O‘quvchi salomatligi № 08 (8)-son, 20.05.2021-y.

Teri kasalliklari odamlar HUSNBUZARLAR
orasida eng ko‘p HUSNIMNI BUZMASIN,
uchraydigan kasalliklardan DESANGIZ…
bo‘lib, uni davolash
kishidan birmuncha sabr- Tug‘ma dog‘larni jarrohlik amaliyoti
matonatni talab qiladi. orqali davolash
O‘quvchilar uchun esa bu
ikki marta qiyin jarayon Barchamizga ma’lumki, ba’zilarda tug‘ma dog‘lar bo‘ladi. Bola o‘zini taniy
bo‘lishi mumkin. boshlagach, ayniqsa, maktab davrida ulardan uyala boshlaydi. Tug‘ma dog‘lar
bola tug‘ilganida kichikroq bo‘lib, bola ulg‘aygan sari kattalashib boradi. Ularni
Teri kasalliklarining zamonaviy lazer operatsiyasi orqali yo‘qotish imkoni bor. Bu tug‘ma dog‘larn­ ing
kelib chiqishi aksariyati xollardan iborat bo‘lib, ularga tegmaslikni tavsiya qilamiz.

Teri kasalliklarining turi juda ko‘p Husnbuzarlarni asoratsiz davolash
bo‘lib, nasldan-naslga o‘tadiganlari
ham bo‘ladi. Faqat aniq otadan bolaga Husnbuzar kasalligi asosan, tologik va fizioterapevtik muolaja
yoki onadan bolaga o‘tadi degan isbot o‘smir yoshdagi bolalarda uchray­ va dori-darmonlar shifokor nazorati
yo‘q. Masalan, bolaning bobosida teri di. U teri osti yog‘ bezlari faoliyati ostida qabul qilinishi lozim bo‘ladi.
kasalligi bo‘ladigan bo‘lsa, nabirasida va oshqozon-ichak faoliyati buzilishi Yuz sohasida husnbuzardan keyin
yoki evarasida shu xastalik kuzatilishi natijasida yuzaga keladigan kasallik. qoladigan nuqsonlar ko‘pincha qo‘l
mumkin. Naslida teri kasalliklari bo‘lgan Albatta, uni ham asoratsiz davo- bilan tegish va dermatolog-shifokor
organizmda o‘sha kasallikka moyillik lasa bo‘ladi. Bunda parhez qilish, tavsiyasisiz har xil malham va
boshqa insonlarga nisbatan yuqori yuz sohasida chiqqan toshmalarga dori-darmonlar surtish natijasida
bo‘ladi. O‘quvchilar orasida kontagioz qo‘l bilan tegmaslik kerak. Kosme- paydo bo‘ladi.
mollyusk va teri zamburug‘ kasalliklar
ko‘p uchrab turadi. Bunga, asosan, Teri kasalliklarini xalq tabobati
gigiye­na qoidalariga rioya qilmaslik orqali davolash
sabab bo‘ladi.

Teri kasalliklarini davolashda xalq tabobatidan
qo‘shimcha davo sifatida foydalaniladi. Masalan,
qizilmiya ildizida fitovanna va kremniyli fitovanna

hamda malhamlar ishlatiladi. Ular psoriaz, ekzema,
atopik dermatit va yana bir qancha kasalliklarda
qo‘llaniladi.

Quyosh urganda…

Yoz fasli boshlanishi bilan bolalar va kattalar
orasida oftobdan kuyish holatlari kuzatiladi. Shu

o‘rinda nima uchun hammada ham kuyish ku-
zatilmaydi, degan savol tug‘iladi. Chunki har
bir insonning quyosh nurlarini sezuvchanligi

turlicha bo‘ladi. Quyoshdan kuymaslik uchun
quyosh nuridan saqlovchi har xil losyon va krem-
lardan foydalanish zarur. Oftob ursa, bu tanaga bir
necha kun og‘riq beradi. Teri rangi odatdagi rangidan
och pushti rangga kiradi. Achishish va og‘riq bezovta
qilsa, o‘sha joyga muzli kompress yoki nam sochiq
bosiladi, yallig‘lanishga qarshi malhamlar ishlatiladi. Bu teri holatining
tezroq tiklanishiga yordam beradi.

Anvar TOSHEV,
Dermatovenerologiya va kosmetologiya ilmiy-amaliy

tibbiyot markazi davlat muassasasi ilmiy xodimi.

№ 08 (8)-son, 20.05.2021-y. Maorif tarixi 13Zamonaviy ustoz

RUXSATSIZ MAKTAB
OCHGANLARNI
O‘QITUVCHILIKDAN ABADIY
MAHRUM ETGAN“FARMOYISH”

Munavvarqori Toshkentda ochgan “usuli savtiya” maktablarida
o‘zi tuzgan o‘quv dasturlari asosida jamoat oldida ochiq imtihonlar
tashkil qilgan. Imtihonlarga o‘quvchilarning ota-onalaridan tortib,
shariat-din peshvolarigacha, hatto o‘lkada katta eʼtibor qozongan
olim-u shoirlarni, maʼrifatli boylarni ham taklif qilgan. Mana uning
Namanganga – Is’hoqxon to‘ra Ibratga yo‘llagan “Daʼvatnoma”si:

“Hurmatlu Is’hoqxon hoji janoblarina!
1907-yil may oyindan eʼtiboran Toshkentda Tarnovboshi mahal-
lasinda “Xoniya” maktabinda talabalarni yillik imtihoni boshlanur.
Siz hurmatludan rijo qilurmizki, tavobingizda bo‘lgon usuli jadidiya
maktablari mudirlari ila imtihon majlislarina tashrif qilsangiz, muallim
va shogirdlar Sizdan mamnun bo‘lur edilar.

Muhibingiz Munavvarqori, 15-mart 1907-yil”.

Bunday imtihonlar “usuli “Usuli jadid” maktablarini butun- chop etilgan kitoblargina o‘qitiladi.
jadid” maktablarining o‘lka Maʼmuriy politsiya idoralarida
lay yopib qo‘yish yoki taqiqlashdan
bo‘ylab keng tarqalishiga ishlovchi masʼul shaxslar zimma-
olib keldi. Yangi “usuli gubernatorlik maʼmuriyati qo‘rqardi, siga barcha mahalliy musulmon
jadid” maktablari soni maktablarini aniq ro‘yxatga olib
chunki bu ish bunday maktablarni borish va ro‘yxatdan o‘tmagan
mahalliy maktabdorlar, hur maktablarning faoliyat ko‘rsatishi-
fikrli ziyolilar saʼy-harakati yashirin ravishda tashkil q­ ilishga, ga yo‘l qo‘ymaslik vazifasi yukla-
hisobiga ancha ortdi. Bu hol tiladi. Maxsus ruxsatsiz maktab
mustamlakachilarni ancha ayniqsa, mahalliy xalqning qattiq ochgan shaxslar esa maktab
­ochish va o‘qituvchilik ishidan
tashvishga soldi. Farg‘ona norozilik harakatiga olib kelardi. abadiy mahrum etiladi.
viloyati xalq o‘quv yurtlari
Ko‘plab yoshlarning chet elga, Mahalliy maktablardagi o­ ‘qitish
inspektori (nazoratchisi) ishlari va ularda joriy etilgan tar-
O.Egorov 1909-yilda birinchi navbatda, Turkiya­ga borib tib-qoidalarga rioya etilishi us-
tidan nazorat qilib turish mahalliy
Turkiston o‘lkasidagi rus- o‘qishiga yo‘l ochilardi. maʼmurlarga hamda maktab no-
tuzem maktablarining zirlariga yuklatiladi.
ahvoliga bag‘ishlangan Mahalliy pedagoglarning
“usuli savtiya” maktablarini qat- Farmoyishning hamma mod-
maxsus kengashda kuyunib tiq nazorat ostiga olish maqsa- dasi mahalliy millat farzandlari
shunday degan: “Yaqin dida 1909-yilda Turkiston okru- uchun ochiladigan maktablarga
gi qoshida maxsus komissiya katta to‘siq vazifasini bajaradi.
kelajakda yangi metoddagi tomonidan “Farmoyish” ishlab Uchinchi moddadagi taʼkidga
mahalliy maktablarning chiqildi. U shunday masalalarni ko‘ra, Rossiya­dan kelgan tatarlar
keng yoyilishi va ularga o‘z ichiga olgan edi: tomonidan ochilgan va ochilayot-
nisbatan mahalliy aholi gan “usuli jadid” maktablarining
eʼtiborining keskin ortib  mahalliy maktablar chor faoliyati to‘xtatildi.
borishi bilan rus-tuzem maʼmuriyatining maxsus ruxsat-
nomasi bilan ochiladi; Ergash YUSUPOV,
maktablari batamom xarob dotsent,
bo‘ladi”.  mahalliy maktablarni ochish
va unda o‘qitish siyosiy jihatdan E. TOJIMIRZАYEV,
to‘la ishonchli bo‘lgan Rossiya katta o‘qituvchi.
fuqarolarigagina ruxsat etiladi;

 mahalliy maktab qaysi millat
bolalari uchun ochiladigan bo‘lsa,
uning o‘qituvchilari ham o‘sha mil-
latga mansub bo‘lishi shart;

 mahalliy maktablarda faqat
Rossiya senzurasi ruxsati bilan

14 Zamonaviy ustoz Maktab psixologi № 08 (8)-son, 20.05.2021-y.

BOLALAR Virtual reallik. Ota-onaning samimiy
NIMA UCHUN munosabatlaridan, mehridan mahrum
QO‘RQISHADI? bo‘lgan bolalarda yolg‘izlik hissi pay-
do bo‘ladi. Bu esa o‘z-o‘zidan bolaning
Qo‘rquv – mavjud bo‘lgan tahlikadagi ruhan qiynalishiga, tarbiyasi butunlay
ta’sirlanish bo‘lib, normal holat hisoblanadi. o‘zgarib ketishiga sabab bo‘ladi.
Bu holat o‘z jonini saqlashga intilish sababli
instinktiv ravishda yuzaga keladi. Bunday qo‘rquvlarni yengishda
Bolalardagi qo‘rquv esa kattalardan ota-onaning hissasi juda katta. Eng
olingan ma’lumotlarga asoslangan asosiyi, bolalarga beparvo bo‘lmas-
bo‘lib, keng tasavvur mahsulidir. lik kerak. Bu bo‘yicha psixologlar
Xo‘sh, bu tasavvurga javoban kattalar ota-onalarga quyidagi maslahatlarni
o‘zlarini qanday tutishlari kerak? Bu beradilar:
holatda bolaga qanday yordam ko‘rsatish
maqsadga muvofiq? ● qanday bo‘lishidan qat’i nazar
qo‘rquvlarga jiddiy qarash;
Bolaga munosabatingizni
o‘zgartiring ● aniq bir qo‘rquvga urg‘u bermagan
holda bolani nimadan qo‘rqishiga
Bola o‘z qo‘rquvlari haqida gapirganida ota-­ aniqlik kiritib olish;
onalar nima qiladilar? “Qo‘rqma”, “Nimadan qo‘rqa-
san?”, “Qo‘rqadigan hech narsa yo‘q-ku”, “Ukoldan ● qo‘rqoqlik qilgan vaqtida bo-
ham qo‘rqadimi?” kabi noto‘g‘ri gaplari bilan kat- lani urishmaslik va jazolamaslik;
talar ularning his-tuyg‘ulari o‘zlari uchun qadrsiz
ekanini namoyon etishadi. Oqibatda bola qo‘rquv­ ● bolaning yonida siz bor ekansiz,
lari bilan yolg‘iz qoladi. Shuni esdan chiqarmaslik demak, u kuchli himoya ostida ekanini
kerakki, bola ko‘pincha sodir bo‘lgan voqeadan unga uqtirish;
emas, kattalarning qo‘pol munosabatidan, bee’ti-
borligidan baqir-chaqirlaridan qo‘rqadi. ● qo‘rquvni yengishdagi o‘z shaxsiy
tajribasini bolaga gapirib berish;
Boladagi
qo‘rquvlarning ● qo‘rquvga o‘rganib qolishiga yo‘l
qo‘ymaslik;
sabablari
● qorong‘ilikdan qo‘rqsa, uni
Qo‘rquvning bir necha sabablari bor bo‘lib, ulardan qorong‘i xonada yolg‘iz qoldirmaslik;
biri – shaxsiy tajriba. Bu qo‘rquvning eng katta sababi
hisoblanib, bola boshidan kechirgan biron real voqeaga ● bolani biron mashg‘ulot yoki
asoslanadi. Masalan, kuchuk tishlab olgani, liftda yoki o‘yin bilan mashg‘ul qilish.
qorong‘i xonada yolg‘iz qolib ketgani kabi holatlar.
Ota-onaning bola oldidagi asosiy
Bolalarcha xayol qilish. Bolalarda tasavvur, xayol vazifasi, qo‘rquvni yengishiga yor-
juda keng rivojlangan bo‘ladi. Kattalarning: “Katta dam berish bo‘ladi. Bola qo‘rquvni
ko‘ppak kelib tishlab oladi”, “Anavi do‘xtir opa ukol mustaqil ravishda yengib o‘tishi
qilib qo‘yadi”, “Yalmog‘iz kampirni chaqiraymi?” kabi ­kerak, buning uchun esa ota-ona
bolaning qalbiga qo‘rquv soluvchi gaplari ham ularning bolaga mehr-muhabbat berishi
tasavvurlarini yanada kengaytiradi. zarur.

Oilaviy mojarolar. Ota-ona o‘rtasidagi kelish- Hulkar USMONOVA,
movchiliklar, janjallar, do‘q-po‘pisalar, boshqa oila a’zola- O‘quvchilarni kasb-hunarga
rining bir-birlarini quvvatlamay, bosim o‘tkazishi kabi
salbiy holatlar bolalarda qo‘rquvning chuqur ildiz otishiga yo‘naltirish va psixologik-
sabab bo‘ladi. pedagogik Respublika tashxis

O‘zaro bog‘liqlikning his etilmasligi. Agar bola markazi direktor o‘rinbosari,
ota-onasi katta suyanchiq ekanini va uni har qanday Psixologiya fanlari nomzodi.
holatda himoya qila olishiga ishonch hosil qilmasa, unda
atrofidagilarga nisbatan ishonch yo‘qoladi.

№ 08 (8)-son, 20.05.2021-y. Metod-ko‘mak 15Zamonaviy ustoz

Informatikadan

SINFDAN
TASHQARI ISHLAR

Maktab tajribasida informatika
fanida sinfdan tashqari ishlarning
quyidagi turlarini uchratish mumkin:
viktorina, tanlov, olimpiada, fanga tegishli
devoriy gazetalar, to‘garak va boshqalar.
Quyida informatika fanining sinfdan tashqari
mashg‘ulot shakllari haqida to‘xtalamiz.

Viktorinalar ma’lum mavzu, fanga bo‘lgan qiziqishini oshirish, To‘garaklarga bolalarni jalb etish
bo‘lim yoki umuman informatikaga ularni informatika to‘garaklariga boshqa fanlarga nisbatan informati-
doir masalalar bo‘yicha savol-javob ko‘proq jalb qilish maqsadida o‘tka- ka fanida osonroq kechadi. Buning
tarzida tashkil etilib, ko‘p vaqt va ziladi. Bunday tadbirlarni bir sinf yoki asosiy sabablaridan biri yoshlar­
katta tayyorgarlik talab qilinmay- parallel sinflar doirasida o‘tkazish ning kompyuterga qiziqishidir. Ho-
di. Bunday mashg‘ulotlar 10-20 mumkin. Ertangi dasturini kerakli ma- zirgi kunda kompyuterlarning bar-
daqiqa davom etadi. Bunda oldindan teriallar (she’r, qo‘shiq, boshqotirma, cha sohalarda unumli qo‘llanilishi
tayyorlangan 5-6 savolga og‘zaki qiziqarli masala, matematik o‘yin, turli sohalarga qiziquvchi bolalarni
yoki yozma javob olinadi. konkurs masalalari, viktorina savol- kompyuter to‘garaklariga jalb etish
lari va boshqalar) tayyor bo‘lgandan imkonini beradi. Informatika fani-
Informatikadan viktorinalarni so‘ng yana bir marta ko‘rib chiqish dan dasturlash tillarini o‘rganish-
tizimli o‘tkazib turish o‘quvchilarni va muhokamadan o‘tkazish kerak. ga, web-sahifalar tayyorlashga,
masalalarni turli usullarda yechish- Ertalikda ishtirok etgan bolalar fanta­ taqdimot slaydlari yaratish sirlarini
ga o‘rgatadi, ularning fikrlash va ziya qilish, mulohaza yuritish, to‘g‘ri o‘rganishga yo‘naltirilgan to‘garaklar
hozirjavoblik qobiliyatlarini kamol fikrlash va gapirishga o‘rganishadi. tashkil etish mumkin. Bunday to‘ga-
toptiradi. Qizg‘in musobaqa tarzida raklarni olib borishda amaliy ishlarni
o‘tkazilgan viktorinalar eng bilag‘on, Informatik musobaqalarda o‘quvchilarning qiziqishlarini hisob-
topqir va hozirjavob o‘quvchi yoki ko‘pchilik ishtirok etadi va g‘oliblar ga olgan holda tanlash maqsadga
ilg‘or sinfni tanlash imkonini beradi. musobaqasi bilan yakunlanadi, ya’ni muvofiqdir.
Viktorinada qatnashishning ixtiyo­ bu musobaqa bir necha kun davom
riyligi fanga qiziquvchilarni aniqlash etadi. I turda xohlagan o‘quvchilar Ozoda ERGASHEVA,
va ularni informatika to‘garagiga jalb qatnashadi. II turda esa I turdan Buxoro viloyati Romitan tumani
etish uchun zamin yaratadi. m­ uvaffaqiyatli o‘tganlar ishtirok etadi.
II turdan o‘tgan o‘quvchilar esa keyin- 29-umumta’lim
Ertaliklar ommaviy tadbirlardan gi turlarda qatnashish imkoniyatiga maktabining informatika
biri bo‘lib, o‘quvchilar va ota-onalar ega bo‘ladilar va hokazo. Shunday
o‘rtasida fanga doir bilimlarni mus- qilib, g‘olib o‘quvchi aniqlanadi. fani o‘qituvchisi.
tahkamlash hamda o‘quvchilarning

16 Zamonaviy ustoz Metod-ko‘mak № 08 (8)-son, 20.05.2021-y.

5 – 11-SINF DARSLIKLARI ASOSIDA
NUTQIY KOMPETENSIYALARNI
SHAKLLANTIRISH USULLARI

Ta’limimizning ba’zi O‘quvchilarning yozma nutqini
o‘rinlarida katta bo‘shliq, hamda savodxonligini rivojlantir-
xato va chalkashliklar bor. ishda “Imlo lug‘ati” muhim vosi-
Yoshlarning aksariyati talardan biri hisoblanadi. Lug‘at
ona tilida savodli, ravon bilan ishlash o‘quvchilarda kuza-
va xatosiz yozish hamda tuvchanlikni tarbiyalaydi, ularning
gapirishni bilmaydi. Oliy nutqini, fikrlash qobiliya­tini o‘sti-
ta’lim ostonasiga qadam radi, lug‘at boyligini kengayti-
qo‘yayotgan yosh avlodning na og‘zaki nutqi, na yozma radi, savodli yozish malakasini
nutqi adabiy til me’yorlariga mos kelmaydi. Mana shunday takomillashtiradi. Bir tomondan
kamchiliklarni bartaraf etish hamda o‘quvchilarning o‘quvchilarni alifbodan foydala-
nutqiy faoliyatini rivojlantirish uchun quyidagi usullardan nishga o‘rgatsa, ikkinchi tomon-
foydalanish maqsadga muvofiq: dan so‘zlarning yozilishini esda
saqlab qolishga yordam beradi.
Tdani’klaitzmaoniorbyatlolitarbirsnhi foluydg“a‘aIlmtai”nlodisahn” foyudsauiZnllaaltaenmrridosfaahnonalvuisnyoda‘azdlsaahsbOhkiy‘ogq‘taupilvrdocaqhilarni Texnika tez sur’atlar bilan rivojlan-
ib borayotganligi sababli boshqa
bootigruaidzspxashtaqihtubeorlviOlarairfgsonaiheixpgioaks, tillardan kirib kelgan so‘zlarni ham
lug‘atga yozib ­borish talab etiladi.
bathoyo‘‘stu-gzkDammaaraazsuriaivnsskzdlohuvazaanrardaa O‘quvchilarning Masalan: akademik, kaleydoskop,
hayotiga yaqin aksionerlik. “Imlo lug‘ati” kitobi bi-
bo‘lgan qo‘shimcha lan birgalikda “Izohli lug‘at”dan
materiallardan ham foydala­nish maqsadga
muvofiq. 5-sinf “Ona tili” darsligi­
foydalanish ning “Fonetika” bo‘limini o‘rgan-
ish jarayonida o‘quvchida “Imlo
O‘quvchilarning lug‘ati” bilan ishlash ko‘nikmasi
nutqini hosil bo‘lgach, “To‘g‘ri talaffuz
qil”, “Mosini qo‘y” kabi usullardan
rivojlantirish foydalanib darslar tashkil etilsa,
ko‘zlangan maqsadga erishish
osonroq bo‘ladi. Masalan, “X”
va “H” tovushlari­ning talaffuzi
va imlosi mavzusini o‘quvchiga
tushuntirishda ­“Mosin­ i qo‘y” usuli
asqatadi. Bunda o‘quvc­ hilar …
ullas, osh…ona, …ayolparast, …
alokat, a…vol, e…timol ,…alqpar-
var kabi berilgan so‘zlarga x va h
harflaridan mosin­ i qo‘yib, so‘zlar­
ning ma’nosini ham izohlashlari
kerak bo‘ladi. Bu usullardan foy-
dalanib dars o‘tish, o‘quvchining
yozma savodxonligini oshirish
bilan birgalikda, so‘z boyligini
rivojlantiradi.

6-sinf “Ona tili” darsligining
“Leksikologiya” bo‘limini takror-
lash asnosida ma’nodosh so‘zlar
bilan ishlashda “So‘zlar zanjiri”
usuli samarali vosita hisoblana-
di. Bunda o‘quvchilarga sinoni-
mik qatordagi bosh so‘zni berib,
ma’nodoshlarini topish vazifa qilib
beriladi. Masalan: katta-ulug‘,
buyuk, azim, ulkan, yirik, gigant.

№ 08 (8)-son, 20.05.2021-y. Metod-ko‘mak 17Zamonaviy ustoz

Ma’lumki, ot so‘z turkumini o‘rganishda asosiy
muammolardan biri so‘zlarning imlosidir. Mazkur
muammoni yechish uchun “Qanday yozish kerak”

o‘yinidan foydalanish kifoya. Masalan:

Turdosh Oltinsoy, Turg‘un, Tursun, Atoqli
otlar Egamberdi, Nilufar, Lola, otlar
Lola…. Lola....
Ozoda, Go‘zal, Oqibat,
Odil, Shukur, Zebo, Rasul, bo‘yicha fikrlarini qog‘ozning
o‘ng tomoniga yozishi uchun
Shirin va h.k. vaqt belgilanadi.

8-sinf “Ona tili” darsligining uchun qo‘l keladi. Bunda bizga Texnologiyaning maqsadi:  belgilangan vaqt tugagan-
yangi tahririda har bir yan- “Tushunchalar tahlili” yordam O‘quvchilarni erkin, mustaqil dan so‘ng, ketma-ketlik asosi-
gi mavzudan so‘ng “Matn va beradi. Masalan, Alisher Navoiy­ va mantiqiy fikrlashga, jamoa da guruh vakillari o‘z ishlarini
lug‘atlar” bilan ishlash berilgan, ning “Lison ut-tayr” asaridan bo‘lib ishlashga, izlanish­ taqdimot qiladilar.
bu esa bizga adabiyot darslari keltirilgan parcha matndagi ga, fikrlarni jamlab ulardan
bilan integratsiya usulida mum- so‘zlarni tushunchalar orqali nazariy va amaliy tushuncha  tayyorlangan ishlar doska-
toz so‘zlar lug‘atidan foydalanish quyidagicha izohlash mumkin. hosil q­ ilishga, jamoaga o‘z fikri da ketma-ketlikda (tagma-tag),
bilan ta’sir eta olishga o‘rgatish. ya’ni zina shaklida ilib qo‘yiladi.
Tushunchalar Mazmuni Mashg‘ulotni o‘tkazish
Malolat Malol kelish, og‘rinish tartibi:  o‘qituvchi guruhlar tomoni-
Afgor  mavzularning soniga dan tayyorlangan materiallarga
Nesh Xor bo‘lish ko‘ra, o‘quvchilar 3-5 nafar- izoh beradi, ularni baholaydi va
Resh Nish, tig‘ dan kichik guruhlarga ajratilib, mashg‘ulotni yakunlaydi.
Sa’b Yara, jarohat, mashg‘ulotning maqsadi va uni
Solik Sa’y-harakat o‘tkazish tartibi tushuntiriladi. Ona tili darslarida ham maz-
Komillik sari harakat qilayotgan kishi  har bir guruhga kur texnologiyadan foydalansa
Takbiri fano O‘tkinchi dunyo uchun Haqni ulug‘lash qog‘ozning chap tomonida bo‘ladi. 9-sinfda “Nutq uslublari”
kichik mavzu yozilgan varaqlar mavzusini “Zinama-zina” tex-
Metodning mohiyati: fan “San” texnologiyasida sinf­ tarqatiladi. nologiyasi asosida quyidagicha
bo‘yicha o‘tilganlarni yodga lar kichik guruhlarga bo‘linadi.  o‘quvchilar mavzu o‘tkazish mumkin:
olish, tushunchalarga mus- O‘qituvchi tomonidan oldindan
taqil ravishda izohlar berishga mavzuga mos topshiriqlar
yo‘naltirilgan. tayyorlab kelinadi va har bir
guruhga qog‘ozning chap to-
10-11-sinf ona tili darslarida monida kichik mavzu yozilgan
bu usul orqali Shavkat Rah- varaqlar tarqatiladi. O‘quvchi-
matullayevning “O‘zbek tilin­ ing lar ushbu mavzu bo‘yicha o‘z
izohli frazeologik lug‘ati”da kelt- fikrlarini qog‘ozning o‘ng tomo-
irilgan iboralarning ma’nosi­ni niga belgilangan vaqt ichida
ham izohlash mumkin. yozishlari kerak bo‘ladi. Vaqt
tugagach ketma-ketlik asosi-
Nutqiy kompetensiyalarni da guruh vakillari o‘z ishlarini
shakllantirishda “San” tex- taqdim qilishadi. Tayyorlangan
nologiyasi , “Ikki qismli kun- ishlar doskaga ilinadi. O‘qituv-
dalik”, “Sinkveyn”, “Zinama-zi- chi guruhlar tomonidan tayyor-
na” kabi interfaol usullar ham langan materiallarga izoh be-
yozma, ham og‘zaki nutqni radi.
rivojlantiradi va o‘quvchini
chaqqonlikka undaydi.

“Ikki qismli kundalik” metodini qo‘llashdan maqsad:
– O‘rganilayotgan mavzuga qiziqish uyg‘otish;
O‘quvchining yozma nutqini rivojlantirish.

Amalga oshirish bosqichlari: Nigora TURSUNOVA,
1. O‘quvchilarga oldindan tayyorlab qo‘yilgan matn beri­ Buxoro viloyati Buxoro tumanidagi 51-maktabning
ladi.
2. Hamma matn bilan tanishadi. ona tili va adabiyot fani o‘qituvchisi.
3. Daftar yoki A4 formatidagi qog‘oziga vertikal chiziq
tortib, chap tomonida o‘ziga yoqqan iqtiboslarni yozishlari
so‘raladi.
4. O‘ng tomonda yozilgan fikr yoki iqtibosning izohi
y­ oziladi.

18 Zamonaviy ustoz Metod-ko‘mak № 08 (8)-son, 20.05.2021-y.

VARIATIV REJA VA O‘QUV
DASTURLAR ORQALI

GEOGRAFIYA FANINI O‘QITISH
SAMARADORLIGINI OSHIRISH

№ 08 (8)-son, 20.05.2021-y. Metod-ko‘mak 19Zamonaviy ustoz

O‘quv jarayonini tashkil etishda o‘quvchining manfaat- umumiy o‘rta ta’lim maktablarida variativ o‘quv rejalar
larini inobatga olish bugungi zamonaviy pedagogikaning ixtiyoriy ravishda joriy qilindi. Umumiy o‘rta ta’lim mak-
asosidir. O‘quv jarayonini kompetensiyaviy yondashuv tablarining 7 – 11-sinflarida tanlov sinfini tashkil etish
asosida shakllantirish, o‘quvchilarning individual xo- uchun quyidagi yo‘nalishlar tavsiya etiladi:
hish-istaklari, qobiliyatlari asosida variativ o‘quv rejalar-
ga muvofiq o‘quv jarayonini tashkil etish, o‘quvchilarning 1. 10-11-sinf uchun xorijiy til va filologiya yo‘nalishi;
kelgusida tanlaydigan kasblari bo‘yicha tegishli oliy 2. 10-11-sinf uchun moliya-iqtisod yo‘nalishi;
ta’lim muassasalariga kirish imtihonlaridan mavjud 3. 7-11-sinflar uchun veb-frilanser (internet tarmog‘i
fanlarni chuqur o‘rganishlariga sharoitlar yaratish, orqali ishlab daromad oluvchi) yo‘nalishi;
mamlakatimizda masofaviy mehnat sohalarini rivojlan- 4. 10-11-sinf uchun texnologiya yo‘nalishi;
tirishga ko‘maklashish, o‘quvchilarda zamonaviy kasb 5. 10-11-sinf uchun tabiiy fanlar yo‘nalishi;
egalari bo‘lishlari uchun tegishli ko‘nikma va bilimlarni 6. 10-11-sinf uchun ijtimoiy-gumanitar fanlar yo‘nalishi;
shakllantirish, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi 7. 10-11-sinf uchun boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi;
Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi PF-5712-sonli Far- 8. l0-11-sinf uchun kimyo-texnologiya yo‘nalishi;
moni bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Xalq 9. l0-11-sinf uchun geografiya va geologiya yo‘nalishi;
ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi- 10. 10-11-sinf uchun maktabgacha ta’lim va psixologiya
da belgilangan vazifalar ijrosini ta’minlash maqsadida yo‘nalishi;
11. 10-11-sinf uchun tarix va arxeologiya yo‘nalishi.

Хususan, “Geografiya va geologiya” “Geografiya va geologiya” yo‘nali- geografiya faniga qiziqishlarini o­ rttirish
yo‘nalishi bo‘yicha 10-11-sinflar uchun shi bo‘yicha umumiy o‘rta ta’lim mak- va ularning geografiya va geologiya
variativ reja asosidagi dasturda o‘quv tablarida tashkil etilgan variativ sinflar­ yo‘nalishidagi bilimlarini kuchaytirish-
jarayonini kompetensiyaviy yondashuv dagi boblar va mavzularga qo‘shimcha dan iboratdir.
asosida tashkil etish, o‘quvchilarning soatlar berilgan. Jumladan, geografiya
kelgusida tanlaydigan kasblari bo‘yicha fanlari tizimi haqida tushunchaga 2 soat Geografiya va geologiya yo‘nalishi
tegishli oliy ta’lim muassasalariga kirish ajratilgan bo‘lib, unda geografiya fan- bo‘yicha tanlov fanlari uchun ajratil-
imtihonlarida mavjud fanlarni chuqur larining o‘rganish obyekti va predme- gan soatlar taqsimoti tavsiya sifatida
o‘rganishlariga sharoitlar yaratish va ti, geografiyaning tarmoqlari va ular­ berilgan va umumtaʼlim maktablarining
zamonaviy kasb egalari bo‘lishlari ning o‘zaro bog‘liqligi, geografiyaning 10-sinflarid­ a matematika fani 4 soat,
uchun tegishli ko‘nikma va bilimlarni ilmiy-n­ azariy ahamiyati va geografik geografiya fani 6 soat, 11-sinflarda
shakllantirishga alohida e’tibor qaratildi. tadqiqotlarning dolzarb yo‘nalishlari, matematika fani 5 soat, geografiya fani
jamiyat va tabiatning o‘zaro munosabat- 6 soatdan o‘qitiladi. Bundan tashqari,
“Geografiya va geologiya” yo‘nalishida larini o‘rganishda geografiyaning aha­ l0-sinflarda matem­ atika faniga 4 soat
o‘quvchilarning mantiqiy fikrlashini va miyati, geografiyaning tadqiqot usullari ajratilgan bo‘lib, 2 soatida algebra, 2
amaliy ko‘nikmalarini shakllantirishga o‘rganiladi. Geografiya fanining tarixi va soatida geometriya fani, 11-sinflarda
qaratilgan xalqaro baholash dasturi ta- hozirgi davrdagi rivojlanishi bo‘limiga 4 matematika faniga 5 soat ajratilgan
lablariga mos keladigan hamda o‘quv­ soat ajratilgan bo‘lib, geografik bilimlar­ bo‘lib, 3 soatida algebra, 2 soatida geo-
chilarni mustaqil bajarishga va ijodiy ning rivojlanishi 6 yirik davrlarga bo‘lib metriya fani o‘qitilishi belgilangan. Bun-
fikrlashga undovchi amaliy topshiriqlar ko‘rsatilgan: qadimgi davr geografiya- dan ko‘rinib turibdiki, ushbu yo‘nalish­da
berilgan. si, yunon va rim olimlarning geografiya o‘quvchilarni kasbga yo‘nalitirish, fan-
faniga qo‘shgan hissalari, o‘rta asrlar­ ning xususiyatlaridan kelib chiqib ularda
Mazkur yo‘nalishda amaliy mashg‘ulot dagi geografik izlanishlar, o‘rtaosiyolik bilim, ko‘nikma, malaka va kompeten-
va amaliy topshiriq strukturalari to‘g‘risi- geograf-allomalar: Muhammad Al-Xo- siyalarni shakllantirishga alohida eʼtibor
da tushuntirishlar berilgan. razmiy, Abu Nasr Forobiy, Abu Rayhon qaratilgan.
Beruniy, Mahmud Qoshg‘ariy, Zahiriddin
Аmaliy mashg‘ulot strukturasida Muhammad Bobur ilmiy faoliyati haqida, Geografiya va geologiya yo‘nalishi
mashg‘ulotni bajarish tartibi va uni o‘tka- shuningdek, buyuk geografik kashfiyot­ bo‘yicha qo‘shimcha ajratilgan soatlarda
zish uchun zarur o‘quv jihozlari nomlari larning asosiy yo‘nalishlar va voqealar, o‘quvchilarga geografiya fanini chuqur
keltiriladi. O‘quvchi berilgan topshiriq yirik sayyoh va dengizchilar haqidagi o‘rgatish, tegishli mavzularga doir
asosida tabiiy hodisalarni, iqtisodiy va qiziqarli ma’lumotlar, buyuk geografik qo‘shimcha ma’lumotlar berish, ularning
ijtimoiy jarayonlarni kuzatadi, aniqlaydi, kashfiyotlarning ahamiyati, XVII-XVIII bilimini mustahkamlash va mavzular­
tahlil qiladi va xulosa yozadi. asrlardagi yirik ekspeditsiyalar va ilmiy ning to‘liq o‘zlashtirilishini ta’minlash,
geografiyaning shakllanishi, XIX asr “Khan academy uzbek” ­online ta’lim
Amaliy topshiriq O‘quvchi berilgan va XX asrning 1-yarmida geografiya­ platformasi ta’lim resurslaridan foyda­
topshiriqlarni xarita, matn, rasm, dia- ning rivojlanishi va qutbiy o‘lkalarning lanish, qo‘shimcha adabiyotlardan misol
gramma, grafik jadvaldan foydalan­ ib zabt etilishi, qolaversa, hozirgi zamon va masalalar, testlar (DTM sayti­dagi
bajaradi. Amaliy topshiriqlar o‘tilgan geografiya fani haqida o‘quvchilarning namunaviy testlar) yechish, oliy ta’lim
mavzular kesimida yoki fanlar aloqa- bilimlari mustahkamlanadi. muassasalari o‘qituvchilarini sohaga jalb
dorligini qamrab oluvchi topshiriqlar qilish, o‘quvchilarni oliy ta’lim muassa­
bo‘lishi mumkin. Yuqorida sanab o‘tilgan mavzular salarining kirish imtihonlariga tayyorlash
10-11-sinflar uchun alohida o‘quv yili belgilangan.
“Geografiya va geologiya” yo‘nalishi- davriga mo‘ljallangan bo‘lib, undan
da o‘quvchilarga fanni chuqur o‘rgatish ko‘zlangan maqsad o‘quvchilarning Feruza OLIMOVA,
va tegishli mavzularga doir qo‘shimcha Respublika taʼlim markazi Standart
ma’lumotlar berish, shuningdek ularni
oliy ta’lim muassasalarining kirish imti- va baholash bo‘limi boshlig‘i.
honlariga tayyorlash belgilangan.

20 Zamonaviy ustoz Metod-ko‘mak № 08 (8)-son, 20.05.2021-y.

Biologiya darslarida o‘quvchilarni dars jarayonlariga qiziqtirish
uchun bir qancha usul va uslublardan foydalanish orqali ularning

BIINOTLEROFAGOILYMAET ODDALARRSDALNA FORYIDDALAANISHbilim samaradorligini oshirishga erishish mumkin.
“Domino” usuli “Topib ko‘r-chi” usuli

Bu usulni biror bob yoki bo‘lim O‘quvchilardan ikki nafari doskaga chiqadi. Birinchi o‘quvchi doska tomonga
yuzasidan o‘tkazish mumkin. Bun- qarab turadi. Ikkinchi o‘quvchi fanga oid rasmlardan birini o‘tirganlarga ko‘rsa-
da atama yoki biologiya faniga oid tadi. O‘tirgan o‘quvchilar shu rasmga tegishli tushunchalarni ayta boshlaydi.
so‘zning bosh harfi yozilgan yoki Doskadagi o‘quvchi rasmda nima tasvirlanganligini topadi.
rasmlar tushirilgan domino toshcha-
lari shaklidagi tarqatmalardan foy- “Kamalak” usuli
dalaniladi. Masalan, DNK zanjirini
tuzishda nukleotidlarni ketma-ketlik-
da joylasht­irish yoki ikki urug‘pallali
o‘simliklarni oilalar bo‘yicha joylash­
tirish.

“Pochta qutisi” usuli Bu usulni biror bob yoki bo‘lim yu- ranglariga mos ranglarda ifodalash-
zasidan o‘tkazish mumkin. Bunda bir- lari shart. Bunda jadval bo‘yaladi
Bu usulni guruhlarda ham, kichik inchi ustundagi asosiy tushunc­ halar yoki yopishuvchi rangdor qog‘ozlar
juftliklarda ham qo‘llash mumkin. har xil ranglarda beriladi. Jadvalning to‘plamidan foydalanib to‘ldiriladi. Bu
Bunda o‘quvchilarga turli mavzu- qolgan qismlarida so‘zlar aralash usulning afzalligi shundan iboratki, bir
larga t­aalluqli atama va tushuncha- yozilgan bo‘ladi. O‘quvchilar ushbu paytning o‘zida 9 nafar o‘quvchining
lar a­ ralash holatda pochta qutisiga tushunchalarni asosiy tushuncha bilimi sinab ko‘riladi.
o‘xshash qutiga solib beriladi. So‘ng
o‘quvc­ hilarga quti ichidagi so‘z yoki at- Dastlabki holati
amalarni mos tarzda ajratish aytiladi.
Masalan: “Qaldirg‘och, go‘ngq­ arg‘a, Jinssiz Konyugatsiya, Xromosomalar soni Izogamiya,
kuyka, bulbul, chumchuq, oqbag‘ir, ko‘payish  krossingover sodir bo‘ladi. ikki hissa kamaygan geterogamiya, oogamiya.
qorabag‘ir, hakka, zog‘cha, yo‘rg‘a va hujayralar hosil bo‘ladi. 
tuvaloqni voha qushlari hamda cho‘l
qushlariga ajtaring”, deb topshiriq Meyoz Bu hujayralar ma’lum shakl va Gametogenez, Kurtaklanib ko‘payish,
beriladi. Topshiriqni bajarish vaqti
so‘zlarning soniga qarab belgilanadi. hajmga ega bo‘ladi. spermatogenez, ovogenez  spora orqali ko‘payish.
Bundan tashqari, ushbu usuldan ikki
oilani (6-sinflarda), ikki sinfni, turkumni Jinsiy Anafaza II da sentromeralar Binar bo‘linish, 4 ta gaploid
(7-sinflarda), ichki, tashqi, aralash be- ko‘payish  bo‘linib, har bir xromatin mustaqil shizogoniya hujayra hosil bo‘ladi. 
zlarni, odam organizmidagi organlarni
(8-sinflarda), lipidlar, uglevodlar, oqsil- xromosomaga aylanadi.
lar, aminokislotalarni (9-10-sinflarda)
bir-biridan ajratib ­olish uchun ham Tayyor holati
foydalanish mumkin.
Jinssiz Konyugatsiya, Xromosomalar soni Izogamiya,
ko‘payish krossingover sodir bo‘ladi.  ikki hissa kamaygan geterogamiya, oogamiya.
hujayralar hosil bo‘ladi. 

Meyoz Bu hujayralar ma’lum shakl va Gametogenez, Kurtaklanib ko‘payish,
hajmga ega bo‘ladi 
spermatogenez, ovogenez spora orqali ko‘payish

Jinsiy Anafaza II da sentromeralar Binar bo‘linish, shizogoniya 4 ta gaploid hujayra
ko‘payish bo‘linib, har bir xromatin mustaqil hosil bo‘ladi.

xromosomaga aylanadi. 

Topshiriqning javoblari tahlil qilinadi. Noto‘g‘ri belgilangan tushunchalar
to‘g‘rilanadi. Bu topshiriqni to‘g‘ri bajargan o‘quvchilar bir ballni qo‘lga kiritishadi. 

Dilbar MIRZAYEVA,
Zarafshon shahridagi 13-AFCHO‘I
umumta’lim maktabining biologiya fani o‘qituvchisi.

№ 08 (8)-son, 20.05.2021-y. Sport 21Zamonaviy ustoz

O‘z bilimi, iqtidori, halol va samarali bersangiz.
mehnati bilan mamlakatimiz taraqqiyotiga – O‘rni kelganda aytishim
munosib hissa qo‘shib kelayotgan yigit-
qizlarning soni kundan kunga ortib lozimki, murabbiylik kasbi
bormoqda. Ana shunday yoshlarimizdan oson emas. Buni ayni payt­
biri, boks bo‘yicha Osiyo chempioni, dagi ustozim Abduvahhob
Jahon chempionati finalchisi, Jalolovning mashg‘ulotlar
“Mard o‘g‘lon” davlat mukofoti sohibi davomida men uchun tinim-
Iqboljon Xoldorovdir. siz qayg‘urishi, sa’y-harakat-
lari sababli juda yaxshi his
RINGDA qilaman. U kishi menga

IQBOLJON XOLDOROV nafaqat boksdagi, bal-
ki hayotiy masa­lalarda
– Eng avvalo, o‘zingiz, Ularga juda havas qilardim. ma’qul keladi? ham murabbiy­dir. Har
oilangiz, tug‘ilib o‘sgan Shundan keyin Shermurod Yu- – Olimpiya o‘yinlari g‘olibi, tomonlama motivat­
joyingiz haqida ma’lumot supovning mashg‘ulotlariga siya berishga intiladi.
bersangiz. qatnay boshladim. Kimgadir professional boksning WBA, Mashg‘ulotlar davo-
nimanidir o‘rgatib, shu orqali WBC, IBF, WBF, WBU, IBO mida o‘z ­uslubimni
– Andijon viloyati Qo‘rg‘on- mehnatining mevasini ko‘rish- kamarlari sobiq egasi ham- yaratishga va bu
tepa tumanida istiqomat qila­ ga intiladigan bu odam mening da mutlaq jahon chempioni borada ishlashga
man. Oilada uch farzand- sportdagi birinchi murabbiyim bo‘lgan Roy Jonsning boks­ ko‘proq e’tibor
ning ikkinchisiman. Akam hisoblanadi. U kishi menga larini juda ko‘p tomosha qaratamiz. Us-
va singlim bor. Otam menga ham o‘zidagi bor mahorat va qilardim. Hozir ham ijtimoiy tozim haqida
hamisha mehribon va kamtar tajribani berdi. tarmoqlar orqali uning fao­ iliq gaplarim
bo‘lishim kerakligini uqtirib liyatini kuzatib boraman. juda ko‘p. L­ ekin
keladi. U kishining so‘zlari – Yoshligingizda kimlar­ u kishining o‘rga-
mening yurag­ imdan joy olgan. ning jangini ko‘proq tomo- – Hozirgi kundagi murab- tayotganlarining ham-
Atrofimda ajoyib oilam, ustoz­ sha qilgansiz va hozirda biylaringiz, ulardan o‘rgana­ masini ringda ko‘rsatib
larim, do‘stlarim borligidan kimning jang uslubi sizga yotgan kasbiy va hayotiy berishga harakat qilaman.
mamnunman. Shularning tajribalar haqida so‘zlab
ko‘magi, daldasi, mehribonligi – Musobaqalarga ketish-
bilan har kuni yanada yaxshi- dan oldin tashkil etilgan
roq marralarga erishish uchun uchrashuvlarda oltin medal
harakat qilmoq­daman. olib qaytishga va’da bergan
paytlaringiz ham bo‘ladimi?
– Sportning boks yo‘na­
lishiga qiziqishingizga – Nazarimda, sportchining
s­ abab bo‘lgan omillar, shu o‘z oldiga aniq maqsadlar-
sohadagi ilk ustozlaringiz ni qo‘yishi duch kelinadigan
haqida to‘xtalib o‘tsangiz. to‘siqlarni yengib o‘tishida
muhim rol o‘ynaydi. Nega
– Boksga bo‘lgan muhab- endi sensatsion natijalar
batim 2–3-sinfda o‘qiyotgan ko‘rsatishimiz, yurtimiz bay-
davrimda paydo bo‘lgan. rog‘ini baland ko‘tarishimiz va
O‘sha paytlarda qishlog‘imizda oltin medalni qo‘lga kiritishimiz
boks bilan muntazam shug‘ul- haqida gapirmaslik kerak. Axir
lanib yurgan bolalar bo‘lardi. musobaqalarga hamma ­yutish
uchun boradi-ku. Albatta, men
ham xalqimiz, yoshlarimiz
ishtirokida bo‘lgan tadbirlarda
mana shunday gaplarni ayt-
ganman. Buni maqsadni katta
va aniq qo‘yganimning dalolati
deyish mumkin. Musobaqalar
davomida yurtdoshlarimiz b­ izni
doim qo‘llab turishadi, natija­
larimizni katta umid va ishonch
bilan kutishadi. Ularga bergan
va’damning ustidan chiqish
uchun harakat qilaman.

Anvar QOBILOV
suhbatlashdi.

22 Zamonaviy ustoz Farzandimning ustoziga № 08 (8)-son, 20.05.2021-y.

AQSHning O‘N OLTINCHI PREZIDENTI ABRAHAM
LINKOLNNING BESH YOSHLI O‘G‘LI UILYAMNING

O‘QITUVCHISIGA YOZGAN MAKTUBIDAN PARCHA

“O‘g‘limning muhtaram o‘qituvchisi! dan, qirlar uzra ochilgan gullardan va bu gullardan bol
…Men o‘g‘limga hayotni bo‘yab, bejab ko‘rsatishin- yig‘ib yurgan asalarilardan, tabiatning betakror go‘zal-
gizni istamayman. U hayotda hamma ham adolatli va liklaridan ta’sirlana oladigan nozik qalbga ham ega
samimiy bo‘lavermasligini bilishi shart. bo‘lsin.
Siz unga hayotda ablahlar ham qahramonlarga aylan-
tirilishi mumkinligini, uquvsiz va takabbur rahbarlarga Shunday o‘qitingki, u hayotdagi eng mayda holatlar
ham sodiq xodimlar uchrashi mumkinligini tushuntirish- yuzasidan ham mulohaza qilib ko‘rishni o‘rgansin.
dan qo‘rqmang.
Unga uqtiringki, modomiki, dushmanlari bor ekan, Men uning shu kichik yoshidanoq hayotda qalloblik
demak, do‘stlari ham bo‘ladi. qilib g‘alabaga erishgandan ko‘ra, halollik tufayli omad-
Bilaman, bunga ancha vaqt sarflanadi, lekin imkonin- sizlikka uchrash afzal ekanini anglab yetishini istayman.
giz bo‘lsa, unga nohalol yo‘l bilan topilgan o‘n dollardan
ko‘ra, halol yo‘l bilan topilgan bir dollar ko‘proq foyda Uni atrofdagilar har qancha o‘z yo‘riqlariga yurgizish-
keltirishini o‘rgating. ga urinishmasin, o‘z shaxsiy fikrida sobit tura olishga
Shunday ta’lim beringki, u g‘alaba nashidasini surish ham o‘rgatasiz, degan umiddaman.
uchun oldin yutqazish alamini totib ko‘rish kerakligini
anglasin. Uni yumshoq fe’lliklarga – yumshoq, qahrlilarga
Qo‘lingizdan kelsa, uning tabiatiga hasad chang sol- qahrli bo‘lishni o‘rgating.
masligining chorasini ko‘ring.
Unga maqtanchoq odamlarning ustidan g‘alaba O‘g‘limga mohiyatni anglamasdan turib, g‘alaba
qozonish juda ham oson bo‘lishini his etishga sharoit qozonganlar tarafiga o‘tib ketadigan olomonga ergash-
yarating. Yana imkoningiz bo‘lsa, uni kitoblarga oshno maslikni uqtirishga harakat qiling.
qiling…
Shunday ta’lim beringki, u jasur, kuchli, temir irodali Uni hammani eshitishga va har bir eshitganlarini
yigit bo‘lib ulg‘ayish bilan birga, ko‘kdagi qushlar- mulohaza qilib, haqiqatni ajratib olishga o‘rgating.

O‘rgata olsangiz, mahzun vaqtda kulish kerakligiga
o‘rgating.

Vaqti kelganda ko‘z yoshi to‘ka bilishni va buning
hech uyatli emasligini o‘rgating.

Unga o‘ziga ortiqcha zeb bermaslik kerakligini
o­ ‘rgating.

Zarurat bo‘lganida o‘z aqli va tanasidagi mushaklar­
ning kuchini eng qimmat narxda sotishi mumkin-u, lekin
o‘lsa ham yuragi, ruhi, vijdonini sotishga haqqi yo‘qligini
anglating.

Unga jasur bo‘lish uchun, eng avvalo, sabrli bo‘lish
lozimligini uqtiring. O‘tda qattiq toblangan po‘latgina
yuqori sifatga ega bo‘lishini tushuntiring.

Unda o‘ziga ishonch hissini shakllantiring, shunda­
gina u boshqalarga ham ishonch bilan munosabatda
bo‘ladi.

U bilan yumshoq, lekin ortiqcha muloyimliksiz
m­ uomala qiling.

…Bilaman, Sizdan istayotganlarimni bajarish oson ish
emas, lekin har holda so‘raganlarim orasidan qo‘lin-
gizdan nima kelishini ajratib olsangiz ham bo‘ladi.

U ajoyib bola, yaxshi bola – mening o‘g‘lim!.. Balki u
ham kelajakda dunyoning yetakchi liderlaridan bo‘lar…

Sizga cheksiz hurmat va ishonch bilan Abraham
Linkoln, 1855-yil”.

Internet materiallari asosida
Javlon YAXSHIBOYEV tayyorladi.

№ 08 (8)-son, 20.05.2021-y. Bolalikni eslab 23Zamonaviy ustoz

“USTOZLARDAN
OLDIN SAHNAGA
CHIQISHGA
UYALARDIK”

Sahifamizning bugungi
mehmoni – taniqli xonanda,
yurtimizdagi deyarli har bir
to‘y-tomoshada qo‘shiqlari
kuylanadigan san’atkor
Otabek MADRAHIMOV.

Mehmonimiz bilan yorqin bolalik xotiralari,
hozirgi o‘zbek sa`natidagi ustoz-shogird an’analari

haqida suhbatlashdik. Muhriddin va Husniddin
Xoliqov kabi san’at darg‘alarining ta’lim-

tarbiyasini olib ulg‘aygan O.Madrahimov san’atga
kirib kelishini shunday xotirlaydi:

– O‘zbekistondagi eng buyuk insonlarning qo‘lida katta bo‘lganman, desam o‘rnimizdan turardik va ular-
mubolag‘a bo‘lmaydi. Sababi onamning ota-onalari O‘zbekistonda xizmat dan oldin sahnaga chiqishga
ko‘rsatgan artist Ergashxon Mirmahmudova hamda Ubaydulla Madrahimovlar uyalardik. 1987-yillar bo‘lsa
bo‘lishgan. Ular birinchi bo‘lib Tohir va Zuhra obrazini sahnada gavdalantirgan kerak, men kichkina edim,
insonlardir. Ular tufayli Ergash Karimov, Nabi Rahimov, Botir Zokirov, Farrux bir to‘yda Faxriddin Umarov
Zokirov, Mukarrama Turg‘unboyeva kabi insonlarning ham tarbiyasini olganman. “Tohir va Zuhra” spektaklidagi
qo‘shiqni kuylashi kerak edi.
– Bolalikda mashhurlar- mahallaning chapani bolalari Ammo to‘yxonada buvamni
ni tanishingizga, do‘stlar- meni so‘kishsa, javob qaytarib ko‘rib: “Uzr, men bu qo‘shiqni
ingiz qanday munosabatda so‘kishni ham bilmaganman. Ubaydulla akaning oldida
bo‘lgan? So‘kishning o‘rniga ­“Elmurod– kuylay olmayman”, – degan va
Dilmurod–Xolmurod” yoki buvam aytaver desalar ham
– Bayram-tantanalarda “Yallama yorim yallola”, deb aytmagan. Chunki buvim va
hammalari biznikiga meh- “Yalla” guruhining qo‘shiqlarini buvam bu qo‘shiqning birin-
monga kelishardi. Men yosh aytgan ekanman. Shu voqeani chi ijrochilari edi. Mana avval
bolaman, ko‘chaga chiqsam, menga haligacha so‘zlab qanday hurmat bo‘lgan.
qo‘shni bolalar “Uylaringda ­berishadi.
Botir Zokirov ­o‘tiribdi-ya? Demak, xalqqa chin ma’no-
Uylaringda Farrux Zokirov – Yillar davomida yodin- da manzur bo‘ladigan qo‘shiq
o ‘ t i r i b d i - ­y a ? F a l o n c h i gizda qolgan, ustozga hur- yaratish uchun, hech shubha-
­o‘tiribdi-ya”, deb hayratlansa, matni ifodalagan voqeani siz, isteʼdod kerak, lekin oʻz
men nega buncha qiziqishar so‘zlab bersangiz. ijro talqiniga ega boʻlish uchun
ekan, deb o‘ylardim. isteʼdodning oʻzigina kifoya qil-
– Sahna ortida tug‘ilgan maydi. Buning uchun ustoz
Bolaligim Toshkent shahri- bola hech qachon sahnadan ko‘rish, ustozlarning saboq­
da o‘tgan. Onam ko‘pincha uzoqqa ketib qola olmaydi. larida toblanish ham zarur.
gastrollarda, otam esa ish- Sababi u shu sahna muhiti- Ammo bugun o‘zbek san’ati-
da bo‘lardi. 5-6 yoshligimda da katta bo‘ladi, ustozlardan da ustoz-shogird an’analari
Shayxontohurda – bobo-bu- tarbiya oladi. Ularni ulug‘lay- yo‘qolib bormoqda, nazarimiz-
vimning ko‘p qavatli uydagi di. Bilasizmi, konsertlarga da. Umid qilamizki, bu an’ana
xonadonida yashardik. Ikkin- Farrux Zokirovdek katta qayta tiklanadi.
chi bobomning uyi esa hov- sanʼatkorlar kirishganda, biz
li edi. Hovliga kelganimda, Аzizbek АBDUMALIK
yozib oldi.

24 Zamonaviy ustoz Satira № 08 (8)-son, 20.05.2021-y.

BOYNING obuna bo‘lishsin, – dedi Shodmon
BOZORDAGI Kattayev. – Darvoqe, akaxonning
BOLASI aql-farosatli, juda dono farzandi
bor. Bugundan maktabimizda ish
Shodmon Kattayevning xo- bir-birimiz bilan juda boshlaydi. Endi barchaga ruxsat.
nasiga o‘rinbosarlari, o‘ziga yaqin yaqinmiz. Go‘yoki, bir
bo‘lgan uch-to‘rt nafar o‘qituv- odamga aylanganmiz. Xodimlar xonani tark etishi
chi va bosh hisobchi kirib ketdi. Topganimiz doimo bilan Kattayev kimgadir qo‘ng‘iroq
Eshik ichkaridan qattiq mahkam­ o‘rtada. Biroq o‘zaro qilib:
landi. Sochlariga oq tushgan, bahslashishingizga
yuzidan qahr yog‘ilib turgan Latif chek qo‘yishga – Assalomu alaykum, akajon.
­Osmonov: majburman. Iltimos, bugun kechqurun Xalq
Bu masala ta’limi bo‘limida bo‘ladigan majlis-
– Huquqiy normativ hujjatlarni bizni hamisha ga mening o‘rnimdan qatnashib
sinchiklab o‘rgandim. Majburiy qo‘llab-quv- kelsangiz, – dedi.
obuna qilishga hech kimning haqqi vatlab
yo‘q. Bu ishning ixtiyoriyligi bel- turgan aka- – Biron narsa so‘rab qolmay-
gilangan, – deya majlisni boshlab miz Tog‘osha- dimi?.
berdi. rovning maxsus
topshiriqlari. – Sizdan hech nima so‘ralmaydi.
– Har yili ahvol shu. Qancha Uning gapi Tashkilotimizda hamma ish yax-
dod-voy qilganing bilan befoyda. yerda qolsa, shi. Faqat yo‘qlama vaqti “bor-
Baribir, umuman keraksiz bo‘lgan uyat. Shun- man” deb qo‘ysangiz bo‘ldi, – dedi.
qayoqdagi gazeta-jurnallarga day ekan, Shundan so‘ng Kattayev mamnun
majburlab obuna qilishadi. Bundan xodimlarn­ ing qiyofada rafiqasiga qo‘ng‘iroq
buyon har kimning erki o‘z qo‘li- barchasi qilib, yarim kechgacha majlisda
da ekanligini ularga tushuntirib ixtiyoriy bo‘lishini, telefon orqali bemavrid
qo‘yaylik, – dedi Zolim Olimov. ravishda bezovta qilmasligi zarurligini
tushuntirdi. Keyin Maftunaxonni
– Bo‘ldi, do‘stlarim! Endi mening chaqirib, ishga besh daqiqa kech
fikrimga quloq tutinglar. Barchamiz kelgan Kimsanovning ish haqidan
20 foizi ushlab qolish haqida
buyruq tayyorlash kerakligini
aytdi. Uning:

– O‘zingiz bilasiz, ba’zi odam-
lar soatlab, kunlab ishga kelmay
qoladi. Nega ularga hech qanday
chora ko‘rmayapmiz, – degan
savoli esa javobsiz qoldi.

Birozdan so‘ng Kimsanov
qabulxonaga keldi va kotibaning
“hay-hay”lashiga qaramasdan
eshikni shartta ochib, ichkariga
kirdi. Kresloga yastanib olganicha
telefonda kim bilandir berilib
suhbatlashayotgan Kattayev u
tomonga ko‘z qirini tashlab, qo‘li

bilan “chiq, chiq, xalaqit
berma” degandek ishora
qildi. Yigit ortiga qaytib,
divanga o‘tirdi. Birozdan

so‘ng eshik ochilib, direktor
xonasidan chiqdi. Kimsanov
irg‘ib o‘rnidan turdi. Ust-boshini
tuzatib, ikki qo‘li ko‘ksida Kat-
tayevga mo‘ltillab tikildi. Lekin
direktor indamay o‘tib ketdi.
Hattoki, u tomonga bir qarab

№ 08 (8)-son, 20.05.2021-y. Satira 25Zamonaviy ustoz

ham qo‘ymadi. Qabulxonadan chiqarkan, haqqoniy tarzda ishga kirish mumkin-
qo‘lida allaqanday hujjat ushlagancha ligini aytishgan, – dedi yigit o‘rnidan
eshik oldida turgan bo‘yinbog‘li yigitga qo‘zg‘almay. Direktor endi og‘iz juft-
ko‘zi tushdi. “Maktabdagi holatni bilgan- lagan edi hamki, mehmon kirib keldi.
day tekshiruvchi yuborishibdi, ­shekilli”, Kattayev mehmon bilan qo‘shqo‘llab
– deya xayolidan o‘tkazdi direktor. ko‘rishdi. Uzoq vaqt hol-ahvol so‘ra-
So‘ngra yigit bilan qo‘shqo‘llab ko‘rishib, di. Keyin birinchi yigitga qarab, har
mulozamat bilan uni ichkariga taklif ikkisi­ni ham savol-javob qilishini, kimn-
qildi va kotibaga ikkita qahva tayyor- ing fikri jo‘yali bo‘lsa, o‘shani ishga
lashni buyurdi. Yigit yumshoq divanga olishini aytdi.
noqulaygina o‘tirarkan, direktorning
ma’noli qarashlaridan dovdirab, qo‘lidagi – Sen qachon, qaysi yo‘nalish
hujjatlarni qayta-qayta ko‘zdan kechira bo‘yicha o‘qishni tamomlagansan, shu
boshladi. paytgacha nima ish bilan band bo‘lgan-
san? – dedi birinchi yigitga.
Direktor hammadan barvaqt keli­
shini, o‘quvchi ta’lim tarbiyasi haqida, – Shu yil magistraturani bitirgan-
o‘qituvchilarning mas’uliyatini oshirish, man. Xorijdagi nufuzli ilmiy jurnallar-
darslarni tashkil etish, davomat masa­ da maqolalar chiqarganman. Hozirgi
lalariga juda jiddiy e’tibor qaratayot- kunda qishlog‘imizning o‘quvchilariga
ganini birin-ketin aytib berdi. Keyin repetitorlik qilyapman. – dedi yigit.
yigitning qo‘lidagi qog‘ozlarga qarab-qa-
rab qo‘ydi va: – Davronjon, o‘g‘lim, endi shu savol-
larga sizning javobingizni eshitsak,
– Xo‘sh, ukajon, qanday yumush yoki nima deysiz? – dedi Kattayev ikkinchi
topshiriq bilan yuborishdi sizni? – dedi. yigit ma’noli qarab.

– Ismim G‘olib, familiyam Tog‘osha- – Albatta, bu bola olti yil o‘qigan
rov. Sizlarda ish bormi deb… bo‘lsa, men yetti yil ta’lim oldim. Bu
orada dadam rektorning yoniga o‘n
Kattayevning yuzi yorishdi va xur- marta kirib chiqqan. Bilasiz-u, Shod-
sand ohangda: mon aka, o‘qishni tiklash ancha qi-
yin ish. Bozorda ish boshladim. Uch
– Yaxshi keldingizmi G‘olibjon. Aka­ yildirki, ishim avjida, topish-tutishim
xon sog‘-salomat yuribdilarmi? Oldilari­ joyida. “Lasetti” mashinam, dang‘illama
ga bir o‘tay deyman-u, ko‘rib turganin- uyim bor. Bir qizga uylanish niyatida
gizday ish ko‘p. Kecha qo‘ng‘iroq qilib, yurgandim, otasi uni o‘qimishli, bi-
hammasini aytgandilar. Shu soatdan ror tashkilotda ishlaydigan yigitga
boshlab, ishga qabul qilindingiz. Hozir uzatishini aytibdi. Aslida, maktabga
yig‘ilish o‘tkazib, sizni maktab jamoasi kelib, dars berish niyatim yo‘q. Faqat
bilan tanishtiraman. Shu payt eshik hujjatimni rasmiylashtirib qo‘ysangiz
ochildi. Kotiba kirib, Sobir Tog‘osharov bo‘ldi.
ismli odamning farzandi kelganini aytdi.
– Davronjon, boy bolasi bo‘lma, bo-
– Voy, buyog‘i qiziq bo‘ldi-ku. Siz hali zor bolasi bo‘lgin, deyishgan donolar.
tumanimizdagi amaldor Tog‘osharovning Siz esa ham boyning, ham bozorning
o‘g‘li emasmisiz? farzandisiz. Maktabimizga siz kabi
ilg‘or yigitlar kerak, – dedi Kattayev.
– Yo‘q, men qo‘shni tumandan traktor-
chi Nodir Tog‘osharovning farzandiman. Birinchi kelgan Tog‘osharov ham
nimadir demoqchi bo‘ldi. Shu payt
– Shuni avval aytsang bo‘lmasmidi? kotiba ikkita idishda qahva va shirinlik
Endi, senga ruxsat. Hozircha bizda ko‘tarib xonaga kirdi, lekin Kattayev
bo‘sh ish o‘rinlari yo‘q. Bironta o‘rin hozir qahva ichadigan vaqt emasligi-
bo‘shasa, darhol senga qo‘ng‘iroq qila­ ni, guzarda qurilgan yangi oshxonaga
miz. – dedi Kattayev shosha-pisha ikkinchi Tog‘osharov bilan borishini
yigitga eshikni ko‘rsatib. So‘ng kotibaga aytdi. “Suhbatdan” o‘tolmagan birinchi
mehmonni kuttirmasdan tezroq ichkari- yigitga esa o‘rin bo‘shab qolsa, a­ lbatta,
ga taklif qilishni buyurdi. ishga chaqirishni va’da qildi.

– Meni bandlikka ko‘maklashish Kamtar MUALLIF
bo‘limidan yuborishgan. Shu maktabda
o‘zaro suhbat, savol-javoblar asosida

26 Zamonaviy ustoz Русскоязычная планета № 08 (8)-son, 20.05.2021-y.

Падежи (kelishiklar)

Падеж (kelishik) – yunonchada “tushish” (rus tilidagi “падать”) ma’nosidan olingan.
Ya’ni bunda har bir ot yoki otlashgan so‘zning ma’lum bir kelishikka tushish jarayoni sodir
bo‘ladi. Rus tilida 6 ta kelishik mavjud, ushbu mavzuda ularni to‘g‘ri qo‘llashni o‘rganamiz.

Quyida “kuchukcha” va “daryo” so‘zlarining Kelishiklarning birinchisi – именительный падеж (bosh
o‘zgarishini ko‘rib chiqamiz. kelishik). U rus tilida Кто? Что? savollariga javob berib,
predmet nomlari hech qanday qo‘shimchalarsiz, nomiga
Nuqtalar o‘rniga “Щенок” (kuchukcha) so‘zining kelishik monand holda ifodalanadi. Rus tilida bosh kelishik shakli
shakllarini qo‘yib, gaplarni to‘ldiring. birlikda ifodalanadi.

1) Пришёл …… 2) У друга нет …. 3) ……дают угощение.  Pодительный падеж (qaratqich kelishigi)
4) Я ругаю….. 5) Я горжусь ….. 6) Я мечтаю о ……
сидеть без дела, подарок для мамы, доехал до мага-
Щенок, щенка, щенку, щенка, щенком, щенке. зина, вышел из школы, письмо от брата, съехал с горы,
Ko‘rinib turganidek, “Щенок” (kuchukcha) so‘zini gapda спросил у учителя
to‘g‘ri qo‘llash uchun olti marta o‘zgartirishga to‘g‘ri keldi.
Ya’ni biz mazkur so‘zni quyidagi savollar vositasida o‘zgar- Kelishikning savoli Yordamchi so‘z Ko‘makchilar
tirdik. без, для, до, из, от, с, у
Пришёл кто? Щенок. Oкончание нулевое. Кого? Чего?              нет
Нет кого? Щенка. Окончание – а.
Дают кому? Щенку. Окончание – у. Дательный падеж (jo‘nalish kelishigi)
Ругаю кого? Щенка. Окончание – а.
Горжусь кем? Щенком. Окончание – ом. Я бродил по нивам,
Мечтаю о ком? О щенке. Окончание – е. По лугам игривым.
Думал: «До чего же
Quyida berilgan “Река” (daryo) so‘zi bilan Всё вокруг красиво!» (Е. Соломенко)
bog‘liq misollarni ham ko‘rib chiqamiz. Бродил (по чему?) по нивам (т.е.засеянным полям),
по лугам.
У нас есть …. 2) А у нас нет …. 3) ….дали название. 4) Склонились к земле
Мы увидели … 5) Мы любуемся … 6) Хорошо купаться в …!
Kelishikning savoli Yordamchi so‘z Ko‘makchilar
Река, реки, pеке, реку, рекой, реке. Кому? Чему?   дать к, по
Есть что? Река. Окончание – а.
Нет чего? Реки. Окончание – и. Винительный падеж (chiqish kelishigi)
Дали чему? Реке. Окончание – е.
Увидели что? Реку. Окончание – у. Положил в сумку, смотрел на портрет, сел за стол,
Любуемся чем? Рекой. Окончание – ой. спрятался под стол, узнал про подругу, перешёл че-
Купаться в чём? В реке. Окончание – е. рез дорогу.

Kelishikning savoli Yordamchi so‘z Ko‘makchilar
Кого? Что? вижу  в, на, за, под, про, через 

Творительный падеж ( kelishigi)

Увидел за окном, летел над лесом, росли перед до-
мом, встретился с другом, проплывал под мостом.

Kelishikning savoli Yordamchi so‘z Ko‘makchilar
за, над, перед, с, под 
Кем? Чем?                доволен

Предложный падеж

Занимаюсь в кружке, думаю о работе, играли на пе-
ремене, построили при школе

Kelishikning savoli Yordamchi so‘z Ko‘makchilar
в, о, на, при 
Ot va otlashgan so‘zlar kelishik qo‘shimchalaridan tashqari О ком? О чём?          думаю
ko‘makchilar bilan ishlatilishi ham mumkin. Quyida har bir
kelishik bilan bog‘liq ko‘makchilarni ko‘rib chiqamiz. Dilshod IBODULLAYEV tayyorladi.

№ 08 (8)-son, 20.05.2021-y. The English language world 27Zamonaviy ustoz

PROFESSIONS

(Kasblar)

Ingliz tilida suhbatdoshning kasbini New words
quyidagi usullarda so‘rash mumkin:
profession [prəˈfeʃ.ən] – kasb businessman [bɪz.nɪs.men] – biznesmen
1. What do you do? (Nima ish qilasiz?) job [dʒɑːb] – ish baker [beɪ.kɚ] – novvoy
2. What is your job? (Kasbingiz nima?) teacher [ˈtiː.tʃɚ] – o‘qituvchi fireman [faɪr.mən] – o‘t o‘chiruvchi
3. What is your profession? (Kasbingiz student [stuː.dənt] – talaba chef [ʃef] – oshpaz
nima?) pilot [paɪ.lət] – uchuvchi architect [ˈɑːr.kə.tekt] – me’mor
4. What do you do for living? (Nima ish nurse [nɝːs] – hamshira barber [ˈbɑːr.bɚ] – sartarosh
bilan shug‘ullanasiz?) actor [æk.tɚ] – aktyor farmer [fɑːr.mɚ] – fermer, dehqon
actress [æk.trəs] – aktrisa lawyer [lɑː.jɚ] – yurist
dentist [den.t̬ ɪst] – tish shifokori policeman [pəˈliːs.mən] – politsiyachi
engineer [en.dʒɪˈnɪr] – muhandis taxi driver [ˈtæk.si ˌdraɪ.vɚ] – taksi haydovchisi

Exercise

Berilgan rasmlarga qarang va savollarga javob bering.

1. What does he do? 2. What do you do?

Ushbu savollarga quyidagicha javob beri­ 3. What is her job? 4. What do they do?
ladi: Subject+to be+profession

Agar gap birlikda, bir shaxsning kasbi haqi-
da ketsa, u holda kasbni yozishdan oldin a/
an noaniq artikli qo‘yiladi. Masalan, I am a
doctor (Men shifokorman).

Kasb haqida so‘ralganda ega uchinchi shaxs 5. What does your
birlikda (he/she) bo‘lsa, u holda savolda do emas dad do for living?
does ishlatiladi. Masalan, What does she do?
Agar savol to be bilan berilsa: “What is her job?” Uyga vazifa
deb so‘raladi.
O‘zingiz va yaqinlaringiz haqida
berilgan savolarga javob yozing.
1. What do you do for living?
2. What is your mother’s name?
3. What does your mother do?
4. What is your father’s name?
5. What is your father’s job?
6. What does your best friend do?

Noilaxon AHADOVA tayyorladi.

28 Zamonaviy ustoz Obuna – 2021 № 08 (8)-son, 20.05.2021-y.

Diqqat! Diqqat!

2021-yil uchun “Zamonaviy ustoz” 2021-yil
gazetasiga obuna davom etmoqda. uchun
Bizni tanlang, aslo adashmaysiz! “Zamonaviy ustoz”
gazetasiga obuna
3 OYGA – 98 437,5 so‘m. (QQSsiz) OBUNA INDEKSI: – 425
6 OYGA – 196 875 so‘m. (QQSsiz) davom etmoqda.

Siz gazetaga “O‘zbekiston pochtasi” AJ “Matbuot tarqatish” filiallarining quyidagi telefon Har doim biz bilan qoling!
raqamlariga murojaat etish orqali istalgan hududiy bo‘limdan obuna bo‘lishingiz mumkin!
Bizni tanlang,
Toshkent shahar Buxoro viloyati aslo adashmaysiz!
(0371) 233-73-56 (0365) 228-48-93
3 OYGA – 98 437,5 so‘m. (QQSsiz)
Toshkent viloyati Xorazm viloyati 6 OYGA – 196 875 so‘m. (QQSsiz)
(0371) 208-57-67 (0362) 228-51-71
Murojaat uchun telefon:
Qoraqalpog‘iston Respublikasi Surxondaryo viloyati (71) 209-93-39.
(0361) 222-14-43 (0576) 223-14-49
Obuna indeksi: – 425
Andijon viloyati Samarqand viloyati
(0374) 223-26-24 (0366) 229-49-27, 229-51-16 Siz o‘z hududingizdagi istalgan
“Matbuot tarqatuvchi” AJ bo‘limi orqali
Qashqadaryo viloyati Farg‘ona viloyati gazetamizga obuna bo‘lishingiz mumkin!
(0375) 221-04-62 (0373) 244-47-79
Toshkent viloyati
Jizzax viloyati Sirdaryo viloyati (0371) 233-13-04
(0372) 226-38-60 (0595) 510-01-94 Qoraqalpog‘iston Respublikasi
(0361) 222-88-68
Namangan viloyati Navoiy viloyati Andijon viloyati
(0369) 233-03-67 (0579) 223-09-38 (0374) 223-82-12
Qashqadaryo viloyati
Namuna (0375) 225-46-05
Jizzax viloyati
ABONEMENT (0372) 222-40-01
Namangan viloyati
Zamonaviy ustoz 1 425 (0369) 239-14-49
(Nashr nomi) Komplekt (Nashr Buxoro viloyati
indeksi) (0365) 221-56-90
soni Xorazm viloyati
(0362) 227-48-55
2021-yil uchun (oylar bo‘yicha) Surxondaryo viloyati
(0376) 223-60-98
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Samarqand viloyati
(0366) 234-22-53
МТ-1 XXXXXX Farg‘ona viloyati
(0373) 244-50-77
Qayerga: Indeks: (Manzil) Sirdaryo viloyati
Toshkent 100000 M.Ulug‘bek tumani, (0367) 225-11-44
shahri. Rashidov ko‘chasi, 77-Uy. Navoiy viloyati
(0436) 223-17-55
Kimga: Xudayberdiyev D. K.

(Familiyasi, ismi, sharifi)

P.V Joyi ELTUV KARTOCHKASI

425
(Nashr indeksi)

Zamonaviy ustoz
Gazeta

Obuna manzili (Nashr nomi) Kompl­ ekt 1
o‘zgartirish So‘m soni

bahosi
So‘m

2021-yil uchun (oylar bo‘yicha)
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

XXXXX X

Qayerga: 100000 M.Ulug‘bek tumani,
Toshkent shahri. (pochta indeksi) Rashidov ko‘chasi, 77-Uy.

(Manzil)
Kimga: (Familiyasi, ismi, sharifi) – Xudayberdiyev D. K.

№ 08 (8)-son, 20.05.2021-y. Obuna – 2021 29Zamonaviy ustoz

OMMAVIY OFERTA

1. “TA’LIM MUASSASASI” MCHJ bundan keyin “Tahririyat” kuni mobaynida bu haqda “Tahririyat”ga xabar beradi.
ushbu taklifda O‘zbekiston Respublikasida turgan (yashaydigan),
quyida keltirilgan shartlarni to‘liq va e’tirozlarsiz qabul qilishi 11. Pochta aloqa bo‘limlari tomonidan nashrlarni yangi manzil
haqida ma’lum qilgan shaxs (keyingi o‘rinlarda – “Obunachi”) bo‘yicha yetkazib berish ta’minlanmagan taqdirda, “Obunachi”
bilan mazkur ommaviy oferta shartlariga muvofiq, 2021-yil uchun 10 kalendar kunidan kechiktirmasdan bu haqda “Tahririyat”
obuna shartnomasi (keyingi o‘rinlarda – “Shartnoma”)ni tuzishga manziliga yozma xabarnoma yuborgan holda “Tahririyatga”
tayyor ekanligini bildiradi. xabar berishi lozim.

“Tahririyat” va “Obunachi” bundan keyin birgalikda “Taraflar” Nashrni yangi manzil bo‘yicha yetkazib berish “Tahririyat”
deb nomlanadi. tomonidan xabarnoma olinganidan so‘ng amalga oshiriladi.

2. “Obunachi” ushbu Shartnoma shartlarini qabul qilgan 12. Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki talab etiladigan
holda Shartnomaning ajralmas qismi hisoblangan ilovasi- darajada bajarilmaganligi uchun “Taraflar” Fuqarolik kodeksi
ga ko‘ra shakl bo‘yicha to‘ldirilgan aktsept-buyurtma (keyin- qoidalariga, O‘zbekiston Respublikasining “Xo‘jalik yurituvchi
gi o‘rinlarda – “Aktsept”)ni yuborish orqali “Tahririyat”ga subyektlar faoliyatining shartnomaviy-huquqiy bazasi to‘g‘risi-
mazkur ommaviy oferta shartlariga muvofiq obuna bo‘lishga da”gi Qonuni va boshqa amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarga
o‘z roziligini bildiradi. “Aktsept”ning barcha ustunlari to‘liq, muvofiq javobgar bo‘ladi.
qisqartmalarsiz, aniq, bosma harflar bilan to‘ldirilgan bo‘li-
shi kerak. “Aktsept” ­“Tahririyat”ning quyidagi e­ lektron poch- 13. “Obunachi” tomonidan “Aktsept”da manzil ishonchsiz yoki
ta manzili ([email protected]) orqali yuboriladi: qisman ko‘rsatilgan taqdirda, “Tahririyat” “Obunachi”ning oldida
Pochta indeksi: 100000, Toshkent shahar Mirzo Ulug‘bek tumani, shartnoma shartlarini bajarilmaganligi uchun javobgar bo‘lmaydi.
Shastri ko‘chasi, 19A uy. Faksimil yozishuv yuridik kuchga ega.
14. Agar Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki kerakli
3. “Tahririyat”, “Aktsept”da sanab o‘tilgan nashr nusxasi soniga darajada bajarilmaganligi holatlari Shartnoma imzolangani-
(“Obunachi”ning tanloviga ko‘ra) 2021-yilning yillik obunasini dan keyin vujudga kelgan, “Taraflar” oldindan ko‘ra bilish yoki
amalga oshirish, “Obunachi” esa “Aktsept”ni rasmiylashtirish oqilona choralar bilan oldini olishning imkoni bo‘lmagan, yengib
va to‘lash majburiyatini oladi. bo‘lmaydigan kuch (fors-major) sharoiti oqibatida ro‘y bergan
bo‘lsa, “Taraflar” Shartnoma shartlari bajarilmaganligi yoki kerakli
4. Mazkur Shartnoma “Tahririyat” tomonidan “Aktsept” olingan darajada bajarilmaganligi uchun javobgar bo‘lmaydi.
paytdan e’tiboran kuchga kiradi va “Taraflar” uning shartlarini
bajargan paytgacha amal qiladi. 15. Fors-major holati yuzaga kelgani haqida “Taraflar” bir-birini
ular yuzaga kelgan paytdan boshlab 5 (besh) kun mobaynida
5. “Obunachi” mazkur Shartnoma shartlariga ko‘ra, obuna xabardor etishi shart.
qiy­matini to‘lashi shart.
16. Mazkur Shartnoma shartlarini bajarish vaqtida yuzaga
6. Obuna qiymatini to‘lash shartlari: “Obunachi” tomoni- kelishi mumkin bo‘lgan barcha bahs va nizolarni “Taraflar” mu-
dan “Tahririyat”ning hisob raqamiga yillik obuna pul mablag‘i zokara va kelishuv tartibi orqali hal etishadi.
(“Aktsept”ga muvofiq aniqlanadigan to‘lovning umumiy summasi)
ni o‘tkazish yo‘li bilan oldindan yuz foizli to‘lov amalga oshiriladi. Kelishuvga erishilmagan taqdirda nizo O‘zbekiston Respub-
To‘lov bank kassalari orqali “Tahririyat”ning hisob raqamiga plastik likasining amaldagi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda sudga
karta yoki naqd pulda amalga oshirilishi mumkin. ko‘rib chiqish uchun topshiriladi.

7. “Tahririyat” uning hisob raqamiga pul mablag‘lari kelib 17. Mazkur Ommaviy ofertada aytib o‘tilmagan shartlar
tushganidan so‘ng, mazkur Shartnomaning 6-bandi shartlari O‘zbekist­on Respublikasining amaldagi qonunchiligiga muvofiq
bo‘yicha ko‘zda tutilgan tartibda, “Tahririyat”da “Obunachi”ning aniqlab olinadi.
“Aktsepti” mavjudligi shartida, mazkur Shartnoma bo‘yicha o‘z
majburiyatlarini bajarishga kirishadi. 18. Mazkur Ommaviy ofertaning amal qilish muddati –
2021-yil dekabr oyiga qadar.
8. “Obunachi” nashrni “Obunachi” ko‘rsatib o‘tgan manzil
bo‘yicha yetkazib berish mazkur oferta predmeti hisoblanmasligi- TAHRIRIYAT REKVIZITLARI
ga va pochta aloqasi yoki nashrni yetkazib berishni ta’minlovchi
boshqa tashkilot funksiyasi hisoblanishiga rozilik bildiradi. Bunda Tashkilot nomi: “TA’LIM MUASSASASI” MCHJ
“Tahririyat” nashrni “Obunachiga” yetkazib berish haqini to‘lash
majburiyatini o‘z zimmasiga oladi. Obuna bo‘limi manzili: 100000, Toshkent shahar Mirzo Ulug‘bek
tumani, Shastri ko‘chasi, 19A uy.
9. “Tahririyat”da chiqqan gazetaning har soni “Obunachi”ga
pochta (kuryerlik) xizmati orqali mazkur Shartnomaning 3-bandida Telefonlar: 71-209-93-39
keltirilgan “Aktsept” manzili bo‘yicha yetkazib beradi. h/r (hisob-raqam) 20208000705314430001

10. Nashrlar o‘z vaqtida yetkazib berilmagan yoki umuman Xizmat ko‘rsatuvchi bank: “KAPITALBANK”
yetkazib berilmagan taqdirda, “Obunachi” tegishli pochta (kur­ aksiyadorlik tijorat banki
yerlik) xizmatiga murojaat etishi shart. Pochta aloqa bo‘limlari Bank kodi: (MFO)
yoki kuryerlik xizmati tomonidan nashrlarni o‘z vaqtida va to‘liq STIR: 00974
yetkazib berish ta’minlanmagan taqdirda, “Obunachi” 10 kalendar IFUT: 307978344

Elektron pochta manzili: 18110
[email protected]

Direktor: L.B.Karimova

30 Zamonaviy ustoz Obuna – 2021 № 08 (8)-son, 20.05.2021-y.

“TA’LIM MUASSASASI” MChJ
ommaviy ofertasiga ilova

AKTSEPT-BUYURTMA “____”_____________ 2021-y.

1._____________________________________________________________________________________________
(obunachining to‘liq nomi, tashkiliy-huquqiy shaklini ko‘rsatgan holda) nomidan

asosida faoliyat yurituvchi __________________________________________________________________________,
(obunachining vakolatli vakili F.I.SH. (to‘liq), uning lavozimi)

______________________________________________________________________________________________,
(hujjat (ta’sis shartnomasi, ustav, nizom va boshqalar), ishonchnoma)

ommaviy oferta shartlarini to‘liq va e’tirozsiz qabul qilishini bildiradi va quyidagilarga obuna bo‘ladi:

Obuna Nashr nomi Tili Bank rekvizitlari Obuna Obuna narxi Ummumiy
indeksi muddati (1 oy uchun) summa

(QQSsiz) (QQSsiz)

425 “Zamonaviy ustoz” O‘zbek h/r 20208000705314430001 6 ой 32 812,5 196 875
gazetasi (lotin yozuvi) “KAPITALBANK” ATB Bank kodi: 00974

426 “Наставник” gazetasi Rus tili х/р 20208000705314430001 6 ой 32 812,5 196 875
ОПЕРУ АКБ «Капиталбанк» МФО: 00974

2. To‘lanadigan umumiy summa____________________________________________________________________,
so‘mni QQSsiz tashkil etadi. (raqamlar bilan va yozma tarzda ko‘rsatilsin.)

3. Yetkazib berish manzili (bosma harflarda, aniq):

pochta
indeksi

Viloyat/shahar, __________________________________________________________________________________

tuman, ____________________________________________________________________________________________
(ko‘cha, daha, mavze, uy, xonadon)

Mo‘ljal: ________________________________________________________________________________________

4. Bog‘lanish telefoni:_____________________________________________________________________________

5. Bog‘lanuvchi:__________________________________________________________________________________
(F.I.SH.)

6. Elektron pochta manzili: _________________________________________________________________________

Obunachi rekvizitlari:
STIR________________________________________
IFUT _______________________________________
Pochta manzili:________________________________
Telefon: _____________________________________
Faks: ________________________________________
Hisob raqami №_______________________________
Xizmat ko‘rsatuvchi bank ________________________
Bank kodi ___________________________________
_________________________/_________________/

(vakolatli shaxsning imzosi) (F.I.SH.)

M.O‘.

№ 08 (8)-son, 20.05.2021-y. Bilasizmi? 31Zamonaviy ustoz

AKSIRING!

Aksirishni ushlab turish quloq- Aksirish bilan vujudimizda: masa, miya tomirlarida tiqin yuzaga
tomoq yo‘liga xavf tug‘dirishi  miya va yurak tomirlari ken- kelishi oqibatida falaj (insult) boʻlib
mumkin. Ko‘pincha o‘zini gayadi; qolishi mumkin. Demak, aksirish-
aksirish istagidan qaytaruvchi  koʻz yoshi kanallari ochiladi; ni qaytarishga hojat yoʻq, faqat
odamlarning quloq, quloq pardasi va  oddiy nafas olish bilan saqla­ odoblariga amal qilsak, kifoya.
ko‘z tizimi bilan bog‘liq muammolari nib qolgan oʻlik havo chiqib ketadi; Aksirish asnosida koʻzlarning yum-
mavjud bo‘ladi. Aksirishni doimiy  yurak millisoniyalar ichida ilishi ham biz uchun katta neʼmatdir.
ravishda ushlab turish, sinusit, toʻxtab, yana ishga tushadi (yaʼni, Agar aksirayotganimizda ko‘zlari­
migren va hatto qon-tomir dam oladi); miz yumilmaganida, kosasidan
hamda aortaning yorilishi kabi  tanadagi baʼzi zararli toksinlar chiqib ketar edi. Aksirgan inson ro-
kasalliklarning paydo bo‘lishiga tashqariga chiqadi. hatni his etadi, esnagan odam esa
sabab bo‘lishi mumkin. Bunday Koʻpchiligimiz jamoat joylarida ogʻirlikni sezadi. Agar kishi aksirsa,
achinarli oqibatlar, aksirishni uyalib, tortinib kelgan aksani ortga eshitgan odam unga sogʻlik tilaydi.
tiymoqchi bo‘lganida, inson qaytarishga urinamiz. Vaholanki, Bu orqali esa insonlarning o‘rtasi-
a’zolariga ta’sir etuvchi kuch tufayli aksirish qanchalik foydali boʻlsa, dagi mehr-muhabbat kuchayad­ i,
yuzaga keladi. Ba’zan bu kuch bug‘ uni qaytarib qolishning zararlari ahil-inoqlik iplari mustahkamlanadi.
qozonining portlashiga teng bo‘ladi. ham oz emas. Misol uchun, kishi Shunday ekan, aksirishdan o‘zin-
bir lahzada infarkt boʻlib qolishi gizni tiymang. Salomat bo‘ling!
yoki vena qon tomirlari va oʻpkasi
kuchli bosimdan yorilishi yo boʻl- Internet materiallari
asosida tayyorlandi.

32 Zamonaviy ustoz Mantiqiy mozaika № 08 (8)-son, 20.05.2021-y.

Aqlingizni 5. Bir inson samolyotdan
charxlang parashyutsiz sakrab, qattiq yerga hech
bir jarohat olmasdan tushdi. Unga hech
(Davomi. Boshi 7-sonda…) kim yordam bermadi. Buni qanday
izohlash mumkin?

6. Choyga shakar solib qaysi qo‘l
bilan aralashtirgan ma’qul?

7. Nima oq bo‘lganda toza
hisoblanadi, yashil bo‘lganda tozalash
kerak?

8. Jorj Vashington, Sherlok Xolms,
Vilyam Shekspir, Lyudvig Van Betxoven,
Napoleon Bonapart, Aleksandr Pushkin
– ushbu ro‘yxatda kim “ortiqcha”?

9. Oqila qog‘ozga 86 sonini
yozib, dugonasidan “ushbu sonni
qog‘ozda hech narsani o‘chirmasdan,
bo‘yamasdan va chizmasdan 12 ga
oshira olasanmi” deb so‘radi.
Dugonasi buni eplay oldi. Qanday
qilib?

10. Yuliy Sezar o‘z qo‘shiniga qalqon
va qilichlarini qimmatbaho narsalar
bilan bezatishni buyurgan. Nima
uchun?

1. Qaysi holatda 2 ga qarab 10 deymiz? O‘tgan sonda

2. Shifoxonadan to‘rt muchasi sog‘ bo‘lgan berilgan mantiqiy
odamni qo‘lda ko‘tarib olib chiqishdi. U mutlaqo
sog‘lom bo‘lsa, nega ko‘tarib olib chiqishmoqda? savollarning javoblari:

3. Qaysi yegulikni pishirish vaqtida qancha tuz 1. Shaxmatchilar;
solsangiz ham sho‘r bo‘lib ketmaydi? 2. Dami chiqqan g‘ildirak zaxi-
radagisi edi;
4. Bir shifoxonada bemorlar soni qabul qila olish 3. Ot, sababi islom dinida hayvon
ko‘rsatkichidan oshib keta boshladi. Bemorlarning tasviri mumkin emas;
aksariyati YTHda jarohat olgan haydovchilar 4. Shisha qo‘yilsa ham, qo‘yilmasa
edi. Bemorlar sonini kamaytirish uchun shahar ham xonaga istalgan kishi kira oladi;
ma’muriyati haydovchilarga xavfsizlik kamarini 5. 22:2-2=9;
taqishni majburiy qilib qo‘ydi. Vaqt o‘tgach, 6. 0 km/soat tezlikda;
statistika o‘rganilganda YTHlar soni kamaymagani, 7. Tish;
ammo kasalxonaga tushgan bemorlar soni ancha 8. Sherlok Xolms erkakka qotillik
ko‘paygani aniqlandi. Buning sababi nimada? sodir bo‘lgan manzilni aytmagan edi;
9. Qarg‘aning o‘zi uchib ketishini
kutish kerak;
10. 9:30 da to‘liq olib bo‘ladi. 1-
8:30, 2- 9:00, 3- 9:30.

Internet materiallari
asosida tayyorlandi.

Muassis: Manzilimiz: 100000, Toshkent shahri, Mirzo Ulug‘bek tumani, Topshirildi – 17:40 18.05.2021. Buyurtma – 38, hajmi 4 bosma
“Ta’lim muassasasi” MChJ Shastri ko‘chasi, 19A-uy. Telefon: (+998) 71-209-93-39. taboq. Ofset usulida bosilgan. Qog‘oz bichimi A-4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Bosh muharrir: Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy 6000 nusxada bosildi. Nashr indeksi – 425. ISSN № 2181-2004
Abdulla CHIMIRZAYEV kommunikatsiyalar agentligi tomonidan 2021-yil
16-martda 1159-raqami bilan ro‘yxatga olingan. Tahririyatga kelgan qo‘lyozmalar taqriz qilinmaydi va
Bosh muharrir o‘rinbosari: muallifga qaytarilmaydi. Gazetada chop etilgan reklama va
Javlon YAXSHIBOYEV Dizayner: Marks YUSUPOV e’lonlar uchun tahririyat javobgar emas. Gazetaning yetkazib
berilishi uchun obunani rasmiylashtirgan tashkilot javobgar.

Gazeta “SANO-STANDART” MCHJ bosmaxonasida chop etildi. Bosmaxona manzili: Toshkent sh. Olmazor t. “Shiroq” ko‘chasi, 100.
Gazetaning poligrafik jihatdan sifatli chop etilishiga “SANO-STANDART” MCHJ bosmaxonasi mas’ul. Bosmaxona telefoni: (71) 228-07-94.