นิราศหนองคาย

ุ
ุ
ดอกไม้เทียนพุ่งจุดสะดดใจ แสงสกใสสว่างกลางนภา
ู
ี
ู่
่
ไฟพะเนยงเสยงลั่นสนั่นคึก คะโครมครกอึงหดังซซา
ึ
ี
้
ิ
่
ทั้งดอกไม้ช้างรองชองสทา ดอกไม้ม้าว่งถนนคนกระจาย
้
ทั้งอ้ายต้อและตะไลโคมลอยล่ว ลมพัดปลวเทียมฟาดูหน้าหงาย
ิ
ื
ิ
่
ั
ั
คร้นดอกไม้ไฟจุดพอหยุดงาย คร้นรงสายสรยาทวาการ
ิ
ิ
ุ
ุ
ี
คนโกนจุกเดินไปเขาไกรลาส ตพิณพาทย์บรรเลงวังเวงหวาน
ื
ี
ยิงปนต้นสับสนอลมาน เสยงสะท้านสะเท้อนสะเทอนกาย
ื
ื
ี
้
ื
่
ั
ี
คร้นเมอจะตัดจุกเขาคุกคาม คนรองห้ามปากเสยงส าเนยงหาย
ั
ห้ามพิณพาทย์มให้ตมระคาย คร้นโกนแล้วผันผายเบญจาพลัน
ิ
ี
ี
ื
่
ื่
เหลาพระสงฆ์ทุกองค์ตักน ้าสาด คนเกลอนกลาดล้วนมอจับถอขัน
ื
่
ต่างคนตักน ้าสาดพัลวัน เข้าชวยกันรดน ้าท าชอบกล
็
ุ
คนโกนจุกเสรจมาผลัดผ้าส ี กลับนงผ้าขาวน้นาฉงน
่
่
ี
่
ุ่
่
ต้องนงขาวสามวันมันเต็มทน แจ้งยุบลนาหัวรอให้งองัน
ื
หรอท าตามเพศลาวชาวบ้านนอก ผิดบางกอกจรงจรงทุกส่งสรรพ์
ิ
ิ
ิ
ิ
ึ
่
ซงประดิษฐ์คิดค ากล่าวร าพัน จรงทั้งนั้นมได้แกล้งมาแต่งการ ฯ
ิ
ุ
ี
่
๏ ฝายว่าพณะหัวจอมพหล เห็นไพรพลไม่มสขสนกสนาน
่
ุ
่
ึ
ิ
ั
ล้วนง่วงเหงามได้มีทส าราญ จงคิดอ่านแก้ไขในปญญา
ี่
้
ุ
่
จัดละครเล่นสนกแก้ทุกข์ทน เห็นไพรพลพรอมกันด้วยหรรษา
ุ
ิ
ต่างคนต่างแก้ทุกข์สนกตา บ้างเฮฮาเอิกเกรกเบกสบาย
ิ
พวกชาวเมองต่างดมากรกราว ทั้งแก่สาวพร่งพรมาดหลาย
ื
ู
ู
ั
ู
ู
ิ
ิ
ี
้
ิ
ทั้งเด็กเดนเด็กว่งพรอมหญงชาย ตะเกยกตะกายชักพากันมาอึง
ี
พวกละครตัวดมฝมอ ได้ฝกปรอซ้อมประสมเล่นคมขึง
ี
ื
ี
ื
ึ
ึ
็
ี
พวกสาวชาวโคราชหวาดคะนง เสยงกลองตงเปนต้องมาตั้งตาด ู
ึ
ิ
ั
ู
ลางอนงค์จงภักดรกละคร มาหลับนอนตามยศไม่อดส
์
ี
ี
พวกละครไม่อดอยากซงหมากพลู ล้วนจับคู่ได้เมยเสยทุกคน
ึ
่
ั
พวกละครน้อยตัวไมทั่วสาว ต่อยดยาวทั้งกองทัพดสบสน
ู
่
ื
่
ั
ิ
ี
ู
ล้วนมช้คูทั่วทุกตัวตน ผู้หญงยลรกงามติดตามมา
ิ
ู
์
ั
ี่
ี่
ทผู้ดีหาทรกตามศักดสง ทเหล่าฝูงหญิงโคราชทาสทาสา
ี่
ิ
ั
ก็รกพวกนกายฝายโยธา ตดตามมาอยู่กันออกพันพัว
่
ิ
่
ิ
็
หญงโคราชแสนสวาทพวกกองทัพ อยากขยับจะใครได้เปนผัว
่
้
ทมลูกสาวแซฝายแม่กลัว ต้องคุมตัวซอนเรนเปนโกลา
่
็
่
ี่
ี

ุ
ี่
่
่
็
่
ี
ทบางคนมบ่าวเปนสาวแส ้ ลั่นกญแจโซใหญต้องใสขา
่
กลัวกองทัพนั้นจักไปลักพา ต้องรกษาบ่าวไพรไม่สบาย
ั
ี
ี
่
ข้างเจ้าเมองโคราชให้หวาดไหว กลัวบ่าวไพรลูกเมยจะเสยหาย
ื
จะตามพวกกองทัพไปลับกาย เกณฑ์ผู้ชายนั่งยามตามประตู
็
่
ิ
ตั้งระวังย่งยวดเปนกวดขัน ด้วยพวกกองทัพนั้นมาเทยวอยู
ี
่
ั
ิ
จะลอบรกเมยน้อยคอยเล่นช้ ู มให้หมู่กองทัพลอบลับมา ฯ
ี


ในห้องหับหม่อมตัวโปรดโกรธหนัก
ึ
่
ื
๏ วันหนงค้นได้เส้อหมวกพวกกองทัพ หนา
ท่านพระยาก าแหงแผลงศักดา ช าระหาแม่สอคือผู้ใด
ื่
ซงได้ผ้ากับหมวกพวกกองทัพ สองส ารบน้หวามาแต่ไหน
ี
ั
ึ
่
่
ื
ึ
ถามหมอมปลั่งตัวรกซักวาใคร เอามาให้กับมงจนถงมอ
ั
ึ
่
้
หม่อมอึดอัดซัดปายนายทหาร ได้ว่าวานอีพุ่มรเปนผู้ถอ
ู
็
ื
้
ื
ท่านพระยาโคราชตวาดอือ หมวกผ้าหอเอามาไว้ท าไมกัน
ี
หม่อมเรยนตามจรงจตจะคิดหน ี แปลงอินทรย์เปนผู้ชายลอบผายผัน
ิ
็
ิ
ี
ั
ั
ี
ี
พระยาโคราชเตะตบเข่นขบฟน ส่งผูกพันอพมเฆยนเจยนชวัน
ี
่
ี
่
ุ
อีพุ่มให้การชัดแล้วซัดใส ่ หลวงอะไรท่านมาหาดฉัน
ี
้
ี
็
ื
ให้เอาเส้อหมวกด าเปนส าคัญ น าผายผันมาให้หม่อมของพรอมเพรยง
ื
ุ
ท่านพระยาโคราชตวาดอึง รองเหม่น้อยหรอมึงจนสดเสยง
ี
้
เตะอีพุ่มกล้มกลมลุกล้มเอียง อีพุ่มเพียงบรรลัยขาดใจตาย
ุ
่
ี
่
ี
แล้วใสตรวนขานกยางลูกยางโต ซ ้าสวมโซกลัวจะล้หลบหนหาย
่
ี
ุ
ี
ิ
ั
ั
ส่งคนคุมอพมอยูเรยงราย ทั้งหญงชายพทักษ์พรอมพรกกัน
่
ิ
้
ื
เจ้าเมองน าเส้อหมวกพวกกองทัพ มารองกับพระยาราชเสนานั่น
ื
้
ั
พระยาราชเสนารบมาฉับพลัน แล้วกลาวกลั่นจดหมายตามรายความ
่
ี่
ู
มากราบเรยนพณฯ หัวจอมพหล ตามเหตุผลช้สาวทกล่าวถาม
ี
ี
ื
ี
ในเรองราวมหมดปรากฏนาม ให้เจ้าเมองติดตามมากราบเรยน
ื่
ื
ื
เจ้าพระยาแม่ทัพรับหนังสอ กรายกรถออ่านความตามเกษียน
สดับเรองเบ้องต้นดวนเวยน เหนผิดเพ้ยนเหลอคิดในจตแคลน
ิ
ื
ู
ื
ี
ื
่
ี
็
่
ื
ื
ั
่
ิ
ึ
ด้วยหญงหนงมาดหมายผู้ชายสอง เหมอนวันทองคร้งเบ้องเรองขุนแผน
ื
ี่
ึ
ุ
ซงเรานั้นต้องพันวสาแทน ก็สดแสนทถวิลตัดสนความ
ิ
่

ิ
ี
่
ิ
่
ึ
่
จงบัญชาถามนายฝายทหาร จงให้การโดยจรงส่งทถาม
ิ
ื่
ด้วยเรองราวกล่าวฉลุระบุนาม จงแจ้งตามจรงใจหมวกใครม ี
่
นายทหารค านับรับบัญชา กราบเรยนวาเส้อหมวกพวกทน
ี
่
ี
ี
ื
่
ิ
ื
ิ
้
ของเก่ากระนั้นไซรมได้ม ี ไม่เหมอนอีพุ่มซัดความสัตย์จรง
ิ
เจ้าพระยาแม่ทัพกลับประภาษ ถามพระยาโคราชไปทุกส่ง
่
ิ
ึ
ซงจะให้ช าระความตามประวิง ต้องขอตัวผู้หญงมายืนยัน
็
ื
แม้นจะให้ส าเรจแล้วเด็ดขาด ให้เจ้าเมองโคราชคิดผ่อนผัน
ี่
ิ
่
สงตัวคนกลางมาได้ว่ากัน โดยเทยงธรรม์ยุตธรรมค าหารอ
ื
ื
็
นซัดเขาเขาไม่รบจับไม่ได้ เปนจนใจช าระความตามหนังสอ
ั
ี่
ื
ื
ื
ื
หรอใครจับเส้อผ้าได้คามอ จะผูกถออย่างไรการไม่ควร
ิ
แม้นจะให้ส าเรจความเท็จจรง สงตัวหญงมาจงชบให้สอบสวน
็
ึ
ิ
่
ิ
่
พระยาโคราชได้ฟงนั่งเรรวน ท าหน้าม้วนเหมอนอย่างงูนางอาย
ั
ื
ื
้
หนังสอพระยาราชเสนากล่าวหาฟอง ความข้อสองปรากฏในจดหมาย
พวกกองทัพหมกมุ่นท าวุ่นวาย เที่ยวลักนายพาบ่าวของเขาไป
ิ
ิ
ล้วนหญงทาสชาวนคมกรมการ บ่าวชาวบ้านเชยชดพิศมัย
ิ
่

พวกกองทัพลักพามาราไป อยู่ทในเขื่อนค่ายมากหลายคน
ี่
ื
เจ้าพระยาแม่ทัพสดับเรอง ว่าชาวเมองตามกองทัพมาสับสน
ื่
ุ
่
ี
เปนสดจะห้ามใจของไพรพล ล้วนเต็มทนพลัดพรากมาจากเมย
็
ี่
็
หญงสมัครรกชายเรองรายน้ ี เปนสดทปราบปรามห้ามเขาเสย
ื
่
ั
ุ
ิ
ี
็
่
ั
ิ
หญงกอยากชายกยั่วจงปวเปย ต่างคลอเคลยรกใครใจของมัน
ี
็
ึ
่
ั
ี
็
ุ
ี
ถงวาตัวเราน้หากมศักด ์ ิ เปนสดจัดยอกย้อนคิดผ่อนผัน
ี
ึ
่
หาไม่ก็เที่ยวไปพามาเหมอนกัน เขาเต็มกลั้นจะห้ามปรามอย่างไร
ื
ึ
ิ
ี
ั
ด้วยหญงมันสมัครรกผู้ชาย จงหนหายพยายามตามวิสัย
ิ
แม้นกองทัพลักพาบ่าวข้าใคร ใจต่อใจมันพรอมยนยอมกัน
้
้
ให้เจ้าเงินมารองฟองเถดนะ จะช าระให้จรงทุกส่งสรรพ์
้
ิ
ิ
ิ
ทาสชาวบ้านทมสารกรมธรรม์ ทั้งสองนั้นรกใครไมเรรวน
่
ี่
ี
่
ั
่
จะคิดเงินค่าตัวให้ยอมใช้ทุน มให้ขุนเคืองจตท าผิดผวน
ิ
ิ
ทั้งนอกกรมในกรมให้สมควร เรงชักชวนกันมารองฟองต่อเรา
่
้
้
ื่
ื
ล้วนนายทัพนายกองมานองเนอง คอยช าระความเรองบ่าวทาสเขา
้
ใครเรงมารองความตามส าเนา ล้วนว่างเปล่าค่อยจะช าระความ
่
่
ตกพนักงานของฝายกองทัพ จะคอยรับช าระให้อย่าได้ขาม

ิ
่
แม้นบุตรสาวของผู้ใดพอใจงาม ว่งแรตามกองทัพมาหลับนอน
ุ
ก็สดแม่พ่อจะยอยก การจะตกลงกันจัดผันผ่อน
ิ
่
ั
ต้องช าระเปาปดคิดตัดรอน มให้ราษฎรเคืองร าคาญ
ุ
่
ึ
ถ้าแม้นชายพวกมากลากไปฉด ซงบ่าวบุตรข้าทาสท าอาจหาญ
ี
คงจะตัดสนความให้ตามการ ซงชายพาลอย่างน้ไมมใคร
ิ
่
ึ
่
ี
ี
ั
ั
ท่านเจ้าคุณจงหวังส่งเสมยน ให้มาเขียนตามบัญชาที่ปราศรย
ตอบพระยาราชเสนาจะว่าไร คนถอหนังสอไปให้แกด ู
ื
ื
พระยาโคราชบาดหมางระคางเขิน ใจสะเท้นแสนระทดจตอดส
ิ
ิ
ู
ด้วยหาเขานั้นผิดตดประตู หมองน่งอยูฟงถามความทั้งปวง
่
ั
ิ
ิ
่
่
ี
เพราะหาโทษเขานั้นไมมั่นคง คร้นจะสงเมยมาแก่ข้าหลวง
ั
ึ
พิจารณาว่าความตามกระทรวง ก็หงหวงสดปญญาเลยลาไป
ุ
ั
ื
ี
ุ
คร้นรงขึ้นระบอลอกันกล้ม ว่าอีพุ่มหนไม่รไปอยู่ไหน
ื
ุ
ู
ั
่
้
บ้างว่าเขาฆ่าตายมันหายไป ต่างสงสัยหนักหนาพูดจากัน
ื
เรองหนนั้นขัดขวางไปทางไหน คนระวังระไวตรวจเปนกวดขัน
็
่
ี
นายประตูนั่งยามกครามครน เปนหลายชั้นตามชองด้อมมองม
ั
็
่
ี
็
ตรวนก็โตโซก็ใหญ่มใช่หยอก จะตัดออกเห็นไม่ไหวมันไม่หน
่
ิ
ี
ี
เจ้าเมองฆ่ามันตายวายชว ี คร้นเปนผีส้นชวตแล้วปดบัง
ี
ิ
ั
ิ
ิ
็
ื
่
ุ
คนในจวนพูดชมว่าอีพุ่มหน ี ข้างคนนอกว่าเอาผีไปซอนฝัง
ื
่
ื
ต่างคนต่างลอระบอดัง การก็ยังไม่แท้แนข้างใคร
ิ
ความก็เรยบค่อยเงยบสงบหาย ไม่แพรงพรายต่างพินจคิดสงสัย
่
ี
ี
ี
่
ี
ไม่มผู้รแท้หนงแนใจ ก็เงยบไปวายคนสนทนา ฯ
ู
้
่
ึ
่
่
๏ คร้นวันหนงทราบความตามกระแส ซงท้องตรามาแท้ไม่กังขา
ั
ึ
ึ
ื
ข้อประกาศแก่พระยาราชเสนา ให้มตราประกาศหมายเมองรายทาง
ี
ื
ี
ิ
ี
ื
ห้ามมให้ซ้อข้าวให้ท้าวเพ้ย หยุดซ้อเสยเหลอจงเข้าคงฉาง
ื
พวกเรารแจ้งใจไม่ระคาง ด้วยไว้วางจตแท้เปนแนใจ
็
่
ู
้
ิ
่
ิ
มให้ซ้อข้าวกล้องจ่ายกองทัพ คงได้กลับมั่นคงไมสงสย
ั
ื
่
่
ิ
็
คนทั้งหลายหมายแนเซงแซไป ด้วยจะได้กลับบ้านถ่นฐานตน
ี
็
่
ต่างกเตรยมข้าวของทั้งกองทัพ คิดว่ากลับแนใจไม่ฉงน
คอยรอฟงท้องตราถ้วนหน้าคน เปนกังวลสบสาวถามข่าวไป
ั
็
ื
ิ
็
ิ
ุ
บางคนกไปเทยวเก้ยวผู้หญง ท าสงสงพากันมาหวั่นไหว
่
ี
ี
ั
ไม่ว่าเหล่าบ่าวทาสบังอาจใจ แม้นรกใครลักพากันมาอึง

ู
้
้
ึ
ู
ข้างชาวเมองตามรองฟองกันวุ่น จนเจ้าคุณทราบต่อหได้รถง
้
ื
็
ึ
ึ
ึ
้
เขามารองตรองตรกนกค านง คิดร าพึงผ่อนผันเปนฉันใด
่
ื
ท่านเจ้าพระยาจอมพหลกังวลหนัก ด้วยเรองลักพากันมาหวั่นไหว
ั
ิ
บัญชาส่งตามกระทรวงหลวงพชัย ประกาศไปปดประตู้รอบบุร
ิ
ี
แม้นหญงทาสชายพามากองทัพ ให้บอกกับพระชัยบูรณและขุนศร
ิ
ี
์
ิ
ิ
ี
กะดานพลโดยตามความคด ี ว่าหญงหหนตามมาสัจจาจรง
ก าหนดสามวันรให้ผู้ชาย จงหอเงนไปถ่ายค่าตัวหญง
ิ
่
ู
ิ
้
แม้นไม่มเงนตราอย่าประวิง สงตัวหญงคืนไปให้กับนาย
ี
่
ิ
ิ
่
่
อย่าให้ปวยการงานหนวงนานวัน ถ้าด้อดันจะท าโทษตามกฎหมาย
ื
้
ทั้งกองทัพรแจ้งไมแพรงพราย ต่างยักย้ายผ่อนผันด้วยปญญา
ู
ั
่
่
ิ
ิ
ขืนลักพาข้าเขาเข้ามาไว้ ล้วนเงนไปตดตัวชั่วหนักหนา
สงตัวหญงคืนไปไม่น าพา เจ้าเงินเล่าเขาด่าท าโทษทัณฑ์
ิ
่
ื
ุ
ี
่
ั
้
ุ
ิ
่
ี
ซงอย่างน้มชมเกลอนกล้มหนัก หญงเฝารกผู้ชายตาผายผัน
ึ
ุ
ู
ุ
นายเขาเฆยนก็ไม่ขามอยากตามกัน ดมันขันย่งชมมารมไป
ี่
ิ
ท่านเจ้าคุณแมทัพบังคับส่ง ประกาศทั้งกองทัพบังคับไข
่
ั
่
ึ
ี
ิ
ึ
ี
ว่าทหลังใครอย่าพาซงข้าไท ห้ามมให้ลักพาซงนาร
่
ิ
ถ้าผูกรกใครกันจงผันผ่อน วางเงนเขาเสยก่อนอย่าชวนหน ี
ี
่
ั
แม้นขืนจักลักพาฝนวาท ี จะต้องมโทษทัณฑ์ตามบัญชา ฯ
ี
ื
่
ื
ึ
๏ ถงเดอนสามแรมแปดค าได้จ าคืน พ่อจมนต ารวจใหญ่ชัยภูษา
ื่
็
เสรจจึงถงนครราชสมา เชญท้องตราราชสห์มส าคัญ
ี
ึ
ิ
ี
ี
ี่
ั
์
ิ
กับดอกไม้ไฟส าหรบรบทัพเจ๊ก และกรวดเล็กเรยวแรงฤทธแข็งขัน
ิ
ื
้
ี่
อีกดนปนทยัดปศตัน หลายรอยพันส าหรบกองทัพมา
ั
ั
ิ
ื
ุ
ล้วนของหลวงทรงประทานท่านเจ้าคุณ ดนกระสนของอื่นเครองปนผา
ื่
ถงทท าเนยบค่ายบ่ายเวลา เจ้าพระยาแม่ทัพออกรบรอง
ี
ั
ึ
ี่
ั
พรกพรอมด้วยเจ้าเมองกรมการ แนนขนานคอยนั่งอยูทั้งผอง
่
่
้
ื
้
่
ึ
ี
พรอมสรรพนายทัพและนายกอง จงฉกท้องตราอ่านสารโองการ
่
ึ
่
่
่
วาซงกองทัพฮอทก่อกวน อยู่เมองพวนนักหนาล้วนกล้าหาญ
ี
ื
ุ
ี
้
และเมองสยเชยงขวางทางกันดาร ฮอประมาณหกรอยคอยประจญ
ื
่
ิ
ให้เจ้าพระยารบยกทัพบกไป ได้ชงชัยต่อตให้ปปน
่
ี
ี
ี้
ี
ี
ให้มชอเสยงไว้ในสกล- ล โลกล้นลอนามด้วยความด
ื
ี
ื่
ี
ิ
ในข้อสองวาด้วยกองเสบยงนั้น เมองเวียงจันท์ไปเชยงขวางทางวถ
ี
ื
ี
่

ิ
ี
ี่
ี
ต้องเดินตามข้ามเขินเนนคีร ี เห็นสดทสงล าเลยงเสบยงคน
ุ
่
ี
ื
ึ
่
ี
่
ซงจะให้พระยามหาอ ามาตย์ เหลอขนาดสงเสบยงเล้ยงพหล
ด้วยว่าทางเดนยากล าบากพล ทจะขนโคต่างทางกันดาร
ี่
ิ
ี
่
ี
่
บัดน้เลาได้ส่งเจ้าพระยาภ ู จัดแจงดสงเสบยงเล้ยงทหาร
ี
ู
ั
ี
ได้มตราไปก าชับบังคับการ ให้คิดอ่านสงเสบยงให้เพียงพอ ฯ
ี
่
่
ึ
็
ี
่
ั
๏ คร้นส าเรจเสรจอานซงสารศร ี ความอื่นมมากมายอีกหลายข้อ
็
่
ั
ท่านเจ้าคุณได้ฟงไมร้งรอ แต่งตอบต่อบังคมลาฝายุคล
่
ั
ั
บัญชาส่งตามกระทรวงหลวงภักด ี ผู้ว่าทยกกระบัตรจัดพหล
ี่
ให้ถ้วนตามร้วทัพก าชับพล ประจวบจนวันดได้ลลา
ิ
ี
ี
ส่งขุนโลกนัยนาให้หาฤกษ์ โหรก็เลกสมุดต้นเที่ยวค้นหา
ั
ิ
ึ
่
แล้วลงเลขคูณหารอ่านต ารา แล้วเขียนวาแมนมั่นซงวันด ี
่
่
ื่
ื
ื
ิ
ในเดอนสามฤกษ์เลศมงคล รอไปจนคลาดเคลอนถงเดอนส
ึ
ี่
ิ
ี
ิ
่
่
ขึ้นเจ็ดค าเมฆเบกนั้นฤกษ์ด ี รออีกทสบสองค าฤกษ์น าพล
ั
พวกกองทัพทุกหมู่ต่างรตัว เตรยมกันทั่วกองทัพดสบสน
้
ู
ี
ู
็
ทหม้าหาบหามแต่งพอแรงตน ทั่วทุกคนแต่งเสรจส าเรจการ
็
เจ้าพระยาจอมพหลกังวลนัก ด้วยว่าจักยกพหลพลทหาร
่
ทางโคกหลวงน ้านั้นแสนกันดาร จะราคาญเคืองใจแก่ไพรพล

ื
ด้วยพระมหาเทพนั้นคลาดคลาย มาแต่เมองหนองคายแจ้งเหตุผล
กันดารน ้าล าหนองและคลองชล ทุกต าบลแห้งขอดตลอดทาง
เจ้าพระยาพาทมบัญชา ให้ขุนราชเมธาไปสบสาง
ื
ี
ี
่
ื
ี่
ี
ทด้วยเรองน ้าแห้งแหนงระคาง ตามระหว่างทพักพ านักพล
่
ื
ิ
่
้
ึ
พรอมกรมการทหารหน้า ไปสบซงกจจาเอาเหตุผล
ิ
กับขุนหมนร้วตั้งในวังบน ทั้งสคนสบการอย่านานวัน
่
ื
ี
่
ื
ื่
่
ี
ี
ั
ทั้งสนานค านับรบบัญชา ต่างคลาดคลาเคลอนคล้ายรบผายผัน
ู
ื
็
้
้
ี
ึ
ไปสบรเสรจสรรพแล้วกลับพลัน ถงพรอมกันหมอบราบก้มกราบเรยน
ทางโคกหลวงเหลอแล้วน ้าแห้งขอด ทั่วตลอดจดกะระยะเขียน
ื
เปนหนทางกลางทุงเว้งว้งเตยน สดแวะเวียนรมพักส านักคน
็
่
ี
ิ
ุ
่
ุ
ิ
ึ
ึ
คร้นเจ้าคุณได้ฟงไมกังขา จงปรกษาข้อความตามนสนธ
ั
่
ุ
ั
์
ี
่
้
่
ด้วยหนทางทจะไปพรอมไพรพล จะปปนทารกรรมน ้าไมม
ี่
่
ี้
่
ิ
ื
จะยกเย้องทางเมองพมายหนอ น ้าท่าพอทั่วระหวางทางวถ
ี
ื
ิ
พรอมนายทัพนายกองรองว่าด ี จะเปนทอาศัยแก่ไพรพล
็
่
้
่
้
ี

ึ
ี
หลวงภักดยกกระบัตรคนจัดเจน จงกะเกณฑ์หมายไปไม่ฉงน
่
ื
แล้วเรงเกณฑ์เกวียนช้างโคต่างคน หัวเมองบนสมทบทัพให้ฉับพลัน
่
ั
่
ี
กรมการเรงรดจัดมาสง ไม่ไหลหลงรบรวดการกวดขัน
ี
ิ
ิ
ี
ต้องรบรัดจัดหามาให้ทัน บ้างผ่อนผันหากนจตยินด
ี่
ี
ี่
ราษฎรทมช้างโคต่างเกวียน บ้างถูกเฆยนด้วยน าช้างโคต่างหน
ี
ี่
ี
ราษฎรยับเยินบ้างเงนม ี เสยให้ทกรมการท่านผู้เกณฑ์
ิ
กรมการได้ทดใจหาย ผู้จัดจ่ายหน้าแดงเปนแสงเสน
ี
็
ี
ิ
็
่
ได้เงนทองของตระการซานกระเซน ด้วยจัดเจนเคยฉ้อพอสบาย
่
่
ี
ี
ทเกวยนดมั่นคงไมสงให้ ยักยอกไว้ซอนเรนไม่เหนหาย
็
่
่
้
ี
ี่
ี
ให้แต่เกวียนจวนจักหักทลาย โคเกอบตายผอมเต็มทมแต่โครง
ื
ื
จงจัดจ่ายให้กับกองทัพมา พวกเราว่าเหลอทนบ่นโขมง
ึ
่
ิ
้
กรมการเต็มแค้นชางแสนโกง ทปากโปงด่าว่านนทาดัง ฯ
ี่
๏ กองทัพได้เกวียนต่างช้างส าเรจ ถงขึ้นเจ็ดค ามสเดอนหวัง
็
ี
ึ
่
่
ื
ี
ั
้
ุ
์
ั
ิ
ิ
ก าหนดฤกษ์บรสทธวันพุทธัง พรกพรอมพร่งจัดกระบวนทวนทุกกอง
ิ
ั
เวลาบ่ายได้ฤกษ์เลกพหล ดสบสนประดาดังคนทั้งผอง
ู
ิ
ิ
่
เจ้าคุณเสรจขึ้นนั่งยังจ าลอง กลั่นฆ้องโหเดนด าเนนพล
็
็
็
ิ
ึ
่
ิ
ิ
ซงช้างทรงองค์พระปฏมา กลับผันหน้าเปนนมตคิดฉงน
เฝาถอยหลังเดนกลับขยับตน หมอไสจนระอาใจไม่ยักเดิน
ิ
้
ผู้คนรองวิปรตนมิตด ี ไปคร้งน้คงเปนสขไมฉกเฉน
ั
ิ
ุ
ี
่
็
ุ
ิ
้
ิ
ิ
ิ
ิ
ี
ิ
ี
นมตมงคลดมจ าเรญ ไมนานเน่นกองทัพคงกลับคืน
่
ู
คนเนองนองกองทัพดสับสน ฝูงไรพลเฮฮาต่างหน้าชน
ื
ื่
่
ี
ึ
ิ
ล้วนใจคอเห้ยมฮกเสยงครกคร้น บ้างช้างตนหันเหยนว่งเวยนวน
ี
ี
ื
ื
ี
ึ
่
ิ
ี
ยกนกรจากนครราชสมา มุ่งมรรคาเข้าในพฤกษ์ไพรสณฑ์
่
ี
ระยะบ้านเรยงรายหลายต าบล ไม่ชอบกลปวยการคิดราญรอน
ข้ามล าน ้าบรบูรณพนสวัสด ์ ิ เรงรบรัดจรจรลไม่ผันผ่อน
์
่
ู
ิ
ั
ี
้
พอถงสระธรรมขันธ์ตะวันจร หยุดพักรอมแรมพักส านักพล
ึ
ิ
พอขุนนราฤทธไกรไปหนองคาย กลับผันผายค านับน้อมจอมพหล
ุ
ื
ิ
์
ท าหนังสอถอตรามาแต่บน ข้อนสนธเจ้าพระยาภูธราภัย
ื
ื
ื
ท่านเจ้าคุณแม่ทัพรับหนังสอ ประจงถออ่านแจ้งแถลงไข
พรอมนายทัพนายกองเนองนองไป อ่านแจ้งใจประจักษ์ความตามยุบล
ื
้
่
ื
ี
ึ
ว่าเมองหลวงพระบางทางกันดาร ซงอาหารและเสบยงเล้ยงพหล
ี

่
ื
เหลอล าบากยากใจแก่ไพรพล ย่อมขัดสนอดอยากล าบากใจ
่
่
แต่ซงอ้ายพวกฮอทรลักษณ ์ ไม่หาญหักรบราอัชฌาสัย
ึ
็
่
ื
มาชักชวนหย่าทัพยกกลับไป ตั้งอยูในเมองพวนเหนรวนเร
ี
ได้จัดพระสรยภักดไป ซ ้าเตมใสเสยให้มันแตกหันเห
่
ิ
ิ
ี
ุ
ื
ในก าหนดเดอนสามตามคะเน ให้ซวนเซส าทับให้ยับเยิน
ิ
ในข้อสองว่ากองครวเมืองพรวน อ้ายฮอกวนเกดยุคยามฉกเฉน
่
ิ
ั
ุ
ื
ี
หนมาสโพธสมภารประมาณเกน แยกทางเดนไปเบ้องเมองหนองคาย
ิ
ิ
ื
่
ู
ิ
่
ซงตาแสงแขวงก านันพันท้ายบ้าน แลพกองก่านกักขังครวทั้งหลาย
ั
ึ
ิ
่
ได้มตราไปบังคับก าชับนาย ปลอยโดยง่ายมได้ตั้งกักขังนาน
ี
แม้นเจ้าพระยามหนทรรส้นสรรพ จะมตราไปบังคับไปว่าขาน
ิ
ิ
ู
้
ี
์
ึ
ั
ถงพระยามหาอ ามาตย์ราชการ ให้นายบ้านปลอบครวไม่พัวพัน
ี
่
่
่
เห็นจะดไมเสยขาดราชการ คร้นวาอานความจบเสรจสบสรรพ์
็
ั
ี
็
่
เจ้าคุณแต่งเรองตามเน้อความพลัน หนังสอนั้นเสรจสงให้ลงไป
ื
ื
ื
่
ู
้
ให้พระยาราชเสนารอาการ ในข่าวสารแจ่มแจ้งแถลงไข
ให้คนน าหนังสอถอครรไล แต่โดยในวันนั้นไมผันแปร
ื
่
ื
ุ
ิ
่
ั
็
่
ี
คร้นจวนแจ้งแสงเสรจสบเอ็ดทุม ผู้คนกล้มอยู่ระเบ็งเสยงเซงแซ
็
่
่
พวกทหารนั้นเลากเปาแตร คนอัดแอผูกช้างโคต่างพลัน
็
้
็
์
ั
คนพรอมพร่งทั้งหลายกบ่ายบาก ยกออกจากสระน ้าธรรมขันธ
ิ
ั
ุ
้
เดนกระบวนมาในทางกลางอรญ สรยันเยี่ยมฟาเวลางาย
ิ
ประจวบถงพึงเกราเข้าส านัก หยุดผ่อนพักโยธาเวลาสาย
่
ึ
้
ุ
ต่างคนเสพอาหารส าราญกาย แต่พอบ่ายสรยาท้องฟามัว
ิ
พอลมตกยกขยับกองทัพเดน รมจ าเรญแดดแฝงแสงสลัว
ิ
ิ
่
่
็
่
เหนฝนใหญตั้งรามานากลัว ตลอดทั่วโดยรอบขอบมณฑล ฯ
่
ั
ี่
ึ
๏ คร้นถงหนองสะแกแลสะอาด ทบนโคกจอมปราสาทกลางไพรสณฑ์
่
เสรจปลงช้างหยุดพักส านักพล แรมต าบลนั้นคืนรนส าราญ
ื
็
่
วลาหกตกอยู่เสยงซซา พวกโยธาคับคั่งนั่งขนาน
ู่
ี
่
ี่
ี
ไม่มทบังรมเปยกซมซาน เอาใบตาลบดบังนั่งยองยอง
ิ
ี
ิ
ุ
ุ
บางคนหักได้ก่งไม้คลม มาปกสมมดชดบังปดของ
ิ
ิ
ิ
ิ
ี
ื
บรรดาเหล่าชาวพลเปยกฝนนอง ฟากรองเปร้ยงครนดั่งปนยง
้
้
็
ื
ี
ื
ั
พอฝนหายหนาวงันส่นเหมอนไข้ ต้องก่อไปขึ้นนั่งพออังผิง
ิ
ื
ั
ิ
่
พวกไพรพลหนาวงันส่นเหมอนลง มันหนาวจรงจับใจผิงไฟลน ฯ

้
็
ื่
ั
ี
ื
ิ
ิ
ิ
๏ คร้นเช้ามดตสบเอ็ดพรอมเสรจสรรพ คลาเคลอนทัพออกด าเนนเดนพหล
ุ่
รงแสงทองท้องฟานภาดล ประจบจนแมน ้าล าเชยงไกร
่
ี
้
็
ื
ี
ื
ื
น ้ากเค็มเต็มเหลอเหมอนเกลอแช ่ ล ากระแสน ้าแสงสแดงใส
่
็
ก็เสรจข้ามโยธารบคลาไคล ก็เข้าในเขตต าแหนงแขวงพิมาย
ี
ิ
์
ิ
ิ
ิ
ู
เดนในทุ่งสัมฤทธพินจแล ดทวไม้ไกลแท้นาใจหาย
่
ู
ิ
ุ
่
ิ
ี
ี
แลเว้งว้งทุงเลยนเตยนสบาย ดสดสายนัยนาพฤกษาทว
ุ
่
ุ
เห็นแนวไม้สดคาดมาตรคะเน ดังทะเลบกชัดลมพัดฉว
ิ
ุ
่
ิ
้
ละอองฝุนกลางทุงขึ้นฟงปลว แลละล่วเหมอนอย่างกลางทะเล
ื
่
ิ
ผู้น ารองเจนจัดน าตัดทุ่ง เคยหมายมุ่งแม่นใจไม่ไขว้เขว
่
ี
ิ
ช านาญทางหมายมาตรคาดคะเน ไม่โย้เย้เดนมุ่งตัดทุ่งเตยน
ื
ึ
ี
ิ
ื
พอถงหนองโรงเรอชางเหลอรอน จะพักผ่อนยากจิตสถตเสถยร
้
่
ี
ี
พอพระพิมายหมอบราบมากราบเรยน น้อมจ าเนยรโดยความกล่าวตามการ
้
ี
ี
เชญเจ้าคุณประเทยบท าเนยบรอน หยุดพักผ่อนโดยระยะสระสนาน
ิ
ี
ี่
ิ
ท าเนยบปลูกไว้ท่าโอฬาฬาร ทรมธารโดยระยะขอบสระโต
ุ
ี่
่
เจ้าคุณดีทสดว่าหยุดอยู่ ซงเหล่าหมู่ทวยหาณประมาณโข
ึ
ุ
ี
ิ
่
้
พักกลางแจ้งรอนแสงสรโย แดดออกโรท าเนยบหนอไม่พอกัน
จะอาศัยได้แต่เราเข้าไปอยู่ สงสารหมู่เหล่าทหารพลขันธ์
ด้วยคนมใชรอยหลายรอยพัน จะหยุดนั้นไมมทก าบัง
่
ิ
ี
้
ี
่
่
้
ิ
พระพิมายเลยน าทางตัดขวางทุ่ง เขม้นมุ่งทวไม้ด้วยใจหวัง
เข้าหยุดรมพฤกษาเปนปารง อยูรมฝ่งขอบล าแมน ้ามล
็
่
ู
่
่
ิ
ั
ั
่
ิ
ุ
ิ
็
่
ู
เหนน ้าใจใหญโตดโสภา ฝูงมัจฉากมภลไมส้นสญ
ู
่
จระเข้ก็มบรบูรณ ์ ดเพ่มพปรดาผักปลาชม
ิ
ิ
ู
ี
ี
ู
ุ
ี่
ี
ุ
ี
ี
่
บ้างมอวนมแหลงแซเสยง ได้ปลาเงยงปลางาหากันกล้ม
ื
่
ี
ื
ุ
บางคนตั้งกับช้อนต้อนเข้ามม บ้างกสมทต้นล้วนพ้นทราย
ุ
่
็
่
็
ู
ุ
ดสนกนาสนานในชานชล เหล่าผู้คนเซงแซกระแสสาย
่
ั
มุจฉาชมไพรพลกระวนกระวาย คร้นวาบ่ายลมตกเสรจยกพล
ุ
่
็
่
ื
ื
เดนมาในกลางทุ่งมุ่งเขม้น เหลอบแลเห็นฟาสลัวมดมัวฝน
ิ
้
ิ
ื
พระสรย์ศรรงสรรค์อันธกล ฟามดมนธถงเบ้องเมองพมาย
ี
ื
้
ิ
ุ
ั
ึ
ื
์
ก็หยุดพักพวกพหลพลทหาร ยั้งทท่าสงกรานต์กระแสสาย
ี
่
ู
ิ
ู
ั
ิ
่
อยูทรมฝ่งน ้ามลเนนพนทราย พลนกสยล้าหลังยังไม่มา
ิ
่
ี

ิ
ั
็
ิ
บ้างท้าบวมจะเดนเหนไม่ไหว บ้างเปนไข้ต้องรอหมอรกษา
่
ฝายว่าเจ้าคุณท่านมีบัญชา หยุดรอท่าพลพองามกว่าสามวัน
ิ
่
้
ุ
ุ
ั
็
คร้นรงแสงสรยาฟาระยับ เจ้าพระยาแม่ทัพเสรจผายผัน
ิ
ประสาทศลาพรอมหน้ากัน ซงตัวฉันพยายามตดตามไป ฯ
้
ึ
่
ิ
ึ
ั
ิ
ี่
้
ู
ิ
็
ิ
๏ คร้นถงปราสาทหนเหนภญโญ สงเตบโตนใครสรางแต่ปางไหน
ื
้
ื
มหน้าบันมุขเด่นเหนวิไล นาปล้มใจมอชางสรางบรรจง
่
็
่
ี
ี่
ิ
ชั้นนอกรอบหนขอบก าแพงชด มปรางค์มุขสทศแลระหง
ิ
ิ
ี
่
ู
ั
ิ
ิ
ุ
เสามขใหญหนยันดมั่นคง บุษบงหนรบสลับลาย
ิ
ึ
ลอกลวดลายมะหวดกลงงามขึงข า สง่าง ้าแลเลศดเฉดฉาย
ิ
ู
ปราสาทข้างปราสาทเคียงดเรยงราย เห็นแยบคายต่อตดสนทแนว
ู
ี
ิ
ิ
พรอมร้ววังคลังหนล้วนศลา ท าหลังคาหนเคียงเรยงเปนแก้ว
็
ิ
ิ
ิ
ั
้
ี
รอบนอกทมดาบรายงามพรายแพรว แลล้วนแล้วศลานาจะด
ู
ิ
่
ิ
ื
ื
ื
ในพระราชวังหลายหลังเรอน ท าเหมอนเหมอนรายเรยงเคียงกันอยู่
ี
ี
ิ
เอาศลามาแต่ไหนก็ไม่ร ู ้ ไม่มภูเขาใหญ่อยู่ใกล้เคียง
่
่
้
ไปเก็บหนฉดลากมาจากไหน แท่งใหญใหญก่อสรางวางเฉลยง
ี
ิ
ุ
ิ
ี
ิ
ู
์
อตสาหะแต่งตั้งเปนวังเวยง พิศดเพียงเทวฤทธนมตท า
ิ
ุ
็
ี
ี
มก าแพงปราการชั้นด้านนอก มข้างทิศตะวันออกดูขึงข า
เชงเทินดนศลานาประจ า สง่าง ้าแข็งขันเหนมั่นคง
ิ
่
ิ
ิ
็
มถนนหนทางเดนด าเนนออก จากมุขด้านตะวะนออกโดยประสงค์
ิ
ิ
ี
ิ
ี
่
่
ไปนครหลวงนครวัดทางตัดตรง ข้ามฝาดงไปในปาพนาล
ิ
็
็
ล้วนหนมลก่อเหนเปนถนน นาฉงนชมทางหว่างวิถ
ู
่
ี
ี่
เขาว่าไปแต่พิมายหลายราตร ี จงถงทนครวัดโดยสัจจัง
ึ
ึ
ื
ิ
ี
่
ิ
ื
เมองน้เดมพารามหากษัตรย์ พรหมทัตทราบเรองในเบ้องหลัง
ื
ุ
ิ
่
ิ
สดจะร าพรรณนาว่าให้ฟง ขอยับยั้งเรองนยายพมายเมอง
ื
ั
่
ื
ื่
ื่
ิ
แม้นอยากรจงดูเรองปาจตร ์ ท่านบัณฑตกล่าวแกล้งแสดงเรอง
้
ู
ิ
่
ั
ื
ิ
่
ึ
ี

คร้นจะรากลาวจะช้าเวลาเปลอง จงยักเย้องหลกลัดตัดนยาย
ื
ั
เจ้าพระยาแม่ทัพบังคับหวัง บัญชาส่งนมนต์สงฆ์องค์ทั้งหลาย
ิ
มาหมดส้นตลอดเบ้องเมองพมาย แล้วถวายปจจัยไทยทาน
ื
ิ
ั
ื
ิ
เชญพระทนต์พระจอมเกล้าพระเจ้าราช ขึ้นเหนออาสน์ปรางค์หนในถ่นฐาน
ิ
ิ
ื
ิ
ื่
ิ
สดับปกรณเสรจส าเรจการ แสนส าราญรนเรงบันเทิงใจ
็
็
์
ี
ึ
แล้วเลยเทยวไปกระทั่งถงยังถ่น เรยงวังหนมล าแมน ้าใหญ ่
่
ิ
ี
่
ี
ิ

ี่
่
็
่
์
เห็นชาวบ้านทอดแหเซงแซไป อยู่ทในชลธารแนนสาชล
พวกชาวบ้านน าปลามาค านับ ให้เจ้าคุณแม่ทัพอยู่สับสน
็
่
ิ
ท่านกแจกเงนทั่วทุกตัวคน สงให้ขนเอาปลานั้นมาพลัน
ิ
ี
มาแจกจ่ายนายทัพกับนายกอง จตปรองดองมให้เคียดขึ้งเดยดฉันท์
ิ
คนละหลายหลายตัวแจกทั่วกัน แจกจนชั้นไพรพลคนละตัว
่
ิ
ุ
่
ั
ุ
คร้นรงแสงสรยาเวลากาล พวกชาวบ้านชักพามากันทั่ว
ั
แต่งส ารบคับขันมาพันพัว ค านับพณหัวจอมโยธา
ี
ิ
เจ้าคุณเรยกเงนไปแจกให้กับ พวกเจ้าของส ารบทั่วถ้วนหน้า
ั
ั
สมควรกับของเขาที่เอามา แล้วบัญชาส่งให้พวกไพรพล
่
ิ
ยกส ารบแบ่งปนสกันกน คนได้ยินยกส ารบมาสับสน
่
ู
ั
ั
ั
แบ่งปนกันตามประสาเวลาจน เหล่าผู้คนได้สมอารมณปอง
ั
์
กองทัพแรมเมองพิมายหลายราตร ี เหลาโยธพรอมพร่งส้นทั้งผอง
ั
ิ
ื
้
ี
่
ึ
ื่
ิ
ื่
หายล้าเลอยเมอยปวดทุกหมวดกอง จงส ารองการเดนด าเนนพล
ิ
ิ
่
ี
ี
ิ
่
ื
ื
้
คร้นรงสรย์ศรตสบเอ็ด เตรยมพรอมเสรจยกเขย้อนเคลอนพหล
็
ั
ุ
ุ
ี
ออกจากเมองพิมายหมายต าบล เข้าไพรสณฑ์ออกจากทุ่งมุ่งหนทาง
ื
ิ
ิ
ู
ิ
่
ุ
ิ
ิ
ดเว้งว้งทุงทวแลล่วลับ เดนกองทัพตัดไปทวไม้กว้าง
ถงท่าโพหยุดรอนพักผ่อนพลาง แล้วปลงช้างหยุดพักส านักพลัน
้
ึ
ู
ิ
ี
่
ิ
ู
อยูทรมฝ่งล าแมน ้ามล ต่างเพ่มพนปรดเปรมเกษมสนต์
ี
่
์
ั
่
ิ
ั
ิ
ู
่
ิ
ชวนกันลงสท่าหาปลากัน พอตะวันบ่านเดนด าเนนพล
ึ
์
่
ถงบ้านศาลาหักหยุดพักแรม พระจันทรแจ่มสองสว่างกลางเวหน
ู
ู
แรมส านักพักอยู่พรอมผู้คน รมฝ่งชลแมน ้ามลเพ่มพนใจ ฯ
ั
่
้
ิ
ิ
ิ
ี
่
ั
ั
ุ
็
้
ี
๏ คร้นจวนรงตสบเอ็ดพรอมเสรจสรรพ ยกกองทัพจรจรลเสยงหวั่นไหว
ิ
ึ
เดนตัดท้องทุ่งกว้างหนทางไกล ลกเข้าในปาละเมาะลัดเลาะจร
่
ี่
ั
่
รบรดไมร่งรอมาบหง บรรลุถงทพักส านักผ่อน
ี
ึ
ึ
ั
ุ
ิ
ด้วยสายแสงสรย์ศรระวีวร หยุดหนองบัวสกรเวลาการ
ี
ุ
้
ี
ิ
ุ
่
์
ิ
คร้นรอนออนแสงสรยน เหล่าไพรพลปรดเปรมเกษมศานต์
ั
่
เสรจคลาเคลอนโยธาไม่ช้านาน จากสถานทพักส านักพลัน ฯ
็
ื่
ี่
่
ึ
ึ
๏ มาถงบ้านนางออรอส านัก เข้าหยุดพักซงพหลพลขันธ์
บ้านนางออมผู้เฒ่าเขาเล่ากัน แต่ก่อนนั้นเรองนทานนานเต็มท
ี
ิ
ื
่
ี
่
็
ี
ิ
ิ
คือวานางอรภมน่มอนงค์ ได้เปนองค์เอกเอ้มเหส
ี
็
ี
่
ิ
ื
ิ
กษัตรย์เมองพิมายนยายม ี ถ่นทน้เปนบ้านสถานนาง
ิ

่
ิ
ู
็
ิ
่
กหกปรากฎตั้งยังไมส้น คล้ายเปนหนชัดชัดไม่ขัดขวาง
ี
้
ุ
็
ปรากฎตั้งประจ าเหนส าอาง ช ารดรางพังหักประจักษ์ตา
ุ
้
่
่
ี
ี
่
ื
ด้วยวาของน้นั้นหลายพันป ี เรองราวน้ฉันไมแสรงแกล้งมสา
่
เปนเรองราวโบราณนมนานมา คือเรองปาจตรนั้นจงอานด
์
ิ
็
ื
ู
ื่
่
ิ
ื
้
ั
ื
ี
ิ
ตรงน้เดมสรางเมองแต่เบ้องหลัง แต่คราวคร้งพรหมทัตกษัตรย์ส
่
ู
็
ิ
ี
มเชงเทินเดินรอบเปนขอบคู ปรากฏอยู่ตาคนจนทุกวัน
้
่
ฝายกองทัพรอร้งตั้งสงบ จวนจะพลบพรอมพหลพลขันธ์
ั
่
่
พวกไพรพลตั้งล้อมอยูพรอมกัน เปนชั้นชั้นรมล าแมน ้ามล
็
้
ู
ิ
่
่
่
๋
น ้ามลเอยดักหน้าเฝสมาคอย พบบ่อยบ่อยอาบกนไมส้นสญ
ิ
ิ
ู
ู
่
ิ
ฉันคิดคิดขึ้นมาย่งอาดร ไมเพ่มพนโหยหาแสนอาลัย
ู
ู
ิ
่
แต่ม่งมตรของพต้องนราศ ชางหายขาดมได้เหนเปนไฉน
่
ิ
ิ
ิ
็
ี
ิ
็
ิ
่

้
่
เฝาพบแต่แมน ้ามลราไป แม่ขวัญใจอนจจาไม่มาเยือน
ู
่
ี
ื
ี
่
ตั้งแต่พเรศรางหางสวาท ชางหายขาดดังคนขีดเอามดเฉอน
่
ิ
้
แต่พลัดพรากจากมาห้าหกเดอน ไม่พบเพื่อนพิศมัยอาลัยลาน
ื
็
้
ั
เวลาค าย ่าฆ้องมตสบเอ็ด พรกพรอมเสรจพหลพลทหาร
ี
ี
่
ิ
ิ
ี
ยกจากบ้านนางออไม่รอนาน เสยงสะท้านสะเท้อนพระธรณน
ื
ี
ิ
ิ
ด้วยฝเท้าคนเดนด าเนนดัง มาคับคั่งในปาพฤกษาสน
ิ
่
ลมระบายชายชวยมารวยรน รงแสงทนกรอัมพรแดง ฯ
ุ่
ิ
ิ
ั
ิ
ู
๏ คร้นถงหนองห้วยหมสส านัก เข้าหยุดพักพลนกายพอสายแสง
ู
ึ
่
้
ี
ี่
้
ี
สท าเนยบทสรางไว้กลางแปลง มาจัดแจงเรยบรอยคอยเจ้าคุณ
่
ู
ต่างจัดแจงปลงช้างโคต่างหยุด บ้างก็มุดเข้าอาศัยอยู่ใต้ถุน
ุ
บ้างขนของเอะอะชลมุน บางคนวุ่นเวียนหวิวหวไม่พัน
ิ
้
พอบ่ายแสงสรยาฟาพายัพ ยกกองทัพพรอมนกายจะผายผัน
ุ
้
ิ
ิ
่
ั
ิ
ุ
ข้ามท้องทุ่งเข้าทางกลางอรญ มงหมายมั่นเดนผ่าปาสะแก
่
กเสรจข้ามแมน ้าล าสะแทก เปนล าแยกจากมูลศูนย์กระแส
็
็
่
็
ื
ส้นเขตแดนพมายเมองช าเลองแล เข้าแขวงแควเมองลาวชาวอรญ ฯ
ื
ิ
ิ
ื
ั
ึ
ี
๏ คร้นถงหนองช้างน ้ามท าเนยบ หยุดประเทยบพักพหลพลขันธ์
ี
ี
ั
ึ
ถงขอบหนองดตามนามส าคัญ ช้างน ้านั้นอยูไหนจงไมยล
ู
่
ึ
่
่
ื
ื
หรอตั้งชอย้อนยอกแกล้งหลอกพลาง เห็นแต่ช้างกองทัพอยู่สับสน
ู
่
่
่
ื่
ิ
ลงสในวารนดมกนชล ออกเกลอนกลนหนองน ้าคละคล าไป
ิ
ื
่
่
ั
็
กรอร้งตั้งทัพอยูยับยั้ง คนกตั้งแวดล้อมพรอมไสว
้
็

ั
้
่
่
ทั้งด่านนอกหอกทหารอยูด้านใน พลไพรพรกพรอมตั้งล้อมวง
้
ั
ั
กรมการพรอมพร่งมาคั่งคับ ท่านเจ้าคุณออกรบดังประสงค์
เขาน าม้าสด ามุ่งจ านง ตั้งใจจงน้อมเกล้าให้เจ้าคุณ
ี
ั
ุ
ท่านเจ้าคุณแม่ทัพไม่รบไว้ ท่านคืนให้เขาพลันไม่หันหน
ื
ิ
ื
ิ
ด้วยกร่งเกรงหัวเมองจะเปลองทุน กลัวบุญคุณเขาจะตดไม่คิดปอง ฯ
ั
ั
ิ
่
ุ
ิ
่
้
๏ คร้นพลยค าย าแสงสรยง คนล้อมวงพรอมพร่งส้นทั้งผอง
ทั้งด้านนอกด้านในสมไฟกอง บ้างตเกราะเคาะฆ้องกระแตต
ุ
ี
ี
ื
่
้
ี
พอกรมการมาพรอมน้อมจ านง ว่าเมองพุทไธสงนาบัดส
ี
้
ี
ิ
มอ้ายผู้รายมารบราว ี ชาวบุรจวนจะแตกว่งแหวกทาง
ี
ี
ื
้
อ้ายผู้รายพูดส าเนยงเสยงประหลาด เหมอนโคราชได้ฟงชัดไม่ขัดขวาง
ั
ี
ื
ุ
่
ี
้
ขอบารมชวยดับความอับปาง เหมอนก่อสรางพทไธสงให้คงเวยง
ั
ี
ั
็
ท่านเจ้าคุณฟงแจ้งแถลงไข เปนการใหญ่ฟงศัพท์สดับเสยง
ี่
ี
จงเอนโอษฐ์ปราศรยแล้วไล่เลยง เห็นแท้เทยงข้อความตามคด ี
ั
ึ
ั
่
ื
ื
บัญชาเย้องส่งเจ้าเมองบุรรมย์ ซงมาน าหนทางกลางไพรศร
ี
ั
ึ
ี
ี
ไปจับผู้รายมาในราตร ี กับขุนสัจจวาทอีกหนงนาย
ึ
่
้
ั
หลวงพิชัยเสนาอาสารบ จะไปจับพวกปล้นคนทั้งหลาย
ุ
ท่านเจ้าคุณอนญาตต่างคลาดคลาย พรอมสามนายรบไปในราตร
้
ี
ี
ั
ื
ึ
่
่
ี
่
ซงกองทัพอยู่ทางยังหางเมอง คอยฟงเรองผู้รายจะหนายหน
ื่
้
ี
ุ
ิ
ื
หรอจะจับได้มันในทันท ี จนฆ้องตสบทุ่มคนกล้มกัน
เสรจเดนกระบวนทัพไมยับยั้ง พรอมสะพร่งไพรนายเตรยมผายผัน
่
ั
่
ิ
็
้
ี
้
ี
สว่างแจ้งแสงสระวีวรรณ ก็พรอมกันจรมาไม่ช้านาน
เข้าในเขตเมองใหญ่พทไธสง คนเรยกคงนามส้นทุกถ่นฐาน
ิ
ุ
ี
ิ
ื
ี
ี
ื่
มชอมาแต่ปฐมกาลนมนาน จะประมาณหมายมั่นหลายพันป
พิศดเมองใหญ่พทไธสง เหนมั่นคงคึกคักเปนศักดศร
ุ
์
็
ิ
ื
ี
ู
็
ิ
เชงเทินดนล้อมรอบขอบบุร ี หนองน ้ามรอบเมองตดเนองกัน
ิ
ิ
ื
ื
่
ี
ึ
ี
ี
้
ถงท าเนยบข้างประเทยบประทับพัก หยุดพรอมพักพหลพลขันธ์
ขนของสงลงวางปลงช้างพลัน บ้างหมายมั่นรมไม้ด้วยใจจง
่
่
่
ี่
ฝายหลวงพิชัยเสนาพาอ้ายคน พวกทปล้นเข้าในพุทไธสง
เข้ากราบเรยนพร่งพรอมน้อมจ านง โดยมั่นคงเรยนแยกแต่แรกมา
ี
้
ี
ั
เมอมาถงเห็นเหล่าพวกชาวเมอง จัดแจงเครองหาบว่งท้งเคหา
ื
่
ึ
ื่
ิ
ิ
ื
ี
ี
จวนจะแยกแตกหนหลกลลา มาดแม้นช้าแล้วแตกแยกกันไป
ี

้
หากมาทันปราบปรามห้ามว่าช้า เราจะฆ่าอ้ายคนรายหายไปไหน
ี
ึ
่
่
้
ี
ซงพวกลาวชาวบุรต่างดใจ มากราบไหว้รองให้ชวยด้วยขอรับ
ี
ื
ทั้งเจ้าเมองกรมการคลานเข้าหา แล้วบอกว่ามคนปล้นไล่ขับ
ั
เดยวน้อยูโรงเหล้าแย่งเอาทรพย์ ช้าขยับมันจะไปไม่ได้มัน
๋
ี
่
ี
แล้วเกล้าผมตรงไปพอได้พบ มันล้หลบแอบน่งว่งถลัน
ี
ิ
ิ
เอาม้าล้อมควบไล่เกอบไม่ทัน จงบอกมันขืนว่งกยงตาย
ิ
ึ
ื
ู
ิ
่
ี
ต้องยอมให้จับตัวมันกลัวปน น่งหยุดยนกับทไมหนหาย
ิ
ื
ื
ี
่
้
คือพวกในกองทัพนาอับอาย มาท ารายปล้นสดมภ์กรมการ
่
พวกโคราชคนหนงก็ถงจต มันคบคิดกันมาจงกล้าหาญ
ิ
่
ึ
ึ
ึ
กับด้วยพวกกองทัพมารบงาน ซงชาวบ้านตั้งบัญชตราคา
่
ึ
ี
ั
ี
ี่
ี
ึ
รวมเงนตามอยู่ในสามต าลงเศษ เรยนตามเหตุทลาวเขากล่าวหา
ิ
ู
เจ้าคุณได้ทราบพลันมีบัญชา เอาตัวมาช าระดให้ร้ความ
ู
อ้ายผู้รายเปนสัจแล้วซัดเพื่อน ไม่แชเชอนเรยนรับบังคับถาม
็
้
ี
ื
ิ
ี
เจ้าคุณทราบระบลตัดสนความ ใช้เงนตามของที่ตราคา
ิ
ิ
ั
ให้มุลนายออกเงินใช้ให้เจ้าของ แล้วรบรองตัวพิทักษ์ดรกษา
ั
ู
่
แม้นวันได้ช าระจะเอามา ตะโหงกคาใสประจ าท าประจาน ฯ
ุ
ี
๏ เวลาค าย ่าฆ้องตสองทุ่ม ผู้คนกล้มมฉาวแจ้งข่าวสาร
ี่
่
่
ึ
ิ
ุ
เห็นพระพิมายหมอบราบมากราบกราน เชญซงพานท้องตรามาแต่กรง
ู
้
ิ
คนกองทัพรข่าวว่งกราวกร ู อยากจะรว่งโลดกระโดดผลง
้
ิ
ู
ุ
ั
ุ
ั
้
ื่
ต่างคนมาคอยฟงนั่งกันมง ใจเฟองฟุงชักพากันมาฟง
้
ฝายเจ้าพระยาแม่ทัพรับท้องตรา พรอมบรรดานายทัพมาคับคั่ง
่
ี
ี
ิ
ฉกผนกอ่านเสยงส าเนยงดัง ในข้อบังคับค าล ้าวไล
ึ
ี
ี
ให้กองทัพยับยั้งตั้งนก่อน อยู่นครราชสมาอย่าไปไหน
ี
่
พวกกองทัพโยธต่างดใจ ได้กลับไปโคราชสมมาดปอง
ี
ี
ี
์
ี
ี
ิ
ี
ต่างเปรมปรดดใจจะได้กลับ นอนไม่หลับยินดไม่มสอง
ต่างคนเหมใจฮกนกคะนอง บ้างโหรองสักรวาเสภาอึง
ึ
้
่
ึ
ิ
ทเหล่าคนเจ็บไข้ไปไม่รอด ครางออดออดครานเกยจนอนเหยียดขึง
ี
้
ี่
ี
ยินข่าวกลับโคราชหวาดคะนง ลุกทะลงหายไข้ได้ทันท
ึ
่
ึ
ึ
ี
ึ
เจ้าคุณแจ้งท านองในท้องตรา จงปรกษาปล้มเปรมเกษมศร
ื
ี
ว่าจะท าฉันใดไฉนด ี ท้องตรามบังคับให้กลับไป
็
้
ึ
ซงนายทัพนายกองสนองตอบ ต่างเหนชอบพรอมกันเสยงหวั่นไหว
่
ี

์
ี
ิ
่
ด้วยต่างคนเปรมปรดคิดดีใจ อยากจะใครกลับโคราชไม่ขาดคน
ุ
ื
ั
่
ิ
ี
ื
คร้นตสบเอ็ดทุมคนกล้มเกลอน ยกเขย้อนกองทัพกลับพหล
่
หยุดพักระยะน ้าหลายต าบล ประจวบจนถงโคราชมุ่งมาดมา
ึ
สท าเนยบเกยพักส านักก่อน สโมสรเกษมสันต์หรรษา
ี
่
ู
ุ่
้
ื่
็
ุ
ต่างคนเปนสโขทั้งโยธา พรอมถ้วนหน้าชมชนต่างคืนคง
ื
ื่
เมอวันหนงจงเจ้าคุณช าระเรอง อ้ายหกคนปล้นเมองพุทไธสง
ื่
่
ึ
ึ
ผูกเฆยนห้าสบทีตมันลง แล้วก็สงจ าคุกให้ทุกข์ทน
่
ี
ิ
ี่
ิ
็
มให้เปนเยี่ยงอย่างไปข้างหน้า พวกพาราเกะกะอกุศล
เฆยนเปนตัวอย่างไว้แก่ไพรพล จะได้ยลเกรงระย่อไมก่อการ ฯ
่
็
่
ี
่


่
ิ
ิ
ุ
ี
์
ี
ื
๏ คร้นถงวันส้นปเดอนสสด เปนวันตรษปรดเปรมเกษมศานต์
ุ
็
ี
ึ
ั
โอ้เราเอยจากมาก็ช้านาน จะประมาณหกเดอนไม่เคลอนคลาย
ื
ื่
๋
พวกชาวเมองว้าวุ่นท าบุญทาน เกษมศานต์พรอมพร่งส้นทั้งหลาย
ั
ื
้
ิ
่
ล้วนแต่งตัวสวยฟอก่อพระทราย ทั้งหญงชายพรอมไปไพรผู้ด ี
้
้
ิ
่
ี
ี
ิ
กองทัพฝายเรากก่อพระทราย ทั้งไพรนายปรดเปรมเกษมศร
็
์
่
ต่างจัดคนมาทั่วว่งวัวด ี เล่นกันที่หน้าท าเนยบเปรยบกันด
ู
ี
ี
ิ
เล่นกันถงเงนทองต่อรองกัน ว่งกันวันมากมายหลายหลายคู ่
ึ
ิ
ิ
เหลาฝูงคนคับคั่งมาพร่งพร ู ออกเกรยวกรไม่เคยเห็นเล่นพนัน
ั
่
ี
ู
ิ
ื
พวกเมองโคราชมาว่งนาชม ชอว่าอ้ายเทียมลมตัวขยัน
่
ื่
มาว่งกับกองทัพรบพนัน ว่งเดมพันชั่งหนงเสยงองอล
ิ
ิ
ึ
ี
ึ
ิ
ั
่
้
ี่
้
๋
ชาวโคราชท าปอรองต่อม ี่ หกเอาสพวกเรารบรองสับสน
ั
่
ี
โคราชหมายมชัยไม่จ านน มันต่อล้นสองเอาหนงเล่นถงใจ
ึ
ึ
ื
พอตัดเชอกปลอยหางต่างวางว่ง มันเรวจรงฉยฉวดหวิวไหว
ิ
ุ
ิ
ิ
็
ู
่
็
ี
ู
วัวกองทัพว่งดกมชัย พอฉวยได้ธงแดงแกว่งให้ด
ิ
ี
ู
ิ
วัวโคราชว่งแต่แพ้กองทัพ ต่างคนอัปยศแสนอดส
ิ
ู
้
พวกเราเฮฮาดังว่งพร่งพร ู บางคนรเต้นร าท าประจาน
ั
ื
บ้างหัวเราะเยาะเย้าพวกชาวเมอง นกโกรธเคืองเมินหน้าไม่ว่าขาน
ึ
ื่
ี่
ชาวเมองเสยเงนยับอัประมาณ สนกสนานทสดเมอตรษไทย ฯ
ื
ี
ุ
ิ
ุ
ุ
ึ
ี
ิ
่
ิ
่
ี
๏ ถงเดอนสหกค าจ าไว้ส้น พระราชรนถงพลันเสยงหวั่นไหว
ึ
ื
ั
็
ิ
เชญท้องตราเสรจถงอีกหนงใบ กองทัพได้แจ้งข้อว่งสอฟง
ึ
ิ
ึ
่

่
้
เจ้าพระยาแม่ทัพรับท้องตรา พรอมบรรดานายทัพอยูคับคั่ง
ั
ี
่
้
่
กรมการพรอมหน้าประดาดัง ไมรอร้งฉกสารออกอานพลัน
ี
ึ
ในสารตรามมาถงแม่ทัพ ให้ยกกลับคืนไปไอศวรรย์
ั
่
ื
ุ
ั
ู
ั
ให้เรงรดจัดแจงดแบ่งปน ปศตันกระสนปนคืนนคร
ั
ึ
่
แต่สวนหนงให้พระยามหาอ ามาตย์ ตามพระราชด ารส่งดังอักษร
่
ิ
กรมเขนทองขวาซ้ายนายนกร พระราชวังบวรนั้นขึ้นไป
ิ
ิ
สมทบทัพกับพระยามหาอ ามาตย์ อย่าให้ขาดร้วทัพบังคับไข
้
ี
จัดท านาหาเสบยงพรอมเพรยงไว้ อยู่ทในหนองคายจงหลายพัน
ี่
ี
แล้งปชวดอัฐศกได้ยกทัพ เข้าประจญรบรบให้คับขัน
ี
ั
อย่าให้ตั้งมั่วสมชมนมกัน ในเขตขัณฑ์เมองพวนให้ควรการ
ื
ุ
ุ
ุ
ั
กรมทหารอีกกองไปหนองคาย ทั้งไพรนายส าหรบจัดหัดทหาร
่
่
ให้พวกลาวไวว่องคล่องช านาญ ประจัญบานรบฮอต่อศักดา
ี
ิ
ิ
แต่กรมพระสัสดมให้ขาด พระพิบูลย์พระชาตปกซ้ายขวา
ี
็
กรมเรอกันทั้งสองตามท้องตรา บังคับมาเสรจสรรพให้กลับไป
ื
แต่กรมพลพรรค์นั้นมแจ้ง กรมแสงเสรจสรรพบังคับไข
็
ี
้
ี
ี
จงยกกลับพรอมเพรยงคืนเวียงชัย ต่างดใจได้สมอารมณปอง
์
ิ
นาสงสารพวกทต้องไปหนองคาย ทั้งไพรนายง่วงเหงาจตเศราหมอง
่
่
้
ี่
ทุกหมวดกองเหงาหงอยโศกสรอย
้
ิ
อนจจานาสงเวชน ้าเนตรนอง ครวญ
ั
่
ี
ั
ข้างพวกเรานั้นไซรจะได้กลับ ทั้งกองทัพฮาลั่นเสยงสนต์สรวล
้
่
ื่
่
ิ
ิ
เอิกเกรกเรงรานาส ารวล แต่แล้วล้วนกลับคืนหน้าชนบาน
ิ
แต่เจ้าคุณแมทัพจะกลับถ่น จตถวิลใจพะวงคิดสงสาร
ิ
่
จะพลัดพรากจากไปอาลัยลาน เหล่าทหารที่จะต้องไปหนองคาย
่
ุ
เคยรวมสขทุกข์ยากจะจากกัน จะนับวันว่างเว้น าม่เหนหาย
็
ิ
่
สงสารด้วยพหลพลนกาย จะแพรงพรายพลัดไปไกลกันดาร
้
ิ
ื
ื
ี
ั
แล้วท่านจัดพรอมเพรยงเสบยงกรง ขนมปงกนยดทั้งจดหวาน
ั
ี
ปลาซาดนอนทผาล าทั้งน ้าตาล ท่านเจอจานแจกจ่ายทุกนายพล
ื
ิ
ิ
ั
ื
ั
ิ
่
ั
่
ื
ทั้งพรกเกลอเยอเคยนมเนยนอก แล้วส่งบอกไพรมารบอยูสบสน
่
ึ
ซงข้าวของกองคละอยู่ปะปน ผู้คนขนคนละกองของดีด ฯ
ี
่
่
๏ คร้นเดอนห้าลวงเข้าขึ้นเก้าค า เปนวันก าหนดทัพกลับกรงศร
ี
ุ
ั
ื
่
็
้
ิ
ุ
ี
ั
ทั้งนายไพรสขเกษมจตเปรมปรด ์ ิ เสยงอึงมพรอมพรกคึกคักคน
ี่
ี
่

พวกจะไปหนองคายผันผายมา เข้าอ าลาค านับน้อมจอมพหล

ต่างตรมตรองหมองมัวทุกตัวคน เนตรนองชลธาราให้อาวรณ ์

่
็
ั
ั
่

ท่านเจ้าคุณออกรบสดับค า ท่านกราวาจังกลาวส่งสอน
ุ
่
แล้วเลยร าค าประภาษประสาทพร กล่าวสนทรโดยตามความอาลัย
่
เดมท่านอยู่พรอมหน้าข้าพเจ้า บัดน้เลามกรรมท าไฉน
ี
ี
้
ิ
ต่างคนเราต่างจะหางไป โดยแต่ในวันน้ลับล้กัน
ี
ี
่
ี
พวกท่านไปได้ล าบากความยากเย็น จงให้เปนสามัคคีดขยัน
็
ื
่
ึ
้
ี
อย่าถอเปรยบตั้งปงท าขึ้งกัน จงหมายมั่นราชการอย่าครานใจ
ต่างคนท าอ าลาหน้าสลด ต่างก าสรดหม่นหมองไม่ผ่องใส
็
ี
้
แสนโศกเศราโศกาด้วยอาลัย ต่างกไปเตรยมตัวทั่วทุกนาย
้
ท่านเจ้าคุณแม่ทัพขยับย่าง มาขึ้นช้างพรอมพหลพลทั้งหลาย
ู
์
เหลยวหลังดผู้ที่ต้องไปหนองคาย ท่านไม่วายอาวรณถอนฤทัย
ี
คร้นได้ฤกษ์แล้วให้เบกกระบวนทัพ ยกพลกลับพรอมกันเสยงหวั่นไหว
ี
ิ
ั
้
ี
พวกกองทัพโยธต่างดใจ ด้วยจะได้กลับบ้านส าราญมา
ี
พวกชาวเมองเนองหน้าออกมาด ู ยนเปนหมเรยงรายทั้งซ้ายขวา
ื
ื
ี
็
่
ื
ู
ั
่
่
บ้างตามสงกองทัพจนลับตา ด้วยคบหารกใครพอใจกัน
ี
ิ
ุ
เดนกองทัพมาทางโพกลางตรง พระสรยงแสงสายรบผายผัน
ิ
่
ุ
ั
พ้นบ้านย่านยาวราวอรญ มงหมายมั่นทพักส านักพล
ี
่
ุ
ึ
คร้นถงทเขาลาดอาวาสใหญ ่ หนดอาศัยส านักพักพหล
ั
ี
่
บ้างปลดม้าปลงช้างแล้วต่างคน อาศัยต้นรมไม้ใบก าบัง
่
ท่านเจ้าคุณอาศัยในศาลา อยู่ยังอารามใหญ่ด้วยใจหวัง
พรอมพหลโยธาประดาดัง เข้ายับยั้งอยูหน้าพระอาราม
้
่
ิ
ท่านเจ้าคุณมศรัทธาปญญายง นมนต์สงฆ์หวังผลกุศลสาม
ั
ี
่
ี
ี
ทั้งสวัดให้มาทั้งอาราม ด้วยมความเจตนาศรทธาท า
ั
ู
่
ิ
เชญพระบรมทนต์สบนพาน เครองสการแลสลอนวางซ้อนส า
ื่
ิ
์
พระสงฆ์มาตกาครบพอจบค า สมภารน าพระขยับสดับปกรณ
ั
ั
เจ้าคุณถวายปจจัยให้พระสงฆ์ ถ้วนทุกองค์นั่งรบสลับสลอน
แล้วแจกเงนศษย์วัดจัดเปนตอน ทฝกสอนคิดเขียนร าเรยนมา
ี่
่
ึ
็
ิ
ี
ิ
คร้นเสรจสรรพสดับปกรณแล้ว ก็คลาดแคล้วเข้าในไพรพฤกษา
ั
็
์
ุ
ออกทุ่งเข้าทางกลางวนา พระสรยาเย็นย ่าลงร าไร
ิ
์
ึ
ถงหนองตะแบกหยุดพักส านักแรม พระจันทรแจ่มกระจ่างสว่างไสว

ื่
ี่
เอาเสอปูพรมลาดคาดผ้าใบ ทอาศัยแหงเจ้าคุณและมุลนาย
่
ิ
็
ุ
ิ
่
พวกกองทัพยับยั้งอยูทั้งส้น หงต้มกนกันเปนทวหวใจหาย
ิ
ิ
็
ั
คร้นเสรจสรรพหลับนอนผ่อนสบาย พอจวนงายแสงสว่างกลางอัมพร
็
่
ั
่
ิ
กเดนกองทัพมาคับคั่ง ไมรอร้งรบรดไมหยุดหย่อน
ี
ุ
ถงสองเนนเดนทุ่งหมายมุ่งจร หยุดพักรอนรมฝ่งน ้าล าตะคลอง
ิ
ึ
ิ
้
ิ
ั
ั
ึ
ั
้
พวกชาวบ้านมาพรอมพร่งมาคั่งคับ หาส ารบจัดเอาซงข้าวของ
่
ั
้
ั
ี
ข้าวเหนยวป้นปลาราผักต้มฟกทอง คนละสองสามชามตามก าลัง
ื
เปนมากมายเหลอเล่ห์คะเนนับ เคยได้รบเงนเฟองแต่เบ้องหลัง
็
ื้
ิ
ั
ื
จงชักชวนกันมาประดาดัง มากกวาคร้งคราก่อนเมอจรมา
ึ
่
ั
ื
่
ท่านเจ้าคุณแม่ทัพนับเงินให้ พวกลาวได้สมมาดปรารถนา
คนกองทัพยกส ารบทั้งข้าวปลา ด้วยเวลาแสบท้องหาของกน
ั
ิ
ี
ิ
ุ
่
ื่
เมอหยุดทัพโยธาพลากร ตะวันรอนออนแสงพระสรย์ส้น
์
ิ
้
ฝนชะอุ่มกลุ้มฟาเมฆาฆิน ผูกพรอมหมดคชสนทรกุญชรชาญ
้
เคลอนโยธจากทส านักพัก ดพรอมพรกด้วยพหบพลทหาร
ื่
ู
้
ี
ั
ี่
ื่
ื่
ต่างคนเรงรนชนส าราญ เดนไมนานข้ามน ้าล าตะคลอง
ิ
ิ
่
ถงทางแยกมรคาพระยาไฟ แยกหนงไปพระยากลางเปนทางสอง
ึ
่
ึ
็
่
ิ
ุ
ื
่
ึ
ิ
ท่านเจ้าคุณการณไพรด้วยใจปอง ได้ตรกตรองไว้แต่เดมเมอเร่มมา
เพราะเห็นว่าวลาหกตกไม่หาง จะไปทางพระยาไฟเกรงไข้ปา
่
่
็
ิ
ด้วยทางดงพระยาเย็นเปนระอา กลัวโยธาเดนทางจะวางวาย
ิ
เมอขึ้นมาพหลมาปนป ี้ ถกไข้ผีปาก้นเสยส้นหลาย
ื
่
ู
่
ิ
ี
่
ิ
ื่
เมอขากลับจะต้องกันอันตราย เดนอยกย้ายมรคาหามงคล
ึ
จงได้ยกพลไพรไปโดยทาง พระยากลางถงว่าจะต้องหาฝน
่
่
ึ
ิ
่
ึ
ิ
่
กไมเกดความไข้แก่ไพรพล ทางไม่ย่นตดจะยาวถงเก้าวัน
็
ิ
ู
ื
เดนทางมาในกลางพนาวาส ถงยังเมองโคราชดคับขัน
ึ
ื
็
ี
๋
็
ี
เปนเมองแก่แต่บุราณมานานครน เดยวน้นั้นกลายเปนชาวนาคร
ั
ิ
้
เชงเทินดนสงเด่นเชนผู้เฒ่า เปนเมองเก่าแรกสรางแต่ปางก่อน
็
ื
ิ
ู
่
ู
แข็งแรงก าแพงรอบขอบนคร ดถาวรแต่งตั้งแต่คร้งใด
ั
ื
ิ
เดนทัพเข้าทางผ่านกลางเมอง แลช าเลองพฤกษาปาไสว
ื
่
็
ิ
ถามกรมการว่ากว้างทางเท่าไร พวกวัดได้ห้าสบเส้นนับเปนวา
เดนทางมาไม่นานประมาณคร ู่ ออกประตูตะวันตกรกพฤกษา
ิ
ึ
่
ั
เจ้าคุณหยุดช้างอยู่ท าบูชา ซงเทวาอารกษ์โดยภักด ี

ั
ิ
ี
ี
่
ิ
่
สงสถตทเรองในเมองเก่า จงชวยเปาปดรายในไพรศร
่
้
ื
ื
อย่าให้โทษพารามายายี ให้โยธกองทัพได้อับจน
ี
ั
ื่
ี
คร้นเสรจท าบูชาศลาเลอน รบคลาเคลอนกองทัพมาสับสน
ื่
ี
็
ี่
ุ
ิ
แสวงทหยุดพักส านักพล พระสรยนเย็นย ่าลงร าไร
ี
ั
ิ
คร้นถงหนองบัวบานบ้านแก่นท้าว มหนองยาวเว้งว้างทั้งกว้างใหญ ่
ึ
ก็พักหยุดกองทัพโดยฉับไว เปนสมัยมดค าฝนพร าพรม
่
็
ื
ิ
ี
พวกชาวบ้านชักพากันมาวุ่น หาเจ้าคุณพดส าเนยงย่งเสยงขรม
ี
ู
ว่าอยากเหนเจ้าคุณบุญอุดม ขอเชยชมบุญญาบารม ี
็
ิ
ั
ี
ท่านเจ้าคุณแม่ทัพออกรบหน้า เอาเงนตราแจกลาวชาววิถ
แล้วพูดจาถามทักโดยภักด ี พวกลาวลลากลับไปฉับพลัน
ี
ุ
ิ
คร้นรงแสงสรยาฟาพะยับ ยกกองทัพเดนทางกลางไพรสัณฑ์
้
่
ั
ุ
ิ
ั
่
ุ
ไมหยุดยั้งแรมราราวอารญ พระสรยันสายแสงแจ้งอัมพร ฯ
ิ
ี
ี
๏ ถงบ้านหนองบัวมที่ท าเนยบ หยุดประเทยบช้างส านักเข้าพักผ่อน
ึ
ี
หงข้าวปลาหากนทนกร จะเรงรอนรบเดินด าเนนพล
ี
ิ
ุ
ิ
่
้
ิ
ั
ื
เพราะด้วยน ้าเบ้องหน้านั้นหายาก จะล าบากแก่สตว์เพราะขัดสน
ึ
่
ซงโคต่างช้างมาบรรดาคน จะอับจนด้วยน ้าจ าครรไล
คร้นเสรจเสพโภชนาเวลาสาย ทั้งไพรนายพรอมกันเสยงหวั่นไหว
ั
็
้
่
ี
่
ั
ั
่
ี
่
ก็เรงผูกช้างม้ารบคลาไคล ยกเข้าในปารงไมร้งรอ
๋
ี
ี
ก็รบเดนกองทัพมาฉับเฉยว ไมลดเล้ยวมงมาดมาปราดปรอ
ุ
่
ิ
่
ี
ี
ิ
น ้าไมมตดกระบอกจะกรอกคอ คนเดนท้อถอยหลังประทังตน
ิ
่
ทนกรรอนนักบ่ายสักโมง ถงวังโล่งหยุดส านักพักพหล
ิ
ึ
้
มแองน ้าพอได้อาศัยคน แต่เต็มทนกล ้ากลนเหม็นขืนคาว
ื
่
่
ี
มอีกแหงหนงลกถงวา กว้างสกห้าหกศอกน ้าออกขาว
ึ
ั
ึ
่
่
ึ
ี
ี
มน ้าพออาศัยไมใหญยาว ปะเมอคราวมการกันดารเดน
่
ิ
่
ี
ื่
่
ิ
ั
เจ้าคุณบัญชาส่งทั้งกองทัพ ท่านก าชับด้วยทางยังหางเหน
ี
ิ
ิ
น ้าข้างหน้าหายากล าบากเกน ใครอย่าเลนเล่อจิตชวิตวาย
ตักน ้าใสกระบอกไปจงให้ทั่ว ส าหรบตัวจะได้กนส้นทั้งหลาย
ั
่
ิ
ิ
่
ด้วยยามแล้งแห้งหมดจะอดตาย เรงขวนขวายน ้ากรอกกระบอกไป
พวกกองทัพรบบัญชาหากระบอก บ้างตัดไม่ไผ่ปอกอยู่ขวักไขว
่
ั
ี
ี
เสยงเปาะเปกโปกปากถากไวไว คนละใบสองกระบอกเสยงออกอึง
ึ
ี
ต่างหาน ้าเตรยมตัวทั่วทุกหม ู ่ หยุดพักอยู่วังโล่งสักโมงครง
่

็
ิ
ิ
ึ
ึ
็
ิ
ส าเรจกจทั้งหลายวายคะนง เสรจแล้วจงออกเดนด าเนนพล
่
เจ้าคุณมาบนช้างทางคะนง ร าบ่นถงเทวดาขอฟาฝน
ึ
ึ
้
ี่

ึ
ด้วยมาทแคบคับจวนอับจน ด้วยขัดสนด้วยน ้าคิดราพง
แล้วคิดถงคุณทูลกระหม่อมพระจอม
ึ
เกล้า ระลกเอาเปนต้นเฝาบ่นถึง
้
ึ
็
ึ
่
ื
่
ี
่
็
ึ
ื
ด้วยเปนทนับถอไมด้อดง โปรดน าซงวลาหกมาตกลง
ได้อาศัยน ้าฝนคนและสตว์ ไม่ข้องขัดสมตามความประสงค์
ั
จะได้ดับคับแค้นในแดนดง ขอฝนจงตกให้ทันในวันเดยว
ี
ี
ก็เรงเดินรบรดไม่หยุดหย่อน ถงบ้านใหม่แกงรอนโดยฉับเฉยว
้
ุ
ึ
ี
่
ิ
พอเกดลมบ้าหมูมากรเกรยว พอฝนเขียวลมปลวละล่วลอย ฯ
ี
ิ
ู
ิ
ึ
ี
๏ ถงท าเนยบช้างประเทยบประทับพัก หยุดส านักทท าเนยบรอพอสักหนอย
่
ี่
ี
ี
พิรณรวงรดโรยลงโปรยปรอย ฝูงคนคอยมุ่งมองทรองราย
ุ
ุ
่
ี่
่
ู่
พอสักครซซาลงมาใหญ่ ต่างรองได้น ้าฝนคนละหลาย
ู่
ื
คนและสัตว์น้อยใหญ่ได้สบาย คร้นฝนหายเหอดพลันในทันใด
ั
ทท้องห้วยล าธารในย่านหนทาง ท่วมท้องช้างลงพังพาบอาบอาศัย
ี่
่
ื
ื
ิ
ทั้งช้างโคกล ้ากลนได้ชนใจ มแรงไปภายหน้าได้วารน ฯ
ี
ิ
๏ พอเช้ามดตสบเอ็ดพรอมเสรจสรรพ ยกกองทัพเดนไปในไพรสน
้
ิ
ิ
ี
็
ื
ี
ี
่
รบเรงเดนลัดหลกดังปกบิน ตั้งพักกนข้าวปลาข้างหน้าทาง
ี
ิ
ิ
ื
ั
้
ุ
่
ุ
คร้นอรณรงฟาเวลาเช้า เกอบจะเข้าปากดงตรงสว่าง
ิ
ก็เดนดงตรงผ่าพระยากลาง ในหนทางรกหนาลดาวัลย์
ื
ู
็
ุ
ึ
ในดงทบดทั่วคล้มมัวมด เปนพงพืดซ้อนซับทางคับขัน
เรงรบเดนเพลนมาในอารญ รบผายผันโดยยากออกปากดง
ิ
่
ี
ี
ั
ิ
สักสามโมงเศษสังเกตไว้ ก็พ้นพงดงใหญ่ไพรระหง
ี
ิ
ี
ิ
ิ
เดนเลยบเนนเขาใหญ่ไถลลง หนทางตรงรบเดินด าเนนพล
ี
่
ู
ู
ข้ามเขาเหวตาบัวนากลัวโข ดใหญ่โตสงเยี่ยมเทยมเวหน
่
ี
ู
มเขาใหญสงชันอยูชั้นบน แลเหลอบยลแหงนฟาดตาลาย
้
่
ู
ื
็
จ าเพาะมมรคาสองวาศอก แลเปนหมอกมดมดใจจตหาย
ี
ิ
ื
ิ
ึ
ื
ี
ื
ึ
ข้างขวามอเขาชันกดกั้นราย ข้างเบ้องซ้ายเหวลกคิดนกกลัว
่
จะลกสักเท่าไรเราไม่ร ู ้ ไม่อาจดขนพองสยองหัว
ึ
ู
แม้นตกลงคงเหลวเหวตาบัว ระวังตัวพลัดตกหกคะม า
ี
ึ
หนทางเดนลกไกลไถลตรง กลัวช้างลงเดนเลยบเหยียบถล า
ิ
ิ

ิ
่
ื่
ช้างเดนลากขาหลังมันชางท า กูบเอียงคว ่าข้างหน้าเมอขาลง
ิ
ึ
ถงทต าข้ามล าพระยากลาง เข้าเดินทางทวไม้ไพรระหง
่
ี่
ุ
ี
ื
ี
็
เข้าแขวงเมองบัวชมเหนพุ่มพง ตัดทางตรงมาท าเนยบประเทยบพัก
ิ
่
ิ
อยู่เชงเขาบังเหยลมเชยฉ า รมฝ่งน ้าพระยากลางต่างประจักษ์
ั
ึ
ิ
คนหวจรงวิงเวียนเจียนจะชัก ถงบ่ายสักสามโมงท้องโล่งมา
ิ
ุ
ด้วยอดข้าวเช้าหวใจหวิววุ่น จตฉวฉนโมโหเกดโทสา
ิ
ิ
ิ
ิ
ิ
บ้างท้งหาบผลงหงข้าวแล้วเผาปลา พวกโยธาพักผ่อนอ่อนก าลัง
ุ
ุ
่
่
ิ
เลยพักแรมอยูนั้นไมผันผาย ด้วยวัวควายช้างม้าเดนล้าหลัง
ี
่
็
ุ
่
ไม่รบรดหยุดหย่อนผ่อนประทัง กยับยั้งทนั่นไมผันแปร
ี
ี
่
่
คร้นพลบค าสนธยาย าราตร ี นั่งชมสแสงสวางกระจ่างแข
ั
่
ี่
ื่
ี่
ี
ค่อยสางโศกโรคร าคาญฤดานแด อากาศทนดแท้หอมรนรวน
่
ื
ิ
่
ลมพระพายชายเชยร าเพยผิว เย็นฉวฉวน ้าค้างพรมเมอลมหวน
ิ
ื
่
หอมระเรอยเฉอยฉ ากล่นล าดวน เมอจะจวนรงแจ้งแสงหรญ
ื่
่
ื
ิ
ุ่
่
ั
ิ
็
ุ
พอสว่างสรยาสองอากาศ เสรจคลาคลาดกองทัพโดยคับขัน
่
ิ
เดนทางมรคาพนาวัน พระสรยันแรงรอนอ่อนก าลัง
ุ
ิ
ิ
้
ิ
ี
ข้ามล าพระยากลางเรยกว่าท่ามะกอก แล้วเดนออกทุ่งใหญ่ด้วยใจหวัง
ั
พินจชมพฤกษาล้วนปารง แลสะพร่งดเพลนจ าเรญใจ
ิ
ั
ิ
ู
ิ
่
ข้ามล าพระยากลางชอว่าท่ามะกอ ก็หยุดรอพักรอนผ่อนอาศัย
้
ื่
ิ
ุ
คร้นออนแสงสรยากคลาไคล ยกครรไลออกทางชมยางยูง
ั
่
็
ู
ิ
ิ
ั
ิ
ข้ามล าน ้าสนนทต้องปรปาก ช้างเดนยากจรงจรงตล่งสง
ิ
ี
ิ
ลางคนเดนจดจ้องบ้างต้องจูง ทเหล่าฝูงคนเดินเกนระอา ฯ
ี่
ิ
ิ
ิ
ุ
ี
่
่
่
ึ
๏ ถงท่าปูนแรมส านักพักอยูทนั่น คร้นสรยันสวางกลางเวหา
ั
ิ
็
กออกเดนกองทัพคับคั่งมา ก านันพาน าทางไม่คลางแคลง
่
ิ
ั
เข้าปารงบังรมพระสรยน เสรจเดนพลข้ามล าแมน ้าแห้ง
่
่
ุ
็
ิ
ี
เรยกล าสันนทใหญ่ไม่ระแวง บ้านประแดงจองกอพอกลางวัน ฯ
ี
ิ
ึ
๏ ถงท่าฉางล าสักหยุดพักรอน สโมสรปรดเปรมเกษมสันต์
ี
์
้
ั
ื
ุ
เหล่ากรมการเมองบัวชมมากล้มกัน ของก านัลมาค านับรบเจ้าคุณ
ุ
ึ
ั
เจ้าพระยาแม่ทัพออกรบรอง ซงข้าวของก านัลไม่หันหน
ุ
่
ท่านนับเงนตราให้ชวยใช้ทุน มให้บญคุณตดด้วยคิดอาย
ึ
ิ
ิ
ิ
่
ึ
ึ
่
ึ
ซงข้าวสารราคาตั้งให้ถังหนง สองสลงราคาชาวนาขาย
่
ั
ิ
ซ ้าแจกเงนให้เขาท้งบ่าวนาย ทั้งหญิงชายตามประดามาด้วยกัน

ื
ี
ุ
อกเส้อผ้าแจกให้ขอบใจเขา คิดจะเอาบุญคุณไม่หนหัน
กรมการดใจได้รางวัล แล้วผายผันเสรจกลับค านับลา
ี
็
ั
คร้นวาบ่ายลมตกยกขยับ เดนกองทัพเข้าในไพรพฤกษา
่
ิ
ิ
่
ั
่
็
ื
เหนเขาใหญขวางกั้นอรญญา ชอเขาตากล้งขวางหนทางจร
่
ิ
ู
ึ
เห็นคิรดแท้แลคล้ายคล้าย นกไมวายหายกร่งรปสงขร
ี
ี
ิ
ี
ื
ื
แลแต่ไกลชอบกลเหมอนคนนอน มกายกรไหล่หัวตัวและมอ
เขาว่าสังกรณตรชวา บนยอดผาตากร่งมจรงหรอ
ิ
ี
ื
ี
ิ
ี
ี
เปนแต่ค าคนเขามาเล่าลอ หาตัวคือใครได้ก็ไม่ม ฯ
ื
็

ี
่
ึ
๏ ถงท่าส าโรงส าลักจวนจักค า ต่างข้ามน ้าปล้มเปรมเกษมศร
ื
ื
ี
ข้ามตรงต้นพ้นทรายสบายด ี ดวารใสสะอาดมหาดทราย
ี
ื
ู
ั
ุ
เขาว่ามจระเข้เดรจฉาน ตัวประมาณโตใหญ่ดใจหาย
ี
่
ถ ้ามันเนาอยูในเขาตากับยาย ด้วยเชงชายเขายั้งกระทั่งธาร
ิ
ิ
เสรจข้ามน ้าล าสกหยุดพักเนา รมเชงเขาตากับยายชายละหาน
ั
ิ
็
เข้าเขตแขวงเมองไทยไชยบาดาล กรมการมาค านับคอยรับรอง
ื
ี
่
่
ั
่
้
พักแรมทัพอยูทนั่นไมผันผาย คร้นจวนงายพรอมพร่งพลทั้งผอง
ั
ื่
ุ่
ุ
จวนอรณรงแจ้งเรอแสงทอง ออกเดนกองทัพใหญ่ครรไลจร
ิ
ุ
ี่
้
ึ
่
ถงทห้วยเดนข้ามถงสามแหง สรย์แสงสองฟาระอาอ่อน
ิ
ิ
ึ
่
กงท่าลาวล าสักพักนกร ส านักผ่อนพอประทังก าลังตน
ึ
่
ิ
ื
ิ
เหล่าพวกชาวนคมกรมการ ในเมองไชยบาดาลมาสับสน
ั
้
พรอมทั้งบ่าวทั้งนายมาหลายคน ด้วยกังวนคอยรบกองทัพมา
ิ
เจ้าคุณแจกเงนให้ไม่เสยดาย ทั้งบ่าวนายสมมาดปรารถนา
ี
บ่ายลมตกเดนได้ก็ไคลคลา ยกโยธากองทัพเลยลับไป
ิ
ถงบ้านโคกถลุงเปนทุ่งกว้าง คนมาสรางเคหาอยู่อาศัย
ึ
้
็
่
มเรอนหลายสบหลังชั่งกระไร มาอยู่ในกลางปาท านากน
ิ
ิ
ื
ี
ี
ั
ิ
เจ้าคุณเลอกเงนขาวขาวแจกชาวบ้าน กระท าทานสดจะนับเสยทรพย์สน
ุ
ิ
ื
ิ
ชาวบ้านได้เงนตราไม่ราคิน ต่างคนยินดได้ดังใจจง ฯ
ี
ั
่
ิ
๏ คร้นกองทัพลวงพ้นต าบลบ้าน เข้าเชงชานเขาใหญ่ไพรระหง
เปนเหลยมคูลดหลั่นสงชันตรง ชอเขาพระยาเดนธงอยู่รมทาง
็
ี
่
ิ
ื่
ู
ิ
ื
ื
ี
เข้าประเทศเขตเบ้องเมองพระบาท รบคลาคลาดพ้นเขาล าเนาขวาง
ล้วนปาไม้ใหญ่สงต้นยูงยาง ต้นแคคางเคี่ยมมะค่าพญารง
่
ู
ั

ี
ึ
ั
่
็
ี
่
คร้นถงหนองกระดทส านัก กแรมพักหยุดทัพคนคับคั่ง
ุ
่
ล้วนอ่อนพับหลับนอนอ่อนประทัง คร้นรงรงสสวางกระจ่างพราว
ั
ั
ี
่
เสรจคลาเคลอนเขย้อนยกขยับ เดนกองทัพโยธเสยงมฉาว
ี
ื
ื
่
็
ี่
ี
ิ
่
ี
ื
ี
เสยงฝเท้าคนสะเท้อนเมอเคลอน
ื
ื
่
ู
ั
่
ิ
ู
เหลาคนเดนพร่งพรมากรกราว คลา
่
เข้าปากดงวังส้มรมชอุ่ม ด้วยยางพุ่มไสวใบพฤกษา
่
ี่
ุ
ิ
ี
บังแฝงแสงสสรยา ทในปาดงคลุ้มชอุ่มมัว
ิ
ศลาหลายอย่างต่างต่างส ี อยูในพ้นปฐพตลอดทั่ว
ี
ื
่
มาตั้งท าหนได้แล้วไมกลัว คงเอาตัวรอดได้เหนไม่จน
่
็
ิ
ั
ี
ไมต้องใช้หนฝร่งแล้วคร้งน้ ี เมองไทยมมากถนัดไม่ขัดสน
่
ั
ิ
ื
่
ถ้าท าวังท าวัดแล้วจัดคน ขึ้นมาขนสงไปเหนได้การ
็
ด้วยหนอ่อนลายสะอาดประหลาด
ิ
ี
ั
ื
เหลอ งามทั้งเน้อละเอยดดสสณฐาน
ี
ื
ี
ี
มมากมายหลายล้นพ้นประมาณ จะท าบ้านปูวัดไม่ขัดเลย
เจ้าคุณให้คนส ารวจตรวจดทั่ว เก็บเอาตัวอย่างมาไม่ชาเฉย
ู
ื
ิ
่
ให้พวกชางหนดูทผู้เคย กชมเชยเน้อศลาไมราคิน ฯ
ี่
่
ิ
็
ึ
็
๏ มาถงดงบ่อทองมองเขม้น ไม่แลเหนทองจิตคิดถวิล
ี
ุ
ิ
เขาว่ามอยู่ในใต้แผ่นดิน แต่ล้วนหนคนจะขุดก็สดแรง
แต่ก่อนมาคนปองขุดทองค า คร้นท าท าขุดพบกระทบแข็ง
ั
ิ
ุ
ทั้งโตทั้งหนาศลาแดง เอาชะแลงเข้าขุดสดก าลัง
ิ
ี
ิ
่
ึ
ุ
่
ส้นมานะจงได้ละไมลงขุด เพราะส้นสดความคิดทจตหวัง
ิ
่
ี
่
่
ิ
คนเราทุกวันน้ไมอนัง ทองอยูทั้งดงใหญไมน าพา ฯ
่
ิ
ี
เดนเลยบชายเขาไศลใหญ่หนัก
่
่
๏ คร้นถงทโปงตะแบกไมแยกย้าย หนา
ั
ึ
่
ี
อยู่กลางแจ้งบังแสงพระสรยา สงเยี่ยมฟาแลเปนควันยอดบรรพต
ิ
ู
็
้
ุ
้
้
ั
ิ
ึ
ี่
คร้นออกจากชายดงเดนตรงมา ถงทโคกตากฟารอนปรากฏ
่
ี
ิ
ี
เดนกองทัพฉับเฉยวไมเล้ยวลด รบขับคชสารเปนการไว
ี
็
คร้นถงพก าจานมธารน ้า เข้าหยุดส านักรอนผ่อนอาศัย
ุ
ั
ึ
้
ี
พออ่อนแสงสรยาก็คลาไคล เรงครรไลรบรนมาลนลาน
ี
้
ุ
ิ
่
่
มาถงทพุทธบาทสมมาดหมาย ทั้งไพรนายปรดเปรมเกษมศานต์
ี
์
ิ
ี่
ึ
ต่างคนเอิกเกรกใจเบิกบาน และเข้านมัสการพระบาทา
ิ

ั
้
ู
พวกชาวบ้านพรอมพร่งมานั่งราย หวังจะขายเทียนธปและบุปผา
ื
ฝายเจ้าเมองกรมการลนลานมา คลานเข้าหาเจ้าคุณอยู่วุ่นวาย
่
จับปลาแห้งแตงกวามาค านับ เจ้าคุณรับขอบใจเขาไม่หาย
ิ
่
ี
ิ
ื
หยบผ้าเส้อแจกให้ไมเสยดาย ทั้งบ่าวนายแจกเงนให้ดังใจจง
ุ
่
ี
่
พักแรมหยุดอยูทพทธบาทนั้น หวังจะวันทาตามความประสงค์
ิ
ี
ด้วยท่านเจ้าคุณคิดมจตจง หวังจ านงในมนัสนมัสการ
คร้นพรอมดวงพระหลวงทั้งปวงแล้ว กคลาดแคล้วขึ้นไปในสถาน
้
็
ั
ุ
หัตถ์ประสานโดยสภาพกราบ
ั
เข้าในโบสถ์บวรรตน์ชัชวาลย์ วันทา
่
ึ
แล้วอาราธนาพระสงฆ์มาองค์หนง ส าแดงซงธรรมวิเศษเทศนา
ึ
่
คร้นเคารพจบค าพระธรรมา ถวายผ้ากับปจจัยไทยทาน
ั
ั
ั
วัดพระบาทด้วยศรทธาท่านกล้า
ิ
แล้วนมนต์สงฆ์มาทั้งอาวาส หาญ
็
เชญพระทนต์ขึ้นเสรจเสด็จพาน แล้วกราบกรานบังคมบรมทนต์
ิ
ิ
นมนต์สงฆ์ทรงสดับปกรณ ์ แลสลอนพระอันดับนั่งสบสน
ั
ถวายปจจัยพระไม่ปะปน แล้วแจกคนผู้รกษาพระบาโท
ั
ั
็
่
ู
ุ
เสรจสรรพกลับมาสส านัก ทแรมพักผ่อนทุกข์เย็นสโข
ี่
คร้นจวนแจ้งแสงสสรโย จวนอโณทัยแล้วคลาดแคล้วจร
ุ
ิ
ั
ี
ออกทางหลวงล่วงพ้นไม่วนวก ถงศาลเจ้าเขาตกเชงสงขร
ิ
ึ
ิ
้
ิ
ี
็
เจ้าคุณเสรจผันผายถวายพร แล้วรบรอนเรงเดนด าเนนพล ฯ
ิ
่
่
๏ มาถงบางโขมดเห็นโบสถ์วัด เจ้าคุณศรทธาใครได้กุศล
ึ
ั
ด ารพลางบัญชาใช้ส่งให้คน ไปนมนต์สงฆ์มาข้างอาราม
ิ
ั
ิ
ิ
ี
ิ
่
ถวายเงนแก่พระสงฆ์องค์ละบาท ไมหวั่นหวาดตระหนจตจะคิดขาม
่
ี
ั
ั
ิ
ิ
ื
เด็กศษย์วัดแจกให้เปลองเงนเฟองงาม ด้วยมความศรทธาปญญาชาญ ฯ
ื้
ื
ึ
ึ
ื
ั
ึ
ิ
ื
่
๏ คร้นมาถงท่าเรอเหลอวเศษ สว่างเนตรเหมอนถงซงสถาน
ี่
ึ
่
ประดุจดังได้สบพ้องพบพาน ซงบุตรหลานภรรยาทราแรม
ี
ุ
ต่างคนต่างดใจด้วยไกลบ้าน เกษมศานต์สกใสหัวใจแจ่ม
้
้
บ้างพบปะพวกพ้องรองอ๊ะแฮม บ้างย้มแย้มทายทักรจักกัน
ิ
ู
ั
ชาวท่าเรอทพวกพ้องต้องไปทัพ ยืนคอยรบลูกผัวตัวกระสัน
ี่
ื
้
ได้ปะพบกันใหม่ใหม่ชนใจครน บางคนนั้นคอยเปลายนเศราใจ
ั
่
ื่
ื
ิ
พอเขาบอกว่าผัวของตัวตาย ลงทอดกายกล้งซบสลบไสล

่
่
บ้างโหยหวนครวญคร าแล้วร าไร ด้วยผัวไปกองทัพไม่กลับมา
ู
ี
บ้างมช้รว่าเจ้าผัวตาย ท าฟูมฟายร าไรรองไห้หา
้
่
้
ู
ิ
ท าตรอมตรมซมซานด้วยมารยา กลัวแต่ว่าผัวหายไม่ตายจรง
่
ิ
่
ุ
ี่
ิ
แต่ทแท้นยมอยากชมช้ ู ถ้าผัวอยูกลัวจะนงเกดยุงย่ง
ิ
่
ิ
ึ
ิ
เขาบอกว่าผัวตายวายประวิง นกกร่งกร่งรองไห้กลัวไมตาย ฯ
่
้
๏ คร้นมาถงศาลาท่าสมเด็จ เจ้าคุณเสรจจรจรลรบผันผาย
ั
ึ
ี
็
ั
ต่างคนลงปลงช้างของวางราย มุ่งมาดหมายอาศัยในศาลา
ั
ด้วยไมมนาวาขึ้นมารบ ต้องแรมทัพรอคอยละห้อยหา
ี
่
ิ
ั
คอยดเรอมารบย่งลับตา จนเวลาเทศกาลสงกรานต์ไทย
ื
ู
ต้องอยู่ที่ศาลาใหญ่หาเรอ ร าคาญเหลอหม่นหมองไม่ผ่องใส
ื
ื
ุ
ุ
ื
ื่
็
ยามสงกรานต์ไม่เปนสขสนกใจ สักเมอไรเรอจะมาคอยท่านาน
ี
่
ึ
ณวันหนงเรอถึงมาทอดท่า ล้วนนาวาจอดเรยงเคียงขนาน
ื
ิ
เรอขึ้นมาสอสอเกนพอการ ด้วยพวกบ้านหมายใจจะไม่พอ
ื
่
็
็
เรอโตโตขึ้นมาเปนวาเลน เจ้าคุณเหนตกใจนใครหนอ
่
ื
ี่
ื
จัดเรอแพมาชั่งไมร้งรอ เหมอนเงนบอกระเปาอไม่รการ
๋
ู
๋
๋
ิ
ู
้
ื
ั
่
มหมายใจว่าเราได้ของก านัล คงส าคัญใจจิตคิดวิตถาร
ิ
ี
ี
จะมอะไรด้วยไปราชการ ค าโบราณขาว่าต าราม
ั
ี
ี
็
่
ไมเหนน ้ารบรดตัดกระบอก จะต้องออกแรงแบกแหวกวิถ
๋
ู
กระเปาอเงินบอก็พอด ี สมกับที่จัดเรอมาเหลอพาย
๋
ื
ื
๋
ื
้
่
ั
คร้นเรอแพนาวาพรอมมาเสรจ วันแรมเจ็ดค าเดอนห้าเวลาสาย
ื
็
ู
ท่านเจ้าคุณจัดแจงตบแต่งกาย เสรจผันผายสท่านาวาพลัน
่
็
์
ี
ิ
ต่างคลาดแคล้วปรดเปรมเกษม
เจ้าคุณลงแล้วบอกให้ออกแจว สันต์
ึ
เรอมาคว้างคว้างพอกลางวัน ถงวังจันทเกษมต่างเปรมปรด ิ
ื
์
ี
ั
ื
ั
แลเหนเรอกลไฟพระภัยรตน์ ท่านได้จัดขึ้นมารบประทับท่า
็
ฝายว่าเจ้าคุณท่านมีบัญชา เข้าจอดหน้าวังจันท์ด้วยทันท
่
ี
ุ
ื
ื่
ี
แล้วให้หากรมการเจ้าบ้านเมอง มาแจ้งเรองกองทัพกลับกรงศร
ี
ตามแบบอย่างราชการบุราณม ี ด้วยบัดน้กองทัพจะกลับไป
ี
ี
ด้วยว่ามท้องตราให้หากลับ บอกค านับช้แจงแถลงไข
ื
แล้วเสรจออกนาวาล่วงคลาไคล เรอกลไฟจูงมาในสาคร
็
ิ
ี
ถงวัดเชงจอดประทับเข้ากับท่า แวะนาวาจอดเรยงเคียงสลอน
ึ

ี
ุ
เจ้าคุณขึ้นจ้องจดบทจร ชลกรพระใหญ่ด้วยใจจง
แล้วเชญพระบรมทนต์ขึ้นบนวัด ด้วยจตศรทธาปล้มไมลมหลง
ื
ิ
ื
่
ั
ิ
ิ
้
ิ
ี
แจกเงนให้ผู้เฝาเหล่าเฮยกง นมนต์สงฆ์หมดมาทั้งอาราม
่
ุ
ุ
สดับปกรณพระทนต์ยุคลบาท พระจอมปราชญ์ซงบ ารงกรงสยาม
ึ
์
ถวายแผ่อุทศผลกุศลตาม เพราะด้วยความกตัญญูรพระคุณ
้
ู
ิ
็
็
คร้นส าเรจเสรจตรงลงนาวา เรอไฟพาอีกพักใบจักรหมุน
ั
ื
ุ่
ผลักเรอออกกลางน ้าถอค ้าจุน ควันไฟกรนกล้มมาในสาคร
ื
่
ุ
ิ
ื
ิ
ุ
เรอละล่วล่วมาเวลาสาย แสนสบายสโขสโมสร
้
ื
ี
ื่
ื่
่
ไม่แวะเวียนแหงใดครรไลจร เรงรบรอนเรอเรอยแล่นเฉอยมา
่
็
ื
เรอเลยพ้นออกจากคลองปากเกรด เจ้าคุณเข็ดคนจะครหา
็
ั
ี
ิ
เพราะด้วยการท่านไปทางไกลมา ไมเหนวามส่งใดไปให้ปน
่
่
ื
บัญชาให้เรอฉดรอหยุดจักร เข้าจอดพักด้วยอายไม่ผายผัน
ุ
็
จะรบรดขัดขวางเปนกลางวัน ด้วยกระชั้นถงบ้านราคาญใจ
ึ
ี
ั

่
่
ึ
ึ
เข้าจอดรอให้ย ่าค าสักหนอย จงจะค่อยไปให้ถึงจงจะได้

คร้นจอดอยูช้านานราคาญใจ แล้วเลยไปท่าอิฐคิดบรรเทา
่
ั
ด้วยมะปรางท่าอิฐติดจะลอ จะต้องซ้อไปให้มากได้ฝากเขา
ื
ื
แม้นใครทวงออกปากของฝากเรา จะต้องเอามะปรางให้เห็นได้การ
เทยวถามซ้อมะปรางใหญกไมพบ แจวจนจบทั่วส้นพ้นถ่นบ้าน
่
็
ี
่
ื
่
ิ
ิ
่
ี
ด้วยจวนวายคลายผลไม่ทนทาน มะปรางหวานหน้าน้ไมมโต
ี
ั
็
คร้นจวนเย็นแล้วกกลับมาฉับพลัน ด้วยตะวันจวนจักบ่ายอักโข
ื
่
ส่งเรอไฟให้ลอยปลอยบุโล ออกแล่นโรรบมาเวลากาล ฯ
ี
ั
่
ิ
็
ึ
ี
์
ุ
๏ ถงกรงเทพทวาราเวลาเย็น พอแลเหนปรดเปรมเกษมศานต์
จะประมาณเจ็ดเดอนไม่เคลอน
ื่
ิ
ด้วยไปทัพกลับมานั้นช้านาน คลาย
ึ
ื
ถงเดอนห้าแรมแปดค าถ้วนค ารบ พอดครบเจ็ดเดอนเหมอนยังหมาย
่
ี
ื
ื
์
ิ
ิ
จตเอบอ่มมาในเรอเหลอสบาย ค่อยวางวายทุกข์ใจอาลัยวรณ ฯ
ิ
ื
ื
ิ
๏ จบฉบับทัพเรองเมืองหนองคาย ส้นจดหมายแกมนราศคลาดสมร
ิ
ื่
ื่
ึ
่
ซงตัวข้าผู้แต่งแสดงกลอน ขออวยพรแต่งไว้เรองไปทัพ
ิ
ล้วนความจรงไม่แกล้งมาแต่งปด ได้จ าจดผูกพันจนวันกลับ
ี
่
ึ
้
ถงความรายการดทล้ลับ ได้สดับเรองหมดจ าจดมา
ื่
ี
ี
ซงบางพวกไมได้ขึ้นไปทัพ บางคนกลับผูกจิตรษยา
่
ิ
่
ึ

ิ
ิ
ี
ิ
แล้วกล่าวโทษตฉนแกล้งนนทา ขอดค่อนว่ากองทัพเสยยับเยิน
ี่
ั
ทเหล่าพวกหปาตากะสอ ฟงเขาลอเชอใจมได้เขิน
่
ู
ื
ื่
ื
ิ
พูดเสรมสงเลยล้นไปจนเกน อย่าด่วนเพลนเผลอพราพูดล าพัง
ิ

่
่
ิ
ิ
ิ
คอยผูกใจผูกจิตคอยอิจฉา แอบนนทากองทัพอยู่ลับหลัง
่
ิ
ั
ี
ี่
ู
ถ้าใครอยากรส่งทจรงจัง จงวานฟงข้อค าทร าพัน
ิ
้
่
ี
ท าอย่างนั้นผิดอย่างน้ทตรงไหน ตัดสนให้เที่ยงแท้อย่าแปรผัน
ิ
ี
ชวยตรกตรองตั้งใจให้เปนธรรม์ อย่าชวนกันนนทามุสาตาม
่
ิ
ึ
็
ี
ี
ื
จงไล่เลยงสบสวนให้ถ้วนถ ี่ ก็ย่อมมผู้คนไปล้นหลาม
่
ุ่
อย่ากล่าวโทษโฉดเขลาว่าเบาความ พูดซมซามโดยเดาเปล่าเปล่าเอย ฯ

ิ
เชงอรรถ
ที่มา
่
ี
ั
ิ
ิ
นราศหนองคาย ของ หลวงพัฒนพงศ์ภักด (ทม สขยางค์) พมพ์คร้งท ๔ ไทยวัฒนาพานช พ.ศ. ๒๕๔๔
ี
ิ
ุ
ิ