หลักสูตรประกาศนียบัตรวิปัสสนาภาวนา (ป.วก.)

หลกั สตู รประกาศนียบัตรวปิ ัสสนากรรมฐาน (ป.วก.)
Certificate in Vipassana Meditation
หลักสูตรใหม่ พ.ศ. ๒๕๖๔
(สาหรับบรรพชติ และคฤหสั ถ)์

วทิ ยาลัยสงฆ์บาฬีศกึ ษาพุทธโฆส
มหาวทิ ยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวทิ ยาลัย
วิทยาเขตบาฬศี กึ ษาพทุ ธโฆส นครปฐม
สภามหาวิยาลยั อนุมัตใิ นคราวประชุมครั้งที่ ๒/๒๕๖๔
เมอ่ื วันท่ี ๒๔ กมุ ภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๔

หลกั สตู รประกาศนยี บตั รวิปัสสนากรรมฐาน (ป.วก.)
มหาวทิ ยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวทิ ยาลยั วิทยาเขตบาฬีศกึ ษาพทุ ธโฆส นครปฐม

หลกั สูตรใหม่ พ.ศ. ๒๕๖๔ (สาหรบั บรรพชติ และคฤหสั ถ์)

-------O-------

๑. ช่ือหลกั สตู ร

๑.๑ ชอ่ื หลักสตู รภาษาไทย : หลกั สูตรประกาศนียบตั รวิปัสสนากรรมฐาน
๑.๒ ชอ่ื หลักสตู รภาษาอังกฤษ : Certificate in Vipassana Meditation

๒. ช่ือประกาศนยี บัตร

๒.๑ ช่อื ประกาศนยี บตั รภาษาไทย
๒.๑.๑ ชือ่ เตม็ : ประกาศนยี บัตรวปิ ัสสนากรรมฐาน
๒.๑.๒ ช่อื ย่อ : ป.วก.

๒.๒ ชื่อประกาศนยี บัตรภาษาองั กฤษ
๒.๒.๑ ชื่อเต็ม : Certificate in Vipassana Meditation
๒.๒.๒ ชื่อย่อ : Cert. in VM

๓. หน่วยงานท่ีรับผดิ ชอบ

วิทยาลยั สงฆ์บาฬีศึกษาพุทธโฆส
มหาวิทยาลยั มหาจุฬาลงกรณราชวทิ ยาลัย วทิ ยาเขตบาฬีศึกษาพทุ ธโฆส นครปฐม

๔. หลักการและเหตผุ ล

ม ห า วิ ท ย า ลั ย ม ห า จุ ฬ า ล ง ก ร ณ ร า ช วิ ท ย า ลั ย เ ป็ น ม ห า วิ ท ย า ลั ย แ ห่ ง ค ณ ะ ส ง ฆ์ ไ ท ย ท่ี
พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงสถาปนาข้ึนเพ่ือเป็น
สถานศึกษาพระไตรปิฎกและวิชาชั้นสูงสาหรับพระภิกษุ สามเณรและคฤหัสถ์ท่ัวไป มหาวิทยาลัย
มีปรัชญาที่จัดการศึกษาพระพุทธศาสนา บูรณาการกับศาสตร์สมัยใหม่ พัฒนาจิตใจและสังคม
มปี ณธิ านจดั การศึกษาพระพทุ ธศาสนาระดับนานาชาติ โดยจัดการศึกษาและพัฒนาองค์ความรู้บูรณา

รายละเอียดรายวิชาประกาศนียบตั รวิปัสสนากรรมฐาน (ป.วก.) ๒

การกับศาสตร์สมัยใหม่ให้นาไปสู่การพัฒนาจิตใจและสังคมอย่างยั่งยืน มีอัตลักษณ์มหาวิทยาลัย
ในการประยุกต์พระพทุ ธศาสนาเพ่อื พฒั นาจิตใจและสังคม และมีอัตลักษณ์บัณฑิตให้มีศรัทธาอุทิศตน
เพ่ือพระพทุ ธศาสนา

หลักคาสอนขององคสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจา เปนหลักคาสอนอันเปนแนวทาง ในการ
ปฏิบัติเพื่อความดับทุกข ดังท่ีตรัสไวในสติปฏฐานสูตรวา “เอกายโน อย ภิกฺขเว มคฺโค สตฺตาน
วิสุทฺธิยา โสกปริเทวาน สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสาน อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส
สจฺฉิกรณตฺถาย ยทิท จตฺตาโร สติปฏฐานา” แปลความวา ภิกษุทั้งหลาย ทางนี้เปนทางเดียว เพื่อ
ความบริสุทธิ์ของเหลาสัตว เพื่อลวงโสกะและปริเทวะ เพื่อดับทุกขและโทมนัส เพ่ือบรรลุญายธรรม
เพอื่ ทาใหแจงซ่งึ พระนพิ พาน ทางน้คี อื สตปิ ฏฐาน ๔

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย มีภาระกิจ และพันธกิจที่ชัดเจนในการพัฒนา
คุณลักษณะของบัณฑิตท่ีพึงประสงค คือ มีปฏิปทาน่าเล่ือมใส ใฝรู ใฝคิด เปนผูนาดานจิตใจและ
ปญญา มีความสามารถในการแกไขปญหา มีศรัทธาอุทิศตนเพื่อพระพุทธศาสนา จึงเห็นสมควร
อยางยิ่ง ในการจัดทาและพัฒนาหลักสูตรเพ่ือพัฒนาบัณฑิตใหมีคุณลักษณะที่พึงประสงค มีความรู
ความเขาใจในหลักธรรมปฏิบัติที่จะนาพาตนเองและสรรพสัตวใหก้าวลวงความทุกขทั้งปวง พรอมท้ัง
สามารถสอนธรรมนาปฏบิ ตั ิ ไดอยางถูกตองและมปี ระสทิ ธิภาพ

ธรุ ะสาคญั ในพระพทุ ธศาสนาน้ี มี ๒ ประการ คือ คันถธุระ กบั วปิ ัสสนาธุระ
คันถธุระ ได้แก่ การศึกษาเล่าเรียนให้เข้าใจถูกต้องทั้งอรรถะและพยัญชนะ ตามท่ีมี
พระไตรปิฎกท้ัง ๓ ซ่ึงได้แก่ พระสุตตันตปิฎก พระวินัยปิฎก และพระอภิธรรมปิฎก อันนี้ เรียกว่า
“คันถธุระ” เป็นกิจสาคัญอันหน่ึงในข้ันต้น ท่ีจะต้องมีการศึกษาเล่าเรียนให้เข้าใจเหตุผลที่ถูกต้องใน
คาสอนของพระบรมศาสดา
วิปัสสนาธุระ ก็ได้แก่ การปฏิบัติเพื่อขูดเกลากิเลสให้หมดส้ินไป อันน้ีเป็นธุระสาคัญย่ิงใน
ขั้นที่ ๒ เพราะวตั ถปุ ระสงคใ์ นพระพุทธศาสนานีก้ ต็ อ้ งการกาจัดขูดเกลากเิ ลส เพ่ือพ้นจากสังสารทุกข์
นนั่ แหละ เป็นความสาคญั ในพระพุทธศาสนา
ฉะน้ัน ธุระท้ัง ๒ น้ีจึงเป็นธุระสาคัญยิ่งในพระพุทธศาสนา และ พระพุทธศาสนาจะดารงอยู่
ได้หรือจะแพร่หลายรุ่งเรืองกว้างขวางออกไปได้ ก็เพราะธุระทั้ง ๒ นี้ ถ้าหากธุระทั้ง ๒ นี้ไม่มี หรือมี
แต่ไมส่ มบรู ณ์ ก็เป็นอันวา่ ชาวพทุ ธทง้ั หลายกไ็ มส่ ามารถท่ีจะมคี วามเข้าใจถึงเหตุผลในคาสอนของพระ
พุทธองค์ท่ีถูกต้องโดยแท้จริงได้ ซึ่งป็นพระพุทธประสงค์ ดุจเกลือมีเพียงรสเดียวคือรสเค็ม เนื่องจาก
ธุระท้ัง ๒ น้ีจะต้องเป็นอุปการะชึ่งกันและกันเพื่อนาไปสู่การได้วิมุตติรส ฉะนั้น จึงต้องมีการศึกษา
และปฏิบตั ิท้ัง ๒ อย่างควบคูก่ ันไป จะมีแต่อย่างเดียวไม่ได้ เช่น จะมีแต่การศึกษาเล่าเรียนอย่างเดียว
เทา่ น้ัน แตไ่ ม่มีการฝึกขดั เกลากเิ ลสใหห้ มดส้นิ ไปบ้าง กไ็ ม่สามารถทจี่ ะเข้าถึงพระพุทธศาสนาที่แท้จริง
ได้ แต่ถ้าจะก้มหน้าก้มตาปฏิบัติแต่อย่างเดียว โดยไม่คานึงถึงการศึกษาเล่าเรียนในหลักฐาน
ตารับตาราเสียเลย กห็ าไดไ้ ม่
หลักสูตรของวิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธโฆส นครปฐม จัดทาข้ึนข้ึนตามดาริของเจ้าประคุณ
สมเด็จพระพุทธชนิ วงศ์ (สมศกั ด์ิ อุปสมมหาเถร) อดตี เจ้าอาวาสวัดพิชยญาติการาม วรวิหาร อดีตเจ้า
คณะใหญ่หนกลาง อดีตกรรมการมหาเถรสมาคม อดีตประธานเผยแผ่พระพุทธศาสนาแห่งชาติ โดยมี

รายละเอียดรายวิชาประกาศนยี บตั รวิปสั สนากรรมฐาน (ป.วก.) ๓

ปณิธานตั้งแต่เร่ิมก่อตั้งว่าจะจัดการศึกษาพระพุทธศาสนาเป็นสาคัญ โดยได้ให้ความสาคัญของ
การศึกษาทงั้ ด้านคันถธรุ ะและวปิ ัสสนากรรมฐาน

สานักวิชาการ วิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธโฆส นครปฐม ได้เล็งเห็นถึงความสาคัญของการจัด
การศึกษาวิปัสสนากรรมฐานอันเป็นการพัฒนาจิตวิญญาณผู้คนในสังคมให้เป็นผู้รู้เท่ารู้ทัน และรู้แจ้ง
ในศาสตร์ต่าง ๆ อย่างรู้เท่าทัน โดยเฉพาะศาสตร์สมัยใหม่ ให้นักศึกษามีทักษะการคิด วิเคราะห์
วิพากษ์ วิจารณ์ และสามารถสังเคราะห์องค์ความรู้ทางด้านวิปัสสนากรรมฐาน ตลอดถึงศาสตร์
สมัยใหม่ในเชิงลกึ สามารถพฒั นาตนเองและสังคมอยา่ งยง่ั ยนื ได้ เป็นผู้มีคุณธรรมจริยธรรม ซึ่งจะเป็น
ทางเลือกหน่ึงในการพัฒนาศักยภาพของคนไทยให้ทันสถานการณ์ของสังคมไทยและสังคมโลกท่ี
เปล่ียนแปลงด้วยเทคโนโลยี ข่าวสารข้อมูลอย่างรู้เท่าทันและสามารถดารงชีวิตอย่างมีความสุขและ
สอดคล้องกับเปา้ หมายสูงสุดของพระพุทธศาสนาได้

ดังน้ัน จงึ ได้จัดหลักสูตรประกาศนียบตั รวปิ ัสสนากรรมฐาน (ป.วก.) เพ่อื พัฒนาเสริมศักยภาพ
บุคลากรด้านการเผยแผ่ ให้สามารถสอนธรรมนาปฏิบัติด้วยทักษะท่ีหลากหลายอย่าง บูรณาการทัน
กับการเปล่ียนแปลง มีความรู้อย่างลึกซ้ึง กระจ่างชัดในเนื้อหาสาระแห่งองค์ธรรม มีทักษะและจิตท่ี
มุ่งมั่นในการสอนเพื่อให้ผู้เรียนสามารถเรียนรู้ได้เต็มศักยภาพตามความแตกต่างระหว่างบุคคล สร้าง
บรรยากาศและสิง่ แวดลอ้ มการเรียนรทู้ ่กี ระตุ้นความสนใจใฝร่ แู้ ละมีความสุขในการเรียน โดยอาศัยสื่อ
นวัตกรรม และแหล่งการเรียนรู้ท่ีหลากหลายทันสมัยสามารถเช่ือมโยงสภาพท้องถิ่นเข้ากับ
มาตรฐานสากล มคี วามสนใจเสาะแสวงหาความรู้ กระตือรือร้นท่ีอยากเรียนรู้ และเป็นบุคคลแห่งการ
เรยี นร้ทู ่เี น้นการใชเ้ วลาอย่างสรา้ งสรรค์ตลอดชวี ติ

๕. วัตถุประสงค์ของหลักสูตร

๕.๑. เพอื่ พัฒนาบคุ ลากรทางพระพทุ ธศาสนาให้มีความรู้ความเขา้ ใจในหลักวิปัสสนาธรุ ะ
๕.๒. เพอื่ ส่งเสริมบคุ ลากรทางพระพุทธศาสนาใหม้ ีทักษะด้านวิปัสสนากรรมฐาน
๕.๓. เพอ่ื สง่ เสริมบคุ ลากรทางพระพทุ ธศาสนาให้สามารถเผยแผ่ธรรมนาปฏบิ ัติได้

๖. เกณฑก์ ารเปดิ สอน

หน่วยงานท่ีรับผิดชอบในการจัดการศึกษาของมหาวทิ ยาลัยมคี วามประสงคจ์ ะเปดิ สอน
หลกั สตู รน้ัน สามารถดาเนนิ การขออนมุ ัตโิ ครงการเปิดสอนตามข้ันตอน คือ

๖.๑ ตั้งคณะกรรมการเพอ่ื จัดทาโครงการเปิดสอนหลักสูตรทาประชาพิจารณ์
๖.๒ ขอความเหน็ ชอบเปิดหลกั สตู รจากคณะกรรมการคณะพุทธศาสตร์ คณะกรรมการ
สภาวิชาการ และนาเสนอสภามหาวทิ ยาลัย เพ่ือขออนุมตั ิ

๗. คุณสมบัตผิ เู้ ขา้ ศึกษา

๗.๑ เป็นพระสังฆาธกิ ารหรือครูสอนพระปรยิ ัตธิ รรมหรอื พระสอนศลี ธรรม และเป็นผู้สอบได้
นกั ธรรมชัน้ เอก หรือการศึกษาภาคบงั คบั ของรัฐหรือเทยี บเท่า หรอื

๗.๒ เปน็ คฤหัสถท์ สี่ าเรจ็ การศกึ ษาธรรมศึกษาชน้ั เอก หรอื การศึกษาภาคบงั คับของรฐั หรอื
เทยี บเท่า และเป็นผูม้ ีประสบการณ์ในการทางานมาไมต่ ่ากวา่ ๒ ปี และ

รายละเอียดรายวิชาประกาศนยี บตั รวิปัสสนากรรมฐาน (ป.วก.) ๔

๗.๓ เป็นผทู้ ่ผี ่านโครงการปฏบิ ตั ธิ รรม ๑๐ วนั (ตอ่ เน่อื ง) ในสานักที่มหาวิทยาลยั มหาจฬุ าลง
กรณราชวทิ ยาลัยรับรอง หรือ

๗.๔ เป็นผทู้ ี่คณะกรรมการบริหารหลกั สูตรอนุมตั ิใหเ้ ข้าศึกษาเป็นกรณีพิเศษเพ่ือขอรบั
ประกาศนียบตั รตามทส่ี ภาวิชาการเหน็ ชอบ

๘. กาหนดการเปดิ สอน

เปิดทาการเรยี นการสอนตั้งแตป่ ีการศึกษา ๒๕๖๔ เปน็ ต้นไป

๙. ระบบการศกึ ษา

ใชระบบหนวยทวิภาค (Semester Credit System) โดยแบงเวลาการศกึ ษาในปการศึกษา
ออกเปน ๒ ภาคการศึกษาปกติ และภาคปฏบิ ัติ คือ
๑๐.๑ ภาคการศกึ ษาท่ี ๑ (First Semester) มเี วลาเรียนไมนอยกวา ๑๕ สปั ดาห
๑๐.๒ ภาคการศกึ ษาท่ี ๒ (Second Semester) มเี วลาเรียนไมนอยกวา ๑๕ สปั ดาห
๑๐.๓ ภาคปฏิบัติ (๓ เดือน) (Practical Semester) เขาปฏิบัติวิปสสนากรรมฐานต่อเนื่อง
เป็นระยะ เวลา ๔๕ วัน และฝึกบริหารสานักปฏิบัติธรรมและฝึกสอนกรรมฐาน ๔๕ วัน ใน
สถานที่ท่คี ณะกรรมการหลักสตู รกาหนด

๑๐. ระยะเวลาการศึกษา

ระยะเวลาการศกึ ษาตลอดหลักสตู ร ๑ ป ตองไมต่ากวา ๒ ภาคการศึกษาปกติ แตอยางมาก
ไมเกิน ๔ ภาค ของระยะเวลาการศกึ ษาปกตขิ องหลักสูตรและภาคปฏิบัติวปิ สั สนากรรมฐาน ๓ เดือน

๑๑. การลงทะเบยี น

กาหนดใหลงทะเบียนเรียนในภาคการศึกษาท่ี ๑ จานวนไมนอยกวา ๑๐ หนวยกิต และใน
ภาคการศึกษาที่ ๒ จานวนไมนอยกวา ๑๐ หนวยกิต สวนรายวิชาที่ลงทะเบียนเรียนโดยไมนับ
หนวยกิต ใหขนึ้ อยูกับความเหมาะสมของการจัดแผนการสอนของคณะกรรมการหลกั สตู ร

๑๒. การวดั ผลและการสาเรจ็ การศึกษา
ก. การวดั ผล

ให้เป็นไปตามข้อบังคับมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ว่าด้วยการศึกษาระดับ
ปริญญาตรี โดยอนโุ ลมและโดยเกณฑ์ทัว่ ไปคอื

๑) ใหม้ ีการวดั ผลการศึกษาทุกรายวชิ าที่นักศึกษาได้ลงทะเบยี นไว้ในแต่ละภาคการศึกษา
๒) นักศึกษาต้องมีเวลาเรียนในแต่ละรายวิชาท่ีได้ลงทะเบียนเรียนไว้ไม่น้อยกว่าร้อยละ ๘๐
ของเวลาเรยี นท้งั หมดในภาคการศึกษานัน้ จงึ จะมีสทิ ธิ์เข้าสอบในรายวิชานน้ั
๓) การประเมินผลการศึกษาในแต่ละรายวิชาน้ัน ให้มีผลการศึกษาระดับ (Grade) และค่า
ระดับ (Grade Point) ดงั นี้

รายละเอยี ดรายวิชาประกาศนียบตั รวิปสั สนากรรมฐาน (ป.วก.) ๕

ผลการศกึ ษา ระดบั (Grade) ค่าระดับ
ดเี ย่ียม (Excellent) A ๔.๐๐
ดีมาก (Very Good) B+ ๓.๕๐
ดี (Good) B ๓.๐๐
คอ่ นข้างดี (Very Fair) C+ ๒.๕๐
พอใช้ (Fair) C ๒.๐๐
คอ่ นข้างพอใช้ (Quite Fair) D+ ๑.๕๐
อ่อน (Poor) D ๑.๐๐
ตก (Failed) F
๐

ทงั้ น้ี เกณฑ์คะแนนต่าสดุ ใหถ้ ือวา่ ผา่ นรายวชิ านัน้ ๆ คอื ระดบั D
๔) การวัดผลรายวิชาปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน เป็นระยะเวลา ๓ เดือน โดยใหมีการวัดผล

การปฏิบัติกรรมฐาน ตามเกณฑช้ีวัดผลการปฏิบัติกรรมฐาน ท่ีมหาวิทยาลัยกาหนด และผานการ
ประเมินผลการปฏิบัติจากพระวิปสสนาจารย ๓ เดือน (ปฏิบัติธรรมต่อเนื่องเป็นระยะเวลา ๔๕ วัน
และฝึกสอนกรรมฐาน ๔๕ วนั )

ข. การสาเร็จการศึกษา

นกั ศกึ ษาผู้สาเรจ็ การศึกษาตอ้ งมคี ุณสมบตั ิ คือ
๑) สอบไดห้ น่วยกิตสะสมครบตามหลกั สูตรที่กาหนดในระยะเวลาไมเ่ กนิ ๒ เท่าของเวลา
การศึกษาตามหลักสตู รและมีค่าเฉลี่ยสะสมไม่ต่ากว่าคา่ ระดับ ๒.๐๐
๒) ผ่านการปฏบิ ตั ิวิปัสสนากรรมฐานและฝึกภาคปฏิบัตติ ามทห่ี ลักสูตรกาหนด
๓) ไมถูกลงโทษตามกฎระเบยี บของมหาวทิ ยาลยั
๔) ไม่มีพนั ธะอ่ืนใดกับมหาวิทยาลัย
๕) ผูสาเรจ็ การศกึ ษามีสิทธทิ ่ีจะศกึ ษาตอในระดับชนั้ ปรญิ ญาตรขี องมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลง
กรณราชวิทยาลยั ในสาขาวิชาทม่ี หาวิทยาลัยกาหนด แตทั้งนี้ตองไดรบั คาระดบั เฉลยี่ สะสมไมตา่ กวา
๒.๕๐

๑๓.โครงสรา้ งหลกั สตู ร

โครงสรางหลกั สตู รประกาศนียบตั ร มี ๒๔ หนวยกิต ประกอบดวย

วชิ า หน่วยกิต

๑. วชิ าบงั คบั

๑.๑ บังคบั ทฤษฎี ๑๔

๑.๒ บังคับปฏบิ ัติ ๔

๒. วิชาเลือก ๖

รวม ๒๔

รายละเอยี ดรายวิชาประกาศนียบตั รวปิ ัสสนากรรมฐาน (ป.วก.) ๖

๑) กลุมวิชาบงั คับ ๑๘ หนวยกติ (ทฤษฎี ๑๔ หนวยกติ ปฏิบัติ ๔ หนวยกิต)

บังคับทฤษฎี จานวน ๑๔ หนว่ ยกติ
วก ๑๐๑
วก ๑๐๒ พระไตรปิฎกศึกษา ๒ (๒-๐-๔)
วก ๑๐๓
วก ๑๐๔ อธิศีลสิกขา ๒ (๒-๐-๔)
วก ๑๐๕
วก ๑๐๖ อธิจติ ตสิกขา ๒ (๒-๐-๔)
วก ๑๐๗
อธิปญั ญาสิกขา ๒ (๒-๐-๔)
บังคับปฏิบตั ิ
วก ๑๐๘ โสฬสญาณ ๒ (๒-๐-๔)
วก ๑๐๙
โพธปิ ักขิยธรรม ๒ (๒-๐-๔)

พุทธวธิ กี ารสอนกรรมฐาน ๒ (๒-๐-๔)

จานวน ๔ หนว่ ยกติ

ปฏิบตั ิกรรมฐาน ๔๕ วนั ๓ (๐-๖-๖)

ฝึกปฏบิ ตั กิ ารสอนกรรมฐาน ๔๕ วนั ๓ (๐-๖-๖)

(๒) หมวดวิชาเลอื ก จานวน ๖ หน่วยกติ ๒ (๒-๐-๔)
วก ๑๑๐ ปรมตั ถธรรม ๒ (๒-๐-๔)
วก ๑๑๑ ระเบียบวธิ ีการสอบอารมณ์วปิ สั สนากรรมฐาน ๒ (๒-๐-๔)
วก ๑๑๒ จติ วิทยาสาหรบั ครู ๒ (๒-๐-๔)
วก ๑๑๓ การศึกษาอิสระวิปัสสนากรรมฐาน ๒ (๒-๐-๔)
วก ๑๑๔ เทคนิคการประเมนิ สภาวญาณ ๒ (๒-๐-๔)
วก ๑๑๕ หลักการสอนวิปัสสนาในยุคปัจจุบนั ๒ (๒-๐-๔)
วก ๑๑๖ วปิ ัสสนากรรมฐานภาคภาษาอังกฤษ ๒ (๒-๐-๔)
วก ๑๑๗ พุทธยุทศาสตร์การจดั การศนู ยป์ ฏิบตั ิวิปัสสนาภาวนา ๒ (๒-๐-๔)
วก ๑๑๘ เทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อวิปัสสนากรรมฐาน ๒ (๒-๐-๔)
วก ๑๑๙ ความเป็นครแู ละคุณธรรมจริยธรรม ๒ (๒-๐-๔)
วก ๑๒๐ มหาสตปิ ฏั ฐานสตู ร

๑๔. แผนการศึกษา

ภาคเรยี น รหัสวิชา/รายวชิ า หน่วยกติ
๑
วิชาบังคบั ๒
วก ๑๐๑ พระไตรปฎิ กศึกษา ๒
วก ๑๐๒ อธศิ ีลสกิ ขา ๒
วก ๑๐๓ อธจิ ติ ตสิกขา ๒
วก ๑๐๔ อธปิ ญั ญาสกิ ขา

วชิ าเลอื ก ๒
เลือกจากหมวดวชิ าเลอื ก ๑ รายวชิ า

รายละเอยี ดรายวชิ าประกาศนียบตั รวิปสั สนากรรมฐาน (ป.วก.) ๗

เลือกจากหมวดวชิ าเลอื ก ๑ รายวชิ า ๒

รวม ๑๒

ภาคเรียน รหัสวิชา/รายวชิ า หนว่ ยกิต
๒
วชิ าบงั คับ ๒
วก ๑๐๕ โสฬสญาณ ๒
วก ๑๐๖ โพธปิ กั ขิยธรรม ๒
วก ๑๐๗ พทุ ธวิธีการสอนกรรมฐาน
๓
วชิ าบังคับ (ภาคปฏิบัติ) ๓
วก ๑๐๘ ปฏิบัติกรรมฐาน ๔๕ วัน ๑๒
วก ๑๐๙ ฝกึ ปฏบิ ตั กิ ารสอนกรรมฐาน ๔๕ วนั
รวม

๑๕. คาอธบิ ายรายวชิ า

หลกั สตู รประกาศนยี บัตรการปฏบิ ตั ิวิปัสสนากรรมฐาน (ป.วก.) จานวน ๒๔ หนว่ ยกิต
มรี ายละเอียดรายวิชา ดงั นี้

วชิ าบังคบั ๑๘ หน่วยกิต นักศกึ ษาต้องศึกษาวิชาบงั คับ ๑๘ หน่วยกิต และศึกษาวิชาท่ี
กาหนดเลอื กให้นกั ศกึ ษาเพิ่มเติมอีก ๖ หนว่ ยกิต คอื

ก. วิชาบงั คับ
บงั คับทฤษฎี ๑๔ หน่วยกิต

วภ ๑๐๑ พระไตรปฏิ กศกึ ษา ๒ (๒-๐-๔)

(Tipitaka Studies)

ศึกษาประวัติความเป็นมา โครงสร้างและพัฒนาการของคัมภีร์พระไตรปิฏก การจาแนก

ประเภทคัมภีร์ในพระไตรปิฏก เนื้อหาโดยสังเขป พระสูตรสาคัญที่เก่ียวข้องกับทฤษฎีและหลักการ

เจริญวปิ ัสสนากมั มัฏฐาน

วก ๑๐๒ อธิสลี สกิ ขา ๒ (๒-๐-๔)

(Buddhist Higher Moral Trainings)

ศึกษาหลักการศีลธรรมเชิงพุทธ การปฏิบัติตามหลักจุลศีล มัชฌิมศีล และมหาศีล ความ

แตกต่างระหว่างศีลธรรมเชิงพุทธกับศีลธรรมอ่ืน ๆ หลักธรรมที่ส่งเสริมศีลคือ อินทรีย์สังวร

สติสัมปชัญญะและสันโดษ ศึกษาข้ันตอนการฝึกอบรมอธิศีลในอริยมรรคคือ สัมมาวาจา

สัมมากมั มันตะ และสัมมาอาชีวะ

รายละเอียดรายวชิ าประกาศนยี บตั รวิปสั สนากรรมฐาน (ป.วก.) ๘

วก ๑๐๓ อธิจติ ตสิกขา ๒ (๒-๐-๔)

(Higher Mentality Training)

ศกึ ษาธรรมชาติของจติ ความแตกตา่ งระหวา่ งจิตของพทุ ธและจิตตะวันตก หลักการอบรมจิต

ด้วยการฝึกสมาธิตามหลักสมถกรรมฐาน ศึกษาขั้นตอนการฝึกอบรมอธิจิตในอริยมรรคคือ

สมั มาวายามะ สัมมาสติและสัมมาสมาธิ

วก ๑๐๔ อธปิ ัญญาสิกขา ๒ (๒-๐-๔)

(Higher Wisdom Training)

ศึกษาแนวคิด ลักษณะและความสาคัญของปัญญาในพระพุทธศาสนาท่ีแตกต่างจากปัญญา

ของลัทธิอ่ืน ประเภทและหลักการพัฒนาปัญญา ๓ คือ สุตมยปัญญา จินตมยปัญญาและภาวนามย

ปัญญา ตามหลักวิปัสสนาภาวนา ศึกษาขั้นตอนการฝึกอบรมอธิปัญญาในอริยมรรคคือ สัมมาทิฎฐิ

และสมั มาสงั กัปปะ

วก ๑๐๕ โสฬสญาณ ๒ (๒-๐-๔)

(Sixteen Insight Knowledge)

ศึกษาเชิงวเิ คราะห์ ความหมาย ลักษณะ ประเภท เหตแุ ละผลของญาณ วิธกี ารยกจติ

เข้าส่ลู าดับวปิ ัสสนาญาณทงั้ ๑๖ ข้นั โดยสงั เขป รวมทั้งการกาหนดรู้สภาวะญาณ โดยอ้างองิ จากคัมภีร์

พระไตรปฎิ ก อรรถกถา ฎกี า อนุฎกี า คมั ภีรป์ กรณวเิ สสอื่นๆ ท่ีเก่ยี วข้อง

วก ๑๐๖ โพธิปักขิยธรรม ๒ (๒-๐-๔)

(Bodhipakkhiyadhamma)

ศกึ ษาความหมาย ความสาคัญของโพธปิ กั ขยิ ธรรมคือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมปั ปธาน ๔ อทิ ธิบาท

๔ อินทรยี ์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ และมรรคมีองค์ ๘ โดยสงั เขป วิธกี ารพัฒนาตนตามหลักโพธปิ ักขิย

ธรรมในการเจริญวปิ ัสสนาภาวนา

วก ๑๐๗ พทุ ธวิธกี ารสอนกรรมฐาน ๒ (๒-๐-๔)

(Buddhist Method of Meditation Teaching)
ศกึ ษาความหมายและความสาคัญของวธิ กี ารสอนของพระพทุ ธเจ้า หลักการสอนธรรมและ
การสอนการปฏิบัตกิ รรมฐานตามแนวเทศนาหาระ สังเคราะห์หลกั เทศนาหาระเขา้ กับอริยสัจ ๔

วชิ าบงั คับปฏบิ ัติ ๖ หน่วยกิต

วก ๑๐๘ ปฏิบัตวิ ปิ ัสสนากรรมฐาน ๓ (๐-๖-๖)
(Vipassana Meditation Practice)

ปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานติดต่อกันเป็นเวลา ๔๕ วัน ในสถานที่ปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานท่ี
มหาวิทยาลัยกาหนด โดยมีพระวิปัสสนาจารย์ เป็นผู้ควบคุมการปฏิบัติและวัดผลประเมินผลการ
ปฏิบัติ คานวณหน่วยกิตภาคการปฏิบัติ ทัง้ หมด ๔๕ วนั ๆ ละ ๑๔ ช่ัวโมง เป็น ๖๓๐ ชวั่ โมง

รายละเอียดรายวิชาประกาศนยี บตั รวปิ สั สนากรรมฐาน (ป.วก.) ๙

วก ๑๐๙ ฝกึ ปฏบิ ัติการสอนวิปสั สนากรรมฐาน ๓ (๐-๖-๖)

(Internship on Vipassana Meditation Teaching)

การฝึกปฏิบัติการสอนวิปัสสนากรรมฐานและการจัดทาแผนการจัดการเรียนรู้ในสอน

วิปัสสนากรรมฐานโดยเน้นผู้ปฏิบัติเป็นสาคัญ การบูรณาการวิธีการสอน สื่อ นวัตกรรม การวัด การ

ประเมินผลในการจดั กระบวนการเรียนรู้ การนาผลการประเมนิ มาปรบั ปรุงพัฒนากระบวนการจัดการ

สอนวิปัสสนากรรมฐานติดต่อกันเป็นเวลา ๔๕ วัน ในสถานท่ีปฏิบัติกรรมฐานที่มหาวิทยาลัยกาหนด

โดยมีพระวิปสั สนาจารย์ เปน็ ผคู้ วบคมุ การสอนและวัดผลประเมินผลการสอนวิปัสสนากรรมฐาน

ข. วชิ าเลือก

วก ๑๑๐ ปรมตั ถธรรม ๒ (๒-๐-๔)

(Paramatthadhamma)

ศึกษาความหมาย โครงสรา้ ง เนอ้ื หาและความสาคัญของปรมัตถธรรม ๔ คอื จติ เจตสิก รปู

นพิ พาน เชิงบูรณาการกบั องค์ธรรม สภาวธรรมของวิปสั สนาภูมิ ๖ เพ่ือการเจริญวิปสั สนากรรมฐาน

โดยสังเขป

วก ๑๑๑ ระเบียบวธิ กี ารสอบอารมณ์วปิ สั สนากรรมฐาน ๒ (๒-๐-๔)
(Methodology on Vipassana Examination)
ศกึ ษาความหมายและความสาคัญของการสอบอารมณ์ หลักวชิ าครูวปิ สั สนาภาวนา เทคนคิ
การสอบอารมณ์ วธิ ถี าม-ตอบ รวมทง้ั วิธแี ก้ไขและปรับอินทรยี ์ การประเมนิ ความก้าวหน้าของผเู้ ขา้
ปฏิบัตวิ ปิ สั สนากรรมฐาน

วก ๑๑๒ จิตวิทยาสาหรับครู ๒ (๒-๐-๔)

Psychology of Teachers

จิตวิทยาพื้นฐาน จิตวิทยาพัฒนาการของมนุษย์ จิตวิทยาการเรียนรู้ จิตวิทยาการศึกษา

จติ วทิ ยาการแนะแนวและการใหค้ าปรึกษา การใชห้ ลักการทางจิตวิทยามาวิเคราะห์ผู้เรียนและบริบท

ของผ้เู รียนเพื่อวางแผน และนาไปบูรณาการจัดสภาพแวดล้อมเพื่อพัฒนาการสอนวิปัสสนากรรมฐาน

ใหค้ าแนะนา ชว่ ยเหลอื ผปู้ ฏิบตั ิ

วก ๑๑๓ การศึกษาอิสระวิปัสสนากรรมฐาน ๒ (๒-๐-๔)

Independent Studies on Vipassana Meditation

นักศกึ ษาเขา้ ปฏบิ ัติวิปัสสนากรรมฐาน หรอื เลือกปฏบิ ตั ิงานในศนู ยป์ ฏบิ ัติวิปสั สนากรรมฐาน

และเขยี นเปน็ รายงานการศึกษาหรือภาคนิพนธใ์ นความควบคุมของอาจารยท์ ป่ี รึกษา

วก ๑๑๔ เทคนิคการประเมนิ สภาวญาณ ๒ (๒-๐-๔)
Technical Evaluation of Vipassana Meditation Practice
ศกึ ษาความรู้พื้นฐาน ของการประเมินผลการปฏิบัติวิปัสสนา ปจั จยั สมั ฤทธิผล
ของการปฏบิ ตั วิ ิปัสสนา และเทคนคิ การประเมินสภาวญาณเบ้อื งต้น

รายละเอียดรายวิชาประกาศนยี บตั รวิปสั สนากรรมฐาน (ป.วก.) ๑๐

วก ๑๑๕ การสอนวิปัสสนากรรมฐานในยคุ ปจั จุบนั ๒ (๒-๐-๔)
Teaching of Vipassana Meditation in Present Time
ศกึ ษาแนวการสอนวิปสั สนากรรมฐาน ของเจา้ สานักวิปสั สนาท่เี ปิดสอนอย่ใู นปัจจบุ นั ท้ังใน
ดา้ นประวตั ิ ภูมธิ รรม และ ผลงานด้านกรรมฐาน

วก ๑๑๖ วปิ สั สนากรรมฐานภาคภาษาองั กฤษ ๒ (๒-๐-๔)
Vipassana Meditation in English
ศึกษาหนังสือทเ่ี ปน็ หลักคาสอนวธิ ีปฏิบัตวิ ิปัสสนากรรมฐาน ทนี่ ักปราชญร์ จนาไวเ้ ป็น
ภาษาอังกฤษฝึกให้มีทกั ษะเบื้องตน้ ในการสอนปฏิบัตวิ ิปสั สนาภาวนาดว้ ยภาษาอังกฤษ โดยการจัด
กจิ กรรมสัมนาภาษาอังกฤษ

วก ๑๑๗ พุทธยุทธศาสตร์การจัดการศูนยป์ ฏบิ ตั ิวิปัสสนากรรมฐาน ๒ (๒-๐-๔)
Buddhist Strategic Management of Vipassana Meditation Center
ศึกษายุทธศาสตร์ มาตรการ กลยทุ ธ และการวางแผนงาน ด้านบริหารจัดการ

องค์กร รวมท้ังพุทธวธิ ีในการบรหิ ารจดั การศูนย์ปฏบิ ัตวิ ปิ สั สนากรรมฐาน

วก ๑๑๘ เทคโนโลยีสารสนเทศเพอื่ วิปัสสนากรรมฐาน ๒ (๒-๐-๔)
Information and Communication Technology
for Vipassana Meditation
ศึกษาการใชเ้ ทคโนโลยีสารสนเทศและคอมพวิ เตอร์ เพ่ือการ ศึกษา สืบค้นขอ้ มูล และเผยแผ่
การปฏิบัตวิ ปิ สั สนากรรมฐาน

วก ๑๑๙ ความเปน็ ครูและคณุ ธรรมจริยธรรม ๒ (๒-๐-๔)

Professional Teacher and Morality

ความหมาย ความสาคัญ สภาพงานครู พฒั นาการของการเป็นครู และคุณลักษณะมาตรฐาน

ของครู กฎหมายท่ีเกยี่ วข้องกับครู ผสู้ อนกรรมฐาน การปฏิบตั ติ นทีเ่ หมาะสมกบั บทบาทหน้าท่แี ละ

ภาระงานของครู คุณลกั ษณะของครูในยคุ การเปล่ียนแปลง การจัดการความรเู้ กย่ี วกบั วิชาครูทัง้ ใน

ด้านเนอ้ื หาวิชาทสี่ อน กลยุทธก์ ารสอนเพอื่ ให้ผู้เรียนคดิ วิเคราะห์ สังเคราะห์ สร้างสรรค์สงิ่ ใหม่ ๆ โดย

การแสวงหาและเลือกใช้ขอ้ มูลขา่ วสารความร้ใู หท้ นั กบั การเปล่ียนแปลงอยา่ งมีคุณธรรมและจรยิ ธรรม

หลกั ธรรมาภิบาลและความซื่อสัตย์ในฐานะผ้ปู ระกอบวิชาครู สามารถปฏบิ ตั ิตนตามจรรยาบรรณของ

ครู มีการพัฒนาศักยภาพผูเ้ รียนอยา่ งเป็นกลั ยาณมติ รดว้ ยจิตวิญญาณของความเปน็ สอนกรรมฐาน

เพอ่ื การเผยแผ่ (ป.วก.)

วก ๑๒๐ มหาสติปัฏฐานสตู ร ๒ (๒-๐-๔)

Mahasatipaṭṭhānasutta

ศกึ ษาบาลีมหาสตปิ ฏั ฐานสูตร และสานวนแปลของพระไตรปิฎกฉบบั ต่างๆ พร้อมทง้ั อรรถ

กถาอธบิ ายสตปิ ฏั ฐานสตู ร หลกั และวิธีปฏิบัตติ ามแนวมหาสติปัฏฐานสูตร

------------------------

รายละเอียดรายวิชาประกาศนยี บตั รวปิ สั สนากรรมฐาน (ป.วก.) ๑๑