นิตยสารสาระวิทย์ ฉบับที่ 97 เดือนเมษายน พ.ศ. 2564

A Team Bulletin สารบญั

Cover Story 3 บทความพเิ ศษ 9 ร ะเบยี งข่าววิทย-์
เทคโนฯ ไทย 18

ทป่ี รกึ ษา หนา้ ตา่ งข่าววทิ ย-์ Sci- สาระ App 27
เทคโนฯ โลก 21 infographic 24
ณรงค์ ศิรเิ ลศิ วรกลุ
จฬุ ารัตน์ ตันประเสรฐิ ร้อยพันวิทยา 28 สภากาแฟ 38 ห้องภาพ 42
จุมพล เหมะครี ินทร์ สตั วป์ ่าไทย

บรรณาธกิ ารผู้พมิ พ์ผู้โฆษณา สาระวิทย์ เปิดโลก ออ๋ ! มนั เปน็

กลุ ประภา นาวานุเคราะห์ ในศิลป์ 43 นทิ านดาว 48 อย่างน้นี เ่ี อง 52

บรรณาธกิ ารอ�ำ นวยการ ปัน้ น้�ำ 54 Sci Quiz 56 ค�ำ คมนักวทิ ย์ 57
เป็นปลา
นำ�ชยั ชีววิวรรธน์
ENdiototer’s
บรรณาธกิ ารบรหิ าร
แรงไทดลั ปัจจัยหนุนแกป้ ญั หาเรือสนิ ค้าขวางคลองสุเอซ
ปรทิ ัศน์ เทยี นทอง
ขา่ วใหญท่ ดี่ งั ไปทว่ั โลกเมอื่ ชว่ งปลายเดอื นมนี าคมทผี่ า่ นมา กค็ อื เรอื่ งของเรอื Ever Given ทม่ี คี วามยาว 400 เมตร
กองบรรณาธิการ นำ้�หนักกว่า 2 แสนตัน เกยต้ืนขวางการจราจรในคลองสุเอซของอิยิปต์ ซ่ึงเป็นเส้นทางเดินเรือท่ีสำ�คัญ
ระดับนานาชาติ โดยมสี ัดส่วนประมาณรอ้ ยละ 12-14 ของปริมาณสนิ ค้าของโลก
รกั ฉัตร เวทวี ุฒาจารย์
วัชราภรณ์ สนทนา เหตุเกิดข้ึนเม่ือวันที่ 23 มีนาคม เมื่อเรือยักษ์ล�ำ น้ีส่วนท้องเรือไปติดอยู่กับพ้ืนทรายที่ตื้นเขิน ซึ่งท�ำ ให้การลากจูง
อาทิตย์ ลมลู ปลัง่ เรือทำ�ได้ยากลำ�บาก จนกระท่ังในวันที่ 29 มีนาคม ได้รับการช่วยเหลือให้หลุดจากการเกยตื้นได้สำ�เร็จ และลาก
วณี า ยศวังใจ ออกไปจากคลองสเุ อซ โดยทางสถาบันวจิ ัยดาราศาสตรแ์ หง่ ชาติได้ออกมาอธบิ ายเพ่มิ เติมวา่ เหตุการณน์ ้ีสามารถ
ภัทรา สัปปนิ นั ทน์ คลค่ี ลายได้จากอทิ ธพิ ลของ Supermoon

นักเขยี นประจำ� Supermoon หรือ Super Fullmoon นั้น เป็นปรากฏการณ์ที่เหตุการณ์สองอย่างเก่ียวกับดวงจันทร์เกิดข้ึน
พร้อมกันพอดี นั่นก็คือ ดวงจันทร์เต็มดวงกับดวงจันทร์ใกล้โลก ซึ่งพอดีกับการพยายามที่จะกู้เรือ Ever Given
รวิศ ทัศคร ออกมาจากคลองสุเอซ เพราะวา่ ดวงจนั ทร์นัน้ มผี ลโดยตรงกบั นำ�้ ขน้ึ นำ้�ลง และการเกดิ Supermoon น้นั เป็นกรณี
พงศธร กิจเวช ท่จี ะช่วยให้เกดิ แรงน้ำ�ขึ้นน�ำ้ ลงได้สงู ทสี่ ดุ แล้ว
ป๋วย​ อนุ่ ใ​ จ
วรศิ า ใจดี ซงึ่ ทง้ั สองเงอ่ื นไขนเ้ี กดิ ขนึ้ เมอ่ื วนั ที่ 29 มนี าคม พอดี เนอ่ื งมาจากเปน็ ปรากฏการณ์ Supermoon ท�ำ ใหท้ างทมี งาน
กเู้ รอื ในคลองสเุ อซพยายามใชโ้ อกาสทร่ี ะดบั น�ำ้ ขน้ึ ลงสงู สดุ ในชว่ งนพ้ี ยายามกเู้ รอื จนประสบความส�ำ เรจ็ ในทส่ี ดุ
บรรณาธกิ ารศิลปกรรม
☺ความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับธรรมชาติรวมกับความรู้ทางดาราศาสตร์สามารถช่วยแก้ไขเหตุการณ์ได้หลายสิ่ง
จฬุ ารตั น์ นิ่มนวล
บนโลกของเราเลยนะครับ
ศิลปกรรม
ปริทศั น์ เทียนทอง
เกิดศิริ ขันตกิ ิตตกิ ุล บรรณาธิการ
ศุภณฐั บุญนะบุตร

ผู้ผลติ

ฝา่ ยสรา้ งสรรค์สอ่ื และผลติ ภัณฑ์
สำ�นักงานพัฒนาวทิ ยาศาสตร์และ
เทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)
กระทรวงการอดุ มศึกษา วทิ ยาศาสตร์
วิจยั และนวัตกรรม
111 อุทยานวทิ ยาศาสตรป์ ระเทศไทย
ถนนพหลโยธนิ ต.คลองหนง่ึ
อ.คลองหลวง จ.ปทมุ ธานี 12120
โทรศพั ท์ 0 2564 7000 ต่อ 1177
โทรสาร 0 2564 7016
เวบ็ ไซต์ http://www.nstda.or.th/sci2pub/
facebook page: นติ ยสารสาระวทิ ย์

ตดิ ต่อกองบรรณาธิการ

โทรศพั ท์ 0 2564 7000 ต่อ 1177
อีเมล [email protected]

CStoovreyr ตพี ิมพ์โดยไดร้ บั อนุญาตจากผ้เู ขยี น : คุณวษิ ณุ เอ้ือชเู กยี รติ

20 ปี

ความสมั พันธไ์ ทย-เซริ ์น

“ประเทศไทยกไ็ ดท้ �ำ งานนี้ โอกาสนมี้ า 20 ปี แลว้ กข็ อใหเ้ รารว่ มมอื กนั ตอ่ ไป เพอ่ื ประโยชน์
ทง้ั ของเราและประชาคมโลกโดยในส่วนรว่ ม ซึง่ มกี ารส่งนกั วิจยั ไปจากเนคเทค สวทช.
สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์การมหาชน) หรืออาจารย์มหาวิทยาลัย เช่น จาก
มหาวทิ ยาลยั สรุ นารี จฬุ าลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั และมหาวทิ ยาลยั เทคโนโลยพี ระจอมเกลา้
ธนบรุ ี เพอ่ื ไปรว่ มงานวจิ ยั การท�ำ วจิ ยั กม็ ที งั้ นกั ศกึ ษาระดบั ปรญิ ญาโทและปรญิ ญาเอก
ของมหาวทิ ยาลยั ตา่ งประเทศเขา้ รว่ มดว้ ย ดงั นนั้ เรากไ็ ดท้ งั้ ผลงานวจิ ยั และผลติ ก�ำ ลงั คน
ดว้ ย นักวิจัยของไทยกไ็ ดม้ ีสว่ นรว่ มท้ัง 4 สถานขี องเซริ ์น ทั้ง CMS, Alice, ATLAS
และ LHC รวมทงั้ การประชุมรว่ มกบั ประเทศตา่ งๆ ทร่ี ่วมมือกับเซริ น์ ”

3 เมษายน 2564

SCtoovreyr

ความสัมพันธ์ที่แนบแน่นระหว่าง ผบู้ รหิ ารของเซริ น์ ไดเ้ ขา้ เฝา้ ฯ ทป่ี ระเทศไทย องคก์ ารเปน็ ครง้ั แรกเมอ่ื วนั ท่ี18พฤษภาคม
เซิร์นกับประเทศไทยไม่ใช่เพิ่ง หลายครั้ง เพ่ือติดตามผลงานของเซิร์น พ.ศ. 2543 การเสด็จฯ เยือนครั้งน้ีได้
เกิดขึ้น หากเป็นส่ิงที่ต้องสร้างสมด้วย อยา่ งสมา่ํ เสมอ ประเทศไทยไดร้ บั ประโยชน์ ทอดพระเนตรการดำ�เนนิ งานการทดลอง
พระบารมีและพระมหากรุณาธิคุณของ จากการเสดจ็ พระราชด�ำ เนนิ เยอื นทกุ ครง้ั เดลไฟ (DELPHI) หน่ึงในระบบตัวตรวจ
สมเดจ็ พระกนษิ ฐาธริ าชเจา้ กรมสมเด็จ ท้ังโดยตรงและโดยอ้อมในสิ่งอันเป็นผล หาขนาดใหญ่ทั้งสี่ของเคร่ืองชนอนุภาค
พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี ต่อเนื่องและมีความสำ�คัญต่อวงการ แอลอีพี (LEP: Large Electron–Positron
ท่ีทรงนำ�ประเทศไทยเข้าสู่วงการฟิสิกส์ วิทยาศาสตร์ไทย Collider) เป็นการเปิดความสัมพันธ์
อนุภาคเม่ือสองทศวรรษมาแล้ว และ ความสนพระราชหฤทยั ใน ระหวา่ งประเทศไทยกบั เซริ น์ เปน็ ครง้ั แรก
ยังทรงสนับสนุนและทรงติดตามความ ฟสิ ิกส์อนุภาค ซ่ึงส่งผลดีอย่างกว้างขวางแก่วงการ
ก้าวหน้าในความสัมพันธ์มาโดยตลอด เซริ น์ ในประเทศสวติ เซอรแ์ ลนดซ์ ง่ึ ได้ วทิ ยาศาสตร์ในประเทศไทยในเวลาตอ่ มา
จนปัจจุบนั ก้าวขึ้นเป็นศูนย์วิจัยฟิสิกส์อนุภาคช้ันนำ� ทรงงานวิชาการ
ตั้งแต่ พ.ศ. 2543-2563 สมเด็จพระ ของโลกในขณะนนั้ ไดก้ ราบบงั คมทลู เชญิ อีกสามปีต่อมา คือระหว่าง 8–9
กนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จ ธันวาคม พ.ศ. 2546 เซิรน์ ได้เป็นเจา้ ภาพ
รัตนราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกุมารีเสด็จ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี ร่วมกับองค์การยูเนสโก สภาสากล เพ่ือ
พระราชด�ำ เนนิ เยอื นเซริ ์นแล้วถึง 6 ครง้ั เสดจ็ พระราชด�ำ เนนิ เยอื นส�ำ นกั งานใหญ่ วิทยาศาสตร์ (International Council for
และยังทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ ของเซิร์นและทอดพระเนตรกิจการของ Science) และสถาบันวิทยาศาสตร์โลก
ที่สาม (Third World Academy of
การเสด็็จเยืือนเซิิร์์นครั้้�งที่่� 1 เมื่่�อวัันที่่� 18 พฤษภาคม พ.ศ. 2543 โดย ดร.ทิิเซีียโน คััมโปเรซิิ Sciences) จดั การประชมุ รว่ มวา่ ดว้ ยบทบาท
(Dr.Tiziano Camporesi) นำำ�เสด็็จสู่่�การทดลองเดลไฟ (DELPHI: Detector with Lepton, ของวทิ ยาศาสตร์ในสงั คมสารสนเทศ (RSIS:
Photon and Hadron Identification) ซึ่่�งเป็็นหนึ่่�งในการทดลองของเครื่ �องเร่่งอนุุภาคแอลอีีพีี Role of Science in the Information
(LEP: Large Electron Positron Collider) โดยขณะนั้้�นเป็็นช่่วงเวลาที่่�เซิิร์์นกำำ�ลัังปรัับเปลี่่�ยนจาก Society) ในครั้งน้ันเซิร์นได้กราบบังคม
เครื่ �องเร่่งอนุุภาคแอลอีีพีีมาเป็็นเครื่ �องเร่่งอนุุภาคแอลเอชซีี ทูลเชิญสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรม
(LHC: Large Hardon Collider) สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรม
ราชกุมารเี ป็นองค์ปาฐก ในหวั ข้อ “ความ
จ�ำ เปน็ ของเทคโนโลยสี ารสนเทศและการ
สอ่ื สารในกลมุ่ ประเทศก�ำ ลงั พฒั นา” (The
Needs for ICT in Developing Countries)
ทรงเล่าถึงการได้ตามเสด็จพระบาท
สมเด็จพระบรมชนกาธิเบศรมหาภูมิพล
อดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร ไปเกอื บ
ทั่วประเทศ ได้ทรงรับวิธีการทรงงานท่ีมี
พนื้ ฐานแบบวทิ ยาศาสตรม์ าใช้ในงานของ
พระองค์ ทรงบรรยายถงึ พระราชกจิ ทท่ี รง
เอาพระทัยใส่กลุ่มคนผู้ด้อยโอกาสส่ีกลุ่ม

4 เมษายน 2564

CStoovreyr

สถานีีวิิจััยอลิิซและระบบตรวจวััดทางเดิินของอนุุภาคด้้านใน (ITS: Inner Tracking System): สมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า กรมสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯ
สยามบรมราชกุุมารีี เสด็็จเยืือนอลิิซ เมื่่�อวัันที่่� 4 กัันยายน พ.ศ. 2562 ศาสตราจารย์์เฟรดเดอริิโก แอนติิโนริิ โฆษกของอลิิซเป็็นผู้้�ถวายคำำ�อธิิบาย

ให้สามารถเข้าถึงเทคโนโลยีสารสนเทศ ระหวา่ งหนว่ ยงานในประเทศไทยกบั เซริ น์ พ.ศ. 2553 เป็นต้นมา
ไดแ้ ก่ นกั เรยี นในชนบท คนพกิ าร เยาวชน อย่างเป็นทางการในฐานะประเทศที่ไม่ได้ เป็นจุดเริ่มต้นความสัมพันธ์ในการ
ผู้ป่วยในโรงพยาบาล และนักโทษ ใน เป็นสมาชิก (non-member state) โดย ดำ�เนินงานระหว่างเซิร์นกับประเทศไทย
ขณะเดียวกันก็ทรงสนับสนุนนักเรียนผู้มี สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์การ ซึ่ ง ภ า ย ห ลั ง ไ ด้ เ กิ ด ค ว า ม ร่ ว ม มื อ กั บ
พรสวรรค์ มหาชน) กับหน่วยงานการทดลองของ หน่วยงานตา่ งๆ ต่อมาอกี หลายโครงการ
เปิดเส้นทางคนไทยสู่ เซิร์น ได้แก่ สถานีทดลองซีเอ็มเอส ได้ สโู่ ครงสร้างพ้นื ฐาน
ฟิสิกส์อนุภาคระดบั โลก ลงนามในเอกสารแสดงเจตจำ�นงที่จะมี วทิ ยาศาสตรอ์ เิ ลก็ ทรอนกิ ส์
การเสด็จพระราชดำ�เนินเยือนเซิร์น ความร่วมมือกัน ทำ�ให้ประเทศไทยได้รับ แหง่ ชาติ (National
คร้ังที่สาม เมื่อ พ.ศ. 2552 ของสมเด็จ โอกาสในการคัดเลือกนักศึกษาท่ีศึกษา e-Science Infrastructure)
พระกนษิ ฐาธิราชเจ้า กรมสมเดจ็ พระเทพ อยู่ในประเทศไทยในสาขาวิชาฟิสิกส์เข้า หลังจากเครื่องชนอนุภาคแอลเอชซี
รัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี อยู่ ร่วมโครงการนักศึกษาภาคฤดูร้อนเซิร์น กลบั มาปฏบิ ตั กิ ารอกี ครง้ั เมอ่ื เดอื นมนี าคม
ในชว่ งทเี่ ครอ่ื งเรง่ อนภุ าคแอลเอชซกี �ำ ลงั (CERN Summer Student Programme) พ.ศ. 2553 การเสดจ็ พระราชด�ำ เนนิ เยอื น
ซ่อมแซม จึงเป็นโอกาสให้เสด็จลงไป และคัดเลือกครูสอนฟิสิกส์ระดับมัธยม เซิร์นครั้งท่ีสี่ของสมเด็จพระกนิษฐา
ทอดพระเนตรพน้ื ทส่ี ถานที ดลองซเี อม็ เอส ศึกษาตอนปลายจากประเทศไทยเข้าร่วม ธริ าชเจา้ กรมสมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ
ไดพ้ อดี โครงการครูภาคฤดูร้อนเซิร์น (High สยามบรมราชกมุ ารี ในเดอื นเมษายน พ.ศ.
และเป็นคร้ังแรกท่ีเกิดความร่วมมือ School Teacher Programme) นับตัง้ แต่ 2553 จึงเป็นการเสด็จพระราชดำ�เนิน

5 เมษายน 2564

SCtoovreyr

ภาพประวััติิศาสตร์์การก่่อตั้้�งเซิิร์์น (ภาพซ้้าย) ผู้้�ร่่วมก่่อตั้้�งเซิิร์์นประชุุมสภาเซิิร์์น ครั้้�งที่่� 3 ณ  กรุุงอััมสเตอร์์ดััม ประเทศเนเธอร์์แลนด์์ เมื่่�อวัันที่่� 4
ตุุลาคม พ.ศ. 2495 ที่่�ประชุุมได้้เลืือกกรุุงเจนีีวาเป็็นที่่�ตั้้�งของเซิิร์์น และตััดสิินใจที่่�จะสร้้างเครื่ �องเร่่งอนุุภาคโปรตอนซิินโครตรอนพลัังงาน 25-30 GeV
(ภาพขวา) เฟลิิกซ์์ บล็็อช (Felix Bloch)  นัักฟิิสิิกส์์รางวััลโนเบลชาวสวิิสอเมริิกััน วางศิิลาฤกษ์์ เมื่่�อวัันที่่� 10 มิิถุุนายน พ.ศ. 2498 ประธานาธิิบดีี
แมกซ์์ เพทิิพิิแอร์์ (Max Petitpierre) แห่่งสมาพัันธรััฐสวิิส (สููทสีีดำำ� ) ร่่วมพิิธีีด้้วย

เยี่ยมชมศูนย์ทดสอบระบบแม่เหล็ก พน้ื ฐานดา้ นการค�ำ นวณ ไดแ้ ก่ การจดั สรา้ ง สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์การ
(SM18) ซงึ่ ใชท้ ดลองแมเ่ หลก็ เยน็ ยวดยงิ่ ระบบคอมพวิ เตอรป์ ระมวลผลสมรรถนะสงู มหาชน) กบั เซริ น์ หลงั จากการลงนามทรง
(cryomagnet) ชนิดท่ีใช้ในเคร่ืองเร่ง ระบบจดั เกบ็ ข้อมลู และเครอื ขา่ ยส่อื สาร พบกบั นกั วทิ ยาศาสตร์ไทยซงึ่ ท�ำ งานอยทู่ ี่
อนุภาค ที่เช่ือมต่อคอมพิวเตอร์เหล่าน้ัน เพื่อ เซิร์น แล้วเสด็จไปทอดพระเนตรเครื่อง
หลังการเสด็จพระราชดำ�เนินเยือน รองรบั ความตอ้ งการทางการค�ำ นวณดา้ น แยกมวลไอโซโทปอิโซลเดอ (ISOLDE)
ครั้งน้ี มีการจัดตั้งภาคีโครงสร้างพ้ืนฐาน ฟิสกิ สอ์ นุภาค พลงั งานสูง และเชอ่ื มตอ่ และเครื่องเร่งอนุภาคเลียร์ (LEIR: Low
วิทยาศาสตร์อิเล็กทรอนิกส์แห่งชาติ เป็นส่วนหน่ึงในเครือข่ายคอมพิวเตอร์ Energy Ion Ring)
(National e-Science Infrastructure ของเซริ น์ และยงั ขยายการใหบ้ รกิ ารไปให้ หัวใจของความตกลงคร้ังน้ีเป็นเรื่อง
Consortium) โดยสมาชิกคือ สำ�นักงาน แกห่ น่วยงานวิชาการในประเทศไทยดว้ ย การใช้งานเครื่องเร่งอนุภาคในทางการ
พัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี กรอบความตกลงนาํ ไปสู่ แพทย์ อันเป็นส่ิงท่ีคนไทยจะได้เรียนรู้
แหง่ ชาติ (สวทช.) จฬุ าลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั การถ่ายทอดเทคโนโลยี และประยกุ ต์ใช้ให้เปน็ ประโยชน์
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี (มทส.) การเสด็จพระราชดำ�เนินเยือนเซิร์น ผู้บริหารเซิร์นกราบบังคมทูลว่า
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้า คร้ังท่ีห้าของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า ประเทศไทยควรพิจารณาลงนามความ
ธนบุรี (มจธ.) และสถาบันสารสนเทศ กรมสมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยาม ตกลงความร่วมมอื ระหวา่ งประเทศ (ICA:
ทรัพยากรนํ้าและการเกษตร (องค์การ บรมราชกุมารี ประทับเป็นองค์ประธาน International Coopevation Agreement)
มหาชน) (สสนก.) เพื่อพัฒนาโครงสรา้ ง การลงนามความตกลงร่วมมือระหว่าง ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเก่ียวกับ

6 เมษายน 2564

CStoovreyr

ฟิสิกส์พลังงานสูงกับเซิร์น เพ่ือยกระดับ การแถลงข่่าวการลงนามความร่่วมมืือกัับ World LHC Computing Grid (WLG) ระหว่่าง
ความสัมพันธ์ที่ประเทศไทยกับเซิร์นมีมา ผู้้�อำำ�นวยการใหญ่่เซิิร์์น ศาสตราจารย์์ ดร.รอล์์ฟ ดีีเทอร์์ ฮอยเออร์์ (ที่่� 3 จากซ้้าย) กัับผู้้�แทน
ต้ังแต่ พ.ศ. 2543 จากระดับหน่วยงาน สมาชิิกสามััญผู้้�ก่ อตั้้�ง National e-Science Infrastructure เมื่่�อ 10 ตุุลาคม พ.ศ. 2556 ณ
ไทยกับหน่วยงานของเซิร์นข้ึนมาเป็นระ จุุฬาลงกรณ์์มหาวิิทยาลััย
ดับเซิร์นกับรัฐบาลไทย ด้วยเหตุน้ีคณะ
รัฐมนตรีจึงมมี ติเมอื่ 20 กุมภาพนั ธ์ พ.ศ. เก่ียวกับเซิรน์ นครเจนีวา ใกล้ชายแดนประเทศ
2561 อนุมัติการลงนามในร่างข้อตกลง เซิร์น (CERN) เป็นชื่อส้ันของ สวิตเซอร์แลนดต์ ่อกับฝรงั่ เศส
ความรว่ มมอื ระหวา่ งประเทศ ระหวา่ งราช องคก์ ารวจิ ยั นวิ เคลยี รย์ โุ รป ยอ่ มาจากชอื่ ปั จ จุ บั น เ ซิ ร์ น มี ค ว า ม ร่ ว ม มื อ กั บ
อาณาจกั รไทยกับเซริ ์น ขององค์กรเดิมคือ Conseil Européen ประเทศต่างๆ ในโลกแบ่งเป็น 5 ระดับ
pour la Recherche Nucléaire กอ่ ตง้ั เมอ่ื จ�ำ นวนเม่อื สิน้ พ.ศ. 2561 คือ ประเทศ
ทอดพระเนตรผลงาน พ.ศ. 2495 แมว้ า่ ชอื่ ขององคก์ รจะเปลย่ี น สมาชกิ 22 ประเทศ ประเทศภาคีสมาชกิ
ของไทยทีเ่ ซริ น์ ไปเปน็ European Council for Nuclear ทอี่ ยใู่ นขนั้ ตอนเขา้ เปน็ สมาชกิ 3 ประเทศ
ใน พ.ศ. 2562 งานท่ีเป็นความ Research หรือสภาวิจัยนิวเคลียร์ยุโรป ประเทศภาคสี มาชกิ 5 ประเทศ ประเทศ
ร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยเทคโนโลยี แต่ช่ือย่อเดิมเรียกง่ายกว่า คำ�ว่า เซิร์น ผู้สังเกตการณ์ 3 ประเทศ และอื่นๆ
สุรนารีซึ่งเป็นผู้ประสานงานหลัก ร่วม จึงเป็นช่ือสั้นที่คนท้ังโลกรู้จักดียิ่งกว่า (รวมทงั้ ประเทศไทย) 43 ประเทศ
ด้วยสำ�นักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และ ชอ่ื เตม็ ขององคก์ ร นวตั กรรมจากเซิร์น
เทคโนโลยีแห่งชาติ สถาบันวิจัยแสง พอกล่าวถึงเซิร์น คนทั่วไปที่สนใจ - จอสัมผัส เมื่อ พ.ศ. 2515 เบนต์
ซินโครตรอน (องค์การมหาชน) และ วิทยาศาสตร์มักจะนึกถึงการค้นพบ
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้า ฮิกส์โบซอนหรือต้นกำ�เนิดเวิลด์ไวด์เว็บ สตัมป์ ประดิษฐ์จอสัมผัสแบบความจุ
ธนบุรี กับสถานีทดลองอลิซสำ�เร็จลุล่วง ทเี่ ราใชก้ ันอยทู่ ุกวนั งานของเซริ ์นยังเคย ไฟฟา้ (capacitive) ขนึ้ ใชส้ �ำ หรบั ระบบ
เ ซิ ร์ น ไ ด้ ก ร า บ บั ง ค ม ทู ล เ ชิ ญ ส ม เ ด็ จ ปรากฏเป็นข่าวระทึกขวัญ เมื่อมีผู้อ้างว่า ควบคุมเคร่ืองเร่งอนุภาคเอสพีเอส
พระกนษิ ฐาธิราชเจา้ กรมสมเดจ็ พระเทพ เครอ่ื งเรง่ อนภุ าคของเซริ น์ จะสรา้ งหลมุ ด�ำ เปน็ ต้นแบบของจอสมั ผัสชนิดที่ใชบ้ น
รัตนราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารเี สด็จ ล้างโลกข้ึนมา แต่ปัจจุบันโลกก็ยังไม่ล่ม โทรศัพท์สมาร์ตโฟนเกือบทั้งหมดใน
พระราชด�ำ เนนิ ไปทอดพระเนตร เมอ่ื วนั ท่ี สลาย และงานของเซิร์นก็ดำ�เนินต่อไป ปัจจุบนั
4 กันยายน พ.ศ. 2562 นบั เป็นการเสด็จ ณ พรมแดนแหง่ ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ - เวลิ ด์ไวดเ์ วบ็ เมือ่ ค.ศ. 1990 เซอร์ทิม
พระราชดำ�เนินเยอื นเซริ ์นคร้ังทห่ี ก โดยเฉพาะในวิชาฟิสกิ สอ์ นภุ าค บนพื้นท่ี เบอร์เนอส์–ลี กำ�หนดแนวคดิ พ้ืนฐาน
สมเดจ็ พระกนษิ ฐาธริ าชเจา้ กรมสมเดจ็ ของเวิลด์ไวด์เว็บ ได้แก่ html, http
พระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี
ไดท้ อดพระเนตรงานทดสอบระบบตรวจวดั
ทางเดินของอนุภาคด้านในภาคพื้นดิน
และเสด็จพระราชดำ�เนินลงไปทอด
พระเนตรอุโมงค์ของการทดลองที่กำ�ลัง
เตรยี มพน้ื ทส่ี �ำ หรบั ระบบใหม่ ซง่ึ มผี ลงาน
ของประเทศไทยรวมอย่ดู ว้ ย

7 เมษายน 2564

และ URL ข้ึน เพื่อแสดงข้อมูลจาก - เมดพิ กิ ซ(์ Medipix) เปน็ เทคโนโลยขี อง และนักศึกษาจากทวั่ โลกท่เี ซิรน์ ดว้ ย เช่น
หลายแหล่ง ด้วย hypertext ตาม เซิร์นที่ใช้วัดคล่ืนแม่เหล็กไฟฟ้า โดย - โครงการจัดส่งนักเรียนระดับมัธยม
ความต้องการของนักวิทยาศาสตร์ เฉพาะย่านความถ่ีรังสีเอกซ์ท่ีมีความ
ในมหาวิทยาลัยและสถาบันต่างๆ ละเอียดสูงและสามารถแสดงเป็น ศึกษาตอนปลายไปศกึ ษางานทีเ่ ซิรน์
เทคโนโลยีเซิรน์ เพ่อื สาธารณชน ภาพสไี ด้ - โครงการนกั ศึกษาภาคฤดูรอ้ นเซริ ์น
- เซิร์น-เมดิซิส (CERN-MEDICIS) - โครงการครฟู ิสิกสภ์ าคฤดูรอ้ นเซริ น์
โครงการผลิตไอโซโทปกัมมันตรังสี สรา้ งคน - กิจกรรมส่งเสริมความรู้ด้านฟิสิกส์
ซ่ึงผลิตได้ท่ีเซิร์นเท่านั้น เพื่อการวิจัย ในอีกแง่หน่ึง ความก้าวหน้าทาง
ทางการแพทย์ วิทยาศาสตร์และวิศวกรรมจะเกิดขึ้น อนภุ าค
- เคร่ืองเร่งอนุภาคเพื่อการแพทย์ เป็น ได้ต้องอาศัยบุคลากรที่มีคุณภาพความ บทสง่ ท้าย
แผนสร้างอุปกรณ์สำ�หรับใช้กับคนไข้ สัมพันธ์กับเซิร์น ช่วยให้ประเทศไทย โครงการความรว่ มมอื ไทย-เซริ น์ ตาม
ในประเทศรายได้ปานกลางถึงรายได้ สร้างบคุ ลากรร่นุ ใหม่ ทั้งยังเปดิ โอกาสให้ พระราชดำ�ริสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
ตํา่ ภายในปี พ.ศ. 2570 ครูวิทยาศาสตร์และนักศึกษาไทยได้ไป กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ
เรียนรู้แลกเปลี่ยนประสบการณ์กับครู สยามบรมราชกุมารี ประสบความสำ�เร็จ
มาตลอด 20 ปีจนปัจจุบันนั้น เพราะ
ประการสำ�คัญที่สุดเน่ืองมาจากพระ
วิ สั ย ทั ศ น์ อั น ก ว้ า ง ไ ก ล ข อ ง ส ม เ ด็ จ
พระกนษิ ฐาธริ าชเจ้า กรมสมเดจ็ พระเทพ
รตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี ทที่ รง
เลง็ เหน็ ถงึ ความส�ำ คญั และประโยชนข์ อง
ความรู้พ้ืนฐานด้านวิทยาศาสตร์และการ
ประยุกต์ด้านวิศวกรรมศาสตร์ของฟิสิกส์
นิวเคลียร์และฟิสิกส์อนุภาค รวมทั้ง
การสรา้ งโอกาสใหท้ ง้ั นกั เรยี นมธั ยมศกึ ษา
ครู นักศึกษาระดับปริญญาตรีและโทถึง
ปริญญาเอก และนักวิจัยมีโอกาสได้ร่วม
ปฏบิ ตั งิ านในองค์กรระดับโลก

บทความน้ตี พี ิมพ์โดยได้รับอนุญาตจากผเู้ ขยี น : คุณวิษณุ เอือ้ ชูเกียรติ
โครงการเฉลิมพระเกยี รตสิ มเด็จพระกนิษฐาธิราชเจา้ กรมสมเด็จพระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกุมารีในโอกาสฉลองพระชนมายุ 65 พรรษา
วันที่ 2 เมษายน 2563

ดาวน์โหลดฉบับเตม็ ได้ที่

https://waa.inter.nstda.or.th/stks/pub/nac/2021/20years-Thai-CERN-book.pdf

8 เมษายน 2564

บทความ อรพนิ ท์ วภิ าสรุ มณฑล (เมนช) เรยี บเรียง

พเิ ศษ

มารี กรู ี

หนึ่งหญงิ ผู้เปลีย่ นโฉมหนา้ โลกวิทยาศาสตร์

บทที่ 2

มารีในปารสี

(ฝร่งั เศส การศกึ ษา ครอบครวั ผลงาน และเกียรตยิ ศ (พ.ศ. 2434-2454)

ตอนที่ 3 Illustration by Rosa Mourlan
Marie-Curie-by-Rosa.jpg
รางวัลโนเบล
ครัง้ แรก ชอ่ื และประวัตผิ ลงานของมารีนัน้ มอี ยู่ในแฟ้มคณะกรรมการรางวลั โนเบล
ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2445 (ปีท่ีสองของการจัดให้รางวัล) เม่ือมีผู้เสนอให้
รางวัลโนเบลสาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์แก่มารี ในฐานะผู้ค้นพบเรเดียม ในปี
พ.ศ. 2446 สมาชกิ มชี อื่ เสยี งกลมุ่ ฟสิ กิ สข์ องสถาบนั วทิ ยาศาสตรแ์ หง่ ชาติ (ฝรงั่ เศส)

9 เมษายน 2564

บทความ

พเิ ศษ

curie_diploma.jpg เซเลบ มกั มนี กั ขา่ วและตากลอ้ ง ตลอดจน
ภาพจาก https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1911/marie-curie/diploma/ นกั วทิ ยาศาสตรม์ าเยยี่ มทหี่ อ้ งแลบ็ ทบ่ี า้ น
ทั้งเรื่องราวการค้นพบเรเดียม รูปของ
ซง่ึ รจู้ กั คนุ้ เคยกบั งานของมารแี ละปแิ อร์ สอนที่โรงเรียนเคมีและฟิสิกส์อีกต่อไป ทั้งสอง ไอรีน บ้าน และห้องแล็บ (ท่ี
เสนอชื่อแบ็กเรลกับปิแอร์ (ไม่รวมมาร)ี (อาจารย์ที่มารับตำ�แหน่งแทนปิแอร์คือ ทรุดโทรม) กลายเป็นข่าวลงพิมพ์ท้ังที่
เพอ่ื รบั รางวลั สาขาฟสิ กิ สจ์ ากการคน้ พบ พอล แลงจแ์ วง ลกู ศษิ ยข์ องปแิ อรน์ น่ั เอง) ฝร่ังเศสและต่างประเทศ และยังได้รับ
กัมมันตภาพรังสี เคราะห์ดีท่ีสมาชิกคน ครอบครัวกูรีได้ ใช้เงินน้ีในเร่ืองต่างๆ จดหมายเชิญจากผู้สื่อข่าวขอสัมภาษณ์
สำ�คัญช่ือ ยอสตา มิตทาก-เลฟเฟลอร์ เช่น ปรับปรุงตกแต่งบ้านท่ี boulevard จากสถาบนั ตา่ งๆ ให้ไปพดู (บางแหง่ เสนอ
(Gösta Mittag-Leffler) นกั คณติ ศาสตร์ Kellerman จ้างผู้ช่วยงานในแล็บ ให้ ให้ค่าพูดด้วย) ทำ�ให้เขาทั้งสองซ่ึงปกติ
ของสมาคมวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดน ครอบครัวญาติพ่ีน้อง เช่น ให้ครอบครัว ชอบอยู่เงียบๆ ต้องการสมาธิและเวลา
รู้เรื่องน้ีก่อนจึงแจ้งต่อปิแอร์ว่ามารีไม่ บรอเนียกู้สำ�หรับสถานฟื้นฟูสุขภาพท่ี เพื่อทำ�งานทดลอง รู้สกึ ขัดขอ้ ง อึดอัดใจ
ได้รับการเสนอช่ือด้วย ปิแอร์เขียนไป ซาโคเปน ให้ครอบครัวของฌัก ให้เป็น และมีปฏิกิริยาตอบโต้ค่อนข้างไปในทาง
ยืนยันว่าเป็นผลงานเขาสองคนร่วมกัน ทุนการศกึ ษาแกน่ ักเรียน ลบมากกว่าบวก
ทางคณะกรรมการรางวัลจึงใช้หลักฐาน ท่ีแล้วมารางวัลโนเบลสาขาทาง เ มื่ อ มี ตำ � แ ห น่ ง ว่ า ง ใ น ส ถ า บั น
ผลงานที่มีอยู่แล้วน้ันเสนอช่ือมารี วิ ท ย า ศ า ส ต ร์ ไ ม่ ไ ด้ รั บ ค ว า ม ส น ใ จ จ า ก วิทยาศาสตร์แห่งฝร่ังเศสไม่ก่ีเดือน
ร่วมด้วยได้ทันเวลา ทั้งสามจึงได้รับ ส่ือมวลชนเท่ากับสาขาวรรณคดีและ หลังจากการประกาศผลรางวัลโนเบล
รางวลั โนเบลสาขาฟสิ กิ สร์ ว่ มกนั สันติภาพ แต่ต้ังแต่มารี ผู้หญิงคน ทางสมาคมเสนอช่ือปิแอร์ คร้ังนี้เขา
เงินสดจากรางวัลโนเบล (ประมาณ แรกได้รับรางวัลนี้ หนังสือพิมพ์เริ่มให้ ไดร้ บั การสนบั สนนุ เตม็ ที่ ปแิ อรน์ น้ั ไมช่ อบ
70,000 ฟรังก์) บวกกับเงินรางวัล Prix ความสนใจมากข้ึน เป็นผลให้รางวัลน้ี
Osiris อีก 60,000 ฟรังก์จากที่ปิแอร์ได้ พรอ้ มทง้ั มารเี ปน็ ทสี่ นใจ เปน็ ทรี่ จู้ กั มากขนึ้ https://histoire-image.org/fr/etudes/
รบั ในฐานะนกั ประดษิ ฐท์ �ำ ใหป้ แิ อร์ไมต่ อ้ ง โดยเฉพาะในฝร่ังเศส ทั้งคู่ได้กลายเป็น marie-curie-presse

10 เมษายน 2564

บทความ

พเิ ศษ

https://www.mariecurie.org.uk/who/our-history/marie-curie-the-scientist

ระบบและธรรมเนียมในการเสนอชอื่ และ มอี ปุ กรณท์ นั สมยั ครบถว้ น ส�ำ หรบั งานวจิ ยั เขาเสนอผลงานทท่ี �ำ รว่ มกบั อาแบร์ ลาโบรด์
วิธีการหาเสียงสนับสนุนการโหวตจาก ต่อไป (Albert Laborde) ศกึ ษาปรมิ าณ (พลงั งาน)
สมาชกิ สถาบนั เขาเคยได้รับการเสนอมา หลังการประกาศผลรางวัลโนเบล ความร้อนจากรังสีแผ่จากสารเรเดียม
ก่อนถึงสองคร้ัง แต่ไม่ได้เสียงข้างมาก ไม่นาน ทบวงมหาวิทยาลัยได้ตั้งปิแอร์ พ บ ว่ า ค ว า ม ร้ อ น ที่ ไ ด้ จ า ก พ ลั ง ง า น แ ผ่
สาเหตุหน่ึงอาจมาจากเขาไม่พยายาม เป็นหัวหน้าแผนกฟิสิกส์ ตำ�แหน่งใหม่ จากเรเดียมหนึ่งกรัม สามารถใช้ต้มนำ้�
หาเสยี ง ไม่ปลีกเวลาไป ‘คุย’ (ขอเสยี ง) ของซอร์บอนน์ พร้อมทุนสำ�หรับสร้าง แข็งหนึ่งกรัมให้เดือดได้ ในหน่ึงช่ัวโมง
จากกรรมการอื่นๆ เม่ือเทียบกับคู่แข่ง ห้องทดลอง และแต่งตั้งมารีเป็นหัวหน้า ผลการทดลองน้ีสนับสนุนข้อเสนอท่ีว่า
หรอื จากการทเี่ ขาไมไ่ ดเ้ ปน็ ‘พนั ธลุ์ กู หมอ้ ’ หอ้ งทดลองนน้ั ดว้ ย กมั มนั ตภาพรงั สเี ปน็ ปรากฏการณเ์ กดิ ขน้ึ
เขาไมไ่ ดเ้ ปน็ ผลผลติ ของโรงเรยี นในระบบ นอกจากสอนทซ่ี อรบ์ อนนแ์ ลว้ ปแิ อร์ ภายในอะตอมจากกระบวนการการแปรธาตุ
การศกึ ษาของฝร่ังเศส ยังมีผลงานวิจัยทางกัมมันภาพรังสีเสนอ (transmutation) จากธาตุเร่ิมต้นเป็นอีก
ครง้ั น้ีก็เช่นกัน ปิแอรอ์ อกไปหาเสยี ง สองเรอ่ื งในระยะใกลๆ้ กนั ธาตุหนงึ่ พรอ้ มกบั การแผ่กัมมันตรังสี
เท่าที่คิดว่าจำ�เป็น เขาได้รับเลือกในท่ีสุด ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2446 เขา ฤดรู อ้ น พ.ศ. 2446 เฟรเดอรกิ ซอดดี
แต่เสียงสนับสนุนน้อยกว่าท่ีคาดคิดมาก พบว่า ปริมาณกัมมันตภาพรังสีจะลดลง (Frederick Soddy) วิจยั ร่วมกับวิลเลียม
ส่ิงท่ีปิแอร์ต้องการมากกว่าเกียรติยศ ในอตั ราคงท่ี ซงึ่ น�ำ ไปสคู่ ณุ สมบตั คิ รง่ึ ชวี ติ แรมเซย์ (William Ramsay) พบว่า รงั สี
ชื่อเสียงคือห้องทดลองท่ีมีมาตรฐาน ของธาตุกัมมันตรังสี อีกหน่ึงเดือนต่อมา ชนดิ ทสี่ องทแ่ี ผจ่ ากเรเดยี มคอื กา๊ ซฮเี ลยี ม

11 เมษายน 2564

บทความ

พเิ ศษ

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Portrait_of_Marie_Curie_and_Pierre_Curie.jpg เก่ียวข้อง) ตลอดจนผลประโยชน์ของ
กัมมันตภาพรังสีในด้านอ่ืนๆ เช่น เคมี
ปี พ.ศ. 2448 รัทเทอร์ฟอร์ดสรุปอย่าง ของปิแอร์และของไอรีน ผู้มักเจ็บป่วย ธรณีวิทยา อุตุนิยมวิทยา และชีววิทยา
ถูกต้องว่า อนุภาคอัลฟาก็คือธาตุฮีเลียม ดว้ ยโรคทีเ่ ดก็ ๆ เปน็ กนั ตอนท้ายเขาได้กล่าวถึงดาบสองคมของ
นนั่ เอง (ปี พ.ศ. 2558 ในรัสเซียมีการปฏวิ ัติ การประยุกต์วิทยาการทุกด้านว่ามีทั้ง
ช่วงปี พ.ศ. 2447-2449 ปิแอร์วัด ล้มล้างราชวงศ์ซาร์อเล็กซานเดอร์ท่ี 2 ด้านบวกและลบ ตัวอย่างเช่นดินประสิว
กัมมันตภาพรังสีของแหล่งนำ้�ต่างๆ ใน ชาวโปลสนับสนนุ การปฏวิ ัติน)ี้ ท่ีใชท้ �ำ ระเบดิ นน้ั ใช้ไดท้ ง้ั ดา้ นกอ่ สรา้ งและ
ยุโรป และผลของรังสีเรเดียมต่อหนู หลังจากเลื่อนการเดินทางไปรับ ทำ�ลาย ถา้ อย่ใู นมอื ของคนร้าย
ทดลอง ผลงานวจิ ยั ของปแิ อรเ์ รม่ิ นอ้ ยลง รางวัลโนเบลที่สต็อกโฮล์ม ประเทศ ฤดูร้อนปีน้ันเป็นช่วงท่ีครอบครัวกูรี
เหตผุ ลหนง่ึ มาจากโรคไขขอ้ อกั เสบก�ำ เรบิ สวีเดน ไปเกือบสองปี ในเดอื นมิถุนายน ได้พักผ่อนอย่างเต็มที่ มีความทรงจำ�ดีๆ
มากขน้ึ เขาปวดกระดกู ขา ปวดหลงั ท�ำ งาน พ.ศ. 2448 ปิแอร์กับมารีเดินทางไปเลก เร่ิมจากพากันไปเท่ียว St. Remy แล้ว
ไม่ได้เต็มท่ี ประสาทมือเสื่อมจากการ เชอร์เรื่องเรเดียมที่สต็อกโฮล์ม ท้ังคู่ กลบั มารบั เฮเลนกบั ลกู สาว ฮาเนยี (Hania)
จับต้องเรเดียม ซึ่งเป็นช่วงที่มารีมีผล ประทับใจในการต้อนรับอาคันตุกะและ ซ่ึงเดินทางมาจากวอร์ซอมาพักร้อนด้วย
งานวิจัยน้อยเช่นกัน โดยเหตุผลส่วนตัว ภูมิประเทศของประเทศสวีเดนมาก เขาพากนั ไปเทยี่ วชายทะเลแถบนอรม์ นั ดี
หลายอย่าง เธออายุมากขึ้น ต้ังท้องมี ปาฐกถาของปิแอร์มีการสาธิตประกอบ (Normandy) เช่าบ้านติดชายหาดใน
ลูกสาวคนทส่ี อง อฟี (Eve) (เกดิ วนั ท่ี 6 มีการกล่าวถึงประวัติการค้นพบ (โดย หมบู่ า้ น Carolles อย่ตู ลอดฤดูร้อน เป็น
ธนั วาคม พ.ศ. 2447) เธอกงั วลกบั สขุ ภาพ ไม่ลืมให้เครดิตแก่นักวิจัยทุกคนที่มีส่วน คร้ังแรกท่ีเฮเลนได้เห็นทะเล ได้เล่น
โต้คลื่น ได้เห็นภูมิประเทศและชีวิตสัตว์
แถบชายทะเลพร้อมกับเด็กๆ และได้รับ
เกร็ดความร้ตู ่างๆ จากปิแอรด์ ้วย กอ่ นลา
จากกันเมื่อฤดูร้อนส้ินสุดลง มารีพูดกับ
เฮเลนถึงความกังวลเรื่องสุขภาพของ
ปิแอร์ เป็นฤดูร้อนปีสุดท้ายท่ีครอบครัว
กูรไี ด้พักร้อนร่วมกนั
ปลายปี พ.ศ. 2448 หอ้ งทดลองใหม่
ที่ถนน Cuvier เร่ิมเป็นรูปเป็นร่างข้ึน
เคร่ืองมือทดลองสร้างข้ึนตามสเปกของ
ปิแอร์ หลายเครื่องสร้างเสร็จ เขาย้าย
อุปกรณ์ทดลองตา่ งๆ จากแล็บเก่าทีถ่ นน
โลมอนด์ไปยังห้องทดลองใหม่ แต่ยัง
แวะเวียนไปเยี่ยมแล็บเก่าเพื่อระลึกถึง
ความทรงจำ�ดีๆ
(อ่านตอ่ ฉบับหน้า)

12 เมษายน 2564

บทความ

พเิ ศษ หงษ์สุดา สอนกลนิ่

จรยิ ธรรมในงานวิจยั เรือ่ งใกลต้ วั
ที่มคี วามสำ�คัญตอ่ ความก้าวหน้า
ทางวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี

งานวิจัยทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมีความสำ�คัญอย่างมาก
ตอ่ การพฒั นาประเทศในทกุ ๆ ดา้ น โดยเฉพาะในยคุ ทมี่ กี ารเปลยี่ นแปลง
อย่างรวดเร็วแบบโลกดิจิทัลในปัจจุบัน ความก้าวหน้าและความยั่งยืน
ทางด้านเศรษฐกิจและสังคมในประเทศที่พัฒนาแล้วล้วนเกิดขึ้นจาก
นวัตกรรมที่มีผลงานทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีอยู่เบ้ืองหลัง
แทบท้ังส้ิน ผลงานด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเหล่านี้สร้างขึ้น
จากงานวิจัยท่ีทรงคุณค่าในรุ่นก่อนๆ โดยมีการส่ังสมองค์ความรู้

13 เมษายน 2564

บทความ

พเิ ศษ

สืบต่อกันมาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งงาน การรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูล (ข้อมูล ประเด็นจริยธรรมนั้นมีอยู่ในทุก
วิจัยท่ีมีคุณค่าจะเกิดขึ้นได้ต้อง จากสภาวิจัยแห่งชาติ) จากคำ�นิยามนี้ ประเภทของงานวิจัย ไม่จำ�กัดแต่เพียง
อาศัยความถูกต้องแม่นยำ�ของผลลัพธ์ กระบวนการวิจัยจึงต้องการการดำ�เนิน งานวจิ ยั ในมนษุ ยเ์ ทา่ นน้ั ปจั จบุ นั อตั ราการ
ที่ไดจ้ ากงานวิจยั ท่ผี ่านมาด้วย ดว้ ยเหตุ งานที่โปร่งใสและเช่ือถือได้ ต้องอาศัย ทำ�ผิดจริยธรรมในงานวิจัยมีแนวโน้มเพ่ิม
น้ีการส่งเสริมงานวิจัยแต่ละชิ้นให้มี จริยธรรมการวิจัยทั้งก่อน ระหว่าง และ สูงขึ้นและถือเป็นปัญหาสำ�คัญอย่างหน่ึง
คุณภาพและมีความน่าเชื่อถือได้จึงเป็น หลงั กระบวนการวจิ ยั ควบคกู่ นั จะเหน็ ได้ ของสงั คมการวจิ ยั เราอาจจะตอ้ งหนั มาให้
เรอื่ งส�ำ คัญท่ีไม่สามารถมองขา้ มได้ ว่าการผิดจริยธรรมในงานวจิ ยั (research ความสนใจและวิเคราะห์หาสาเหตุที่เป็น
หากตอนนเี้ ราตงั้ ค�ำ ถามวา่ ตวั เราเอง misconduct) ดา้ นวทิ ยาศาสตร์ไมว่ า่ ดว้ ย เหตุและปัจจัยในการกระทำ�ผิดของกลุ่ม
มคี วามเชอื่ มนั่ ตอ่ งานวจิ ยั ทมี่ กี ารเผยแพร่ วธิ กี ารใดวธิ กี ารหนงึ่ จะน�ำ ไปสผู่ ลลพั ธข์ อง นักวิจัยในแต่ละกลุ่ม เพ่ือที่จะหากลไก
ในวารสารต่างๆ ท้ังในและต่างประเทศ งานวิจัยที่ผิดเพี้ยนและส่งผลให้คุณภาพ หรอื มาตรการปอ้ งกนั ในอนาคต (สามารถ
ได้มากน้อยเพียงใด คงจะมีบางส่วนท่ี ของงานวจิ ยั ลดลง ท�ำ ใหน้ วตั กรรมทส่ี รา้ ง อ่านรายละเอียดเพ่ิมเติมได้จากรายงาน
ไม่สามารถตอบได้เต็มร้อยว่าเราเช่ือ ขน้ึ นั้นใช้ไมไ่ ด้ผล รวมถงึ เกิดผลเสียตอ่ ผู้ โครงการการวิจัยเพ่ือพัฒนาจริยธรรม
ถือข้อมูลดังกล่าวได้ท้ังหมด จากข้อมูล ท่ีนำ�ไปใช้งาน โดยเฉพาะนวัตกรรมทาง การวิจัยและระบบการประเมิน ของท่าน
ทางสถิติเราพบว่าจำ�นวนการถอดถอน ด้านการแพทย์ที่เก่ียวข้องกับงานวิจัย อ.โสรจั จ์ หงศ์ลดารมภ)์
บทความจากวารสารต่างๆ ในปัจจุบันมี ในมนุษย์ซ่ึงส่งผลกระทบต่อตัวมนุษย์
จำ�นวนสูงขึ้นเร่ือยๆ ซ่ึง The Science โดยตรง น่ียงั ไม่รวมการสูญเสยี เวลาการ
Advisory Board ระบวุ า่ งานทถี่ กู ถอดถอน ทำ�งานของนักวิทยาศาสตร์ และการสูญ
ส่วนใหญ่เกิดจากการดัดแปลงข้อมูล เสียค่าใช้จ่ายจำ�นวนมหาศาลท้ังทางตรง
(falsification) การแต่งข้อมูลขึ้นมาใหม่ และทางอ้อม เช่น ทุนวิจัยที่สูญเปล่า
หรือการปรับแต่งผลการทดลองให้เป็น จากการไม่สามารถทำ�ซำ้�ในกระบวนการ
ไปตามท่ีต้องการ (fabrication) และการ วิจัยได้ (reproducibility) นอกจากนี้ยัง
ลอกผลงานคนอนื่ โดยไมใ่ หเ้ ครดติ เจา้ ของ ส่งผลในด้านจิตใจของคนปฏิบัติงาน
ผลงานนน้ั (plagiarism) แลว้ ค�ำ ถามตอ่ ไป ทำ�ให้เกิดการลดทอนแรงจูงใจของกลุ่ม
คอื สงั คมของนกั วจิ ยั จะเปน็ อยา่ งไร ถา้ หาก นักวิจัยในส่วนรวมต่อการสร้างสรรค์
มีการแต่งเสริมเติมแต่งข้อมูลกันมากขึ้น สิ่งใหม่ๆ ด้วย ซ่ึงในท้ายท่ีสุดการขาด
เรือ่ ยๆ จนการค้นพบสิง่ ใหมๆ่ ในโลกไมม่ ี จริยธรรมในการวิจัยเหล่านี้มีผลกระทบที่
ความน่าเชื่อถอื ไดอ้ กี ตอ่ ไป จะลดความเช่ือมน่ั รวมไปถึงชะลอความ
ถ้าเราลองย้อนกลับมาท่ีความหมาย ก้าวหน้าด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
ของงานวจิ ยั ซง่ึ เปน็ กระบวนการหาความ ของมนุษยชาติ (อ่านเพ่ิมเติมได้จาก
จริงด้วยการค้นคว้าหาความรู้อย่างเป็น รายงานของ OECD, Best Practices for
ระบบเพื่อตอบคำ�ถามที่เราเกิดความ Ensuing Scientific Integrity and
สงสัย โดยมีระเบียบวิธีการวิจัยอันเป็น Preventing Misconduct และ National
ที่ยอมรับ งานวิจัยน้ันครอบคลุมไปถึง Academies of Sciences, Engineering, and
แนวคิด มโนทัศน์ และวิธีการที่ใช้ใน Medicine, Fostering Integrity in Research)

14 เมษายน 2564

บทความ

พเิ ศษ

ภาพจาก ฝ่ายส่งเสริมจริยธรรมการวิจัย สวทช. https://www.nstda.or.th/th/policy

ในกระบวนการวจิ ยั หนง่ึ ๆ นกั วจิ ยั เอง ความผิดพลาดของการสังเกตการณ์ แค่เรื่อง falsification, fabrication และ
อาจเจอกบั ความกดดนั ทจ่ี ะตอ้ งท�ำ งานให้ การวิเคราะห์ และการประมวลผล (false plagiarism ตามที่ Office of Science and
บรรลุเป้าหมายท้ังผลการวิจัย หรือความ observation, analysis, and Technology Policy, US ให้คำ�นิยามไว้
สำ�เร็จของโครงการท่ีได้รับทุนมา ซึ่งอาจ interpretation) จนค่อยๆ นำ�ไปสู่การ ในช่วงต้น โดยสถาบนั ISI (Institute for
ทำ�ให้เกิดความประพฤติที่ไม่เหมาะสมใน ปลอมแปลง และการลอกเลยี นหรอื ขโมย Scientific Information) ไดเ้ สนอประเด็น
การวิจัยได้ จากสถิติที่ผ่านมาเราพบว่า ผลงานคนอนื่ ในทส่ี ดุ (Choupani, H. et.al) การผิดจริยธรรมงานวิจัยเพิ่มเติมจาก
research misconduct เกิดขน้ึ ได้จากท้งั รูปภาพด้านล่างแสดงถึงรูปแบบของ เดิม ที่ให้ความส�ำ คญั ครอบคลมุ ทงั้ ระบบ
ความต้ังใจและความไม่ต้ังใจของนักวิจัย research misconduct ทพ่ี บได้มากท่ีสุด การวจิ ยั เรม่ิ ตงั้ แตก่ ารทบทวนวรรณกรรม
หรือแม้กระทั่งเกิดจากความไม่รู้ของตัว ตามที่ The Science Advisory Board ได้ การออกแบบงานวจิ ยั การด�ำ เนนิ การวจิ ยั
นกั วจิ ัยเอง สำ�รวจไว้ การเกบ็ และวเิ คราะหผ์ ลทดสอบ การเตรยี ม
ตน้ ฉบบั การเลอื กและการตพี ิมพ์วารสาร
ความรนุ แรงของ research miscon- ในปัจจุบันรูปแบบของความผิดทาง กระบวนการของวารสาร
duct เกดิ ขน้ึ ได้ในหลายระดบั เร่ิมต้ังแต่ จริยธรรมงานวิจัยเราคงไม่ได้มองกัน

15 เมษายน 2564

บทความ

พเิ ศษ

ภาพจาก The Science Advisory Board (2018), Breaking Bad: Combating Scientific วงการการวจิ ยั ถกู ต�ำ หนแิ ละถกู ประณาม
Misconduct งานวิจัยถูกถอดถอนจากวารสารทำ�ให้
เสื่อมเสียชื่อเสียงในวงกว้าง รวมถึงการ
วชิ าการ ไปจนถงึ การหาผลประโยชน์ จริยธรรมงานวิจัยที่สูงขึ้นประมาณส่ีเท่า เสียโอกาสในการได้รับรางวัล และการ
เชิงพาณิชย์จากการตพี มิ พ์ผลงาน โดยที่ ในชว่ งสบิ ปที ีผ่ า่ นมา (อ่านเพิม่ เตมิ ได้จาก ถกู ตดั สทิ ธใิ์ นการรบั ทนุ สนบั สนนุ งานทาง
ทุกกระบวนการดังกล่าวน้ีล้วนมีส่วน Global Research Report of Research วชิ าการในอนาคต
สำ�คัญท่ีอาจจะทำ�ให้เกิดการละเมิดหรือ Integrity)
การละเลยในจริยธรรมท่ีเก่ียวข้องได้ 2. การลงโทษอย่างเป็นทางการ
ท้ังสิ้น และส่งผลให้เกิดการสูญเสียได้ ผลพวงที่ตามมาจาก research
อยา่ งมากด้วยเช่นกนั misconduct ไมไ่ ดส้ ่งผลเสียแค่ในชุมชน จากสถาบนั วิชาชพี
หรอื ระบบงานวิจัยในสว่ นรวมเทา่ นนั้ แต่
เป็นที่น่ายินดีมากท่ีปัจจุบันเรามี รวมไปถงึ ตวั นกั วจิ ยั และผทู้ เี่ กย่ี วขอ้ งดว้ ย บทลงโทษมีความแตกต่างกันใน
ระบบในการตรวจสอบ แก้ไข และปอ้ งกนั จะเหน็ วา่ ในทกุ กระบวนการทเี่ กยี่ วขอ้ งกบั แต่ละวงการวิชาการ เน่ืองจากจรรยา
ปัญหาด้านจริยธรรมงานวิจัยได้อย่างมี การวิจัยล้วนมีผู้ที่มีส่วนในการรับผิดชอบ บ ร ร ณ วิ ช า ชี พ ถู ก กำ � ห น ด โ ด ย แ ต่ ล ะ
ประสิทธิภาพและเป็นระบบมากข้ึน เช่น ทั้งหมด โดยเฉพาะตัวนักวิจัยหรือตัวผู้ องค์กรวิชาชีพ เริ่มตั้งแต่การว่ากล่าวตัก
การมรี ะบบ whistleblowing ภายในองคก์ ร ประพันธ์บทความที่ต้องรับผิดชอบจาก เตือน ภาคทัณฑ์ พักใช้ใบอนุญาตตาม
ก า ร มี ค ณ ะ ก ร ร ม ก า ร แ ล ะ ห น่ ว ย ง า น การกระท�ำ ผิดท่ีกอ่ ขน้ึ โดยตรง บทลงโทษ กำ�หนดเวลาตามท่ีเห็นสมควร เพิกถอน
คอยดูแลกำ�กับและติดตามผลทางด้าน ต่อตัวบุคคลท่ีได้กระทำ�ผิดต่อจริยธรรม ใบอนุญาตการประกอบวิชาชีพ ถูกปลด
จริยธรรมการวิจัยกันอย่างแพร่หลาย การวิจัยสรุปไว้ดังนี้ (ปรับปรุงจากข้อมูล ออกจากโครงการ ลดตำ�แหน่ง ตัดลด
รวมไปถึงวารสารตา่ งๆ ทม่ี รี ะบบการดแู ล ของ นพ.อานนท์ จำ�ลองกุล) เงินเดือน ต้องชดใช้คืนทุนวิจัยท่ีได้รับ
เร่อื งนอ้ี ยา่ งเคร่งครัด หรอื แม้กระท่ังการ มาแล้วให้แกห่ นว่ ยงานท่ีให้ทุน รวมไปถงึ
ใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีดิจิทัลในการ 1. การลงโทษอย่างไม่เปน็ ถูกแบล็กลิสต์จากแหล่งทุนหรือองค์กร
ตรวจสอบและสืบค้นข้อมูล ซึ่งจะเห็นได้ ทางการดว้ ยวธิ ีการทางสังคม ที่เกี่ยวข้องต่างๆ จนไปถึงถูกไล่ออกจาก
วา่ มจี �ำ นวนบทความและงานวจิ ยั ทางดา้ น งานและยุตบิ ทบาทนักวิจยั
มีผลทำ�ให้ผู้ประพฤติผิดในงานวิจัย
ไม่ได้รับการยอมรับและความไว้วางใจใน 3. การลงโทษตามกฎหมาย

ปัจจุบันยังไม่มีความชัดเจนในเรื่อง
การลงโทษผู้ประพฤติผิดจริยธรรมงาน
วิจัยทางกฎหมายโดยตรง แต่มีประมวล
กฏหมายทางแพง่ และพาณชิ ยท์ เี่ กย่ี วขอ้ ง
ท่ีระบุให้ผู้ประพฤติไม่ชอบในการทำ�ให้ผู้
อื่นเสียหาย เสียช่ือเสยี ง และเสียโอกาส
ในการท�ำ มาหาไดห้ รอื ทางเจรญิ อน่ื ๆ ตอ้ ง
รบั ผดิ ชอบในการชดใชค้ า่ สนิ ไหมทดแทน
แก่ผู้เสียหาย ในส่วนความผิดทางอาญา
นั้นมีประมวลกฎหมายที่ปกป้องการใส่
ความผู้อื่นในฐานหม่ินประมาท และ
ประมวลกฎหมายการปลอมเอกสารหรือ

16 เมษายน 2564

บทความ

พเิ ศษ

“ความลับไมม่ ีในโลก” ย่ิง
โดยเฉพาะความเป็นจริง
ทางดา้ นวทิ ยาศาสตร์ทม่ี ี
กระบวนการพิสูจน์ถงึ ความ

มอี ยจู่ รงิ ไดอ้ ยู่เสมอ

การบิดเบือนข้อมูลงานวิจัย นอกจากน้นั แหลง่ ทมี่ า
ยังมีความรับผิดชอบตามกฎหมายเฉพาะ
ทป่ี กปอ้ งการกระท�ำ ซ�ำ้ หรอื ดดั แปลงขอ้ มลู สภาวจิ ยั แห่งชาติ สานกั งานคณะกรรมการวจิ ัยแหง่ ชาติ พ.ศ. 2541
แลว้ น�ำ ไปเผยแพรต่ อ่ สาธารณชนซง่ึ ท�ำ ให้ ศ. ดร.โสรัจจ์ หงศ์ลดารมภ์, โครงการการวิจัยเพื่อพัฒนาจรยิ ธรรมการวิจัยและระบบการประเมนิ :
ถกู เพกิ ถอนการอนมุ ตั ปิ รญิ ญาบตั รไดต้ าม ตอบสนองความท้าทายในการพัฒนาระบบการวิจัยของประเทศ https://drive.google.com/
ทฝ่ี ่ายบริหารมหาวทิ ยาลยั เสนอ file/d/12el9xgsTrDzJ-6o1SMfc916OC5KiuBff/view
ศ. นพ.สวุ ัฒน์ จรยิ าเลิศศักด,ิ์ โครงการฝกึ อบรม “จรยิ าธรรมการวิจัยในคน”, วันท่ี 9 มถิ ุนายน 2560
มีคำ�กล่าวว่า “ความลับไม่มีในโลก” http://www.rcr.gatech.edu/research-misconduct
ยิ่งโดยเฉพาะความเป็นจริงทางด้าน นพ.อานนท์ จำ�ลองกลุ , จรยิ ธรรมและจรรยาบรรณการวจิ ัยในคน http://clmjournal.org/_fileupload/
วิทยาศาสตร์ท่ีมีกระบวนการพิสูจน์ถึง journal/1-1.pdf
ความมอี ยจู่ รงิ ไดอ้ ยเู่ สมอ ถงึ แมบ้ ทลงโทษ Choupani, H. et.al, Individual factors affecting research misconduct in Iranian higher education
ดังกล่าวจะมีความรุนแรงแตกต่างกันไป system file:///C:/Users/001449/AppData/Local/Temp/6093-15773-1-PB.pdf
แต่ถ้าหากพบการกระทำ�ผิดโดยไม่ชอบ Institute for Scientific Information, Research Integrity: Understanding our shared responsibility
แล้ว ย่อมส่งผลต่อวิชาชีพของผู้กระทำ� for a sustainable scholarly ecosystem https://clarivate.com/webofsciencegroup/campaigns/
ผิดได้ไม่มากก็น้อย ซึ่งในบางกรณีท่ีจะ research-integrity-understanding-our-shared-responsibility-for-a-sustainable-scholarly-
มีผลต่อการเอาผิดทางกฎหมายด้วย ecosystem/
ผลกระทบท่ีตามมาดังกล่าวถ้าไม่นับผล National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine, Fostering Integrity in Research
เสียท่ีก่อให้เกิดกับวงการวิจัยและสังคม https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK475945/
โดยส่วนรวมแล้ว ผลกระทบต่อตัวผู้ OECD, ORGANISATION FOR ECONOMIC CO-OPERATION AND DEVELOPMENTGLOBAL
กระทำ�ผิดเองก็มีความรุนแรงและจริงจัง SCIENCE FORUM: Best Practices for Ensuring Scientific Integrity and Preventing Misconduct
ซึ่งไม่คุ้มที่จะเสี่ยง จึงเป็นเหตุให้นักวิจัย http://www.oecd.org/science/inno/40188303.pdf
และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกคนต้องมี Office of Research Integrity, Federal Research Misconduct Policy https://ori.hhs.gov/federal-
ความรู้ในเร่ืองจริยธรรมการวิจัย เพื่อใช้ research-misconduct-policy
เป็นเกราะป้องกันทั้งตัวเองและผู้อ่ืนใน The Office of Research Integrity, NSTDA https://www.nstda.or.th/th/policy
การปฏิบัติตนในวิชาชีพของนักวิจัย เพ่ือ The Science Advisory Board, Breaking Bad: Combating Scientific Misconduct https://www.
ทำ�ให้งานวิจัยทางด้านวิทยาศาสตร์และ scienceboard.net/user/documents/content_documents/sup_atom/2019_01_15_15_16_2141_
เทคโนโลยีมีความเจริญก้าวหน้าและ ScienceBoard.net_Scientific_Misconduct_Report.pdf
งดงามอยา่ งยง่ั ยืนต่อไป

17 เมษายน 2564

ระเบยี ง

ขา่ ววทิ ย-์ เทคโนฯ ไทย

“โปรตีนทางเลือกจากจลุ นิ ทรีย์” พัฒนาส่เู น้อื บดเทยี มทดแทนเนือ้ สตั ว์

ครงั้ แรกในไทย นกั วิจัยผลติ "โปรตีน ต่อยอดสู่ระดับอตุ สาหกรรม โดยมงุ่ เน้นการ ยังมีกรดอะมิโนจำ�เป็นครบทุกตัว มีไฟเบอร์
ทางเลือกจากจุลินทรีย์ (mycopro- ผลติ โปรตนี ทม่ี คี ณุ ภาพและตน้ ทนุ ต�่ำ เพอ่ื ให้ วิตามิน รวมถึงบีตากลูแคน นอกจากจะ
tein)" อุดมด้วยโปรตีน วิตามิน ไฟเบอร์ แข่งขันกบั คแู่ ข่งในตลาดได้ เป็นแหล่งโปรตีนท่ีมีคุณภาพแล้ว ยังมี
แถมปลอดภยั ไรย้ าปฏชิ วี นะ เตรยี มพฒั นา โปรตีนท่ีจุลินทรีย์ผลิตมีลักษณะเป็น ความปลอดภัยในการบริโภคด้วย เพราะใน
สู่เน้ือบดเทียม ใช้ปรุงอาหารทดแทน เส้นใยคล้ายกับเน้ือสัตว์ แต่ทีมวิจัยได้ กระบวนการผลิตซ่ึงเป็นเทคโนโลยีการหมัก
เนอ้ื สัตว์ เช่น เบอร์เกอร์ น�ำ้ พรกิ อ่อง ปรบั ปรงุ โครงสรา้ งทางกายภาพเพม่ิ เตมิ เพอื่ ไม่ใช้สารเคมี และไม่มียาปฏิชีวนะ ขณะนี้
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ ให้ได้เนื้อสัมผัสที่ดีมากข้ึน มีลักษณะคล้าย ทีมวิจัยไบโอเทค สวทช. ได้ร่วมกับบริษัท
วิจัยและนวัตกรรม โดยศูนย์พันธุวิศวกรรม เน้ือเทียมบด สามารถใช้ประกอบอาหาร ไทยรุ่งเรืองอุตสาหกรรม จำ�กัด เจ้าของ
และเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) ปรุงรสทดแทนเน้ือสัตว์บดได้ ซึ่งในอนาคต แบรนด์ “น้ำ�ตาลลิน” ผู้ผลิตและส่งออก
ส�ำ นกั งานพฒั นาวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี มีแผนพัฒนาขึ้นรูปให้เป็นช้ินเนื้อท่ีมีความ นำ้�ตาลรายใหญ่ของประเทศไทย เดินหน้า
แห่งชาติ (สวทช.) เปิดตัว “โปรตีนทาง คล้ายคลึงเนื้อสัตว์มากขึ้น ส่วนคุณค่าทาง การวิจัยต่อยอดในระดับก่ึงอุตสาหกรรม
เลือกจากจุลินทรีย์” หรือ “mycoprotein” โภชนาการพบว่ามีโปรตีนสูงเทียบเท่ากับ รวมท้ังการวิจัยพัฒนาเพิ่มมูลค่าโปรตีน
ที่ผลิตได้ในประเทศไทยเป็นครั้งแรก โดย โปรตีนจากไข่ ไม่มีคอเลสเตอรอล อีกทั้ง ทางเลือกสู่ผลติ ภณั ฑ์เน้ือเทียมต่างๆ
โปรตีนท่ีได้มีลักษณะเส้นใยคล้ายเน้ือสัตว์
ไมม่ คี อเลสเตอรอล อดุ มดว้ ยไฟเบอร์ วติ ามนิ
และบีตากลูแคน ที่สำ�คัญบริโภคได้อย่าง
มน่ั ใจ ปลอดภยั ไรส้ ารปนเปอ้ื น เตรยี มรว่ มมอื
บริษทั เอกชน พัฒนาสู่ “เนอ้ื บดเทยี ม” และ
“ผลติ ภัณฑ์อาหารส�ำ เรจ็ รูป” ออกสตู่ ลาด
ในการพฒั นาโปรตนี ดงั กลา่ ว ทมี วจิ ยั ได้
คดั เลอื กสายพนั ธจ์ุ ลุ นิ ทรยี ท์ ม่ี คี วามปลอดภยั
เปน็ เกรดอาหาร (food-grade microbe) และ
มีประสิทธิภาพในการผลิต โดยมีคุณสมบัติ
เดน่ คอื เปน็ สายพนั ธจุ์ ลุ นิ ทรยี ท์ ผี่ ลติ โปรตนี
ปริมาณมาก มีการสร้างเส้นใยท่ีมีลักษณะ
เหมาะสม และเป็นสายพันธ์ุจุลินทรีย์ที่
ปลอดภยั ไมส่ รา้ งสารพษิ (mycotoxin) ทเ่ี ปน็
อันตรายต่อผู้บริโภค โดยทีมวิจัยนำ�เส้นใย
mycoprotein ท่ีผลิตได้ไปตรวจวิเคราะห์
เพ่ือรับรองความปลอดภัยด้วย หลังจากได้
สายพันธุ์จุลินทรีย์ท่ีเหมาะสม มีการพัฒนา
เทคโนโลยีกระบวนการผลิตทั้งในระดับห้อง
ปฏิบตั กิ ารและโรงงานต้นแบบ เพ่อื ให้พรอ้ ม

รายละเอียดเพิม่ เติม >>
https://www.nstda.or.th/home/news_post/functional-ingredient-microbe-minched-pork/

18 เมษายน 2564

ระเบยี ง

ขา่ ววทิ ย-์ เทคโนฯ ไทย

สวีเดนปกั หมุดใหไ้ ทยเป็น HUB อุตสาหกรรมอวกาศเอเชียแปซฟิ ิก

สวีเดนเห็นศักยภาพด้านอวกาศของ ส่วนหนึ่งของเขตส่งเสริมอุตสาหกรรม ค้างฟ้าที่อยู่ในห้วงอวกาศในภูมิภาคเอเชีย
ไทย รว่ มมอื GISTDA ตง้ั สถานรี บั สง่ และนวัตกรรมดิจิทัล หรือ EECd โดยมี และแปซฟิ กิ รวมถงึ การใหบ้ รกิ ารปรบั แกข้ อ้ มลู
สญั ญาณดาวเทยี มขนาดใหญ่ในไทย พรอ้ ม การดำ�เนินโครงการลงทุนสถานีดาวเทียม เชงิ ต�ำ แหนง่ ใหก้ บั ดาวเทยี มน�ำ ทางของญปี่ นุ่
จดั ต้ัง SSC Space Thailand ปักหมุดไทย ร่วมกับบริษัท SSC ถือเป็นโครงการครั้ง (QZSS) จนถึงปัจจุบัน ด้วยศักยภาพด้าน
เปน็ Hub อตุ สาหกรรมอวกาศของอาเซยี น แรกในการลงทนุ ดา้ นธรุ กจิ อวกาศของบรษิ ทั อวกาศของไทยมีความเหมาะสมท้ังในด้าน
เมื่อวันท่ี 24 มีนาคม 2 พ.ศ. 564 ตา่ งประเทศในประเทศไทย ซง่ึ พน้ื ท่ี EEC จะ ทำ�เลท่ตี ั้ง บุคลากร ตลอดจนการสนับสนุน
เอกอัครราชทูตราชอาณาจักรสวีเดนประจำ� เป็นฐานสำ�คัญในการขยายธุรกิจเทคโนโลยี จากทางรัฐบาล ทำ�ให้รัฐบาลสวีเดนและ
ประเทศไทย และผู้บริหารบริษัท SSC ขั้นสูงในด้านอุตสาหกรรมและบริการท่ี บริษัท SSC ลงทุนต้ังสถานีรับส่งสัญญาณ
Space Thailand พร้อมคณะเข้าเย่ียมชม เกย่ี วกบั อวกาศ เปน็ จดุ ศนู ยร์ วมในการเชอ่ื มตอ่ ดาวเทียมขนาดใหญ่ในพื้นท่ีประเทศไทย
การด�ำ เนนิ งานของส�ำ นกั งานพฒั นาเทคโนโลยี กบั อตุ สาหกรรมอวกาศในภมู ภิ าค และยงั ชว่ ย โดยมี GISTDA เป็น strategic partner
อวกาศและภมู สิ ารสนเทศ (องคก์ ารมหาชน) ผลกั ดนั ให้ไทยเขา้ สู่ global value chain ดา้ น และได้กำ�หนดให้ประเทศไทยเป็น hub
หรือ GISTDA ณ อทุ ยานรงั สรรคน์ วตั กรรม อวกาศอย่างเปน็ รูปธรรม ในพื้นท่ีอาเซียนจึงได้จัดต้ัง SSC Space
อวกาศ หรอื Space Krenovation Park (SKP) ทงั้ น้ี GISTDA และ SSC ได้รว่ มมอื กัน Thailand โดยมุ่งหวงั ที่จะสรา้ งความร่วมมือ
อำ�เภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี พร้อมหารือ ครง้ั แรกเมอ่ื ปี พ.ศ. 2558 โดยบรษิ ทั SSC ได้ กบั หนว่ ยงาน และบรษิ ทั ของไทยในการพฒั นา
เรอ่ื งความรว่ มมอื ดา้ นอวกาศกบั ประเทศไทย ใช้สถานีดาวเทียมในประเทศสวีเดนเพ่ือให้ โครงการอวกาศและอุตสาหกรรมอวกาศ
อุทยานรังสรรค์นวัตกรรมอวกาศเป็น บริการติดตามยืนยันตำ�แหน่งของดาวเทียม ในประเทศไทยและอาเซียน

รายละเอยี ดเพมิ่ เติม >>
https://www.gistda.or.th/main/th/node/4525

19 เมษายน 2564

ระเบยี ง

ขา่ ววทิ ย-์ เทคโนฯ ไทย

กล้วยไขก่ ำ�แพงเพชรต้นเตยี้ ...สู้พายฤุ ดูร้อน

วว.วิ จั ย พั ฒ น า “ ก ล้ ว ย ไ ข่ และรายได้ของเกษตรกรและกลุ่มเกษตรกร ผลผลิตได้ โดยมีเพียงบางส่วนเท่านั้นท่ีหัก
กำ�แพงเพชรต้นเต้ีย...สู้พายุ ผู้ผลติ กลว้ ยไขจ่ งั หวดั กำ�แพงเพชร เนอื่ งจากฤทธข์ิ องสารพาโคลบวิ ทราโซลเรม่ิ
ฤดูร้อน” ช่วยเกษตรกรลดความเสียหาย โครงการวิจัยน้ี ได้รับการสนับสนุนทุน หมดฤทธ์ิ ซึ่งสังเกตได้จากยอดที่เริ่มยืดตัว
จากภัยธรรมชาติ เพ่ิมโอกาสสร้างรายได้ วจิ ยั จากส�ำ นกั งานพฒั นาการวจิ ยั การเกษตร ข้ึนร่วมกับน้ำ�หนักของเครือกล้วยทำ�ให้เกิด
อย่างยัง่ ยืน (องค์การมหาชน) ซึ่งคณะนักวิจัย วว. การเอนหรอื การหกั ลม้ ไดบ้ างสว่ น
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ ได้สำ�รวจความเสียหายท่ีเกิดข้ึนในแปลง นอกจากนี้ยังพบว่าต้นกล้วยไข่ระยะ
วจิ ยั และนวตั กรรม (อว.) โดย ศนู ยเ์ ชยี่ วชาญ ท ด ล อ ง ข อ ง เ ก ษ ต ร ก ร ที่ ไ ด้ รั บ ผ ล ก ร ะ ท บ ที่ยังไม่ตกเครืออายุต้น 6 เดือนที่ราดสาร
นวตั กรรมเกษตรสรา้ งสรรค์ (ศนก.) สถาบนั วจิ ยั จากพายุฤดูร้อนเมื่อช่วงต้นเดือนมีนาคม พาโคลบวิ ทราโซล สามารถตา้ นพายุฤดรู อ้ น
วทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยแี หง่ ประเทศไทย ท่ีผ่านมาพบว่า ต้นกล้วยไข่ท่ีไม่ราดสาร ได้ 100 เปอร์เซ็นต์ โดยต้นกล้วยไข่ที่ไม่
(วว.) ประสบผลสำ�เร็จในการวิจัยพัฒนา พาโคลบิวทราโซลในระยะตกเครือเกิดการ ราดสารเสียหายมากกว่า 85 เปอร์เซ็นต์
กลว้ ยไข่ก�ำ แพงเพชรต้นเตี้ย ท่ีมีคณุ สมบัตสิ ู้ หกั ลม้ เสียหายมากกวา่ 95 เปอร์เซ็นต์ สว่ น จากงานวิจัยน้ีส่งผลให้เกษตรกรเจ้าของ
พายฤุ ดรู อ้ นได้ โดยพบวา่ แปลงกลว้ ยไขร่ ะยะ กล้วยไข่ต้นเตี้ยที่ราดสารพาโคลบิวทราโซล แปลงกล้วยไข่ เล็งเห็นประโยชน์จาก
ท่ียังไม่ตกเครืออายุต้น 6 เดือน ที่ราดสาร ปรมิ าณ 5, 10 และ 15 กรัมต่อตน้ สามารถ การราดสารควบคุมเจริญเติบโตเพ่ือผลิต
พาโคลบวิ ทราโซล สามารถตา้ นพายุฤดรู อ้ น ต้านลมพายุและเกิดความเสียหายน้อยกว่า กล้วยต้นเตี้ย จึงจะมีการขยายผลราดสาร
ได้ 100 เปอรเ์ ซน็ ต์ ภายใต้โครงการวจิ ยั และ 40 เปอร์เซ็นต์ ซ่ึงต้นกล้วยไข่ท่ีราดสารพา เพ่ิมเติมให้แก่กล้วยไข่ทั้งหมดในแปลงวิจัย
พัฒนานวัตกรรมเพื่อเพิ่มผลผลิตและมูลค่า โคลบิวทราโซล ลำ�ต้นกล้วยไข่จะเอนแต่ น้ีต่อไป
ของผลผลิตกล้วยไข่เพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจ ไม่หัก สามารถยืนต้นเพื่อรอเวลาเกบ็ เกย่ี ว

รายละเอยี ดเพ่ิมเตมิ >>
https://www.tistr.or.th/TISTR/code/tistrorg/newsResearch/210402_101112.pdf

20 เมษายน 2564

หนา้ ตา่ ง

ขา่ ววทิ ย-์ เทคโนฯ โลก

ฝึกนอ้ งหมาดมกลิ่นโควดิ 19

ศนู ย์ฝึกสุนัข BioScent ในเมืองมายยัคคา รฐั ฟลอรดิ า พยายามหาวธิ ีใชส้ ุนัขเพอื่ ชว่ ย
เจา้ หนา้ ทสี่ าธารณสขุ ตรวจหาเชอื้ โรค เชน่ มะเรง็ ชนดิ ตา่ งๆ ลา่ สดุ ฝกึ สนุ ขั ใหด้ มกลน่ิ หา
เช้อื โคโรนาไวรสั เพอื่ แยกผปู้ ่วยโควิด 19 หวังช่วยลดการแพรร่ ะบาด

Heather Junqueira ผ้กู อ่ ตง้ั BioScent ไดน้ ำ�สุนัขพนั ธ์ุ การศกึ ษานส้ี อดคลอ้ งกบั อตั ราความส�ำ เรจ็ ในระดบั สงู ของการ
บีเกิลอายุ 4 ปีชื่อว่าเจ้า Noel ไปไว้ในหอ้ งที่มกี ระปอ๋ ง ศกึ ษาอื่นๆ ท่วั โลกที่เผยแพร่ออกมา เขาไดเ้ ขียนบทความร่วม
สเตนเลสซึง่ มีตวั อยา่ งของเชอ้ื ก่อโรคโควดิ 19 อยูห่ ลายตัว กับ Junquiera ท่ีเน้นเร่ืองการใช้สุนัขดมกล่ินทางการแพทย์
อย่างด้วยกนั เชน่ แผน่ ผา้ ท่ีใช้เชด็ เหงอื่ หน้ากากอนามยั ที่ เพ่ือตรวจหาเชอ้ื ก่อโรคโควดิ 19 ทีต่ พี มิ พ์ในวารสาร Journal
สวมใส่โดยผทู้ ต่ี ดิ เชอื้ กอ่ โรคโควดิ ซงึ่ เจา้ Noel ใชเ้ วลาเพยี ง of the American Osteopathic Association เม่ือเดือน
ไม่กี่นาทีก็สามารถค้นหากระป๋องท่ีมีส่ิงของเหล่านั้นอยู่ ซึ่ง กมุ ภาพนั ธ์ ซงึ่ ผลลพั ธท์ ี่โดดเดน่ ทส่ี ดุ คอื จากการศกึ ษาไดแ้ สดง
ผลการศกึ ษาพบวา่ สนุ ขั สามารถจดจ�ำ ตวั อยา่ งของเชอ้ื กอ่ โรค ให้เห็นแล้วว่าสนุ ัขสามารถระบชุ ้ีผ้ทู ่ีติดเชอ้ื ก่อโรคโควดิ 19 ได้
โควดิ 19 ไดป้ ระมาณ 95 เปอรเ์ ซน็ ต์ และสามารถตรวจพบเชอ้ื และพวกมันสามารถทำ�ได้อยา่ งรวดเร็วกว่าและมคี วามแมน่ ยำ�
ก่อโรคโควดิ 19 ได้ง่ายกวา่ เชอ้ื มะเร็ง สันนษิ ฐานว่าอาจเป็น เทยี บเทา่ หรอื อาจจะมากกวา่ การตรวจเชอ้ื แบบทว่ั ๆ ไปอกี ดว้ ย
เพราะเช้ือไวรัสมีกลิ่นท่ีรุนแรงกว่ามาก ซ่ึงเป็นปฏิกิริยาที่ โดยการทดลองของนักวิจัยชาวฝร่ังเศสและชาวเลบานอนได้
ร่างกายตอบสนองต่อเชื้อไวรัส และว่ามนุษย์ไม่สามารถ ข้อสรุปว่า สุนัขสามารถระบุเช้ือก่อโรคโควิดในตัวอย่างเหง่ือ
รับรู้ถึงกล่ินของโคโรนาไวรัสได้ ทั้งน้ี สุนัขมีเซลล์ประสาท ของมนษุ ย์ไดด้ ว้ ยความแมน่ ย�ำ สงู และเชน่ เดยี วกนั ในประเทศ
รับกล่ินมากถึง 300 ล้านหน่วยเมื่อเทียบกับมนุษย์ซึ่งมีอยู่ โคลอมเบีย ท่ีสุนัขดมกล่ินที่ได้รับการฝึกฝนสามารถตรวจจับ
ประมาณ 6 ล้านหนว่ ย สุนขั กลุม่ ท่ีมีความสามารถพเิ ศษใน ไวรัสจากสารคัดหล่ังในระบบทางเดินหายใจได้ ปัจจุบันท่ี
การดมกลนิ่ หรือ hound group รวมถงึ พันธ์ุบีเกลิ อยา่ งเจา้ สนามบินบางแห่งก็มีการนำ�สุนัขไปใช้ในโครงการนำ�ร่องเพื่อ
Noel มปี ระสาทรบั กลน่ิ ทีเ่ ล่อื งชอ่ื ตรวจหาเชือ้ กอ่ โรคโควิดกันบ้างแลว้
รายละเอียดเพ่มิ เตมิ >>
Tommy Dickey ศาสตราจารย์กติ ติคณุ แหง่ มหาวิทยาลัย
แคลฟิ อรเ์ นยี วทิ ยาเขตซานตาบาบารา กลา่ ววา่ ความส�ำ เรจ็ ใน https://www.voathai.com/a/dogs-sniff-out-covid-19/5798496.html

21 เมษายน 2564

หนา้ ตา่ ง

ขา่ ววทิ ย-์ เทคโนฯ โลก

พระจันทร์เปน็ ใจ ! “Supermoon”
ชว่ ยกู้เรอื ยกั ษ์ติดคลองสุเอซ

จากกรณเี รอื สนิ คา้ Ever Given ทม่ี ขี นาดกวา่ 400 เมตร และหนกั กวา่ 200,000 ตนั ตดิ

กลางคลองสุเอซเป็นเวลาเกือบสัปดาห์ ส่งผลกระทบต่อการค้าขายและการขนส่งทางเรือ

กวา่ คอ่ นโลกเปน็ อมั พาต แตใ่ นทส่ี ดุ เรอื ยกั ษข์ วางคลองล�ำ นไ้ี ดร้ บั การกอบกใู้ หห้ ลดุ ออกมาได้

เรยี บรอ้ ยแลว้ โดยมปี รากฏการณ์ “supermoon” เปน็ กญุ แจส�ำ คญั

Supermoon หรือ super fullmoon เป็นปรากฏการณ์ท่ี เชน่ การยกตคู้ อนเทนเนอรอ์ อกจากเรอื กอ่ นทจี่ ะพยายามลาก
เหตกุ ารณส์ องอยา่ งเกย่ี วกบั ดวงจนั ทรเ์ กดิ ขนึ้ พรอ้ มกนั ออกไปอีกครงั้
พอดี คือ ดวงจันทร์เต็มดวงกับดวงจันทร์ใกล้ โลก ซึ่ง ความรคู้ วามเขา้ ใจทางดา้ นดาราศาสตรเ์ กย่ี วกบั supermoon
ปรากฏการณ์ดงั กลา่ วเกิดข้ึนครั้งลา่ สุดเมอื่ วนั ท่ี 29 มีนาคม และน้ำ�ขึ้นน้ำ�ลง ประกอบกับความพยายามในการขุดลอก
พ.ศ. 2564 และทมี กู้เรอื ของหน่วยงานบรหิ ารจัดการคลอง คลองบริเวณใต้เรือ การขุดดินด้วยรถตักคันจิ๋ว ไปจนถึงเรือ
สุเอซก็ได้เลือกเอาวันดังกล่าวในการทำ�ภารกิจกู้เรือ Ever ลากจำ�นวนมากท่ีคอยผลักดัน ทำ�ให้ทีมงานมั่นใจได้ว่าพวก
Given ทต่ี ดิ อยู่ในคลองสเุ อซไดจ้ นส�ำ เรจ็ เนอื่ งจากดวงจนั ทร์ เขาสามารถใชท้ รพั ยากรทง้ั หมดทมี่ อี ยู่ ในชว่ งเวลาทเี่ หมาะสม
มผี ลโดยตรงกบั น�้ำ ขนึ้ น�้ำ ลง และปรากฏการณ์ supermoon ทส่ี ดุ ไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพทส่ี ดุ ท�ำ ให้ในทส่ี ดุ เรอื Ever Given
ทำ�ให้เกิดน้ำ�ขึ้นนำ้�ลงได้สูงท่ีสุด ซ่ึงเป็นผลดีอย่างย่ิงต่อ ก็สามารถกลับมาลอยล�ำ ไดอ้ กี คร้งั และคลองสุเอซก็สามารถ
ภารกิจในครั้งน ้ี กลับมาใช้งานไดด้ ังเดิม

ด้วยระดับนำ้�ที่ข้ึนสูงกว่า 2 เมตรในช่วงน้ำ�ขึ้นสูงสุด ขอขอบคุณข้อมลู จาก
เมอื่ คดิ จากขนาดเรอื 400x56 เมตร พบวา่ นำ้�ท่ขี น้ึ มา 2 เมตร ดร.มตพิ ล ต้ังมติธรรม ผเู้ ช่ียวชาญดา้ นดาราศาสตร์ สดร.
เทียบเท่าได้กับแรงลอยตัวท่ีเพ่ิมมากข้ึนกว่า 45,000 ตัน รายละเอยี ดเพิม่ เติม >>
พูดง่ายๆ ว่าถ้าหากเราไม่สามารถลากเรือออกมาได้ในช่วง https://www.facebook.com/NARITpage/photos
น�้ำ ขนึ้ สงู สดุ ในวนั supermoon แลว้ คงจะไมม่ วี นั ทจ่ี ะสามารถ /a.601061526624132/4046387022091548/
ลากเรอื ออกมาไดอ้ กี ตอ่ ไป และตอ้ งหนั ไปใชท้ างเลอื กอนื่ แทน

22 เมษายน 2564

หนา้ ตา่ ง

ขา่ ววทิ ย-์ เทคโนฯ โลก

ภาพล่าสดุ ของหลมุ ด�ำ M87*
เผยให้เห็นสนามแม่เหลก็ หมนุ วน

เครอื ขา่ ยกลอ้ งโทรทรรศนข์ อบฟา้ เหตกุ ารณ์ (EHT) เผยภาพถา่ ยใหมล่ า่ สดุ ของหลมุ ด�ำ

มวลย่งิ ยวด M87* ภายใต้แสงโพลาไรซ์ (polarized light) ซง่ึ ภาพนไ้ี ด้แสดงให้เหน็

สนามแม่เหลก็ ทรงพลงั ทห่ี มนุ วนอยโู่ ดยรอบ อันเปน็ สาเหตทุ ่ีทำ�ให้หลุมด�ำ ยักษ์สามารถ

ปะทไุ อพ่นเปน็ ลำ�อนุภาคพลงั งานสูงข้ามกาแลก็ ซไี ด้

เม่ือปี พ.ศ. 2562 ภาพถ่ายหลุมดำ� M87* ซ่ึงอยู่ห่าง (relativistic jet) ออกมา ซ่ึงกอ่ นหนา้ นน้ี กั วทิ ยาศาสตร์ไมส่ ูจ้ ะ
จากเรา 55 ลา้ นปแี สง ไดช้ อ่ื วา่ เปน็ ภาพถา่ ยหลมุ ด�ำ ภาพ เข้าใจถึงปรากฏการณด์ ังกลา่ วดีนัก
แรกของโลก แต่ผลการวิเคราะห์ในเวลาตอ่ มาพบว่า มแี สง
โพลาไรซ์เปล่งออกมาจากหลุมดำ�ดังกล่าวอย่างชัดเจนด้วย ในกรณขี องหลมุ ด�ำ M87* ทมี ผวู้ จิ ยั พบวา่ สนามแมเ่ หลก็ โดย
ซ่ึงแสดงถึงการมีสนามแม่เหล็กที่ทรงพลังมหาศาลอยู่โดย รอบมคี วามแขง็ แกรง่ มากพอทจ่ี ะตา้ นทานแรงโนม้ ถว่ งมหาศาล
รอบหลุมด�ำ น่นั เอง ของตัวมนั เอง จนสามารถผลกั กลุ่มกา๊ ซรอ้ นหรือพลาสมาส่วน
ทีมนักดาราศาสตร์นานาชาติของ EHT ระบุในรายงาน หน่ึงในจานพอกพูนมวลให้ออกห่างและไม่ตกลงไปในหลุมดำ�
วิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร The Astrophysical Journal Letters ได้ และสนามแมเ่ หล็กยังทำ�หนา้ ทเี่ ป็นเครื่องเร่งอนุภาคส่วนท่ี
ว่าสนามแม่เหล็กซ่ึงอยู่ล้อมรอบขอบฟ้าเหตุการณ์ของหลุม ไมต่ กลงไปในหลมุ ด�ำ ใหม้ พี ลงั งานสงู ขน้ึ จนเกดิ การปะทขุ องล�ำ
ดำ� M87* เปน็ ตวั การสร้างแสงโพลาไรซ์ โดยสนามแมเ่ หลก็ พลาสมาท่ีมีความเร็วสูงถึง 99 เปอร์เซ็นต์ ของความเร็วแสง
นี้มคี วามแขง็ แกร่งระหวา่ ง 1-30 เกาส์ (Gauss) หรอื 50 เท่า พ่งุ ทะยานไปไกลจนข้ามกาแล็กซี

ของสนามแม่เหล็กโลกจุดที่มีพลังแรงมากท่ีสุด ซึ่งภาพถ่าย
ในคร้ังนี้เป็นหลักฐานยืนยันถึงบทบาทของสนามแม่เหล็ก
ในการทำ�ให้หลุมดำ�ปะทุไอพ่นเป็นลำ�อนุภาคพลังงานสูง รายละเอียดเพ่มิ เตมิ >>
https://www.bbc.com/thai/international-56521978

23 เมษายน 2564

Sci

Info graphic

ยทุ ธศาสตร์การขบั เคลอ่ื นการพั ฒนาประเทศไทย

ด้วย โมเดลเศรษฐกจิ

BCGพ.ศ. 2564-2569

รูปแบบการพัฒนาเศรษฐกจิ ใหม่ทีใ่ ช้วทิ ยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมมาเสริมสรา้ งจุดแข็ง
ของประเทศไทยให้แข็งแกรง่ ชว่ ยขับเคล่อื นเศรษฐกจิ ให้เตบิ โตอย่างมคี ณุ ภาพและย่งั ยนื

โมเดล สรา้ งความสามารถในการพ่ึงตนเอง สร้างภูมิคุ้มกัน ฟ้ นื ตวั เร็ว

ioeconomy ircular economy reen economy

เศรษฐกจิ ชีวภาพ เศรษฐกิจหมุนเวยี น เศรษฐกิจสีเขียว
มุ่งเนน้ การใชท้ รพั ยากรชวี ภาพอยา่ งคมุ้ ค่า นําวสั ดุต่าง ๆ กลับมาใช้ประโยชน์ให้มากท่สี ดุ แก้ไขปญั หามลพิษเพื่อลดผลกระทบต่อโลกอย่างยงั่ ยนื

อนุรักษ์ ฟ้ นื ฟู จัดการ BC สร้าง Value Creation

การใชป้ ระโยชนแ์ ละเพ่ิมพู นทรพั ยากร G จากทรัพยากร
ความหลากหลายทางชีวภาพ ความหลากหลายทางชวี ภาพ
และวฒั นธรรม และวฒั นธรรม

4 ยทุ ธศาสตรห์ ลักฐานทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพและวัฒนธรรม
ธศาส สรา้ งความยั่งยืน ธศาส พั ฒนาชมุ ชน

1 ของฐานทรพั ยากร 2 และเศรษฐกจิ ฐานราก
ุยท ุยท ตร์ ตร์และความหลากหลายให้เขม้ แข็ง
ุยท ุยทตร์ ตร์
ทางชวี ภาพ “เดินหนา้ ไปดว้ ยกนั
และไมท่ ้งิ ใครไว้ข้างหลงั ”
ปรับจาก “Nature as Resource”

เป็น “Nature as Source”

เพ่ิมความม่นั คงด้านอาหาร

อนุรกั ษ์ ฟ้ นื ฟู และใช้ประโยชน์จาก สุขภาพ และพลงั งานของชมุ ชน

ความหลากหลายทางชีวภาพและวัฒนธรรม

สรา้ งความสามารถในการบริหารทรพั ยากร พั ฒนาเชิงพื้ นท่ี
และการบรโิ ภคทย่ี ง่ั ยนื ของชุมชน
เพ่ิ มโอกาสการเข้าถงึ
พั ฒนาระบบการบริหาร และถา่ ยทอดองคค์ วามรู้
จดั การทรพั ยากรอยา่ งยัง่ ยนื แกช่ ุมชน

ธศาส ยกระดับอุตสาหกรรม BCG ธศาส สรา้ งความสามารถ

3 ให้แขง่ ขนั ไดอ้ ยา่ งยง่ั ยืน 4 ตอบสนองต่อกระแส

“นวัตกรรมพรีเมียม ของเสยี เป็นศูนย”์ การเปลีย่ นแปลงของโลก

พั ฒนาสาขายุทธศาสตร์ “พึ่ งตนเอง มีภูมิคุ้มกนั ฟ้ นื ตวั เรว็ ”

เตรยี มกาํ ลังคน ผู้เชี่ยวชาญ พั ฒนาเทคโนโลยี
และผู้ประกอบการ และองคค์ วามร้ขู น้ั แนวหน้า

สร้างและพั ฒนาตลาด ยกระดบั ความสามารถ
ของกําลงั คน
พัฒนา ปรบั แก้กฎหมาย
กฎระเบยี บ ยกระดับเครือข่ายพั นธมิตร
ท้ังในและตา่ งประเทศ
จัดเตรียมโครงสร้างพ้ื นฐาน
และสิ่งอาํ นวยความสะดวก

24 เมษายน 2564

Sci

Info graphic
25 เมษายน 2564

Hosted by Organized by In partnership with

สถาบนั เทคโนโลยอี วกาศนานาชาติเพ่ือการพัฒนาเศรษฐกจิ (สทอศ.)

INSTED
Internatinal Institute of Space Technology for Economic Development

panese Experiment Mod ule

Kibo

Ja

</Now it's your turn to save the ISS>

โปรแกรมเมอรอยาอยูนิ่ง

โปรแกรมมิ่งกันดีกวา!

สวทช. ขอเชิญชวนเยาวชนผูสนใจเขารวมการแขงขันเขียนโปรแกรม
ควบคุมหุนยนตผูชวยนักบินอวกาศ Astrobee ของ NASA

เขียนที่ไทย ใชในอวกาศ

ผูชนะจะไดเปนตัวแทนประเทศไทยแขงขันเขียนโปรแกรม
Kibo Robot Programming Challenge ครั้งที่ 2
Run จริงบนสถานีอวกาศนานาชาติ (ISS/Kibo)

เปดรับสมัคร 60,000 บาทชิงเงินรางวัลรวมมูลคากวา

16 พ.ค. 64วนั นี้ถึง

รายละเอียดเพ่ิมเติมและดาวนโหลดใบสมัคร
www.nstda.or.th/jaxa-thailand/2nd-kibo-rpc

*กําหนดการและขอกําหนดอาจมีการเปลี่ยนแปลงตามความเหมาะสม

โดยความรวมมือของ เมษายน 2564

สํานักงานพัฒนาวิทยาศาสตรและเทคโนโลยีแหงชาติ (สวทช.)
องคการสํารวจอวกาศญี่ปุน (JAXA)
และ หนวยงานพันธมิตร

ติดตามภารกิจ

www.nstda.or.th/jaxa-thailand

26NSTDA SPACE Education

สAาpรpะ โดย NASA’s Jet Propulsion Laboratory

NASA’s Earth Now

ตดิ ตามสถานการณส์ ภาพภมู อิ ากาศของโลก ผา่ นแอปพลเิ คชนั “NASA’s
Earth Now” บนโทรศัพทม์ ือถือ Smart Phone ซงึ่ จะแสดงขอ้ มูล
สภาพภมู อิ ากาศจากดาวเทยี มทางด้าน Earth Science เพอ่ื ติดตามขอ้ มลู เช่น
อณุ หภมู ิอากาศพืน้ ผิว, ความเขม้ ขน้ ของ CO2, CO, O3 และไอน้�ำ รวมทง้ั ขอ้ มูล
อื่นๆ เชน่ สนามแรงโน้มถ่วงความแปรปรวนของระดบั นำ�้ ทะเล
แอปพลิเคชันน้ีพัฒนาข้ึนโดย Earth Science Communications Team
ของ NASA’s Jet Propulsion Laboratory ด้วยการสนับสนุนจาก NASA
Headquarters

สามารถดาวนโ์ หลดไดฟ้ รที งั้
Google Play
และ iOS App Store

27 เมษายน 2564

รวอ้ ทิ ยยพานั รวศิ ทัศคร

รวศิ ทศั คร
เคยเปน็ กรรมการบรหิ ารและสมาชิกทมี บรรณาธิการวารสารทางช้างเผอื ก สมาคมดาราศาสตร์ไทย เคยทำ�งานเป็นนกั เขียน
ประจ�ำ นติ ยสาร UpDATE นิตยสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ของบริษทั ซเี อด็ ยเู คชนั่ (มหาชน) จ�ำ กดั ปจั จุบนั รับราชการ
เป็นอาจารยป์ ระจำ�สาขาวิชาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยกี ารอาหาร คณะอตุ สาหกรรมเกษตร มหาวทิ ยาลัยเชยี งใหม่

ทะยานสู่ดวงดาว

ด้วยระบบขับดันแหง่ อนาคต

(ตอนที่ 2)

ในบทความตอนที่แล้ว เราได้สำ�รวจชนิดของเคร่ืองยนต์ขับดันบางชนิดที่
ออกแบบเอาไว้เพื่อใช้งานในระบบสุริยะ แต่ถ้าเรามองภาพอนาคตข้างหน้า
ในสักวันหน่ึง... วันท่ีการเดินทางระหว่างดาวฤกษ์ไม่ใช่ความฝันอีกต่อไป
มีเครือ่ งยนต์หรอื ระบบขบั ดันแบบไหนบ้างทจี่ ะหยบิ ยกข้นึ มาพดู คยุ เราลองมา
ดูกนั ครับ

28 เมษายน 2564

รวอ้ ทิ ยยพานั

เครอ่ื งยนตข์ บั ดนั ระหวา่ ง คือแทนที่จะลดความเร็วอากาศที่เข้าใน ซ่ึงเป็นโครงการจรวดขับดันด้วยพลังงาน
ตัวเครื่องลง ก็จะใช้อากาศท่ีไหลด้วย นิวเคลียร์ท่ีห้องปฏิบัติการ Los Alamos
ดาวฤกษป์ ระเภทแรมเจต็ ความเร็วเหนือเสียงเลย Scientific Laboratory (LASL) ในชว่ งปี
หลักการของเครื่องยนต์แรมเจ็ต พ.ศ. 2498-2516 และยงั ได้เขยี นหนังสอื
(Interstellar Ramjet) สำ�หรับขับดันยานอวกาศที่จะใช้เดินทาง ตำ�ราเฉพาะเรื่อง (monographs) ที่
เครื่องยนต์ชนิดนี้ ได้ช่ือมาเพราะ ระหว่างดาวฤกษ์ ก็มีความเหมือน อธิบายหลักการเกี่ยวกับระบบขับเคล่ือน
แนวคิดของหลักการบางส่วนมีความ บางประการกบั เครอ่ื งยนตแ์ รมเจต็ ส�ำ หรบั จรวดด้วยพลังงานนวิ เคลยี ร์โดยละเอียด
คล้ายคลึงกับเครื่องยนต์แรมเจ็ตที่ใช้ ใช้ในชั้นบรรยากาศของโลก แนวคิดนี้ สองชนิ้ ไดแ้ ก่ Nuclear Rocket Propulsion
ในช้ันบรรยากาศส�ำ หรับอากาศยาน ซึง่ มี ไดร้ บั การเสนอขน้ึ โดยนกั ฟสิ กิ สช์ อ่ื โรเบริ ต์ และ Fundamentals of Nuclear Flight
หลักการต่างจากเคร่ืองยนต์เจ็ตท่ัวไปคือ ดบั เบิลยู บัสซาร์ด (Robert W. Bussard) จากงานวจิ ยั ของเขา และยงั เปน็ ผปู้ ระดษิ ฐ์
ให้อากาศไหลเข้ามาในช่องลมเข้าด้วย ในปี พ.ศ. 2503 ในงานตีพิมพ์ของเขา Polywell ซงึ่ เปน็ ชอ่ื ของอปุ กรณน์ วิ เคลยี ร์
ความเร็วเหนือเสียง แล้วลดความเร็ว [1] Bussard เกิดเมื่อปี พ.ศ. 2471 และ ฟิวชันประเภทท่ีใช้สนามไฟฟ้าในการ
อากาศลงโดยการบีบอัดให้มีความเร็วต่ำ� เสียชีวติ เมอ่ื ปี พ.ศ. 2550 ตลอดทั้งชีวติ กกั เกบ็ พลาสมาแทนทจ่ี ะใชส้ นามแมเ่ หลก็
กวา่ เสยี ง ด้วยอุปกรณ์ที่มีชอ่ื ว่า diffuser ของเขา เขาได้ทำ�งานที่น่าสนใจมากมาย แบบท่ีนิยมกนั อกี ด้วย
จากน้ันจะฉีดเช้ือเพลิงเข้าไปให้เผาไหม้ เช่น โครงการโรเวอร์ (Project Rover)
กับอากาศในห้องเผาไหม้จนมีอุณหภูมิ
และความดนั สงู กา๊ ซทเ่ี กดิ จากการเผาไหม้ เครื่ �องยนต์์เจ็็ตแบบต่่างๆ
จะว่ิงออกทางด้านหลังผ่านบริเวณของ (ที่่�มาของภาพ https://www.clearias.com/up/turbojet-ramjet-scramjet.png)
ท่อไอพ่น ซึ่งจะเร่งให้เร็วขึ้นด้วยหัวฉีด
แบบทอ่ ถ่าง (divergent nozzle) เพอ่ื ให้
มีความเร็วตอนปล่อยออกจากท่อไอพ่น
แบบความเร็วเหนือเสียงและให้แรง
ขับดันมาก มีความเรียบง่ายของการ
ทำ�งานอย่างมากเมื่อเทียบกับเครื่อง
เทอร์โบเจต็ (turbofan jet engine) ธรรมดา
ท่ีใชก้ นั ในเคร่อื งบินปกติ
แต่จุดอ่อนคือ หากจะให้ทำ�งานได้
จ ะ ต้ อ ง มี ค ว า ม เ ร็ ว ที่ สู ง พ อ เ สี ย ก่ อ น
หมายถึงก่อนจะติดเครื่องต้องใช้เคร่ือง
turbofan มาผลักดันเครื่องบินให้มี
ความเรว็ ถงึ กอ่ นนน่ั เอง โดยเครอ่ื งแรมเจต็
จะมปี ระสทิ ธภิ าพทสี่ ดุ ในชว่ งสามเทา่ ของ
ความเร็วเสียง และอาจทำ�งานได้จนถึง
ความเรว็ หา้ หรอื หกเทา่ ของความเรว็ เสยี ง
มี เ ค ร่ื อ ง ย น ต์ อี ก แ บ บ ที่ ค ล้ า ย กั น คื อ
scramjet แต่มีความแตกตา่ งจาก ramjet

29 เมษายน 2564

รวอ้ ทิ ยยพานั

QR code สำ�หรับงานตีพิมพ์แนวคิดทางทฤษฎี รวบรวมก๊าซไฮโดรเจนถึง 10,000 ตาราง จะต้องใช้แหล่งพลังงานขนาดใหญ่ซึ่งจะ
ของเครื่อง ramjet ที่ Bussard นำ�เสนอขึ้น กิโลเมตร โดยโครงสร้างทั้งหมดของยาน ทำ�ให้มวลของยานเพิ่มขึ้น
ในปี พ.ศ. 2503 มีมวลรวมกัน 100 ตนั นอกจากน้ียังมีปัญหาท่ีต้องพิจารณา
การท่ีจะรวบรวมไฮโดรเจนในอวกาศ เกย่ี วกบั ชนดิ ของเชอ้ื เพลงิ ซึ่งไฮโดรเจน
แนวคิดนี้มีการนำ�มาใช้ ในนวนิยาย ระหวา่ งดาวฤกษน์ น้ั ท�ำ ได้ไมง่ า่ ย เพราะแม้ ในอวกาศระหว่างดาวฤกษ์จะมีค่าภาค
วิทยาศาสตร์ประเภท Hard Science ปรมิ าณเพยี ง 1 กรัม ทม่ี คี วามหนาแนน่ ตดั ขวาง (cross section) ต�่ำ ส่งผลให้มี
Fiction ชื่อ Tau Zero ซึ่งประพันธ์โดย อนภุ าค 10-21 กโิ ลกรมั ตอ่ ลกู บาศกเ์ มตร โอกาสท่ีโปรตอนจะมาหลอมรวมกันเป็น
โพล แอนเดอร์สัน (Poul Anderson) ยานก็จะต้องว่ิงกวาดในอวกาศคิดเป็น ฮีเลียมน้อย ทำ�ให้มีอัตราการปลดปล่อย
ในปี พ.ศ. 2513 และรวมถึงในนวนิยาย เนอ้ื ทเ่ี ชงิ ปรมิ าตรถึง 9.5x1017 ลกู บาศก์ พลังงานช้าเม่ือเทียบกับไอโซโทปชนิด
ชดุ Known Space ซง่ึ ประพนั ธ์โดย ลารร์ ี เมตร เพ่ือเพิ่มประสิทธิภาพในการกวาด อื่นๆ เช่น ฮีเลียม-3 ดิวเทอเรียม หรือ
นิเวน (Larry Niven) ซ่ึงมีนวนิยายชุด ของยาน มกี ารเสนอแนวคิดใหย้ ิงลำ�แสง ทรเิ ทยี ม
พิภพวงแหวน (Ringworld) เป็นสว่ นหน่งึ เลเซอร์ไปหน้ายาน เพื่อทำ�ให้ก๊าซใน ปัญหาอีกประการเก่ียวกับแรมเจ็ต
ในนนั้ อกี ด้วย อวกาศด้านหน้ายานแตกตัวเป็นโปรตอน คือ หากต้องการเก็บรวบรวมเช้ือเพลิง
แ น ว คิ ด ท่ี เ ป็ น ข้ อ ดี ม า ก ข อ ง ทมี่ ปี ระจไุ ฟฟา้ ใหม้ ากขนึ้ แลว้ รวบรวมดว้ ย ปริมาณที่เพียงพอต่อการทำ�งาน มันจะ
เครื่องยนต์ขับดันระหว่างดวงดาวแบบ สนามแมเ่ หลก็ ขนาดใหญด่ ว้ ยโครงตาขา่ ย ต้องเคล่ือนท่ีด้วยความเร็วสูงท่ีความเร็ว
แรมเจต็ คือ แทนทย่ี านจะต้องบรรทุกเอา ไมลาร์เพ่ือบังคับทิศทางของสนาม โดย หลายเปอรเ์ ซน็ ตข์ องความเรว็ แสง การไป
เชอื้ เพลงิ ขบั ดนั ซง่ึ เปน็ มวลมหาศาลไปกบั การจะสร้างสนามแม่เหล็กใหญ่ขนาดน้ี ใหถ้ งึ ความเรว็ นย้ี านจะตอ้ งใชเ้ ครอื่ งยนต์
ยานด้วย ก็ใช้ก๊าซที่มีในอวกาศระหว่าง
ดาวฤกษเ์ ปน็ แหลง่ พลงั งานเสยี เลย เพอ่ื ให้ หน้้าปกดั้้�งเดิิมของนวนิิยาย Tau Zero ในปีี พ.ศ. 2513 (ซ้้าย)
กำ�ลังแก่เครื่องยนต์ท่ีอาศัยหลักการ และหน้้าปกฉบัับพิิมพ์์ใหม่่ในปีี พ.ศ. 2549 (ขวา)
นิวเคลียร์ฟิวชันที่จะจ่ายไอพ่นออกมาท่ี
ความเร็วสูง ก๊าซที่อยู่ในอวกาศระหว่าง
ดวงดาวคือก๊าซไฮโดรเจน ซ่ึงจะถูกเก็บ
รวบรวมดว้ ยการใช้โครงสรา้ งรปู จานตอน
หน้ายาน และโครงเสริมท่ีกำ�เนิดสนาม
แม่เหล็กท่ีมีพื้นที่คิดเป็นพื้นท่ีของส่วน

30 เมษายน 2564

รวอ้ ทิ ยยพานั

ขบั ดนั แยกตา่ งหากอกี ระบบ โดยอาจเปน็ สัดส่วนกับความเร็วยกกำ�ลังสอง ทำ�ให้ ในอวกาศ และพ่นมันออกไปที่ท่อไอพ่น
เครื่องยนต์ฟิวชันท่ีมีสารเช้ือเพลิงขับดัน หลายคนคิดว่าส่ิงที่เกิดขึ้นน้ีจะทำ�ให้ ด้านหลังด้วยความเร็วสูง แต่เมื่อยาน
ถังเด่ียวที่เพียงพอท่ีจะทำ�ให้ยานไปถึง เคร่ืองยนต์มีขีดจำ�กัดความเร็วที่ทำ�ได้ เร่งความเร็วสูงข้ึน ความเร็วของอะตอม
ความเร็วท่ีต้องการก่อนจะใช้การกวาด เน่ืองจากเม่ือไฮโดรเจนระหว่างดาวฤกษ์ ไฮโดรเจนท่ีรวบรวมเข้ามาก็จะเร่ิมมีค่า
ram scoop ได้ นอกจากนี้มนั อาจจะเรง่ ถูกเก็บรวบรวมเข้าไปในกรวยและเกิด เขยบิ เขา้ ใกลค้ วามเรว็ ของไอพน่ ทพี่ น่ ออก
ความเรว็ ถงึ ความเรว็ ปานกลางดว้ ยใบเรอื การถ่ายโอนโมเมนตัม มันจะเร่ิมร้อนข้ึน ไปด้านหลัง ส่ิงนี้จึงเป็นอีกปัจจัยที่เป็น
อวกาศ หรือโดยใช้ลำ�แสงเลเซอร์ขับดัน จากการบีบอัด ส่งผลให้เกิดการสูญเสีย ตัวจำ�กัดความเร็วของระบบขับดันของ
กส็ ามารถท�ำ ได้ พลงั งานความรอ้ น ซงึ่ จะกอ่ ใหเ้ กดิ การฉดุ ตัวมัน เราอาจเปรียบเทียบให้เห็นภาพ
เนื่องจากยานที่ใช้เครื่องยนต์ขับดัน และลดประสทิ ธภิ าพโดยรวมของเครื่อง ในชีวิตประจำ�วันได้กับกรณีเรือสะเทินนำ้�
แรมเจ็ตเคลื่อนท่ีเร็วมาก มันจึงมีความ นอกจากนอ้ี าจจะจรงิ ที่ในตอนตน้ ยาน สะเทินบกท่ีใช้ใบพัดในการเป่าลมไปด้าน
เสียดทานมากจากตัวกลางท่ีเป็นก๊าซ สามารถเรง่ ความเรว็ ไดอ้ ยา่ งตอ่ เนอื่ งโดย หลังเพ่ือให้เรือแล่นไปขา้ งหนา้ เนอ่ื งจาก
ในอวกาศที่มันใช้เก็บไฮโดรเจนซึ่งเป็น รวบรวมอะตอมไฮโดรเจนที่เคลื่อนที่ช้า ตัวใบพัดจะก่อให้เกิดแรงฉุดหากมันไม่

ภาพวาดยานจากแนวคิด interstellar ramjet (ที่มา https://www.daviddarling.info/encyclopedia/I/interstellar_ramjet.html )

31 เมษายน 2564

รวอ้ ทิ ยยพานั

สามารถทำ�ความเร็วได้ทันกับความเร็ว แนวคดิ ใหม่ : Black Hole ปัญหาด้านการเดินทางในอวกาศระหว่าง
ของอากาศท่ีเข้ามายังใบพัด ซึ่งจะทำ�ให้ ดวงดาวมาตง้ั แตป่ ี พ.ศ. 2550 เขาคนน้ี
เกดิ การจ�ำ กดั ความเรว็ สงู สดุ ในทางทฤษฎี Evaporator Engine เปน็ ผรู้ เิ รม่ิ และรว่ มกอ่ ตงั้ โครงการ Project
ของเรือให้เท่ากับความเร็วของอากาศท่ี หลังจากแนวคิดของเครื่องยนต์ Icarus ซึ่งเป็นโครงการออกแบบยาน
ออกมาจากใบพัดนั่นเอง (แม้จะคิดโดย ขบั ดนั แบบแรมเจต็ กม็ วี ศิ วกรการบนิ และ อวกาศที่ใช้พลังงานนิวเคลียร์ฟิวชัน
ยังไม่นำ�เอาความต้านทานอากาศมานับ อวกาศ และนกั ฟสิ กิ ส์ ชอ่ื เคลวนิ เอฟ ลอง และเป็นผู้ร่วมก่อตั้งโครงการศึกษายาน
รวมด้วยก็ตาม) แต่ปัญหาน้ีอาจพอมี (Kelvin F. Long) ซ่งึ ท�ำ งานเกย่ี วกบั โจทย์
ทางแก้ให้ดีข้ึนได้ด้วยการใช้แถวอาร์เรย์
ของอุปกรณ์กำ�เนิดคล่ืนไมโครเวฟหรือ ภาพในจินตนาการที่วาดโดย Adrian Mann ของยานอวกาศระหว่างดวงดาวที่อาศัยหลักการเครื่องยนต์ขับ
แสงเลเซอร์แรงสูง เพ่ือเพ่ิมพลังงานให้ ดันแบบ Black Hole Evaporator Engine ตามแนวคิดของ K.F. Long (ที่มา https://www.interstellar-
กระแสของไฮโดรเจนที่ไหลเข้ามาให้ไหล researchcentre.com/blog/the-black-hole-evaporator-engine และ https://i4is.org/what-we-do/
ออกไปไดเ้ รว็ ขน้ึ ซึง่ แม้ความเรว็ ของยาน technical/black-hole-engine/)
จะถกู จ�ำ กดั ดว้ ยความเรว็ ไอพน่ ขาออกเชน่
เดมิ แตข่ ดี จ�ำ กดั ความเรว็ จะเพมิ่ ขนึ้ ไดจ้ าก
เดิมมาก
อีกประการหน่ึงน่าเสียดาย ขณะนี้
ดวงอาทิตย์ของเรากำ�ลังโคจรอยู่ในส่วน
ของดาราจักรทางช้างเผือกท่ีมีก๊าซ
ไฮโดรเจนระหว่างดาวฤกษ์อยู่หนาแน่น
นอ้ ยกว่าท่อี น่ื ในทางช้างเผือกถงึ 10 เทา่
การท่ีก๊าซมีความเบาบางจนเรียกได้ว่า
เป็นโพรงก๊าซ (local bubble) น้ันอาจ
เกิดจากการระเบิดของดาวฤกษ์ในอดีต
เม่ือหลายพันปีมาแล้ว ดังน้ันในอนาคต
หากมีการสร้างยานแบบนี้ข้ึนมาจริงๆ
แหล่งพลังงานท่ีใช้ก็จะต้องการพลังงาน
มากกว่าท่ีบริเวณอ่ืนของกาแล็กซีอย่าง
น้อยสิบเท่า อย่างไรก็ตามข้อได้เปรียบ
ท่ียานไม่ต้องบรรทุกเช้ือเพลิงติดไปด้วย
มากเท่าวิธีอ่ืนก็ยังคงเป็นส่ิงท่ีทำ�ให้วิธีนี้
ยังคงเป็นวิธีท่ีมีโอกาสเป็นไปได้มากท่ีสุด
วิธหี นงึ่ ที่เราจะไปให้ถงึ ดวงดาว

32 เมษายน 2564

รวอ้ ทิ ยยพานั

เรือใบอวกาศชนิดใช้แสงเลเซอร์เป็นตัว อนุภาคของ CERN เดนิ เคร่ืองได้ เครอ่ื งยนตข์ บั ดนั ระหวา่ ง
ขบั ดัน (laser sail) ในโครงการ Project แตท่ ้ายทส่ี ุด เคร่อื งเร่งอนภุ าค LHC
Dragonfly ซึ่งเคยทำ�งานสอนด้านการ กเ็ ดนิ เครอ่ื งทดลองจนได้ และปดิ ปรบั ปรงุ ดาวฤกษท์ อ่ี าศยั ปฏสิ สาร
ออกแบบเชิงวิศวกรรมเป็นเวลาสองปี ไปในปี พ.ศ. 2561 ซง่ึ แม้ว่าจะก่อให้เกดิ ปฏิสสารเป็นวัตถุท่ีมีภาวะตรงข้าม
ก่อนจะทำ�งานเป็นอาจารย์ด้านวิทยาการ ความห่วงใยในความเป็นไปได้ที่จะเกิด กบั สสาร นกั วทิ ยาศาสตรค์ นแรกทท่ี �ำ นาย
อวกาศที่มหาวิทยาลัย Reading ประเทศ หลุมดำ�บนโลก แต่ทีมของศาสตราจารย์ เก่ียวกับการมีอยู่ของปฏิสสารในปี พ.ศ.
อังกฤษ รวมถึงเป็นนักฟิสิกส์ที่ทำ�งานให้ เคลวินและอเล็กซานเดอร์ก็เห็นถึง 2471 คอื พอล เอเดรยี น มอรซิ ดแิ รก
กระทรวงกลาโหมของอังกฤษ ก่อนมา ศักยภาพในการนำ�หลักการทางฟิสิกส์ หรอื พอล ดแิ รก (Paul Dirac) นกั ฟิสิกส์
เป็นศาสตราจารย์รับเชิญท่ีมหาวิทยาลัย มาประยุกต์ใช้เสริมกับหลักการเดิมของ ทฤษฎีชาวอังกฤษ ซ่ึงเป็นหน่ึงในผู้ก่อต้ัง
International Space University (ISU) เคร่ืองยนต์ขับดันแรมเจ็ต แนวคิดของ ฟิสิกส์สาขากลศาสตร์ควอนตัม และเขา
ทน่ี เี่ องเขาไดเ้ กดิ แนวคดิ หนง่ึ เกย่ี วกบั พวกเขาเกี่ยวกับประเด็นท่ีตัวไฮโดรเจน ไดส้ รา้ งสมการดแิ รก ซงึ่ เปน็ สมการทร่ี วม
เทคโนโลยีในการเดินทางในอวกาศ และ นน้ั มีคา่ ภาคตัดขวาง (cross section) ตำ�่ ทฤษฎีสัมพัทธภาพพิเศษเข้ากับสมการ
ไดเ้ ปน็ อาจารยท์ ป่ี รกึ ษารว่ มในวทิ ยานพิ นธ์ ทำ�ให้ยากต่อการเกิดปฏิกิริยาฟิวชันขณะ กลศาสตร์ควอนตัมได้สำ�เร็จ ซึ่งจากการ
ระดบั ปรญิ ญาโทให้นกั ศึกษาช่อื แอนดรวู ์ ท่ียังมีพลังงานสูง แนวคิดของพวกเขา แก้สมการพบว่า อิเล็กตรอนมีสองชนิด
อเล็กซานเดอร์ (Andrew Alexander) ซึ่ง จงึ ยงั เปน็ การรวบรวมโปรตอนพลงั งานสงู คอื อเิ ลก็ ตรอนทมี่ ปี ระจไุ ฟฟา้ ลบ ทเี่ รารจู้ กั
ใช้ช่ือวทิ ยานิพันธ์ว่า Project BAIR: The ด้วยการกวาดด้วยสนามแม่เหล็กตามท่ี กัน และอิเล็กตรอนที่มีประจุไฟฟ้าบวก
Black Hole Augmented Interstellar ออกแบบไว้โดยแนวคดิ เครอื่ งยนตข์ บั ดนั ซงึ่ คน้ พบในปี พ.ศ. 2475 และไดช้ อื่ เรยี กวา่
Rocket ซึ่งได้ไอเดียมาจากข่าวคราวใน แบบ interstellar ramjet เพยี งแตแ่ ทนท่ี โพสิตรอน น่ันเอง ส่วนแอนติโปรตอน
ชว่ งปี พ.ศ. 2553 ทจี่ ะมกี ารเดนิ เครอื่ งเรง่ จะลดพลังงานลงอยู่ในระดับที่เหมาะสม คน้ พบในปี พ.ศ. 2498 ตามมาดว้ ยแอนติ
อนุภาค LHC ท่ีหน่วยงาน CERN และ หรือจับมันเอาไว้ ก็จะปล่อยให้มันชน นิวตรอนในปี พ.ศ. 2499
ก่อให้เกิดความกังวลว่ามันอาจก่อให้เกิด กันเองตามธรรมชาติ ซ่ึงหากมีจำ�นวน ในโลกเราไมม่ ปี ฏสิ สารมากนกั เพราะ
หลุมดำ�จิ๋วข้ึนบนโลก จากการท่ีอนุภาค ที่หนาแน่นมากพอ และการทำ�นายทาง หากจะมีก็มีแต่ในห้องทดลอง เน่ืองจาก
พลังงานสูงสองอนุภาคที่ถูกเร่งมาชนกัน ฟิสิกส์ถูกต้อง การชนกันเหล่านี้ก็จะก่อ ปฏิสสารได้หายไปเกือบหมดในการทำ�
และอาจเกิดการยุบตัวลงภายในรัศมี ให้เกิดการยุบตัวลงเป็นหลุมดำ�จ๋ิว และ ปฏิกิริยาหักล้างกับสสารปกติไปแล้วใน
ชวาร์ซชายด์ (Schwarzschild radius) เกิดการระเหยทันทีของอนุภาคต่างๆ ชว่ งตน้ ของการกอ่ ก�ำ เนดิ เอกภพ อยา่ งไร
ของมันและก่อให้เกิดเป็นหลุมดำ�ได้ ซ่ึง ด้วยการแผ่รังสีของฮอว์คิง บางอนุภาค กต็ ามปฏสิ สารอาจเกดิ ได้ในเหตกุ ารณท์ มี่ ี
ในขณะนั้นความกังวลเก่ียวกับการสร้าง จะไม่มีประจุ แต่บางอนุภาคจะมีประจุ พวยสุริยะ (solar flare) ซง่ึ การระเบดิ บน
หลุมดำ�บนโลก ก็ทำ�ให้เกิดการอภิปราย ท�ำ ใหค้ วบคมุ ทศิ ทางดว้ ยสนามแมเ่ หลก็ ได้ ชั้นบรรยากาศของดวงอาทิตย์ทำ�หน้าท่ี
อย่างเผ็ดร้อน ซ่ึงคนบางส่วนก็กลัวว่า ซึ่งหากบังคับไปตามช่องทางให้พุ่งไป เหมอื นเครอ่ื งเรง่ อนภุ าคท�ำ ใหเ้ กดิ การคน้
หลุมดำ�จะกลืนโลก บางส่วนก็เห็นว่า ด้านหลังของยานได้ มันก็จะทำ�หน้าท่ี พบปรากฏการณ์น้ีในการระเบิดของพวย
หลุมดำ�จิ๋วอาจจะว่ิงทะลุโลกไปโดยเกิด เป็นไอพ่นไปโดยปริยาย กลไกน้ีเรียกว่า สรุ ยิ ะในเดอื นกรกฎาคม ปี พ.ศ. 2545 ซงึ่
ผลเสยี อะไร จนทำ�ใหม้ ีกระแสด�ำ เนินการ เครื่องยนต์ขับดันที่อาศัยการระเหยของ ก่อให้เกิดปฏิสสารราวคร่ึงกิโลกรัม และ
ทางกฎหมายเพอ่ื พยายามไมใ่ หเ้ ครอื่ งเรง่ หลมุ ด�ำ นัน่ เอง ทำ�ให้เกิดการระเบิดใหญ่จากการทำ�ลาย
ลา้ งซง่ึ กนั และกนั กบั สสารปกติ จนหายไป

33 เมษายน 2564

รวอ้ ทิ ยยพานั

กลายเปน็ พลงั งานและการแผร่ งั สี จนยาน ปฏิสสารมีดีขนาดน้ี แต่การสร้าง แอนตโิ ปรตอนทอ่ี กี ดา้ นของเป้า
Reuven Ramaty High Energy Solar เคร่ืองยนต์ขับดันพลังปฏิสสารขึ้นมาใช้ มีการเสนอเทคนิคต่างๆ ที่จะทำ�ให้
Spectroscopic Imager (RHESSI) งานในทางปฏบิ ตั ยิ งั มอี ปุ สรรคใหญห่ ลาย จรวดพลังปฏิสสารเป็นไปได้หลายวิธี
ของนาซาสังเกตรังสีเอกซ์ที่เกิดข้ึนจาก ประการ เปน็ ตน้ ว่าค่าใช้จ่ายในการผลิต วิธีแรกได้แก่ การใช้แอนติโปรตอนเข้า
ปฏิกริ ยิ าการทำ�ลายลา้ งนัน้ ได้ ปจั จบุ นั นกั วทิ ยาศาสตรท์ ศ่ี นู ยอ์ วกาศ ทำ�ลายโปรตอนในเครื่องแลกเปลี่ยน
ก า ร ช น กั น ข อ ง คู่ อ นุ ภ า ค ส ส า ร - มารแ์ ชลของนาซาไดพ้ ฒั นาเครอ่ื งกกั เกบ็ ความร้อนที่ทำ�จากทังสเตนหรือกราไฟต์
ปฏสิ สารจะสง่ ผลใหท้ �ำ ลายลา้ งกนั จนเกดิ แอนติโปรตอน ทีช่ ื่อ High Performance ซึ่งจะดูดซับเอาไพออนหรือรังสีแกมมา
เปน็ รงั สแี กมมา1/3สว่ นและอนภุ าคไพออน Antiproton Trap (HiPART) โดยใชส้ นมิ ที่เกิดขึ้น เชื้อเพลิงไฮโดรเจนท่ีสูบผ่าน
ท่ีมีประจุอีก 2/3 ส่วน ซึ่งเคล่ือนที่ด้วย ไฟฟา้ และสนามแมเ่ หลก็ ในการกกั อนภุ าค เครื่องแลกเปลี่ยนความร้อนนี้จะอุ่นให้
ความเรว็ ประมาณรอ้ ยละ 94 ของความเรว็ มปี ระจเุ อาไว้ สว่ นเครอ่ื งของมหาวทิ ยาลยั ร้อนโดยพลังงานท่ีปลดปล่อยออกมา
แสง แตม่ อี ายสุ นั้ ในอนาคตหากมยี านทใ่ี ช้ Penn State University ท่ีชื่อ Mark I จากปฏิกิริยาทำ�ลายล้างระหว่างสสาร-
การท�ำ งานดว้ ยปฏสิ สาร ไพออนอาจมอี ายุ สามารถกักเก็บแอนติโปรตอนเอาไว้ได้ ปฏิสสาร แล้วจึงใช้ก๊าซเหล่านี้ในการ
ยนื ยาวพอทจ่ี ะวง่ิ ไปไดร้ ะยะทางราว20เมตร หมื่นล้านอนุภาคเป็นเวลาประมาณหน่ึง กำ�เนิดไอพ่นขับเคลื่อน ซึ่งการใช้หลัก
และถูกเบี่ยงทิศทางได้ด้วยพวยไอพ่นที่ สัปดาห์ โดยต้นทุนค่าใช้จ่ายในการผลิต การออกแบบเครื่องยนต์ขับดันในแบบ
อาศยั สนามแมเ่ หลก็ ควบคมุ ทศิ ทาง ปฏกิ ริ ยิ า ปฏิสสารจะมีค่าราวแสนล้านดอลลาร์ solid core engine เหมือนเคร่ืองยนต์
ระหว่างโปรตอนกับแอนติโปรตอนจะ สหรัฐต่อมิลลิกรัม แต่กำ�ลังการผลิต จรวดที่ทำ�งานด้วยพลังงานความร้อน
ปลดปล่อยอิเล็กตรอนและโพสิตรอน แอนติโปรตอนทั่วโลกอยู่ท่ีปริมาณเพียง จากปฏิกิริยานิวเคลียร์จะให้ค่า specific
(แอนตอิ เิ ลก็ ตรอน) รวมถงึ นวิ ตรอนพลงั งานสงู 1–10 นาโนกรัมต่อปี เพราะวิธีทำ�แอนติ impulse ประมาณ 1000 วนิ าที
และรังสีแกมมา ซึ่งรังสีแกมมาน้ันยาก โปรตอนต้องใช้เคร่ืองเร่งอนุภาคขนาด แตแ่ ทนทจี่ ะใหอ้ นภุ าคท�ำ ลายลา้ งกนั
ท่ีจะนำ�ให้เกิดไอพ่นได้ การขับดันด้วย ใหญ่เพื่อทำ�ให้ลำ�โปรตอนชนกันท่ีอัตรา แยกต่างหากจากเชื้อเพลิง อาจฉีด
ปฏิสสารจงึ ยากทจี่ ะทำ�ในทางปฏบิ ตั ิ ฟลักซ์โปรตอนประมาณ 1015 อนุภาค แอนติโปรตอนเข้าไปในกระแสของ
ต่อวินาที ไปที่เป้าหมาย ซึ่งจะทำ�ให้เกิด เชื้อเพลิงไฮโดรเจนโดยตรง การใช้

ปฏิสสารมีพลังงานมาก ภาพ solid core nuclear thermal rocket (Nuclear Engine for Rocket Vehicle Ap-
นอ้ ยเทา่ ใด plication (NERVA)) ซึ่งเคยมีการทดลองขึ้นในช่วงปี พ.ศ. 2511-2512 สารที่ใช้ขับดันจะ
พ ลั ง ง า น ท่ี ป ล ด ป ล่ อ ย ผ่านเข้าไปในส่วนปฏิกรณ์ในฐานะสารหล่อเย็น และดูดซับความร้อนมาจนร้อนขึ้นและขับดันออก
ทางด้านหลัง
อ อ ก ม า จ า ก ป ฏิ ส ส า ร นั้ น มี
ค่าประมาณหนึ่งพันเท่าของ
ปฏิกิริยานิวเคลียร์ฟิชชัน และ
มากกว่าปฏิกิริยาฟิวชันหน่ึง
ร้อยเท่า ปฏิสสารเพียงหน่ึง
กรมั จะมพี ลังงานทปี่ ลดปลอ่ ย
ออกมาได้เท่ากับเชื้อเพลิงเคมี
ถึงสองหม่ืนตัน

34 เมษายน 2564

รวอ้ ทิ ยยพานั

สนามแม่เหล็กควบคุมอนุภาคมีประจุ ปรมิ าณ 166 กรัม เพ่อื บรรลุภารกิจ แต่ (solar sail) หรือแสงเลเซอร์ (laser sail)
จะทำ�ให้ประสิทธิภาพของค่า specific เนอื่ งจากขดี ความสามารถในการผลติ ของ ในการให้แรงขับดันปริมาณเล็กน้อยแก่
impulse สูงถงึ 3,000 วนิ าที นอกจากนี้ โลกในปจั จบุ นั ยงั ต�ำ่ อยู่ เทคโนโลยนี จ้ี งึ ยงั ใบเรอื เพอื่ ขบั ดนั ยานอวกาศขนาดเบาไป
ประสทิ ธภิ าพของเครอ่ื งยนตข์ บั ดนั แบบนี้ ไม่เกิด จนกว่าจะถึงปีท่ีคาดประมาณกัน ในทศิ ทางท่ีต้องการ
ยงั ท�ำ ใหด้ ขี น้ึ ไดอ้ กี โดยการใชส้ นามแมเ่ หลก็ คือราวปี พ.ศ. 2603 จงึ อาจจะมีความคบื แต่จะเกิดอะไรขึ้น ถ้าเรานำ�เอา
แบบ diverging magnetic field เพอื่ โฟกสั หน้าในระบบขบั เคลอ่ื นชนดิ นี้ แนวคิดของปฏิสสารมารวมกับแนวคิด
อนุภาคมีประจุที่วิ่งด้วยความเร็วสัมพัทธ เรือใบอวกาศ
ภาพไปยงั ทอ่ ทางออก เชอ้ื เพลงิ ไฮโดรเจน แนวคดิ เรอื ใบอวกาศทอ่ี าศยั ผู้ให้กำ�เนิดแนวคิดน้ีคือ เจรัลด์ พี
ยงั สามารถท�ำ ใหแ้ ตกตวั เปน็ ประจอุ ยใู่ นรปู ปฏสิ สารในการขบั เคลอ่ื น แจ็กสนั (Gerald P. Jackson) นักฟสิ กิ ส์
พลาสมาก่อนจะฉีดแอนติโปรตอนเข้าไป (Antimatter Sail) ท่ีเคยทำ�งานท่ี Fermilab ซ่งึ เขาไดอ้ อกไป
ได้อีกด้วย ซ่ึงการออกแบบด้วยหลักการ ในตอนทแ่ี ลว้ เราไดเ้ หน็ แนวคดิ เกย่ี วกบั ตง้ั บรษิ ทั ชอื่ Hbar Technologies ทชี่ คิ าโก
ดงั กลา่ วเรยี กวา่ beam core และ plasma เรือใบอวกาศที่ทำ�งานด้วยลมสุริยะ และทำ�งานร่วมทีมกับนักฟิสิกส์อีกคนที่
core reactor design
ทางเลือกอีกแบบในการรวมอนุภาค ยานที่ขับเคลื่อนด้วยระบบเรือใบที่อาศัยปฏิสสารในจินตนาการของศิลปิน (เครดิตภาพ Adrian Mann
ปฏิสสารกับปฏิกิริยาฟิวชันคือแนวทางที่ ที่มาของภาพ https://www.spaceanswers.com/futuretech/antimatter-sailing-ships/)
เรยี กว่า Magnetically Insulated Inertial
Confinement Fusion (MICF) ซงึ่ หลกั การ
คอื การใหล้ �ำ ของแอนตโิ ปรตอนท�ำ ปฏกิ ริ ยิ า
กับเม็ดเช้ือเพลิงนิวเคลียร์ฟิวชันท่ีมี
ดิวเทอเรียมและทริเทียมบรรจุอยู่ภายใน
(DT fusion pellet) วัสดุภายนอกอาจเปน็
ยูเรเนียม เมื่อลำ�แอนติโปรตอนสัมผัส
ถูกนิวเคลียสของยูเรเนียม มันจะเกิด
ปฏิกิริยาทำ�ลายล้างก่อให้เกิดผลิตภัณฑ์
จากปฏิกิริยาฟิชชันทั้งนิวตรอนและ
ความร้อน ซ่ึงไปจุดปฏิกิริยาฟิวชันใน
เชอ้ื เพลงิ อีกต่อหนง่ึ
จากการประมาณการพบวา่ ยานที่ใช้
วธิ นี ใ้ี นการขบั เคลอ่ื นอาจตอ้ งการเชอ้ื เพลงิ
แอนตโิ ปรตอนเพยี ง1.15กรมั ในการเดนิ ทาง
ไปถึงดาวพฤหัสบดี ส่วนอีกเคสพบว่า
ยานอวกาศที่มีมวล 220 ตัน อาจเดิน
ทางไปถงึ ระยะ 10,000 AU ในระยะเวลา
เดินทาง 47 ปี โดยใช้แอนติโปรตอน

35 เมษายน 2564

รวอ้ ทิ ยยพานั

ชอ่ื สตเี วน ดี ฮาว (Steven D. Howe) ใน ระยะเวลาเดินทาง 10 ปี ด้วยเชื้อเพลิง ซึ่งในเวลาต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2559
การออกแบบระบบขับเคล่ือนชนิดน้ีข้ึน แอนติไฮโดรเจน 30 มิลลิกรัม ซึ่งเป็น บริษัทของเขาได้ประกาศโครงการระดม
ด้วยแนวคิดจากผลงานตีพิมพ์ของพวก ระยะเลยจากแถบไคเปอร์ (Kuiper belt) ทนุ ในงบประมาณสองแสนดอลลารส์ หรฐั
เขาในปี พ.ศ. 2546 ทงี่ านประชมุ Particle ออกไปโดยวางไว้สำ�หรับระวางขนาด เพ่ือพัฒนาแนวคิดนี้ต่อ ในการออกแบบ
Accelerator Conference ในพอรต์ แลนด์ 10 กิโลกรัม จากการคำ�นวณต่อจากน้ัน ยานสำ�รวจดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะ
ซ่ึงพวกเขาได้รับทุนจากองค์การนาซา พบวา่ ยานอาจจะใชแ้ อนตไิ ฮโดรเจนจ�ำ นวน พรอ็ กซมิ า เซนทอรี บี (Proxima Centauri
เมื่อปี พ.ศ. 2545 เพอ่ื ใช้ในงานขัน้ ต้นใน 17 กรัม เพ่ือท่ีจะให้ยานแบบเดียวกัน b) ทโ่ี คจรรอบดาวฤกษพ์ รอ็ กซมิ า เซนทอรี
การออกแบบยานส�ำ รวจระหวา่ งดาวฤกษ์ เดินทางไปยังดาวฤกษ์อัลฟาเซนทอรี ซงึ่ เปน็ ดาวฤกษท์ อ่ี ยใู่ กลด้ วงอาทติ ยข์ องเรา
หรอื รอบนอกของระบบสรุ ยิ ะทใ่ี ชป้ ฏสิ สาร ด้ ว ย ค ว า ม เ ร็ ว เ กื อ บ ร้ อ ย ล ะ สิ บ ข อ ง มากทส่ี ดุ ดว้ ยระยะเวลาเดนิ ทางราว 84 ปี
ซึ่งในตอนแรกเริ่มเขาออกแบบยาน ความเร็วแสง โดยใช้เวลาเพียง 40 ปี (ผู้สนใจอ่านรายละเอียดของดาวเคราะห์
สำ�หรับสำ�รวจในระยะ 250 AU ภายใน ในการเดนิ ทาง ดวงนี้ได้ในลิงก์ https://th.wikipedia.

Tethers ASElnuetpcimptrliayctatel rP-Dowriveern IPnasctrkuamgeent

SAntotirmagaetteUrnit KRUiemlotrbmailceicttaaeblr-lLeLionneg

DcoeaptleedtedCaUrbraonniuSma-il ODeriegpin-aSlpNaAceSAP-rFoubneded

ภาพส่วนประกอบของยานเรือใบปฏิสสารของบริษัท Hbar Technologies (เครดิตภาพ Gerald Jackson) (ซ้าย)
และ QR code สำ�หรับอ่านรายงานฉบับสมบูรณ์ของ Hbar Technologies (ขวา) สำ�หรับผู้สนใจอ่านข้อมูลเพิ่ม
เติมในเชิงลึก

36 เมษายน 2564

รวอ้ ทิ ยยพานั

org/wiki/พร็อกซิมาคนครึ่งม้า_บี) โดย ส่วนหน่ึงของยูเรเนียมด้อยสมรรถนะ เพลงิ ยเู รเนยี มจะชว่ ยลดปรมิ าณปฏสิ สาร
แบบยานของบริษทั Hbar Technologies จะเกิดปฏิกิรยิ าฟิชชนั ท�ำ ใหเ้ กิดนิวไคลด์ ท่ีต้องการ ทำ�ให้แนวคิดนี้ถือเป็นระบบ
ประกอบขึ้นจากสี่ส่วน ส่วนแรกเป็น ลกู หรอื ธาตลุ กู จากปฏกิ ริ ยิ าฟชิ ชนั (fission ขับเคล่ือนด้วยปฏิสสารระบบแรกที่อยู่
ใบเรือทำ�จากคาร์บอนไฟเบอร์เส้นผ่าน daughter) สองตัว ซงึ่ ปกติจะปลดปลอ่ ย ไมไ่ กลเกนิ เออ้ื มของมนษุ ยเ์ ราในการผลติ
ศูนย์กลาง 5 เมตร หนา 15 ไมครอน ออกมาในทิศตรงข้ามกันโดยมีโมเมนตัม ออกมาใช้งานจรงิ
บดุ า้ นในดว้ ยแผน่ ยเู รเนยี มดอ้ ยสมรรถนะ เท่ากัน ตัวหนึ่งจะว่ิงเข้าสู่ใบเรือ โดยลด อย่างไรก็ตาม สุดท้ายน้ีโครงการ
(depleted uranium) หนา 293 ไมครอน ความเรว็ ลง แลว้ ถกู ดดู ซบั เอาไว้ และถา่ ย ระดมทุนสองแสนดอลลาร์ฯ ของเขา
ซึ่งเป็นวัสดุที่ทำ�จากเช้ือเพลิงนิวเคลียร์ โมเมนตัมให้แก่ใบเรือ ส่วนอีกตัวหน่ึงจะ ยังห่างจากฝัน เพราะจนถึงปัจจุบันยังมี
ใช้แล้ว มีธาตุยูเรเนียม-238 น้อยกว่า วง่ิ ไปในทศิ ตรงกนั ขา้ มออกสอู่ วกาศในรปู คนลงเงนิ สนบั สนนุ เพยี ง 8,522 ดอลลารฯ์
ร้อยละ 0.7 ส่วนท่ีสองคือหน่วยเก็บ ของสารท่ีให้แรงขับเคลื่อน (propellant) เท่านน้ั !!
แอนตไิ ฮโดรเจน ตอ่ มาเปน็ หนว่ ยจา่ ยไฟท่ี ตามปกติออกจากใบเรือด้วยความเร็ว แต่ไม่ว่าปัจจุบันจะเป็นเช่นไร หรือ
อาศยั แอนตโิ ปรตอน และสมั ภาระบรรทกุ สูงถึง 13,800 กิโลเมตรต่อช่ัวโมง หรือ แนวคิดต่างๆ ที่สั่งสมกันมาจะยังไกล
ท่ีเป็นอุปกรณ์เคร่ืองมือวิทยาศาสตร์ ร้อยละ 4.6 ของความเรว็ แสง ซ่ึงถ้าเรา ความจริงเพียงใด แต่จงเชื่อมั่นว่า
บริเวณทา้ ยยาน พจิ ารณาจรวดพลงั งานนวิ เคลยี รต์ ามปกติ มนุษยชาติจะต้องเดินทางสู่ดวงดาว
หลักการทำ�งานของยานคือ เม่ือ จะใชก้ า๊ ซไฮโดรเจนเพอื่ เปน็ ไอพน่ แรงดนั ได้สำ�เร็จในสักวัน ในอนาคตข้างหน้า
ฉี ด พ่ น ใ บ เ รื อ ด้ ว ย แ อ น ติ ไ ฮ โ ด ร เ จ น ขบั เคลอ่ื น แตก่ ารแทนไฮโดรเจนดว้ ยเชอ้ื ถา้ พวกเราพยายาม

แหล่งขอ้ มลู ส�ำ หรบั อา่ นเพ่มิ เตมิ

Bussard, R. W. (1960). Galactic Matter and Interstellar Spaceflight. Astronautica Acta, 6, 170-194.
A.Alexander, "Project BAIR: The Black Hole Augmented Interstellar Rocket", ISU MSc Thesis project 2014/2015.
Kammash, T. and Galbraith, D.L. (1992). Antimatter-driven fusion propulsion scheme for solar system exploration. J. of Propulsion and Power, 8, 644 – 649.
https://www.researchgate.net/publication/242222398_NIAC_Phase_I_Progress_Report_Antimatter_Driven_Sail_for_Deep_Space_Missions
https://www.spaceanswers.com/futuretech/antimatter-sailing-ships/
https://www.forbes.com/sites/brucedorminey/2016/02/24/antimatter-space-propulsion-possible-within-a-decade-say-physicists/?sh=472fd4f55849
https://www.space.com/17537-antimatter-fusion-engines-future-spaceships.html
https://www.scientificamerican.com/article/solar-flare-serves-up-ant/
https://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/rhessi_antimatter.html
https://www.interstellarresearchcentre.com/blog/the-black-hole-evaporator-engine
https://www.daviddarling.info/encyclopedia/I/interstellar_ramjet.html
https://i4is.org/interstellar-ramjets/
https://medium.com/our-space/the-interstellar-ramjet-conundrum-7f56042d4194
https://www.popularmechanics.com/space/a19728/kickstarter-interstellar-antimatter-engine/

37 เมษายน 2564

สภากาแฟ ผศ. ดร.ปว๋ ย อุน่ ใจ
ภาควชิ าชวี วิทยา คณะวทิ ยาศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยมหิดล
ผศ. ดร.ปว๋ ย​อ่นุ ใจ | http://www.ounjailab.com
นกั วจิ ัยชีวฟสิ ิกส​แ์ ละอาจารยป์ ระจ�ำ ภาควิชาชวี วทิ ยา​ คณะวิทยาศาสตร​์ มหาวิทยาลัย​ มหดิ ล​ นักสื่อสารวทิ ยาศาสตร​์
นกั เขียน​ ศิลปนิ ภาพสามมิต​ิ และผู้ประดิษฐ์​ฟอนต์ไทย​ มคี วามสนใจทง้ั ในด้านวทิ ยาศาสตรเ์​ ทคโนโลย​ี งานศลิ ปะและบทกวี
แอดมนิ และผรู้ ว่ มกอ่ ตง้ั ​เพจ​ FB: ToxicAnt​ เพราะทกุ ส่งิ ล้วนเปน็ พษิ

ออร์แกนอยด์ต่อมน้ำ�ตา สีแดงคือน้ำ�ตาที่เซลล์
สร้างขึ้น (เครดิตภาพ Marie

Bannier-Hélaouët / Hans Clevers,
Hubrecht Institute, Utrech University)

เลี้ยงเซลลอ์ ยา่ งไร…

ใหห้ ลั่งน้ำ�ตา (ในหลอดทดลอง)

นกั วจิ ัยจากเนเธอแลนดเ์ ปิดตัวงานวิจัยเลยี้ งสเตม็ เซลล์
แบบใหม่ กระตนุ้ ให้หลั่งน้�ำ ตาไดใ้ นหลอดทดลอง !

38 เมษายน 2564

สภากาแฟ

ท่ีจริง เราสามารแยกสเต็มเซลล์มา สามารถฟนื้ ชพี หวั ใจใหก้ ลบั มาเตน้ ได้ใหม่ ที่ผ่านมา ทีมวิจัยของฮานส์ก็ได้ประกาศ
เพาะเลี้ยงในหลอดทดลองมาได้ อกี ครงั้ แตก่ ย็ งั ถอื วา่ ผดิ ปกติ เพราะแมจ้ ะ ความสำ�เรจ็ อีกข้ัน เขาสามารถกระตุ้นให้
สักพักใหญ่ๆ แล้ว หรือแม้แต่กระตุ้นให้ เตน้ ต๊บุ ๆ เหมือนหวั ใจจรงิ แต่จังหวะกย็ ัง สเต็มเซลล์ในหลอดทดลองพัฒนาเป็น
เซลล์อวัยวะต่างๆ เปล่ียนย้อนวัยกลับ ไม่ได้ตามท่ีควรจะเป็น ตอ่ มน้ำ�ตาขนาดจ๋ิวไดส้ �ำ เรจ็
ไปเป็นสเต็มเซลล์ ที่เรียกว่าเซลล์ iPS จดุ พลกิ ของการเพาะเลย้ี งสเตม็ เซลล์ และที่สำ�คัญ ต่อมนำ้�ตาจิ๋วเหล่าน้ี
(induced pluripotent stem cell) ก็ยัง ในหลอดทดลองน้ันเกิดข้ึนในปี พ.ศ. สามารถหล่ังน�้ำ ตาออกมาได้จรงิ ๆ !
ทำ�ได้ 2552 เมอ่ื ทมี วจิ ยั ของศาสตราจารยฮ์ านส์ ซงึ่ ถอื เปน็ เรอื่ งอศั จรรยม์ าก และเปน็
แ ต่ ก า ร จ ะ สั่ ง ใ ห้ ส เ ต็ ม เ ซ ล ล์ ม า เคลเวอร์ (Hans Clevers) จากสถาบัน ความส�ำ เรจ็ ครงั้ ยง่ิ ใหญท่ อี่ าจจะสรา้ งองค์
ประกอบขึ้นเป็นเน้ือเย่ือ หรืออวัยวะใหม่ ฮเู บรกต์ (Hubrecht Institute) มหาวทิ ยาลยั ความรู้ท่ีทำ�ให้เราเข้าใจกลไกการสร้าง
ที่ท�ำ งานไดจ้ รงิ นั้น ยังคงเปน็ ส่งิ ทีท่ า้ ทาย ยูเทรกต์ (Utrecht University) ประเทศ นำ้�ตา และช่วยหายุทธวิธีในการบรรเทา
เทคโนโลยีสุดลำ้�ต่างๆ อาทิเช่น เนเธอเเลนด์ สามารถพัฒนาวิธีการ ความทรมานใหก้ บั ผปู้ ว่ ยทมี่ ปี ญั หาตาแหง้
เคร่ืองพิมพ์อวัยวะสามมิติ (3D organ เพาะเลี้ยงสเต็มเซลล์จากลำ�ไส้ได้สำ�เร็จ (dry eyes) ท่ีมีอยู่มากมาย (ราวๆ 5
printing) เทคนิคการเตรียมโครงอวัยวะ ในหลอดทดลอง เปอร์เซ็นต์ของประชากรผู้ใหญ่ทั้งหมด)
โดยการชะเซลล์ทิ้ง (organ decellular- ซงึ่ จรงิ ๆ แคน่ ้นั กน็ ่าตืน่ เตน้ มากแลว้ อีกทั้งยังอาจจะช่วยบรรเทาอาการเจ็บตา
ization) และเทคนิคการเพาะเลี้ยงใน แต่ที่น่ากรี๊ดที่สุดก็คือเซลล์พวกน้ันมัน ทพ่ี บในผปู้ ว่ ยแพภ้ มู ติ นเองทเ่ี กดิ จากกลมุ่
ถังปฏิกรณ์ชีวภาพ (bioreactor) ที่ทำ� มาประกอบตัวกันสร้างเป็นเนื้อเย่ือลำ�ไส้ อาการโชเกร็น (Sjögren’s syndrome)
หน้าที่เหมือนเป็นครรภ์เทียม (artificial ขนาดมนิ ิ มกี ารสรา้ งคริปต์ (crypt) และ ก็เป็นได้
womb) ถูกพัฒนาขึ้นมาเพ่ือช่วยไกด์ วลิ ไล (villi) เหมือนกับทเี่ จอในผนงั ลำ�ไส้ ในปจั จบุ ัน วิธีการรักษาอาการเหล่านี้
ให้สเต็มเซลล์ หรือแม้แต่เซลล์ท่ีเร่ิม และด้วยความคล้ายคลึงกันมากในเชิง นัน้ ค่อนข้างจ�ำ กัด สว่ นใหญ่ก็จะใหห้ ยอด
เปล่ียนไปเป็นเซลล์ของอวัยวะต่างๆ น้ัน โครงสรา้ งระดบั จุลภาคของเน้อื เยอ่ื ล�ำ ไส้ น้ำ�ตาเทียมเอา แต่ออร์แกนอยด์ที่เป็น
สามารถประกอบตวั ขนึ้ มาเปน็ อวยั วะใหม่ จิ๋วเมื่อเทียบกับลำ�ไส้จริง แม้จะยังทำ� แบบจำ�ลองตอ่ มน้ำ�ตานนั้ สรา้ งขึน้ มาและ
ที่สามารถท�ำ งานได้ได้ หนา้ ท่ีได้ไมส่ มบรู ณน์ กั แตก่ เ็ ปน็ ประโยชน์ สามารถเพาะเล้ยี งได้ในหลอดทดลอง
แม้หลายวิธีจะดูเหมือนประสบผล แล้วในการนำ�มาเป็นโมเดลในการศึกษา เราจะสามารถเข้าใจกลไกการสร้าง
ในระดับหน่ึง อย่างเช่นการขึ้นรูปโครง การทำ�งานของลำ�ไส้ โดยเฉพาะอย่างย่ิง น้ำ�ตา ยง่ิ ไปกวา่ นั้นเราอาจจะมองเหน็ จดุ
พอลิเมอร์อาจจะช่วยให้วิศวกรเน้ือเยื่อ เอามาใชท้ ดสอบความเปน็ พษิ ของสารพษิ ท่ีผิดปกติท่ีทำ�ให้ผู้ป่วยต้องทรมานจาก
สามารถเพาะเลี้ยงอวัยวะที่มีโครงสร้าง ตา่ งๆ กลไกการตดิ เชอ้ื ของไวรสั รวมไปถงึ อาการปว่ ยตาแหง้ นอกจากน้ี แบบจ�ำ ลอง
เนื้อเยื่อไม่ซับซ้อนมาก อย่างกระเพาะ การทดลองยาชนิดใหมๆ่ อกี ด้วย ตอ่ มน�ำ้ ตายงั มปี ระโยชน์ในการทดสอบยา
ปัสสาวะ (urinary bladder) จนสามารถ หลังจากท่ีประสบความสำ�เร็จจาก และวิธีใหม่ๆ แบบต่างๆ ท่ีอาจจะนำ�มา
นำ�ไปปลูกถา่ ยกลับเข้าไปให้ผ้ปู ่วยได้ ลำ�ไส้จ๋ิว ทีมวิจัยของฮานส์ก็ได้พัฒนา ช่วยในการรักษาบรรเทาอาการตาแห้ง
แต่เทคนิคในการประกอบอวัยวะท่ีมี เทคโนโลยีการเล้ียงอวัยวะมินิแบบนี้ขึ้น จากสาเหตตุ ่างๆ ไดด้ ว้ ย
ความซับซ้อนยิ่งกว่าน้ัน นั้นยังพัฒนาไป มาอกี กบั อวยั วะอน่ื ๆ อกี มากมาย พวกเขา เพราะน�ำ้ ตาไมไ่ ดม้ ไี วแ้ คแ่ สดงอารมณ์
ได้ไมถ่ งึ ไหน ต้ังช่ืออวัยวะจิ๋วพวกน้ีว่าออร์แกนอยด์ แตย่ งั เปน็ สารใหค้ วามชมุ่ ชนื้ กบั ตา อกี ทง้ั
การปลกู ถา่ ยเซลลก์ ลบั เขา้ ไปในโครง (organoid) ยังมีฤทธิ์ในการช่วยป้องกันการติดเช้ือ
หัวใจทผ่ี ่านการชะล้างเซลล์จนสนิ้ แล้วจะ และเมอื่ กลางเดอื นมนี าคม พ.ศ. 2564 หลายชนดิ ได้อกี ด้วย

39 เมษายน 2564

สภากาแฟ

ความยากมันอยู่ที่จะหาเซลล์ตั้งต้น หลังจากท่ีแยกต่อมน้ำ�ตาออกมาได้ ท่ีเกี่ยวข้องกับการพัฒนาของต่อมนำ้�ตา
จากต่อมนำ้�ตา (lacrimal gland) จะได้ แล้ว พวกเขาก็นำ�ต่อมน้ำ�ตาเหล่าน้ีไป ลงไป
นำ�มาเล้ียงให้เป็นต่อมนำ้�ตาในหลอด บดจนเปน็ ชน้ิ จวิ๋ ๆ กอ่ นจะน�ำ ไปเพาะเลยี้ ง ปรากฏว่าต่อมน้ำ�ตาชิ้นจ๋ิวเติบโต
ทดลอง แตต่ อ่ มนำ�้ ตามกั มขี นาดเลก็ มาก ในเจลทม่ี สี ว่ นประกอบเปน็ พวกสารเคลอื บ กลายเป็นออรแ์ กนอยด์กอ้ นกลมๆ เล็กๆ
กว่าจะหาเจอก็แทบจะไม่เหลืออะไรแล้ว เซลล์สังเคราะห์ (artificial extracellular ในขวดเพาะเล้ียง
แตท่ า้ ยทส่ี ดุ ทมี วจิ ยั ของฮานสก์ ท็ �ำ ไดส้ �ำ เรจ็ matrix) แล้วใส่ฮอร์โมนและโปรตนี ตา่ งๆ

ภาพไทม์แลปส์แสดงการขยายตัวของออร์แกนอยด์หลังจากที่ถูกกระตุ้นด้วยอะดรีนาลีน ก้อนกลมๆ ที่ขยายคือออร์แกนอยด์
(เครดิตภาพ Marie Bannier-Hélaouët / Hans Clevers, Hubrecht Institute, Utrech University)

40 เมษายน 2564

สภากาแฟ

“เราต้องปรับสูตรสารเคมีต่างๆ ท่ี ออรแ์ กนอยด์ อย่างแพร่หลาย
จะใส่เข้าไปเพ่ือควบคุมการเจริญของ หรือถ้าอยากศึกษาเพิ่มเติมต่อไปว่า ในปี พ.ศ. 2558 เขาและทมี ไดร้ ว่ มกนั
ออร์แกนอยด์เพ่ือกระตุ้นให้สเต็มเซลล์ เม่ือไรต่อมจะหยุดผลิตน้ำ�ตา หรือแม้แต่ ก่อต้ังบริษัทเซอร์โรเซน (Surrozen)
เปลย่ี นไปเปน็ เซลลต์ อ่ มน�ำ้ ตาอยา่ งเตม็ ตวั ว่าความผิดปกติอะไรทจี่ ะท�ำ ให้ตอ่ มน�ำ้ ตา สตารต์ อปั สายดปี เทค (deep tech) ทเี่ นน้
แบบเดียวกับท่ีพบในต่อมนำ้�ตาของเรา หยุดท�ำ งาน จนทำ�ใหเ้ กดิ การระคายเคอื ง การเอาองคค์ วามรทู้ างดา้ นเวชกรรมฟน้ื ฟู
จริงๆ เพ่ือที่พวกมันจะได้ร้องไห้ได้จริงๆ หรอื อาจจะลกุ ลามกลายเปน็ โรครา้ ย หรอื (regenerative medicine) มาใช้ในการรกั ษา
ท่ีท้าทายจริงๆ คือจะทำ�ยังไงให้ออร์แก- หากจะนำ�ไปศึกษาว่าโรค สารเคมี หรือ และบรรเทาอาการป่วยต่างๆ ของคนไข้
นอยด์ต่อมน้ำ�ตาจิ๋วน้ีร้องไห้ออกมาได้ สารยาตา่ งๆ จะมอี ทิ ธพิ ลอะไรบา้ งกบั การ ได้เป็นทเ่ี รียบรอ้ ยแล้ว
จรงิ เพราะนคี้ อื จดุ เดน่ ทชี่ ดั ทสี่ ดุ ของตอ่ ม สรา้ งน้ำ�ตาในต่อมนำ้�ตาก็ยังท�ำ ไดอ้ กี เ ซ อ ร์ โ ร เ ซ น ต้ั ง อ ยู่ ที่ ซิ ลิ ค อ น
น�ำ้ ตา” มารี แบนนเิ ออร์ (Marie Bannier- แต่ที่หลายคนสนใจมากกว่าก็คือจะ วัลเลย์ (Silicon Valley) แคลิฟอร์เนีย
Hélaouët) ใหส้ ัมภาษณ์ ทำ�อย่างไรถึงจะเอาต่อมนำ้�ตาจ๋ิวเหล่านี้ สหรัฐอเมรกิ า
จะไปจ้ิมใหม้ นั เจ็บ ก็คงจะไม่ได้ แล้ว ไปช่วยในการบรรเทาอาการของโรคท้ัง
จะท�ำ อยา่ งไรดี ต่อมนำ้�ตาเหล่านี้จะมีประโยชน์ ในการ QR code ลิงก์ไปยัง Time lapse movies
ส่ิงหนึ่งท่ีเรารู้คือเม่ือเวลาเราประสบ รกั ษาโรค ที่แสดงการขยายตัวของออร์แกนอยด์
อะไรทที่ �ำ ใหเ้ ราเจ็บปวด ร่างกายของเรา ทีมของฮานส์ได้ทำ�ทดลองปลูกถ่าย หลังจากที่ถูกกระตุ้นด้วยอะดรีนาลีน
จะหลัง่ อะดรนี าลีน (adrenaline) ออกมา ต่อมน้ำ�ตาจิ๋วของคนเหล่านี้เข้าไปในต่อม
มารีตัดสินใจทดลองเติมอะดรีนาลีน น้ำ�ตาหนู ท่ีน่าแปลกใจคือหลังจากท่ี (เครดิตภาพ Marie Bannier-Hélaouët / Hans
ล ง ไ ป ใ ห้ อ อ ร์ แ ก น อ ย ด์ ต่ อ ม นำ้ � ต า จ๋ิ ว ปลูกถ่ายเข้าไปแล้ว ออร์แกนอยด์ต่อม Clevers, Hubrecht Institute, Utrech University)
ปรากฏวา่ สิง่ มหศั จรรยก์ ็ไดเ้ กิดข้ึน น�ำ้ ตานน้ั เปลย่ี นรปู รา่ งไปกลายเปน็ หลอด
ต่อมนำ้�ตาจ๋ิวโป่งออกราวกับลูกโป่ง ซึ่งเป็นเรื่องท่ีน่ายินดีเพราะหลอดน้ำ�ตา
ข้างในต่อมน้ำ�ตาคือน้ำ�ตาที่เซลล์ข้างใน เหล่าน้ีสามารถที่จะหล่ังนำ้�ตาออกมาได้
ต่อมนั้นผลิตออกมา แต่เนื่องจากต่อม และอาจจะช่วยบรรเทาอาการตาแห้ง
ที่โตในหลอดทดลองแบบน้ีไม่มีท่อน้ำ�ตา ขาดน�ำ้ ตากเ็ ปน็ ได้ ซง่ึ กค็ งตอ้ งรอการทดสอบ
ท่ีจะนำ�น้ำ�ตาออกมา นำ้�ตาก็เลยเอ่อล้น ในข้นั คลินกิ ตอ่ ไป
อยู่ขา้ งใน งานวิจัยน้ีแม้จะดูเหมือนเป็นอีกหนึ่ง
จดุ เดน่ ของการเพาะเลย้ี งออรแ์ กนอยด์ งานวิจัยที่เน้นไปในการตีพิมพ์เผยแพร่
ตอ่ มน�ำ้ ตากค็ อื นกั วจิ ยั สามารถใช้โมเดลนี้ ซึ่งผลงานน้ีก็ออกมาเรียบร้อยแล้วใน
มาเปน็ แบบจ�ำ ลองในการศกึ ษาการท�ำ งาน วารสาร Cell Stem Cell เมอ่ื เดอื นมนี าคม
ของตอ่ มน�ำ้ ตาแบบเชงิ ลกึ สามารถเจาะลง พ.ศ. 2564 ทผี่ า่ นมา แตอ่ ยากแอบกระซบิ
ไปถึงกลไกการสร้างน้ำ�ตาในระดับเซลล์ เบาๆ ว่าองค์ความรู้จากงานวิจัยขึ้นหิ้ง
ได้เลยทีเดียว อีกทั้งยังสามารถสกัดเอา มากมายท่ีฮานส์ได้สร้างข้ึนมาในด้าน
นำ้�ตาออกมาวิเคราะห์องค์ประกอบได้ สเต็มเซลล์ทำ�ให้เขาสามารถริเริ่มพัฒนา
อย่างง่ายดาย เพราะในโมเดลน้ีนำ้�ตา เ ท ค โ น โ ล ยี อ อ ร์ แ ก น อ ย ด์ ที่ ส า ม า ร ถ
ได้รับการเก็บไว้เป็นอย่างดีข้างในของ นำ�มาประยุกต์ ใช้ ในทางการแพทย์ ได้

41 เมษายน 2564

หสตอั้ งวภป์ าา่ ไพทย ประทีป ด้วงแค คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลยั เกษตรศาสตร์

กิ้งก่างู

Ophisaurus gracilis

ก้ิงก่างูเป็นก้ิงก่าท่ีลดรูปขาท้ังส่ีข้างจนไม่สามารถมองเห็นจาก
ภายนอก หากมองผา่ นๆ จะคดิ วา่ เปน็ งมู ากกวา่ กง้ิ กา่ มสี ง่ิ ทย่ี นื ยนั
จากลกั ษณะภายนอกไดอ้ ยา่ งหนง่ึ คอื มชี อ่ งเปดิ ของหู พบกง้ิ กา่ งู
ไดไ้ มบ่ อ่ ย จะพบตามปา่ ทส่ี งู ๆ เชน่ ปา่ ดงดบิ เขา ปา่ สนเขา

42 เมษายน 2564

สาระวทิ ย์
ในศลิ ป์

สาระวิทย์
ในศิลป์ 18

วริศา ใจดี (ไอซ)ี
เด็กสาย(พันธุ์)วิทย์สานศลิ ป์ ชอบเรยี นคณติ ศาสตร์และฟสิ กิ ส์ สนใจเร่อื งเกยี่ วกับอวกาศ
และสัตวเ์ ลี้ยงตัวจว๋ิ เวลาว่างชอบทำ�งานศลิ ปะ กำ�ลังคน้ หาสตู รผสมที่ลงตัวระหว่างวิทยก์ บั ศิลป์
Facebook : I-see Warisa Jaidee

The Barometer Problem: ก่อนอ่ืนมาทำ�ความรู้จัก
คิดตา่ งอย่างสรา้ งสรรค์ บารอมิเตอร์ หรือ
เครือ่ งตรวจวดั ความดนั อากาศกันก่อน
เรอ่ื งและภาพโดย วรศิ า ใจดี เคร่ืองวัดน้ีใช้หลักการการขยายหรือ
หดตวั ของโลหะหรอื การเปลย่ี นระดบั ความสงู
ของปรอทเนอ่ื งจากความดนั อากาศภายนอก
ซ่ึงค่าความดันอากาศน้ีเปล่ียนแปลงไป
โดยขึ้นอยู่กับปัจจัยหลักคือความสูงจาก
ระดับน้ำ�ทะเล ย่ิงสูงความดันอากาศก็
ยิ่งต่ำ� เพราะความหนาแน่นของโมเลกุล
อากาศทีส่ งู มนี อ้ ยกวา่ ที่ต่�ำ ท้ังนก้ี ็เพราะมี
แรงโนม้ ถว่ งของโลกดงึ ดดู โมเลกลุ อากาศ
ไว้ใกล้กับผิวโลก เมื่อสูงขึ้นไปจึงค่อยๆ
เบาบางลง

ลองจินตนาการหากนักเรียนคนหนึ่งเปิดข้อสอบขึ้นมาและ ความดันอากาศ ณ ระดับความสูงต่างกัน
เจอคำ�ถาม “จงแสดงวิธีการวัดความสูงของตึกระฟ้าโดยใช้
บารอมิเตอร์” พร้อมเว้นท่ีว่างหน่ึงหน้ากระดาษเต็มไว้ให้เขียน
คำ�ตอบ

43 เมษายน 2564

สาระวทิ ย์
ในศลิ ป์

นเี่ ปน็ กญุ แจส�ำ คญั ทท่ี �ำ ใหเ้ ราสามารถ และแทนค่าเข้าไปเพื่อคำ�นวณผลต่าง แน่นอนว่านี่คือคำ�ตอบท่ีถูกต้อง
ใช้บารอมิเตอร์หาค่าระดับความสูง ระดับความสูงในสูตร P=ρgh ส�ำ หรบั คะแนน 10 เตม็ 10 ถา้ จ�ำ ไดก้ ท็ �ำ ได้
(altitude) ได้จากความสัมพันธ์ระหว่าง เมอื่ ρ คอื คา่ คงทข่ี องความหนาแนน่ ยินดดี ว้ ย ! คณุ สอบผา่ น !
ความดันอากาศกบั ความสงู จากผิวโลก อากาศ และ g คือความเรง่ เน่อื งจากแรง แต่ถ้าจำ�ไม่ได้ข้ึนมา ก็คงจะต้องส่ง
คราวนก้ี ลบั มาทขี่ อ้ สอบ หากนกั เรยี น โนม้ ถว่ งของโลก มคี ่าเทา่ กบั 9.81 ms-2 กระดาษคำ�ตอบเปล่าอยา่ งนา่ เสยี ดาย
คนนัน้ จ�ำ หลักการข้างต้นได้ กจ็ ะสามารถ หลังการแทนค่าและแกส้ มการดังรปู ผล สำ�หรับการสอบเพ่ือวัดระดับความรู้
เขยี นคำ�ตอบไดว้ า่ ค่า h2- h1 ที่ได้กค็ ือ ระยะจากพนื้ ถึงยอด ความเข้าใจของนักเรียน ผู้ออกข้อสอบ
“ใช้บารอมิเตอร์วัดความดันอากาศ ตึก หรือก็คือความสูงของตึกตามที่โจทย์ ย่อมอ้างอิงข้อมูลจากตำ�ราเรียนตาม
ท่พี ื้นและทย่ี อดตกึ น�ำ มาเทยี บหาผลต่าง ถามนั่นเอง” วัตถุประสงค์ชองหลักสูตรการเรียนการ
สอน คำ�ตอบที่จะได้คะแนนเต็มอย่าง
การคำ�นวณหาความสูง โดยใช้ผลต่างของความดันอากาศที่พื้นกับที่ยอดตึก ง่ายดายโดยไม่มีข้อสงสัยจึงมีเพียงคำ�
ตอบเดยี วและวธิ เี ดยี วเทา่ น้นั
แน่นอนว่าคอลัมน์สาระวิทย์ในศิลป์
วันนี้ไม่ได้มาสอนการคำ�นวณทางฟิสิกส์
แตจ่ ะชวนมาดเู รอ่ื งราวสดุ ฮติ ของความแปลก
ในค�ำ ตอบของนกั เรยี นคนหนึ่ง กบั การใช้
บารอมิเตอร์ให้เกิดประโยชน์มากกว่าแค่
วัดความดันบรรยากาศ เพราะสามารถ
คิดค้นวิธีการในการใช้บารอมิเตอร์หา
ความสงู ของตกึ ได้อยา่ งหลากหลาย !
หลายคนอาจจะเคยไดย้ นิ เรอ่ื งนม้ี ากอ่ น
โดยเฉพาะเวอร์ชันที่เล่าว่าเป็นข้อสอบ
ของมหาวทิ ยาลยั โคเปนเฮเกน ทมี่ ี นลี ส์
โบร์ (Neils Bohr) นกั วทิ ยาศาสตรร์ างวัล
โนเบลสาขาฟิสิกส์ เป็นนักเรียนเจ้าของ
ความคดิ อนั สวนทางกับผู้ออกขอ้ สอบ
จริงๆ แล้วต้นกำ�เนิดของปัญหา
ชวนคิดน้ีมีท่ีมาจาก คุณอเล็กซานเดอร์
คาลานดรา (Alexander Calandra)
นักวิทยาศาสตร์ นักศึกษาศาสตร์ และ
นกั เขยี น ผไู้ ดร้ บั การจดจ�ำ จากผลงานเรอ่ื งสน้ั
“Angels on a Pin (101 Ways to Use
a Barometer)” เผยแพรล่ งหนงั สือพิมพ์
ลอนดอนชอ่ื Saturday Review ซง่ึ ก็คือ
สง่ิ ท่ีเราจะมาพดู ถงึ กันในวันน้ี

44 เมษายน 2564

สาระวทิ ย์
ในศลิ ป์

เริ่มต้นจากนักเรียนคนหนึ่งท่ี ได้ วิธีที่ 1 วิธีที่ปราศจากการคำ�นวณใดๆ หรือถ้าอยากได้วิธีท่ีดูซับซ้อนกว่าน้ัน
ศูนย์คะแนนในข้อสอบวิชาฟิสิกส์จาก วิธีที่ 2 สูตรการเคลื่อนที่แบบตกอิสระ หน่อย กับเน้ือหาที่ลึกเข้าไปอีกบทหน่ึง
คำ�ถาม “จงแสดงวิธีการวัดความสูงของ ของการเคล่ือนที่เชิงฟิสิกส์ ก็น่ีเลยวิธี
ตกึ ระฟา้ โดยใชบ้ ารอมเิ ตอร”์ เพยี งเพราะ ท่ี 3 ผูกเชือกยาว L เขา้ กับบารอมิเตอร์
วา่ นกั เรยี นคนนี้ ไมไ่ ดต้ อบค�ำ ถามตรงตาม แล้วแกว่งแบบเพนดูลัมอย่างง่ายท่ีพื้น
หลักการในตำ�ราท่ีเราได้เรียนรู้กันมา และบนยอดตึก ทำ�การคำ�นวณค่าอัตรา
ดงั วิธที ฉี่ นั แสดงใหด้ ขู า้ งตน้ เรง่ เนอื่ งจากแรงโนม้ ถว่ งโดยใชค้ าบทว่ี ดั
หากแตเ่ ขามวี ธิ หี าค�ำ ตอบทพ่ี ลกิ แพลง ได้จากสองตำ�แหน่งแล้วแทนคา่ ในสตู ร
กว่าน้ัน และแน่นอนว่าเขาไม่ยอมรับ
ศูนย์คะแนนจากกรรมการตรวจข้อสอบที่ วิธีที่ 3 ใช้หลักการเคลื่อนที่แบบเพนดูลัมและ
บอกว่าค�ำ ตอบของเขานัน้ ผิดท้งั หมด การหาค่า g พร้อมพิสูจน์ที่มาของสูตร
หลงั จากกรรมการตรวจขอ้ สอบไดพ้ ดู คยุ
กบั นกั เรยี นคนนอ้ี ยนู่ าน กพ็ บกบั ค�ำ ตอบท่ี เมษายน 2564
สรา้ งสรรคแ์ หวกแนวยง่ิ ขน้ึ ไปเรอ่ื ยๆ
เริ่มต้ังแต่วิธีแรก วิธีที่ปราศจากการ
ค�ำ นวณใดๆ เปน็ หลกั การทเ่ี รยี บงา่ ยมอี ยวู่ า่
แค่เดินขึ้นไปยังดาดฟ้าตึกพร้อมเชือก
และบารอมเิ ตอร์ จากนัน้ ผกู บารอมเิ ตอร์
เขา้ กบั เชอื ก แลว้ หยอ่ นลงมาจากดาดฟา้ ตกึ
เมอ่ื บารอมเิ ตอรแ์ ตะพน้ื กท็ �ำ การวดั ความยาว
ของเชือกท่ีใช้ด่ิงไป ซึ่งแน่นอนมันก็คือ
ความสูงของตึกนนั่ เอง
ถ้าอยากจะโชว์ความรู้ทางฟิสิกส์
สักหน่อยก็ลองมาดูวิธีที่ 2 คือปล่อย
บารอมเิ ตอรล์ งจากดาดฟา้ ตกึ แลว้ จบั เวลา
ท่ีใช้ตั้งแต่ปล่อยบารอมิเตอร์จนมันตก
ถึงพื้น แต่ต้องให้แน่ใจนะว่าวันนั้นไม่มี
ลมแรงจนเป็นอีกปัจจัยท่ีมีผลต่อการตก
อยา่ งอิสระ
จากที่เรารู้กันว่าการตกแบบอิสระ
สามารถค�ำ นวณไดด้ ว้ ยสตู รดงั ภาพประกอบ
วธิ ที ี่ 2 ใชค้ า่ ความเรง่ เนอื่ งจากแรงโนม้ ถว่ ง
g = 9.81 ms-2 เป็นความเรง่ a เมอื่ แทน t
หรือค่าเวลาท่ีจับได้ลงไป เราก็จะได้ S
เปน็ ความสูงของตกึ ออกมา

45

สาระวทิ ย์
ในศลิ ป์

เมื่อได้ค่า g บนพื้นและบนยอดตึก ของบารอมิเตอร์ และความยาวเงาของ วิธีที่ 5 จำ�นวนเท่าของความความยาวของ
ก็นำ�มาหาผลต่างด้วยการแทนค่าเข้าใน ตึก ก่อน คำ�นวณเทียบอัตราส่วนด้านคู่ บารอมิเตอร์
สตู รคา่ อตั ราเรง่ เนอ่ื งจากแรงโนม้ ถว่ ง ณ ทส่ี มนัยกนั ตามหลักสามเหลย่ี มคลา้ ย ก็
ระดบั ความสูง h จากผิวโลก จะไดค้ วามสงู ของตกึ ออกมา (สามเหลยี่ ม
โดย R คอื รศั มขี องโลก และ g = 9.81 จะคล้ายกันต่อเมื่อมีมุมเท่ากันสามคู่ ใน
ms-2 ก็จะได้ผลลัพท์เป็นผลต่างระดับ กรณีน้ีวัดพร้อมกัน มุมตกกระทบของ
ความสูงที่พื้น และระดับความสูงท่ียอด แสงอาทิตยก์ ็ยอ่ มเทา่ กนั ส่วนมุมฉากกบั
ตึก หรือก็คือส่วนสูงของตึกดังขั้นตอน มุมท่ีเหลืออยู่กเ็ ท่ากนั ไปตามๆ กนั )
คำ�นวณในภาพ (ซับซ้อนใชไ่ หมล่ะ) ยัง...ยงั ไมจ่ บเท่านี้ ยงั มวี ิธที ่ี 5 ถา้ เรา
คราวน้ีลองมาดูวิธีท่ี 4 กันบ้าง โดย มเี วลาเหลอื เฟอื และกลา้ มเนอ้ื ขาแขง็ แรง
การประยุกต์ใช้ความรู้ทางคณิตศาสตร์ สักหน่อย ให้เดินหรือวิ่งขึ้นบันไดหนีไฟ
ในวันท่ีอากาศดี แสงแดดจ้า ก็หยิบเอา ดา้ นนอกตึก แลว้ ใชบ้ ารอมเิ ตอรท์ าบตาม
บารอมเิ ตอรต์ ง้ั ฉากกบั พนื้ ใหเ้ กดิ เงา แลว้ ความสูงตึก และขีดเส้นตามผนังตึกไป
วดั ความยาวของเงาบารอมเิ ตอร์ ความสงู เรื่อยๆ นับจำ�นวนครั้งไว้แล้วเอามาคูณ
กับความยาวของบารอมิเตอร์ เราก็จะได้
ความสงู ของตกึ ออกมา
ท้ายที่สุดแล้วนักเรียนคนนี้ยังบอก
อีกวา่ วิธีท่ีดที ี่สุดก็คือวิธที ี่ 6 ท่ีเขาบอกให้
เดนิ ถอื บารอมเิ ตอรน์ ้ีไปยงั ชนั้ ใตด้ นิ เคาะ
ประตหู อ้ งพกั คนคมุ ตกึ แลว้ ขอใหเ้ ขาบอก

วิธีที่ 4 สูตรสามเหลี่ยมคล้าย วิธีที่ 6 วิธีที่ง่ายและประหยัดเวลาที่สุด

46 เมษายน 2564

ความสงู ของตกึ แลกกบั บารอมเิ ตอรร์ าคา ตรรกะพวกนี้ สร้างข้ึนเพื่อล้อเลียนลัทธิ ส่ิงประดิษฐ์ ใหม่ขึ้นมาบนโลกก็เป็นได้
แพงน้ซี ะเลย นอกจากเรว็ แลว้ ยังแมน่ ยำ� อัสมาจารย์ (scholasticism) หรือการ เพราะฉะน้ันอย่าได้เสียกำ�ลังใจหาก
และน่าเชื่อถืออีกต่างหาก ไม่ต้องเสีย เรียนการสอนวิธีคิดเชิงวิพากษ์ของนัก ผลสอบออกมาไม่เปน็ อย่างที่เราคาดหวงั
เวลาคำ�นวณอะไรด้วย วชิ าการในมหาวทิ ยาลยั แสดงใหเ้ หน็ วา่ วธิ ี การที่เราคิดต่างกับคนอ่ืนไม่ใช่เร่ือง
ช่ า ง เ ป็ น นั ก เรี ย น ท่ี มี ค ว า ม คิ ด แกป้ ญั หานนั้ ไม่ ตอ้ งองิ ตามหลกั วชิ าการ ผิดอะไร ขอเพียงคิดต่างแล้วสามารถ
สร้างสรรค์อันล้นเหลือ น้อยคนนักที่จะ เพยี งอยา่ งเดยี ว ซง่ึ กอ็ ธบิ ายเรอ่ื งราวทยี่ ก อธิบายถึงเหตุผลท่ีมาท่ีไปได้ เพียงเท่าน้ี
คิดได้มากมายเช่นนี้ และแน่นอนว่าวิธี มานี้ได้เปน็ อยา่ งดี วา่ การแก้ปัญหานน้ั ไม่ ไม่ว่าปัญหาจะยากแค่ไหนก็จะสามารถ
คำ�นวณผลต่างของความดันอากาศท่ี จ�ำ เปน็ ตอ้ งท�ำ ตามขน้ั ตอน และหลกั การท่ี แก้ไขได้ด้วยวธิ ีการอันสรา้ งสรรค์
พ้ืนและบนยอดตึก จับเข้าสูตรหาความ ปรากฏอยู่ในหลักสูตรตำ�ราเรียนเสมอไป แล้วเพื่อนๆ ล่ะ เลือกท่ีจะทำ�ตาม
สูงตึกออกมา อย่างท่ีกล่าวไว้ในตอนต้น เพียงแต่ให้การหาคำ�ตอบนั้นมีหลักของ การทอ่ งจ�ำ จากต�ำ ราการคน้ พบของคนอนื่
เป็นวิธีมาตรฐานที่เราๆ ก็สามารถทำ�ได้ เหตแุ ละผลท่เี หมาะสมกเ็ พยี งพอแล้ว หรือจะเร่ิมต้นทบทวนและจินตนาการ
หากผ่านการเรียนรู้ระดับมัธยมต้นตาม ฉันเห็นด้วยว่าในบางครั้ง หลักการ เสน้ ทางใหม่ดว้ ยตนเอง
หลกั สตู ร หากแตก่ ารตอบค�ำ ถามเดยี วกนั ตามต�ำ ราท่ีไดเ้ รยี นรมู้ ากก็ ลายเปน็ อปุ สรรค หากใครมีวิธีตอบโจทย์ข้อน้ีด้วยวิธี
น้ี สามารถทำ�ได้หลายวิธีท่ีแตกต่างกัน ช้ินใหญ่ที่บดบังการคิดแก้ปัญหาแบบ ที่แตกต่างไปจากข้างต้น อย่าลืมเขียน
ออกไป นอกเหนอื จากวธิ ที ม่ี อี ยแู่ ลว้ โดยท่ี พน้ื ฐานอยา่ งสรา้ งสรรคต์ ามสญั ชาตญาณ มาเลา่ ให้กนั ฟงั บ้างล่ะ !
ยังคงเป้าหมายเดิมไว้ ดังที่นักเรียนคนน้ี ของเรา บางทีการท่ีเราเรียนรู้วิธีแก้
ได้น�ำ เสนอ เฉพาะทางสำ�หรับปัญหาหนึ่งๆ ท่ีผู้อ่ืน ขอบคุณทมี่ าข้อมลู จาก:
ฉั น คิ ด ว่ า ห า ก ผู้ อ อ ก ข้ อ ส อ บ เ จ อ สร้างข้ึนมาให้ กลับทำ�ให้เรามืดบอดใน
คำ�ตอบท่ีหลุดกรอบออกนอกตำ�ราเช่นนี้ การพยายามหาค�ำ ตอบดว้ ยวิธีอื่น เรอื่ งสน้ั Angels on a Pin (101 Ways to Use
บอ่ ยๆ เขาคงเสยี เวลาในการตรวจไมน่ อ้ ย ออกจะนา่ เสียดายหากสดุ ท้ายทุกคน a Barometer) by Alexander Calandra จาก
แต่สำ�หรับฉันแล้ว ถ้าฉันเป็นครูแล้วเจอ เลือกวิธีเดียวกัน ได้คะแนนเต็มเหมือน หนังสือพมิ พ์ The Saturday Review ฉบบั วันท่ี
คำ�ตอบที่แตกต่างกันออกไป ฉันคงสนุก กัน ท้ังๆ ทหี่ ากเราลองละทง้ิ ความร้เู ดมิ ๆ 21 เดือนธันวาคม ปี ค.ศ. 1968
กับการอ่านคำ�ตอบ และยอมเสียเวลา ไปเสยี บา้ ง หรอื มองในมมุ กลบั กนั บางที (ฉบับออนไลน์: https://www.unz.com/print/
ท้ังวันท่ีจะน่ังฟังคำ�อธิบายจากนักเรียน เราอาจจะคน้ พบหนทางใหมท่ นี่ า่ สนกุ และ SaturdayRev-1968dec21-00060/)
สุดโต่งกลุม่ นี้ ทา้ ทายกวา่ แบบเดิมทเ่ี ปน็ อยอู่ กี มากมาย
เร่ือง Angels on a pin ท่ีน�ำ มาเล่า ในการแก้ปัญหาวิทยาศาสตร์ ความ
ให้ฟังกันในวันนี้ ที่น่าสนใจอีกจุดคือ ช่ือ รู้ทำ�ให้เราแก้ โจทย์ ได้ทันทีโดยไม่ต้อง
ของเรื่องส้ันนีม้ ีที่มาจากสำ�นวน “Angels คิดมาก แต่ขณะเดียวกันความไม่รู้ก็ก่อ
on the head of the pin” ที่มาพร้อม ให้เกิดจินตนาการที่ทำ�ให้เราคิดมากขึ้น
คำ�ถามที่ว่า “จงหาจำ�นวนของนางฟ้าที่ ค้นคว้ามากขึ้น เกิดความคิดใหม่ๆ และ
ยืนอยู่บนหัวเข็มหมุด” หนึ่งใน reductio คน้ พบวธิ กี ารใหมๆ่ ท่ีไมม่ ถี กู ไมม่ ผี ดิ ทา้ ย
ad absurdum (การพิสูจน์ว่าคำ�กล่าว ที่สุดแล้วเราก็บรรลุผลลัพธ์ได้เหมือน
หนง่ึ ๆ เป็นไปไมไ่ ด้ โดยใช้เหตุผลสดุ โตง่ เดมิ เพ่ิมเติมคอื ความสนกุ และความเป็น
และตรรกะวิบัติมาโต้แย้ง) คำ�กล่าวทาง เอกลักษณ์ ท่ีอาจนำ�ไปสู่การสร้างสรรค์

47 เมษายน 2564

เปดิ โลก
นทิ านดาว

พงศธร กิจเวช (อัฐ)
Facebook: คนดูดาว stargazer

กล่มุ ดาวแกะ ภาพวาดเจ้าชายฟริกซัสนั่งบนหลังแกะทองคำ� และ
เจ้าหญิงเฮลลีพลัดตกลงไปในทะเล วาดเมื่อประมาณ
ท่ีมาของเดอื นเมษายน ปี ค.ศ. 45-79 หรือประมาณ 1,942-1,976 ปีก่อน
เป็นภาพวาดฝาผนังที่พบในเมืองปอมเปอี (Pompeii)
กาลครง้ั หนงึ่ นานมาแลว้ พระราชาแอทามสั (Athamas) แหง่ เมอื ง ประเทศอิตาลี ซึ่งเป็นเมืองที่ถูกเถ้าถ่านของภูเขาไฟ
ออโคมีนุส (Orchomenus) ในดินแดนกรีก ทรงมีพระมเหสี วิสุเวียส (Vesuvius) กลบไว้
เป็นเทพธิดาแห่งเมฆช่ือ เนฟิลี (Nephele) ทรงให้กำ�เนิดพระโอรสและ ที่มา Wikimedia
พระธดิ าแฝดคือเจา้ ชายฟริกซัส (Phrixus) และเจ้าหญงิ เฮลลี (Helle)
ตอ่ มาพระราชาแอทามสั ทรงมพี ระชายาใหมค่ อื ไอโน (Ino) ผเู้ ปน็ พระธดิ า https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Affreschi_ro-
ของพระราชาแคดมัส (Cadmus) แห่งเมืองทีบส์ (Thebes) mani_-_Pompei_-_Frisso_ed_Elle.JPG
พระมเหสีเนฟลิ ีเลยกรว้ิ และเสด็จหนีไป ทำ�ให้ฝนไมต่ ก เกดิ ความแหง้ แลง้
ประชาชนทกุ ขย์ ากล�ำ บาก

48 เมษายน 2564

เปดิ โลก
นทิ านดาว

ภาพจำ�ลองตอนดวงอาทิตย์ตก
วันที่ 20 เมษายน 2564
จะเห็นดวงอาทิตย์เข้าไปอยู่ในกลุ่มดาวแกะ
ที่มา แอป Celestron SkyPortal

พระชายาไอโนทรงคดิ หาทางก�ำ จดั เจา้ ชายฟรกิ ซสั และ เมษายน 2564
เจ้าหญิงเฮลี จึงทรงอ้างว่าต้องบูชายัญเจ้าชายฟริกซัส
จึงจะทำ�ให้ดินฟ้าอากาศกลับเป็นปกติ พระราชาแอทามัส
ทรงหลงเชอื่ จงึ ทรงส่งั ใหน้ ำ�เจ้าชายฟริกซัสไปบชู ายัญ
ขณะท่ีกำ�ลังจะบชู ายัญ ก็มีแกะวเิ ศษ มขี นเป็นทองคำ�
มีปีกบินได้ เข้ามาช่วยเจ้าชายฟริกซัสและเจ้าหญิงเฮลลี
บินหนีไป
ระหว่างทีบ่ ินขา้ มทะเล เจา้ หญิงเฮลลไี ดพ้ ลดั ตกลงไป
และจมน�ำ้ ส้ินพระชนม์
เมื่อบินมาไกลจนเห็นว่าปลอดภัยแล้ว แกะทองคำ�จึง
นำ�เจ้าชายลงทีด่ ินแดนคอลกิส (Colchis) เจา้ ชายฟริกซัส
ทรงบูชายัญแกะทองคำ�ถวายเทพเจ้า แกะตัวน้ีได้กลาย
เป็นกล่มุ ดาวแกะ (Aries) อยบู่ นทอ้ งฟา้

เจสันเอาขนแกะทองคำ�มาแสดงให้พระราชาพีลิแอสทอดพระเนตร เป็น
ภาพวาดบนแจกันกรีก ประมาณ 340-330 ปีก่อนคริสตกาล หรือ
ประมาณ 2,350-2,560 ปีก่อน
ที่มา Wikipedia

https://en.wikipedia.org/wiki/Golden_Fleece

49

เปดิ โลก
นทิ านดาว

รูปสลักหินอ่อน เจสันกับขนแกะทองคำ� โดย ภาพวาดแฮราคลีส (เฮอร์คิวลีส) กับเหล่าวีรบุรุษอาร์โกนอตส์ บนเหยือกศิลปะกรีก ประมาณ
Bertel Thorvaldsen ค.ศ. 1803 460-450 ปีก่อนคริสตกาล หรือประมาณ 2,471-2,481 ปีก่อน
ที่มา Wikipedia ที่มา Wikipedia
https://en.wikipedia.org/wiki/Jason https://en.wikipedia.org/wiki/Argonauts

กลมุ่ ดาวแกะเปน็ ทมี่ าของชอื่ เดอื น กลุ่มดาวเรืออาร์โกที่ปัจจุบันแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มดาว
เมษายน ค�ำ วา่ “เมษายน” มาจากค�ำ วา่ ที่มา แอป Celestron SkyPortal
“เมษ” แปลว่า แกะ กบั คำ�วา่ “อายน”
แปลวา่ การมาถงึ หมายถงึ ดวงอาทติ ย์
เคลอ่ื นทม่ี าถงึ กลมุ่ ดาวแกะหรอื ราศเี มษ
ในทางดาราศาสตร์ดวงอาทิตย์
จะเข้าไปอยู่ในกลุ่มดาวแกะวันท่ี 20
เมษายน พ.ศ. 2564
ย้อนกลับไปเรื่องเจ้าชายฟริกซัส
หลงั จากทรงบชู ายญั แกะแลว้ ทรงเกบ็
ขนแกะทองค�ำ แขวนไวบ้ นตน้ โอก๊ มวี วั
ทกี่ บี เปน็ ทองเหลอื ง มลี มหายใจเปน็ ไฟ
และมังกรที่ไม่เคยหลับ เฝ้าขนแกะ
ทองคำ�ไมใ่ ห้ใครเอาไปได้

50 เมษายน 2564