E_Book เบาหวานขณะตั้งครรภ์

ค่มู อื การดแู ลตนเอง

ในสตรตี ังครรภ์ทีเปน

โรคเบาหวาน

เ บ า ห ว า น ข ณ ะ ตั ง ค ร ร ภ์

คืออะไร ?

เบาหวาน เปนภาวะทีร่างกาย
มีระดับนาํ ตาลในเลือดสูงกว่า
ปกติ ซึงสตรีตังครรภ์มีโอกาส
เปนเบาหวานได้ง่ายกว่าปกติ
เนืองจากขณะตังครรภ์ร่างกาย
จะสร้างฮอร์โมนหรือสารเคมีไป
ยับยังการทํางานของอินซูลิน
ซึงทําหน้าทีควบคุมนาํ ตาลใน
เลือดส่งผลให้นาํ ตาลในเลือด
สูงกว่าปกติ

หากระดับนาํ ตาลในเลือดสงู อยูเ่ ปนระยะเวลานาน
อาจสง่ ผลเสยี ทีรุนแรงต่อมารดาและทารกทีอยูใ่ น
ครรภ์ได้ ผทู้ ีเปนเบาหวานขณะตังครรภ์จงึ จาํ เปน

ต้องได้รบั การดแู ลจากแพทยร์ ว่ มกับการดแู ล
ตนเองทีถกู ต้องเพอื ควบคมุ นาํ ตาลในเลือดให้อยู่

ในระดับปกติ หรอื ใกล้เคียงระดับปกติมากทีสดุ

เบาหวานขณะตังครรภ์
ส่ ง ผ ล ก ร ะ ท บ อ ย่ า ง ไ ร บ้ า ง ?

ผลต่อทารก

ทารกมโี อกาสเสยี งต่อ...
1. การแท้ง

2. เสยี ชวี ติ ในครรภ์
3. พกิ ารแต่กําเนดิ
4. คลอดก่อนกําหนด
5. มนี าํ หนกั ตัวมาก ตัวโต ทําให้คลอดยาก
6 ระดับนาํ ตาลในเลือดตํา,
แคลเซยี ม และแมกนีเซยี มในเลือดตํา
7. ภาวะตัวเหลืองหลังคลอด

เบาหวานขณะตังครรภ์
ส่ ง ผ ล ก ร ะ ท บ อ ย่ า ง ไ ร บ้ า ง ?

ผลต่อหญงิ ตังครรภ์

มารดาทีเปนเบาหวานขณะตังครรภ์มโี อกาสเสยี งต่อ...
1. ภาวะนาํ ตาลในเลือดสงู หรอื ตํา
2. ภาวะครรภ์เปนพษิ

3. ติดเชอื ในชอ่ งคลอด หรอื ทางเดินปสสาวะง่าย
4. มภี าวะคลอดยากลําบาก ทําให้เพมิ โอกาส
การผา่ ตัดคลอดทางหนา้ ท้องสงู
5. เจบ็ ครรภ์คลอดก่อนกําหนด

6. บาดเจบ็ ของชอ่ งทางคลอด การตกเลือดหลังคลอด

หากไมส่ ามารถควบคมุ ระดับนาํ ตาล

ได้จะมภี าวะเสยี งหรอื ภาวะแทรกซอ้ นอะไรบา้ ง?

ภาวะนาํ ตาลในเลือดสูง

อาการ ปสสาวะบอ่ ย อ่อนเพลีย เบอื อาหาร คลืนไสป้ วดเมอื ย
กล้ามเนอื กระหายนาํ ปากคอแห้ง ถ้านาํ ตาลในเลือดสงู อยู่
นานจะมอี าการหอบ มไี ข้ ซมึ หมดสติ
การแก้ไข ควบคมุ อาหารอยา่ งเขม้ งวด ออกกําลังกาย
สมาํ เสมอ เมอื ไมส่ บายต้องไปพบแพทย์

ติ ดเชือทางเดิ นปสสาวะ

อาการ มไี ข้ หนาวสนั ปสสาวะบอ่ ย
ปสสาวะแสบขดั ปวดถ่วงท้องนอ้ ย

การแก้ไข ไมก่ ลันปสสาวะ
หลังขบั ถ่ายให้ทําความสะอาดอวยั วะสบื พนั ธุใ์ ห้สะอาด
ซบั ให้แห้งเสมอ เมอื มอี าการผดิ ปกติควรรบี ไปพบแพทย์

หากไมส่ ามารถควบคมุ ระดับนาํ ตาล

ได้จะมภี าวะเสยี งหรอื ภาวะแทรกซอ้ นอะไรบา้ ง?

ท า ร ก ต า ย ใ น ค ร ร ภ์

อาการ ทารกในครรภ์ดินนอ้ ยลงหรอื ไมด่ ิน

การดแู ลตนเอง นบั ลกู ดินทกุ วนั เมอื พบวา่ ลกู ดินหลัง
อาหารในชวั โมงที 2 ดินนอ้ ยกวา่ 3 ครงั

หลักการดแู ลรกั ษา

เบาหวาน
ขณะตังครรภ์

1 . ก า ร ค ว บ คุ ม อ า ห า ร

เปนหัวใจของการรกั ษา ทีต้องทําอยา่ งสมาํ เสมอปรมิ าณแคลอรี
ในแต่ละวนั ขนึ อยูก่ ับขนาดนาํ หนกั ตัวและควรคิดถึงความต้องการ
ของทารกในครรภ์ และ ควรหลีกเลียงอาหารมนั รสจดั คาเฟอืน

2. การออกกําลังกาย

มผี ลดีต่อระบบหลอดเลือดและหัวใจโดยเดินก้าวเท้ายาวๆ
ทํางานบา้ น ฝกกายบรหิ ารสาํ หรบั หญงิ ตังครรภ์
ระยะเวลาประมาณ -20 30 นาที

3.การรักษาด้ วยอินซู ลิน

4. การดูแลอย่างใกล้ชิดจากแพทย์
พยาบาล ตรวจตามนัด

5. รับรักษาไว้ในโรงพยาบาล

ถ้าควบคมุ เบาหวานได้ไมด่ ี มภี าวะแทรกซอ้ นเกิดขนึ

ควรเลือกรบั ประทานอาหาร
อยา่ งไร ?

รบั ประทานอาหารมอื เล็กๆ วนั ละหลายๆมอื
โดยแบง่ เปน 3 มอื หลัก และอาหารวา่ งระหวา่ งมอื

เพอื ควบคมุ ระดับนาํ ตาลในเลือดใกล้เคียงปกติ

1. อาหารทีไมค่ วรรบั ประทาน

1.1 นาํ ตาลทกุ ชนดิ เชน่ นาํ ตาลทราย นาํ ตาลทรายแดง นาํ ตาลก้อน
นาํ ตาลปบ นาํ ตาลกรวด นาํ ตาลผลไม้ นาํ ผงึ นมขน้ หวาน
1.2 อาหารทีมนี าํ ตาลมาก เชน่ นาํ อัดลม ลกู อม ชอ็ กโกแลต
นาํ หวาน นาํ ผลไม้
1.3 เครอื งดืมแอลกอฮอล์ เชน่ เหล้า เบยี ร์
ไวนท์ กุ ชนดิ ยาดอง เหล้า
1.4 ขนมหวาน เชน่ ทองหยบิ ทองหยอด ฝอยทอง สงั ขยา
ขนมหมอ้ แกง
1.5 ขนมเชอื มหรอื ผลไมก้ วน เชน่ ทเุ รยี นกวน สบั ปะรดกวน
1.6 ผลไมต้ ากแห้ง เชน่ กล้วยตาก ลกู เกด ลกู พรุน มะขามหวาน
1.7 ผลไมบ้ รรจุกระปอง เชน่ เงาะ ลินจี ขนนุ ลําไย
1.8 ผลไมห้ วานจดั เชน่ ทเุ รยี น ลําไย ขนนุ นอ้ ยหนา่ ละมุด องุ่น

การควบคมุ ระดับนาํ ตาลในเลือด

มเี กณฑ์เปาหมายอยา่ งไร ?

เวลา ระดับนาํ ตาลในเลือด (มก./ดล.)

ก่อนอาหารเชา้ -60 100

หลังอาหาร 1 ชวั โมง นอ้ ยกวา่ 140

หลังอาหาร 2 ชวั โมง นอ้ ยกวา่ 120
– นา02.00 04.00 ิกา
มากกวา่ 60

2. อาหารทีรบั ประทานได้ในปรมิ าณจาํ กัด

2.1 เนอื สตั วไ์ มต่ ิดมนั ต่าง ๆ เชน่ เนอื สตั วบ์ ก สตั วน์ าํ สตั ว์
ปก รวมทังเต้าห้แู ละโปรตีนเกษตร
2.2 ขา้ ว แปงและผลิตภัณฑ์จากขา้ ว เชน่ ขา้ วสวย
ก๋วยเตียว บะหมี ขนมจนี ขนมปง วุน้ เสน้ ขา้ วโพด
2.3 ไขมนั นาํ มนั ทกุ ชนดิ ทําให้อ้วนง่าย สาํ หรบั นาํ มนั จากไข
มนั สตั วท์ ําให้อ้วนและเพมิ ระดับไขมนั ในเลือดสงู แต่นาํ มนั ที
สกัดจากพชื ประเภทถัว ราํ ขา้ ว ขา้ วโพด สามารถลดไขมนั ใน
เลือดได้ ยกเวน้ นาํ มนั มะพรา้ ว กะทิ นาํ มนั ปาล์ม

ดั ง นั น ค ว ร ห ลี ก เ ลี ย ง อ า ห า ร ท อ ด ทุ ก ช นิ ด
ใ ช้ก า ร นึ ง ต้ ม แ ท น

ถ้ า จาํ เ ป น จ ะ ใ ช้ผั ด ค ว ร ใ ช้นาํ มั น พื ช ป ริ ม า ณ จาํ กั ด

3. อาหารทีรบั ประทานได้โดยไมจ่ าํ กัด

3.1 ผกั ต่าง ๆ ได้แก่ ผกั บุง้ ผกั คะนาํ ผกั กาดขาว ผกั ตําลึง บวบ
แตงกวา มะเขอื เทศ กะหลําปลี ฯลฯ
3.2 เครอื งปรุงทีไมม่ พี ลังงาน เชน่ นาํ สม้ สายชู พรกิ ไทย มะนาว
เครอื งเทศต่าง ๆ

อาหารสาํ หรับหญิงตังครรภ์และหญิงให้นมลูก ต้อง
กินอาหารเพิมจากปกติ เพราะแม่และลูกมีความต้องการ
สารอาหารเพิม ฉะนันจึงต้องกินอาหารให้มากพอกับความ
ต้องการโดยกินให้ครบทัง 5 หมู่ทุกวัน

แผนการจดั อาหาร
การควบคมุ ระดับนาํ ตาลในเลือด

พลังงานจากอาหารทีควรได้รบั ในแต่ละวนั จะไมเ่ ท่ากันในแต่ละคน
ทังนีขนึ อยูก่ ับนาํ หนกั ก่อนตังครรภ์ของแต่ละคน
โดยมรี ายละเอียดดังนี
ดัชนีมวลกาย < 20
ควรได้รบั พลังงาน 35 กิโลแคลอร/ี กิโลกรมั /วนั

ดัชนีมวลกายในชา่ ง -20 26
ควรได้รบั พลังงาน 30 กิโลแคลอร/ี กิโลกรมั /วนั

ดัชนีมาลกาย > 27
ควรได้รบั พลังงาน 25 กิโลแคลอร/ี กิโลกรมั /วนั

ดัชนีมวลกาย = นาํ หนกั (กก)
สว่ นสงู x สว่ นสงู (ม)

การออกกําลังกายในหญงิ ตังครรภ์
ท่าที 1 ท่าหมุนไหล่

ท่าที 2 ยดื ขา้ งลําตัว

ท่าที 3 บรหิ ารเท้า

การออกกําลังกายในหญงิ ตังครรภ์
ท่าที 4 บดิ ลําตัว

ท่าที 5 ท่าดันผนงั

ทีมา // / / /_: https: www.saintlouis.or.th article show 30

ทําอย่างไร ?
เมือเกิดภาวะนาํ ตาลในเลือดตํา

ถ้าระดับนาํ ตาลในเลือดตํากวา่ 60 มก./ดล. อาจมสี าเหตจุ าก
รบั ประทานอาหารนอ้ ยกวา่ ปกติ พลาดมอื อาหารวา่ ง หรอื ทํากิจกรรม

มากกวา่ ปกติ หรอื ฉีดยาอินซูลินมาก ทําให้เกิดอาการดังต่อไปนี
ได้แก่ ปวดศรษี ะ ใจสนั เหงือออก หววิ ๆ จะเปนลม

วธิ กี ารแก้ไขอยา่ งใดอยา่ งหนงึ

ดืมนม 1 แก้ว
ดืมนาํ ผลไม้ ½ ถ้วย
กินผลไม้ ขนาดกลาง 1 ผล
ลกู อม 3 เมด็

หลังคลอดควรควบคมุ นาํ หนกั ตัว พบวา่ ถ้ามนี าํ หนกั ตัว
มากกวา่ ปกติจะมคี วามเสยี งต่อการเปนเบาหวาน
ประมาณรอ้ ยละ 60 ในเวลา -10 20 ปต่อมา

ดังนนั จงึ ควรมกี ารตรวจระดับนาํ ตาลในเลือดปละครงั
ดแู ลสขุ ภาพด้วยการเลือกรบั ประทานอาหารทีเหมาะสม
ออกกําลังกายสมาํ เสมอให้มนี าํ หนกั ตัวอยูใ่ นเกณฑ์ปกติ

ทําไมคณุ แมต่ ้องเฝาระวงั

ระดับนาํ ตาลในเลือด
ขณะตังครรภ์

ภ า ว ะ เ บ า ห ว า น ข ณ ะ ตั ง ค ร ร ภ์

ที มา: ที มาของภาพ :
/ / /h t t p s : f a m i l y . m t h a i . c o m m o m

6102 idobiahtamaR ni stcudorP nilusnI

การรกั ษาโดยการฉีดอินซูลิน

การเลือกตําแหนง่ และหมุนเวยี นบรเิ วณ
ทีฉีดยาอินซูลิน

ด้ า น ห น้ า - ด้ า น ห ลั ง

กากบาทลงไปในแต่ละตารางของบรเิ วณทีใชฉ้ ีดอินซูลินแล้ว
เปลียนเปนตารางถัดไปเรอื ยๆจนหมดทังบรเิ วณแล้วจงึ เปลียน
มาฉีดบรเิ วณใหมจ่ นครบหมดทกุ บรเิ วณจงึ ค่อยยอ้ นกลับมาฉีด

ทีบรเิ วณแรกใหม่ วธิ นี ีใชส้ าํ หรบั ผฉู้ ีดยาอินซูลินวนั ละครงั
ควรปรกึ ษาแพทยเ์ พอื หาวธิ เี หมาะสมในการหมุนเวยี นทีฉีด

ตําแหน่งที ฉีดยา

ตําแหนง่ ทีอินซูลินดดู ซมึ ได้ดีทีสดุ คือ
บรเิ วณหนา้ ท้อง รองลงมาคือ หนา้ ขาสว่ นบน แขน สะโพก ตามลําดับ

ควรฉีดยาในบรเิ วณเดียวกันแต่ละครงั ฉีดห่างกัน ½-1 นวิ
เพอื ให้ยาออกฤทธส์ มาํ เสมอทกุ วนั ทําให้การควบคมุ นาํ ตาลดีขนึ ไมค่ วร

ฉีดยาบรเิ วณแกนกลางหนา้ ท้องและบรเิ วณห่างจากรอบสะดือ

1 นวิ อยา่ ลืม !!! จะต้องจาํ บรเิ วณทีฉีดยาในแต่ละวนั เพอื จะได้
เปลียนบรเิ วณฉีดได้ถกู ต้องไมฉ่ ีดซาํ บรเิ วณเก่า

การรกั ษาโดยการฉีดอินซูลิน

การเลือกตําแหนง่ และหมุนเวยี นบรเิ วณ
ทีฉีดยาอินซูลิน

ภ า พ ตั ว อ ย่ า ง

ด้ า น ห น้ า ด้ า น ห ลั ง

แนวทางการดแู ลขณะคลอด

เบาหวานประเภทไมใ่ ชอ้ ินซูลิน (GDMA1)
อายุครรภ์ทีควรคลอด และการดแู ลขณะคลอดเหมอื นสตรตี ังครรภ์ทัวไป
เบาหวานประเภทใชอ้ ินซูลิน (CDMA2 or Overt DM)
อายุครรภ์ทีเหมาะสมในการคลอดคือ 38 - 40 สปั ดาห์

กรณีผา่ ตัดคลอด
ให้งดนาํ อาหารหลังเทียงคืน งดฉีดยาอินซูลิน มอื เชา้ ของวนั ผา่ ตัดตรวจ
ระดับนาํ ตาลตอนเชา้ วนั ผา่ ตัด ได้รบั สารนาํ ทางหลอดเลือดดําประเภทไมม่ นี าํ ตาล

กรณีคลอดเอง
(1) ผทู้ ีควบคมุ เพมิ ระดับนาํ ตาลได้โดยไมใ่ ชอ้ ินชูลิน
จะได้รบั สารนาํ ทางหลอดเลือดดํา และเจาะเลือดปลายนวิ เพอื ดรู ะดับนาํ ตาล
ในเลือดทกุ 1-2 ชวั โมง
(2) ผทู้ ีควบคมุ ระดับนาํ ตาลได้โดยใชอ้ ินซูลิน ให้งดนาํ งดอาหาร งดฉีดยา
อินซูลินมอื เชา้ ตรวจระดับนาํ ตาลในเลือดทกุ 1-2 ชวั โมง ได้รบั ยาอินซูลินที

ผสมในสารนาํ ทางหลอดเลือดดํา

แนวทางการดแู ลระยะหลังคลอด

1. สว่ นใหญม่ กั หยุดฉีดยาอินซูลินได้เลย
2. หลังคลอด 6 สปั ดาห์ นดั ตรวจระดับนาํ ตาลโดยให้กิน

นาํ ตาล 75 กรมั
3. ตรวจคัดกรองเบาหวานทกุ ป

4. ให้เลียงลกู ด้วยนมแมไ่ ด้
5. การคมุ กําเนดิ สาํ หรบั ผทู้ ีไมต่ ้องการมบี ุตรแล้ว แนะนาํ ให้
ทําหมนั สาํ หรบั ผทู้ ีต้องการมบี ุตรให้ใชถ้ งุ ยางอนามยั หรอื

ยาคมุ กําเนดิ หรอื ใสห่ ่วงอนามยั ก็ได้

อ้างอิง

กาญจนา ศรสี วสั ดิ และอรพนิ ท์ สขี าว. (2557). “การดแู ลหญงิ ทีเปนเบาหวานขณะตังครรภ์,”
วารสารพยาบาลทหารบก, 15(2), 50-59.

กฤษณ์ สวุ รรณรตั น.์ (2562). “ผลของโปรแกรมสนบั สนนุ การจดั การตนเองต่อพฤติกรรมการ.

จดั การภาวะเบาหวานดว้ ยตนเองและระดบั นาํ ตาลในเลือดของหญงิ ทีมภี าวะเบาหวาน
ขณะตังครรภ์,” วารสารวทิ ยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า, 30(2), 1-13.
กมลทิพย์ ขลังธรรมเนยี ม. (2559). “การสง่ เสรมิ ครอบครวั ในการดแู ลสตรตี ังครรภ์ทีเปน
โรคเบาหวาน,” วารสารวทิ ยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า, 27(1), 189-198.
ปยะนนั ท์ ลิมเรอื งรอง และคณะ. (2559). “ปจจยั ทีมอี ิทธพิ ลต่อการเกิดภาะวะเบาหวานขณะตัง
ครรภ์ในสตรตี ังครรภ์ทีมี GLUCOSE CHALLENGE TEST ผดิ ปกติ,” JOURNAL OF
NURSING SCIENCE, 34(2) 58-69.

วรรณี แก้งคงธรรม และปยะนชุ เมฆฉาย. (2556). "ค่มู อื เบาหวานขณะตังครรภ์"

โรงพยาบาลพทั ลงุ

จดั ทําโดย

นสิ ติ คณะพยาบาลศาสตร์ ชนั ปที 3

1.นางสาวประภัสสร วลิ ัยเลิศ
2.นางสาวสธนั ยา เสน็ เหมาะ
3.นางสาวอรณชิ า เหล่าเเก้ว
4.นางสาวอัจจมิ า ปาลาหา
5.นางสาวอัสมรั ซบี ะ
6.นางสาวอัสมา เหมเสม็
7.นางสาวอาภัสรา ประคองเกือ
8.นางสาวฮะฟาวาตี กรอื มอ

ทีปรกึ ษา

อาจารย์ ดร.กฤตพร สริ สิ ม

พว. อุสาห์ เจรญิ ศรี