นวัตกรรมสร้างสรรค์คนดี เรื่อง ดนตรีจากใจ

P a g e | ก

P a g e | ข คำนำ เอกสารฉบับนี้ จัดทำขึ้นเพื่อนำเสนอผลงานนวัตกรรมสร้างสรรค์คนดี ตามโครงการโรงเรียนคุณธรรม สพฐ. ระดับเขตพื้นที่การศึกษา ประจำปีการศึกษา 2566 ซึ่งผู้รายงานได้เสนอข้อมูล ผลงานจากการปฏิบัติ หน้าที่ มีการนำเสนอข้อมูลครอบคลุมตามหลักเกณฑ์และวิธีการ โดยนวัตกรรมสร้างสรรค์คนดีนี้มีชื่อว่า “ดนตรีจากใจ” ขอขอบคุณ ผู้อำนวยการโรงเรียน คณะครู นักเรียน ผู้ปกครองนักเรียนโรงเรียนวัดคุ้งยางใหญ่ ที่ให้ ความช่วยเหลือ ให้คำปรึกษา แนะนำ ในการปฏิบัติงาน ขอขอบคุณทุกท่านที่ให้การสนับสนุน และให้ความ ร่วมมือในการปฏิบัติงานด้วยดีเสมอมา จึงขอขอบคุณมา ณ โอกาสนี้ นาฏยา แดนโคกสูง ครูโรงเรียนวัดคุ้งยางใหญ่

P a g e | ค สารบัญ หน้า ความสำคัญของผลงานนวัตกรรมที่นำเสนอ 1 จุดประสงค์และเป้าหมาย 3 กระบวนการผลิตนวัตกรรม 4 ผลการดำเนินงาน 7 ปัจจัยไปสู่ความสำเร็จ 7 บทเรียนที่ได้รับ 8 การเผยแพร่/การได้รับการยอมรับ 8 เงื่อนไขความสำเร็จ 9

P a g e | 1 ชื่อผลงานนวัตกรรม : ดนตรีจากใจ ชื่อเจ้าของผลงานนวัตกรรม : นาฏยา แดนโคกสูง โรงเรียน : โรงเรียนวัดคุ้งยางใหญ่ สังกัด : สำนักงานพื้นที่ประถมศึกษาสุโขทัย เขต 1 ประเภทผลงาน : ด้านการบริหาร ด้านการเรียนการสอน สอดคล้องกับคุณลักษณะโรงเรียนคุณธรรม สพฐ. : ความพอเพียง ความกตัญญู ความซื่อสัตย์สุจริต ความรับผิดชอบ อุดมการณ์คุณธรรม คุณธรรมอัตลักษณ์ (โปรดระบุ) มีวินัย จิตอาสา รายละเอียดเอกสารการนำเสนอผลงานนวัตกรรม 1. ความสำคัญของผลงานนวัตกรรมที่นำเสนอ 1.1 ความเป็นมาและสภาพของปัญหา พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พุทธศักราช 2542 มาตรา 6 การจัดการศึกษาต้องเป็นไปเพื่อ พัฒนาคนไทยให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ทั้งร่างกาย จิตใจ สติปัญญา ความรู้ และคุณธรรม มีจริยธรรมและ วัฒนธรรมในการดำรงชีวิตสามารถอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุข มาตรา 7 ในกระบวนการเรียนรู้ต้องมุ่งปลูกฝังจิตสำนึกที่ถูกต้องเกี่ยวกับการเมืองการปกครองใน ระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข รู้จักรักษาและส่งเสริมสิทธิ หน้าที่ เสรีภาพ ความ เคารพกฎหมาย ความเสมอภาค และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ มีความภาคภูมิใจ ในความเป็นไทย รู้จักรักษา ผลประโยชน์ส่วนรวมและของประเทศชาติ รวมทั้งส่งเสริมศาสนา ศิลปะ วัฒนธรรมของชาติ การกีฬา ภูมิ ปัญญา ท้องถิ่น ภูมิปัญญาไทย และความรู้อันเป็นสากล ตลอดจนอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มี ความสามารถในการประกอบอาชีพ รู้จักพึ่งตนเอง มีความริเริ่มสร้างสรรค์ ใฝ่รู้และเรียนรู้ด้วยตนเองอย่าง ต่อเนื่อง มาตรา 22 การจัดการศึกษาต้องยึดหลักว่าผู้เรียนทุกคนมีความสามารถเรียนรู้และพัฒนาตนเองได้ และถือว่าผู้เรียนมีความสำคัญที่สุด กระบวนการจัดการศึกษาต้องส่งเสริมให้ผู้เรียนสามารถพัฒนาตาม ธรรมชาติ ตามศักยภาพ โรงเรียนวัดคุ้งยางใหญ่ มีนโยบายส่งเสริมให้ผู้เรียน เก่ง ดี มีสุข ดังนั้น การสร้างผู้เรียนให้เป็นนักดนตรี ที่มีคุณภาพ สามารถเล่นดนตรีร่วมกันเป็นวงดนตรี เช่น วงโยธวาทิต วงกลองยาว และวงดนตรีไทยได้นั้น จำเป็นที่จะต้องมีองค์ประกอบ ปัจจัยหลายอย่าง อาทิ ความอดทน ความมีระเบียบวินัย ความเสียสละ การมี อุดมการณ์คุณธรรม ความพอเพียง ความซื่อสัตย์สุจริต ความกตัญญู ความรับผิดชอบ และความเข้มแข็ง การสอนดนตรีให้กับผู้เรียนในระดับประถมศึกษานั้น มีข้อจำกัด เงื่อนไข ต้องใช้ปัจจัยสนับสนุนมาก ทั้งการลงทุนด้านงบประมาณ เวลา องค์ความรู้ต่างๆ มีระบบการฝึกซ้อมเป็นขั้นตอนอย่างถูกวิธี ต้องเกิดจาก ความเข้าใจและความร่วมมือทั้งตัวผู้เรียน ครู ผู้ปกครอง ตลอดจนผู้บริหาร และชุมชน ที่สำคัญคือ การยึดหลัก คุณธรรมด้านความรับผิดชอบ โดยจะต้องหลอมรวมคุณธรรมกับการพัฒนาทักษะด้านดนตรีมาเป็นหลักยึดใน การที่จะทำให้ผู้เรียนแต่ละคนมีจุดร่วมเดียวกัน เพื่อร่วมบรรเลงได้พร้อมกันเป็นวงดนตรีที่ไพเราะ น่าฟัง การ

P a g e | 2 จะทำให้สำเร็จได้นั้น ทุกคนจะต้องคิดและทำเหมือนกัน มีความสามัคคี เชื่อฟังครู ผู้ปกครอง ที่สำคัญ ผู้เรียน ต้องมีกำลังใจมากพอที่จะชนะใจตนเอง ดนตรีทำให้ผู้เรียนได้พัฒนาทักษะความเป็นผู้นำและการทำงาน เป็น ทีม รู้จักตกลงกันว่าใครต้องรับผิดชอบในส่วนไหนของเพลงและในระหว่างการแสดงก็คอยรับส่งจังหวะ ระหว่างกันจนเพลงออกมาเพราะน่าฟัง 1.2 คุณลักษณะโรงเรียนคุณธรรม สพฐ. 1.2.1 คุณธรรมด้านความรับผิดชอบ ในการฝึกซ้อมดนตรีนั้น มีความเกี่ยวข้องกันอย่างชัดเจน หากเป็นการเล่นคนเดียว ก็หมายถึง ความรับผิดชอบต่อตัวเองในการฝึกซ้อมส่วนตัว ปรับปรุงคุณภาพในการ ผลิตเสียงจากเครื่องดนตรีที่ตัวเองได้เลือก เสียงจะออกมาดีขนาดไหนขึ้นอยู่กับความทุ่มเท ให้กับการซ้อม จึง จะ เกิดเป็นทักษะ ถ้าทุกคนในวงมีความรับผิดชอบต่อตัวเอง ผลที่เห็นชัดคือ การพัฒนาของวง ที่จะก้าว กระโดด อย่างรวดเร็ว จนถึงขั้นเข้าประกวดได้ รวมไปถึง การรับผิดชอบในการดูแลบำรุงรักษาอุปกรณ์ดนตรี ให้อยู่ใน สภาพที่พร้อมใช้งานตลอดเวลา สามารถใช้ได้นานและคุ้มค่ากับราคาที่สูง เพื่อยืดอายุการใช้งานให้ นานที่สุด ผู้ เรียนรู้หน้าที่ที่ปฏิบัติเป็นประจำ และสม่ำเสมอ 1.2.2 คุณธรรมด้านความพอเพียง แบ่งได้เป็น 1) ความพอประมาณ (Moderation) คือ การใช้งบประมาณอย่างประหยัด การบริหาร จัดการเวลาและอุปกรณ์ได้อย่างคุ้มค่าใช้วัสดุ มีการฝึกซ้อมอย่างเป็นระบบ 2) ความมีเหตุผล (Reasonableness) คือ การฝึกซ้อมอย่างสม่ำเสมอเพื่อให้เกิดทักษะ พร้อมที่จะปฏิบัติภารกิจที่ได้รับมอบหมายตลอดเวลา เป็นการใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ และเป็นการฝึก สมาธิ 3) มีภูมิคุ้มกันที่ดี (Self-immunity) คือ ทำให้ผู้เรียนสามารถนำทักษะที่ได้ไปศึกษาต่อ ประกอบอาชีพในอนาคต และทำให้เกิดสุนทรียภาพ พักผ่อนจิตใจ จิตใจมีความสุข 4) ความรู้ (Knowledge Condition) คือ มีความรู้เกี่ยวกับเรื่องโน้ตดนตรีสากล จังหวะ ดนตรี การบรรเลงดนตรีสากลขั้นพื้นฐาน การขับร้องเพลง การบรรเลงดนตรีแบบเดี่ยวและแบบวง 5) คุณธรรม (Moral Condition) คือ ตรงต่อเวลา มีความรับผิดชอบ มีความขยัน ความ อดทน เสียสละ มีความสามัคคีเป็นหมู่คณะ มีความสุภาพเรียบร้อย3 1.2.3 คุณธรรมด้านความกตัญญู เมื่อผู้เรียนไปศึกษาในระดับที่สูงขึ้นและกลับมาช่วยโรงเรียน ด้วยการนำความรู้ประสบการณ์มาถ่ายทอดสู่รุ่นน้องในการฝึกฝน 1.2.4 คุณธรรมด้านอื่นๆ 1) ความอดทน ในการฝึกซ้อมดนตรีนั้น ต้องอาศัยการหมั่นซ้อมซ้ำแล้วซ้ำอีกเพื่อให้ทั้ง จิตใจ และกล้ามเนื้อร่างกายคุ้นชินกับเสียงและเครื่องดนตรีนั้น ๆ การฝึกเล่นดนตรีจึงเป็นการปลูกฝังให้ ผู้เรียนมี ความอดทน มุ่งมั่น และทุ่มเทอย่างหนักเพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่ออกมาดี 2) ความมีระเบียบวินัย ผู้เรียนจะต้องเป็นคนที่มีวินัยในการฝึกซ้อมให้มีความต่อเนื่องเพื่อ ขยายขีดจำกัดของตัวเอง อีกทั้งยังต้องรู้จักใช้ทักษะการบริหารเวลาเข้ามาช่วยจัดการหาเวลาซ้อม มีทักษะการ บริหารเวลา วินัย และแรงความทุ่มเทแบบเดียวกันกับในตอนฝึกดนตรีที่สามารถเอา ไปปรับใช้กับเรื่องการ เรียน ให้ออกมาดี 3) ความเสียสละ การทำกิจกรรมทางดนตรีในสถานศึกษา ผู้เรียนต้องมีความรักดนตรีมี ความเสียสละและมีจิตอาสา เนื่องจากต้องฝึกซ้อมทั้งดนตรี ฝึกซ้อมระเบียบวินัย ฝึกซ้อมการเดินและแปร ขบวน ร่วมกันไป 4) มีจิตาสา ทั้งร่างกายและจิตใจ พร้อมที่จะปฏิบัติหน้าที่เล่นดนตรีแก่สังคมได้ตลอดเวลา

P a g e | 3 นักดนตรีและวงดนตรีที่ประสบความสำเร็จในระดับโลก เริ่มจากจุดที่เล็กที่สุด ยกตัวอย่างเช่น รับผิดชอบโน้ตส่วนที่ตนเองเล่น พอถึงห้องหรือจังหวะของตัวเอง ก็จะต้องเล่นออกมาอย่างดีที่สุด เมื่อทุกคน ใน วงคิดและทำแบบเดียวกัน แสดงถึงคุณธรรมด้านความรับผิดชอบ ทั้งต่อตัวเอง จนกระทั่งต่อวงดนตรีขนาด ใหญ่ ผลรางวัลที่ได้รับคือ ความสุขจากความสำเร็จร่วมกัน 1.3 แนวคิดสำคัญ กระบวนการ HEART MODEL เป็นกระบวนการเรียนรู้เพื่อสร้างทักษะให้เกิดขึ้นในบุคคล ที่จะนำไปสู่ ความสำเร็จ H (Happy) เปิดใจ ขั้นนี้มุ่งเน้นให้ผู้เรียนรู้จักคุณค่าของตนเอง ยอมรับในดนตรีหรือเกิดจากความ สนใจในการเล่นดนตรี E (Engage) ปฏิสัมพันธ์ ขั้นนี้มุ่งเน้นให้ผู้เรียนได้มีปฏิสัมพันธ์ที่ดีต่อกันระหว่างผู้เรียน กับผู้เรียน และ ผู้เรียนกับผู้สอน โดยสามารถเรียน เล่นดนตรีร่วมกันด้วยความความสามัคคี A (Active) ปฏิบัติ ขั้นนี้มุ่งเน้นให้ผู้เรียนได้ลงมือปฏิบัติจริง เพื่อให้นักเรียนรู้ถึงปัญหา จุดอ่อน จุดแข็ง อุปสรรคของการเล่นดนตรีของตน R (Rehearsal) การฝึกซ้อมให้เกิดความชำนาญสามารถบรรลุถึงเป้าหมายได้ T (Thai Ness) ภูมิใจในความเป็นไทย ภาพแสดง “HEART MODEL” 2. จุดประสงค์และเป้าหมาย 2.1 จุดประสงค์ 1) เพื่อให้ผู้เรียนเกิดทักษะทางดนตรีไทย 2) เพื่อให้ผู้เรียนพัฒนาต่อยอดทางการศึกษาในระดับที่สูงขึ้น และเป็นพื้นฐานในการประกอบ อาชีพได้ 3) นักเรียนได้ร่วมสืบสานการเล่นดนตรีทั้งไทย ดนตรีพื้นบ้าน ดนตรีสากลให้คงอยู่ 2.2 เป้าหมาย เป้าหมายเชิงปริมาณ : ผู้เรียนระดับประถมศึกษาปีที่ 1 ถึง มัธยมศึกษาปีที่ 3 ที่สนใจด้านดนตรี เป้าหมายเชิงคุณภาพ : ผู้เรียนสามารถปฏิบัติเครื่องดนตรีได้อย่างน้อยคนละ 1 ชิ้น

P a g e | 4 3. กระบวนการผลิตนวัตกรรม 3.1 การออกแบบผลงานนวัตกรรม ออกแบบขั้นตอนการทำแผนการจัดการเรียนรู้ ภาพแสดง “HEART MODEL” 3.2 การดำเนินการตามกิจกรรม ขั้นตอนการนำกระบวนการ HEART MODEL มาขับเคลื่อนกระบวนการเรียนดนตรี เพื่อให้ผู้เรียน เล่นดนตรีได้และมีใจรักในดนตรี ขั้นที่ 1 H - Happy แสดงดนตรีเพื่อสร้างแรงจูงใจให้กับผู้เรียน และที่มีความสนใจด้านดนตรีใน ขั้นตอนนี้ ผู้เรียนเริ่มสนใจและอยากเล่นดนตรีเป็นมากยิ่งขึ้น นำนักเรียนไปชมการแสดงดนตรีนอกสถานที่ บรรเลงดนตรีสร้างแรงบันดาลใจแก่ผู้เรียน ขั้นที่ 2 E - Engage ครูสร้างปฏิสัมพันธ์ที่ดีกับผู้เรียน โดยเน้นการสอนดนตรีให้สุขทั้งผู้สอนและ ผู้เรียน ในขั้นตอนนี้ ทำให้ผู้เรียนอยากมาเรียนดนตรีมากขึ้น

P a g e | 5 ขั้นที่ 3 A – Active การปฏิบัติมุ่งเน้นให้ผู้เรียนได้ลงมือปฏิบัติจริง ให้รู้ถึงปัญหา จุดอ่อน จุดแข็ง อุปสรรค ฝึกระเบียบวินัย กฎ กติกา ในการใช้ห้องซ้อมดนตรี เครื่องดนตรี และการบำรุงรักษาเครื่องดนตรี

P a g e | 6 ขั้นที่ ๔ R - Rehearsal การฝึกซ้อมให้เกิดความชำนาญสามารถบรรลุถึงเป้าหมายได้ ขั้นที่ ๕ T - Thai Ness ขั้นตอนนี้ทำให้ผู้เรียนมีใจรักในดนตรี อยากเล่นดนตรี เกิดความภูมิใจใน ตนเองเมื่อได้ร่วมสืบสานความเป็นไทย

P a g e | 7 4. ผลการดำเนินงาน 4.1 ผลสัมฤทธิ์ของงาน 1) นวัตกรรมดนตรีจากใจ (HEART MODEL) จะช่วยให้ผู้เรียนที่ยังไม่มีทักษะ ไม่ชื่นชอบในดนตรี เพราะคิดว่าการเล่นดนตรีเป็นนั้นเป็นเรื่องยาก จนเกิดความคิดท้อทอยล่วงหน้า จนเมื่อครูได้ทำการเปิดใจ ผู้เรียน จึงนำไปสู่กระบวนการสร้างปฏิสัมพันธ์ชี้แนะแนวทาง เรียนรู้อย่างมีขั้นตอนและถูกต้อง เพื่อนำไปสู่ การปฏิบัติให้เกิดผลสัมฤทธิ์ โดยการฝึกซ้อม ทำซ้ำ จนเกิดความชำนาญ และสามารถปฏิบัติได้อย่างเชี่ยวชาญ จนในที่สุดเกิดเป็นทักษะ จนนำไปสู่ความรักชื่นชอบในการเล่นดนตรี 2) ผู้เรียนมีคุณธรรม ความอดทน ความมีระเบียบวินัย ความเสียสละ การมีอุดมการณ์คุณธรรม ความพอเพียง ความซื่อสัตย์สุจริต ความกตัญญู ความรับผิดชอบ และความเข้มแข็ง 3) ผู้เรียนมีความพึงพอใจต่อการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เครื่องดนตรี 4) ผู้เรียนเกิดความรัก ความสามัคคี รู้จักเคารพกฎกติกา มารยาท การเป็นผู้นำ และผู้ตามที่ดี 4.2 การนำไปใช้ประโยชน์ 1) ผู้เรียนสามารถเล่นดนตรีได้ 2) ผู้เรียนมีวินัย มีสมาธิ ผลการเรียนในวิชาอื่นๆ เพิ่มขึ้น 3) ผู้เรียนสามารถไปออกทำการแสดงในกิจกรรมต่างๆ ทั้งในและนอกสถานที่ได้ 4) ผู้เรียนสามารถนำความรู้ ทักษะด้านดนตรีไปต่อยอดในการศึกษาที่สูงขั้นได้ 5) ผู้เรียนที่จบการศึกษาไปแล้ว สามารถกลับมาช่วยสอนรุ่นน้อง เป็นตัวอย่างที่ดีของผู้เรียน 5. ปัจจัยไปสู่ความสำเร็จ 1) ความร่วมมือร่วมใจของทุกฝ่าย ผู้บริหาร ครู ผู้ปกครอง ชุมชน ชมรมเมฆขาวเกื้อกูลศรัทธา ชมรม ผู้ปกครองดนตรี และผู้เรียน 2) การสนับสนุนด้านงบประมาณในการจัดซื้ออุปกรณ์ ทุนในการจัดฝึกอบรม

P a g e | 8 3) หลักคุณธรรมด้านความรับผิดชอบ ที่ต้องสอดแทรกในกระบวนการทุกส่วน 4) ทัศนคติที่มีต่อวิชาชีพด้านดนตรี 5) ปัจจัยเสริมภายนอก อาทิ เครือข่ายดนตรี เทคโนโลยี 6. บทเรียนที่ได้รับ ( Lesson Learn) 1) ผู้เรียนเป็นเด็กที่เก่ง ดี และมีคุณธรรม นำรางวัลด้านดนตรีมาสู่โรงเรียน 2) การมีคุณธรรมด้านความรับผิดชอบ เริ่มจากตัวเอง ไปจนถึงระดับใหญ่ ทำให้เกิดความสำเร็จ 3) ผู้เรียนเกิดความสุขและความภาคภูมิใจ เป็นพื้นฐานที่จะทำสิ่งอื่นให้ประสบความสำเร็จได้ต่อไป 7. การเผยแพร่/การได้รับการยอมรับ ๑) นักเรียนโรงเรียนวัดคุ้งยางใหญ่ ได้ทำการร่วมออกแสดงในกิจกรรมต่างๆ ทั้งในกิจกรรมประจำวัน การเคารพธงชาติ การต้อนรับแขกผู้มาเยี่ยมโรงเรียน การเดินนำขบวนพาเหรดงานกีฬา ตลอดจนการเดิน บรรเลงและทำการแสดงดนตรีให้กับองค์กรต่างๆ ๒) ผู้เรียนที่มีทักษะด้านดนตรี เมื่อไปศึกษาต่อในระดับที่สูงขึ้น จะมีผลการเรียนในระดับดีมาก โดยเฉพาะวิชาดนตรีที่เป็นวิชาเรียนหนึ่งในหลักสูตรระดับชั้นมัธยมศึกษา จะมีผลคะแนนที่โดดเด่น สามารถ สร้างชื่อเสียง ได้รับคำชมกลับมาสู่โรงเรียนอยู่เสมอ ๓) นักเรียนโรงเรียนวัดคุ้งยางใหญ่ได้เข้าร่วมการประกวดงานศิลปหัตถกรรม โดยได้รับรางวัลระดับ เหรียญทองระดับชาติ

P a g e | 9 ๔) นักดนตรีได้รับความสนใจในระดับมัธยมและระดับมหาวิทยาลัย ที่ต้องการ ผู้เรียนไปศึกษาต่อ เนื่องจากระบบการฝึกซ้อม ความรับผิดชอบและความมีวินัยของผู้เรียน ๕) โรงเรียนได้รับรางวัล โรงเรียนต้นแบบด้านดนตรีไทย 8. เงื่อนไขความสำเร็จ 1) ผู้เรียนต้องมีความรู้ด้านดนตรีทั้งทฤษฎีและปฏิบัติ 2) ผู้เรียนต้องยึดหลักคุณธรรมด้านความรับผิดชอบ มีวินัย ความอดทน มุ่งมั่น 3) ผู้เรียนต้องมีเป้าหมายสู่ความสำเร็จที่ชัดเจน