บรรยายอิทธิพลของวัฒนธรรมและเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ที่มีต่อ รูปแบบของดนตรีในประเทศไทย (ศ ๒.๒ ม.๒/๒) หน่วยการเรียนรู้ที่ ๗ ตัวชี้วัด
ผังสาระการเรียนรู้ การเปลี่ยนแปลงทาง การเมืองกับงานดนตรี การเปลี่ยนแปลงทาง เทคโนโลยีกับงานดนตรี เหตุการณ์ประวัติศาสตร์กับ การเปลี่ยนแปลงทางดนตรี ในประเทศไทย ประวัติศาสตร์ กับดนตรี
๑. การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองกับงานดนตรี เหตุการณ์ประวัติศาสตร์ทางดนตรีที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างเห็นได้ชัด มีดังนี้ • หลังจากที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๖) เสด็จสวรรคต ดนตรีไทยเริ่มมีการเปลี่ยนแปลง ข้าราชการที่อยู่ในกรมมหรสพต่างก็แยกย้ายออก จากกรมและหาเลี้ยงชีพตนเอง หรือไปสังกัดกับผู้อุปถัมภ์ทางดนตรีท่านอื่น เนื่องจาก กรมมหรสพถูกยุบโดยมีสาเหตุ มาจากเศรษฐกิจตกต่่า ท่าให้ต้องตัดรายจ่าย ของประเทศลงไปส่วนหนึ่งแต่ก็ยังมีนักดนตรีที่ยังเป็นข้าราชการอยู่ เพราะในงาน พระราชพิธีส่าคัญยังจ่าเป็นต้องใช้ดนตรีมาบรรเลงประกอบพิธี
• ในสมัยของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๗) ได้เกิดการเปลี่ยนแปลงการปกครอง จากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นระบอบ ประชาธิปไตย พระองค์ทรงสนพระราชหฤทัย (อ่านว่า พระ-ราด-ชะ-หะ-รึ-ไท) ในดนตรีไทย ทรงตั้งวงเครื่องสายส่วนพระองค์ และมีสมเด็จ พระนางเจ้าร่าไพพรรณีพระบรมราชินี รวมถึง เจ้านายหลายพระองค์อยู่ในวงดนตรีด้วย ซึ่งทั้งองค์ พระมหากษัตริย์ เจ้านาย และขุนนางต่าง ๆ ได้ให้ ความอุปถัมภ์และท่านุบ่ารุงดนตรีไทย โดยตั้ง วงดนตรีประจ่าวังต่าง ๆ เช่น วงวังบูรพา วงวัง บางขุนพรหม วงวังบางคอแหลม วงวังปลายเนิน และมีการประกวดประชันวงดนตรีกันมาก ท่าให้ ดนตรีไทยเฟื่องฟูมาก พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๗)
• ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองมาเป็นระบอบประชาธิปไตย ใน พ.ศ. ๒๔๗๗ ดนตรีไทยเริ่มซบเซาลงและตกต่่าจนถึงขั้นเกือบสูญหายไป เพราะรัฐบาลในสมัย จอมพล ป. พิบูลสงคราม มีนโยบายที่เรียกว่า รัฐนิยม (อ่านว่า รัด-ถะ-นิ-ยม) ซึ่ง นโยบายนี้มีผลกระทบต่อดนตรีไทยด้วย กล่าวคือ มีการห้ามบรรเลงดนตรีไทย เพราะ เห็นว่าไม่สอดคล้องกับการพัฒนาประเทศ และถ้าผู้ใดจะจัดให้มีการบรรเลงดนตรี ไทยจะต้องขออนุญาตจากทางราชการก่อน และนักดนตรีไทยจะต้องมีบัตรนักดนตรี ที่ทางราชการออกให้ ท่าให้เป็นสาเหตุให้การดนตรีไทยตกต่่าอย่างมาก รวมถึง ในขณะนั้นมีวัฒนธรรมต่างชาติเข้ามามีบทบาทกับคนไทยมากขึ้น ค่านิยมอาชีพ นักดนตรีและนาฏศิลป์ไทยตกต่่า ถูกสังคมเหยียดหยามว่าเป็นพวกเต้นกินร่ากินและ เป็นอาชีพชั้นต่่า
• ใน พ.ศ. ๒๔๘๖ สมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรีได้ออกพระราชกฤษฎีกาก่าหนดวัฒนธรรมทางศิลปกรรมเกี่ยวกับการบรรเลงดนตรีการขับร้อง และการพากย์ พุทธศักราช ๒๔๘๖ มีทั้งหมด ๙ ข้อ ซึ่งจะกล่าวเฉพาะสาระส่าคัญ ในระเบียบข้อ ๖ และข้อ ๘ ดังนี้ ข้อ ๖ ผู้บรรเลงดนตรีผู้ขับร้อง และผู้พากย์ต้องปฏิบัติการแต่งกายให้ถูกต้องตาม รัฐนิยม ห้ามมิให้นั่งบรรเลง ขับร้อง และพากย์บนพื้นราบ ต้องจัดวางเครื่องดนตรีให้ สามารถนั่งบรรเลงให้เหมาะสม ข้อ ๘ ดนตรีประเพณีนิยมเฉพาะประเภทปี่พาทย์เครื่องสายและมโหรีที่จัดท่า เป็นอาชีพมิใช่เป็นของทางราชการ หรือองค์การรัฐบาล ซึ่งผู้ใดจะจัดให้มีขึ้นภายหลังวันที่ ๘ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๘๖ จะต้องใช้ผู้บรรเลงซึ่งได้รับประกาศนียบัตรของกรมศิลปากรว่า เป็นศิลปินหรือใบส่าคัญที่กรมศิลปากรเทียบเท่าศิลปิน ตามระเบียบของกรมศิลปากร ว่าด้วยการอบรมศิลปิน ห้ามมิให้ใช้ผู้บรรเลงซึ่งมิได้รับประกาศนียบัตรหรือใบส่าคัญ ที่กล่าวข้างต้น
จากการประกาศครั้งนี้ ท่าให้วงดนตรีไทยเสื่อมโทรมลงอย่างรวดเร็ว เป็นอุปสรรคยิ่ง ต่อการเผยแพร่และสืบทอด นักดนตรีอาชีพในสมัยนั้นมีความยากล่าบากมากรวมถึง เจ้าของวงดนตรีไทยหลายวงยังต้องขายเครื่องดนตรีไทยและเปลี่ยนอาชีพใหม่ เพราะไม่มี งานแสดง เรียกได้ว่าเป็น ยุคมืดแห่งการดนตรีไทย ต่อมาได้มีการสั่งยกเลิกรัฐนิยมแต่ก็ไม่ได้ท่าให้ดนตรีไทยเจริญรุ่งเรืองอย่างแต่ก่อน แม้จนกระทั่งปัจจุบัน เนื่องจากวิถีชีวิตและสังคมไทยเปลี่ยนแปลง ไปจากเดิม วัฒนธรรมทางดนตรีของต่างชาติได้เข้ามามีบทบาท ต่อคนในสังคมไทยมากขึ้นจะเห็นได้จากการเปิดเพลงหรือ มิวสิกวิดีโอ ตามโทรทัศน์ สถานีวิทยุ ที่มักมีการน่าเพลง ของชาวต่างชาติเข้ามาเผยแพร่ ท่าให้การดนตรีไทย ในปัจจุบันกลายเป็นสิ่งที่หาชมได้ยาก เรน ศิลปินเกาหลีที่เข้ามา มีบทบาทต่อวัฒนธรรมไทย
๒. การเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีกับงานดนตรี เทคโนโลยีต่าง ๆ ที่มีการพัฒนาอย่างรวดเร็ว ซึ่งการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีนี้ยัง ส่งผลถึงงานดนตรีด้วย เทคโนโลยีที่มีการน่ามาประยุกต์ใช้กับดนตรีไทยในสมัยปัจจุบัน ตัวอย่างเช่น ๒.๑ คอมพิวเตอร์ การใช้เทคโนโลยีด้านคอมพิวเตอร์ ค้นหาข้อมูลทางดนตรีไทย คอมพิวเตอร์ เป็นเทคโนโลยีที่ทันสมัย สะดวกในการใช้งาน ซึ่งเกี่ยวข้องกับทาง ดนตรีไทย คือ สามารถค้นหาข้อมูลทางดนตรี บนเครือข่ายอินเทอร์เน็ตได้ ซึ่งมีเว็บไซต์ ที่เกี่ยวข้องกับดนตรีไทยต่าง ๆ มากมาย อีกทั้ง ยังสามารถใช้โปรแกรมต่าง ๆ ในการบันทึก โน้ตเพลงไทยและจัดเก็บเป็นหมวดหมู่ เพื่อสะดวกในการค้นหาและใช้งาน
เทคโนโลยีทางด้านมัลติมีเดียมีบทบาทมากต่อการใช้งานในยุคปัจจุบัน รวมถึงมี ประโยชน์และเกี่ยวข้องกับงานของดนตรีไทยด้วย คือ มีการบันทึกเสียงดนตรีไทย บันทึกการแสดงดนตรีไทยลงในแผ่นซีดี (CD) และดีวีดี (DVD) เพื่อให้ผู้สนใจสามารถ รับชมและรับฟังได้ นอกจากนี้ยังมีประโยชน์ ต่อผู้ที่สนใจและผู้สอน เพราะมีการเรียนการสอน โดยบันทึกลงในแผ่นซีดีและดีวีดี เพื่อให้สามารถ ฝึกดนตรีไทยเองได้ และมีความรู้ด้าน ดนตรีไทยมากขึ้น เช่น ซีดีการสอน ตีขิมเบื้องต้น ซีดีการสอนระนาดเบื้องต้น ๒.๒ เทคโนโลยีด้านมัลติมีเดีย แผ่นซีดีและดีวีดีที่มีการบันทึกเสียงและการแสดง ดนตรีไทยไว้ให้ผู้สนใจได้รับชมและรับฟัง
ผังสรุปสาระส่าคัญ