ระบุหรือแสดงนาฏศิลป์ นาฏศิลป์ พื้นบ้าน ละครไทย ละครพื้นบ้าน หรือ มหรสพอื่นที่เคยนิยมกันในอดีต (ศ ๓.๒ ม.๒/๒) หน่วยการเรียนรู้ที่ ๑๓ ตัวชี้วัด
ผังสาระการเรียนรู้ ละครไทย ละครพื้นบ้าน ละครไทยและ ละครพื้นบ้าน
ละครแต่ละประเภทมีรูปแบบการแสดงที่แตกต่างกัน ดังนี้ ๑. ละครร า ละครร า เป็นละครที่ใช้ศิลปะการร่ายร าด าเนินเรื่อง มีดนตรีบรรเลงประกอบการแสดง มีลักษณะการแต่งกาย ที่งดงาม แบ่งได้ดังนี้ ๑.๑ ละครชาตรี ละครชาตรี นิยมเล่นกันทางภาคใต้ เรื่องที่แสดง คือ พระสุธน-มโนราห์ จึงเรียกละคร ประเภทนี้ว่า โนราชาตรี และได้เริ่มแพร่หลายเข้ามาในกรุงรัตนโกสินทร์ ละครชาตรีใน สมัยอดีตจะใช้ผู้ชายแสดงเท่านั้น มีตัวละคร คือ ตัวนายโรง ตัวนาง และตัวตลก เพลงที่ใช้ขับร้องมักจะมีค าว่า ชาตรี อยู่ด้วย เช่น ร าชาตรี ชาตรีตะลุง ละครชาตรีเรื่อง รถเสนตอนเมรีขี้เมา ที่มาของภาพ : วิทยาลัยนาฏศิลป
๑.๒ ละครนอก ละครนอก เป็นละครที่เล่นกันนอกเขตพระราชฐาน มีวิวัฒนาการมาจากละครชาตรี ในสมัยอดีตจะใช้ผู้ชายแสดง ต่อมาจึงให้ผู้หญิงแสดงได้ การแต่งกายเลียนแบบละครใน มีความสวยงาม ละครนอกมีการด าเนินเรื่องรวดเร็ว จึงใช้ ผู้แสดงที่มีความคล่องแคล่วในการร าและร้อง สอดแทรกตลกขบขัน ไม่ยึดถือหรือเน้นขนบธรรมเนียมประเพณี ใช้ถ้อยค าแบบชาวบ้าน ทันเหตุการณ์ เพื่อเอาใจผู้ชม และใช้วงปี่พาทย์ เครื่องห้าบรรเลงประกอบการแสดง เรื่องที่นิยม แสดง เช่น สังข์ทอง ไกรทอง ลักษณวงศ์ คาวี สังข์ศิลป์ชัย ละครนอกเรื่อง สังข์ทอง ที่มาของภาพ : วิทยาลัยนาฏศิลป
๑.๓ ละครใน ละครใน เป็นละครที่แสดงในเขตพระราชฐาน มีความงดงาม ถือเป็นละครชั้นสูง มีความ งดงามในทุกด้านทั้งผู้แสดง การขับร้อง บทเพลง ดนตรี การแต่งกายและการร่ายร าในอดีต การแสดงละครในจะใช้ผู้หญิงแสดงเท่านั้นแต่ต่อมาเริ่มให้ผู้ชายแสดงด้วยได้ การแต่งกาย ในการแสดงจะแต่งกายแบบกษัตริย์ เรียกว่า ยืนเครื่องพระ ยืนเครื่องนาง เป็นการแสดงที่มี ความอ่อนช้อย งดงามมาก เพราะเน้นกระบวน ท่าร า และแสดงเพียง ๓ เรื่อง คือ รามเกียรติ์ อุณรุท และอิเหนา ละครในเรื่อง อิเหนา ที่มาของภาพ : วิทยาลัยนาฏศิลป
ละครท ี่ปรับปร ุ งข ้ึ นใหม ่ ม ี ดงัน ้ ี ๒. ละครที่ปรับปรุงขึ้นใหม่ ๒.๑ ละครดึกด าบรรพ์ ละครดึกดำบรรพ์เป็นละครที่ปรับปรุงขึ้นมาใน สมัยรัชกาลที่ ๕ โดยสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ และเจ้าพระยาเทเวศร์วงศ์วิวัฒน์ (ม.ร.ว. หลาน กุญชร) โดยนำการแสดงอุปรากรมา ประยุกต์กับการแสดงให้ผู้แสดงขับร้องเอง และแสดง ที่โรงละครดึกดำบรรพ์ ใช้วงปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์ บรรเลงประกอบการแสดง จึงเรียกละครประเภทนี้ว่า ละคร ดึกด าบรรพ์ ละครดึกด าบรรพ์เรื่อง สังข์ศิลป์ชัย ที่มาของภาพ : วิทยาลัยนาฏศิลป
๒.๒ ละครพันทาง ละครพันทาง เป็นละครที่เกิดขึ้นโดย เจ้าพระยามหินทร์ศักดิ์ธ ารง เป็นละครที่มีเรื่องราว การแสดงเกี่ยวข้องกับต่างชาติ มีลักษณะการแสดงตามแบบละครนอก การแต่งกายของผู้แสดง จะแต่งตามชาตินั้น ๆ เช่น เรื่องที่แสดงเกี่ยวกับชาติจีน การแต่งกายก็เป็นแบบจีน มีการดำเนิน เรื่องด้วยการร้องและแทรกบทเจรจา บทพูดบ้าง ท่ารำมีการผสมผสานกันระหว่างของไทยกับ ต่างชาติและใช้วงปี่พาทย์ไม้นวมบรรเลงประกอบ การแสดง บทเพลงที่ขับร้องจะเป็นเพลงภาษา เช่น ลาวชมดง มอญดูดาว เรื่องที่นิยมแสดง เช่น ราชาธิราช สามก๊ก พระลอ ละครพันทางเรื่อง ราชาธิราช ตอน สมิงพระรามรบกามนี ที่มาของภาพ : วิทยาลัยนาฏศิลป
๒.๓ ละครเสภา ละครเสภา เป็นละครที่ปรับปรุงมาจากการเล่านิทาน เสภามีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา เป็นการเล่าเรื่องแบบคำกลอนและใช้กรับประกอบการเล่าเรื่อง จึงเรียกว่า การขับเสภา ต่อมา พระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ได้นำละครพันทางมาดำเนินเรื่องด้วยการ ขับประกอบการรำ จึงเรียกว่า ละครเสภา โดยการแสดงจะมีลักษณะคล้าย กับละครพันทาง แต่นำการขับเสภามา สอดแทรกในเรื่อง ใช้วงปี่พาทย์บรรเลง ประกอบการแสดง มีการแต่งกายตาม ท้องเรื่อง เปลี่ยนฉากไปตามเนื้อเรื่อง และเรื่องที่นิยมแสดง เช่น ขุนช้างขุนแผน ไกรทอง ละครเสภาเรื่อง ขุนช้างขุนแผน
๒.๔ ละครหลวงวิจิตรวาทการ ละครหลวงวิจิตรวาทการ เป็นละครที่ปลุกใจคนให้รักชาติ ถือกำเนิดโดยหลวงวิจิตรวาทการ (กิมเหลียง วัฒนปฤดา) ขณะที่ท่านดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมศิลปากร ท่านได้เห็นถึงคุณค่าของ ประวัติศาสตร์ชาติไทย จึงได้นำมาปรับปรุงเป็นการแสดง เนื้อเรื่องจะมีทั้งความรัก การรบที่ หลากหลายอารมณ์ ตัวเอกของเรื่องจะรักชาติ ยอมตายเพื่อชาติ จึงเรียกละครนี้ว่า ละครหลวงวิจิตรวาทการ ลักษณะการแต่งกายจะคล้ายกับ ละครพันทางมีการรำ ระบำ สอดแทรกในการแสดง มีการขับร้องเพลงทั้งเพลงไทยเดิม เพลงไทยสากล โดยใช้วงดนตรีไทยและวงดนตรีสากลบรรเลง ประกอบการแสดง เรื่องที่แสดง เช่น ศึกถลาง อานุภาพพ่อขุนรามคำแหง ละครหลวงวิจิตรวาทการ เรื่อง อานุภาพพ่อขุนรามค าแหง
ละครร ้ องแบ ่ งออกเป็ น ดงัน ้ ี ๓. ละครร้อง ๓.๑ ละครร้องสลับพูด ละครร้องสลับพูดจะใช้ผู้หญิงแสดงเท่านั้น ยกเว้นตัวตลกจะใช้ผู้ชายแสดง โดยการแสดงจะเน้น การร้องเป็นหลัก แต่จะมีการพูดสอดแทรกบ้าง โดย พระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ เป็นผู้ริเริ่ม ทำให้ประชาชนเรียกว่า ละครกรมพระนราธิปหรือละครปรีดาลัย โดยการแสดงจะมี ฉากตามท้องเรื่อง แต่งกายตามสมัย และใช้ วงปี่พาทย์บรรเลงประกอบการแสดง ละครร้องเรื่อง สาวเครือฟ้า ที่มา : www.thaidance.wordpress.com/ นาฏศิลป์/ละครร้อง
๓.๒ ละครร้องล้วน ๆ ละครร้องล้วนๆ เป็นละครที่ด าเนินเรื่องด้วยการร้องเพียงอย่างเดียว ใช้ผู้ชายและ ผู้หญิงแสดง โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๖) ทรงริเริ่มซึ่ง เลียนแบบจากละครอุปรากร มีการแสดงคล้ายละครพันทาง มีฉากตามเนื้อเรื่อง แต่งกาย ตามสมัย ใช้วงปี่พาทย์บรรเลง เรื่องที่แสดง เช่น สาวิตรี ๓.๓ ละครสังคีต ละครสังคีต เป็นละครที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงริเริ่มขึ้นโดยมี วิวัฒนาการมาจากละครพูดสลับล า ใช้ผู้ชายและผู้หญิงแสดงจริงตามเนื้อเรื่อง มีการ แต่งกายตามสมัย ใช้วงปี่พาทย์ไม้นวมบรรเลงประกอบการแสดง เรื่องที่แสดงจะนิยม แสดงบทพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เช่น หนามยอก เอาหนามบ่ง วิวาห์พระสมุทร
ละครพูด เป็นละครที่เกิดขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยแสดง เรื่องใดก็ได้ ซึ่งจัดโดยเหล่าขุนนาง ข้าราชบริพาร (อ่านว่า ข้า-ราด-ชะ-บอ-ริ-พาน) จัดแสดง ถวายทอดพระเนตร ต่อมาสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร (รัชกาลที่ ๖) เสด็จนิวัติประเทศไทย จึงได้เริ่มสร้างการแสดงละครพูดแบบใหม่ โดยผสมผสานกับ ละครตะวันตก โดยเรียกว่า ละครเวทีปัญญา ต่อมาจึงเปลี่ยนชื่อเป็น ละครศรีอยุธยา ถือว่า ในสมัยของรัชกาลที่ ๖ เป็นยุครุ่งเรืองของละครพูด ละครพูดแบ่งออกเป็นดังนี้ ๔. ละครพูด ๔.๑ ละครพูดล้วน ๆ ๔.๒ ละครพูดค าฉันท์ ๔.๓ ละครพูดสลับล า
ละครพื้นบ้าน เป็นการแสดงละครที่มีบทละคร เนื้อเรื่อง นำมาจากนิทานพื้นบ้าน นิทาน ชาดกหรือนิทานท้องถิ่น ที่แสดงถึงภูมิปัญญาของคนในสมัยอดีต ซึ่งนิทานเหล่านี้จะสอดแทรก ข้อคิดต่าง ๆ ไว้มากมาย เช่น ความกตัญญูกตเวที ความซื่อสัตย์ ความเมตตา การแต่งกายในการแสดงละครพื้นบ้าน จะแต่งตามลักษณะของเนื้อ เรื่อง เช่น ถ้าตัวละครเป็นกษัตริย์ จะมีการแต่งกายแบบกษัตริย์ ถ้าเป็น ชาวบ้าน ก็แต่งแบบชาวบ้าน ละครพื้นบ้านในปัจจุบันถือว่าเป็นละครที่สร้างความสนุกสนานให้กับ ผู้ชม พร้อมทั้งสอดแทรกข้อคิดที่ดีไว้เพื่อนำมาปรับใช้ในชีวิตประจำวันได้ และละครพื้นบ้านยังมีคุณค่าและประโยชน์ ดังนี้
ละครพื้นบ้านมีคุณค่าทางด้านความบันเทิง คือ ให้ ความผ่อนคลาย สนุกสนาน เพลิดเพลินแก่ผู้รับชม ละครพื้นบ้านมีคุณค่าทาง สังคม เพราะละครพื้นบ้าน สะท้อนให้เห็นถึง ขนบธรรมเนียมประเพณี วิถีชีวิตของคนในสังคมได้ รวมถึงการปกครองและ การละเล่นของไทยด้วย ละครพื้นบ้านมีคุณค่าต่อ ประเพณีไทย เพราะใน การแสดงบางเรื่องจะมีการ สอดแทรกประเพณีไทยต่าง ๆ ไว้ เช่น ประเพณีแต่งงาน ประเพณีโกนจุก คุณค่าและประโยชน์ ของละครพื้นบ้าน
ผังสรุปสาระส าคัญ