หน ่ วยการเร ี ยนร ้ ู ท ี ่ ๓ หลักการประพันธ์เพลง
การเลือกใช้ องค์ประกอบใน การสร้างสรรค์บทเพลง อัตรา จังหวะ อัตรา จังหวะ การเลือก จังหวะเพื่อ สร้างสรรค์ บทเพลง การประพันธ์เพลง ในอัตราจังหวะ และ การประพันธ์เพลง การ เรียบเรียง ท านองเพลง 2 4 4 4 2 4 4 4 ผง ั สาระการเร ี ยนร ้ ู หลักการประพันธ์เพลง อัตราจังหวะ ตัวชี้วัด ๑. แต ่ งเพลงส ้ัน ๆ จงัหวะง ่ าย ๆ (ศ ๒.๑ ม.๓/๓) ๒. อธิบายเหตุผลในการเลือกใช้องค์ประกอบดนตรีในการสร้างสรรค์งานดนตรี ของตนเอง (ศ ๒.๑ ม.๓/๔)
2 4 4 4 อัตราจังหวะ อัตราจังหวะค ื อ ตว ั กา หนดจา นวนจง ั หวะใน ๑ ห้องเพลง ซึ่งสามารถ มี ๔, ๓, ๒ จังหวะใน ๑ หอ ้ งได ้ ซ่ึ งจง ั หวะหนก ั จะอยท ู ่ ี่จง ั หวะท ี่๑ ของห้อง เพลงแต ่ ละหอ ้ ง ซ่ึ งในหน ่ วยการเร ี ยนร ู ้ น ้ ี จะอธ ิ บายถ ึ งลก ั ษณะของอัตราจังหวะ และ ดง ั น ้ ี ๑. อัตราจังหวะ อัตราจังหวะ คือ ใน ๑ ห้องเพลง จะมี ๒ จง ั หวะเพลงส ่ วนมากท ี่ใชจ ้ ง ั หวะแบบน ้ ี จะเป็ นเพลงจังหวะมาร์ช 2 4 2 4
ตว ั อยา ่ งเพลงท ี่ม ี อต ั ราจงหวะ ั 2 4 ทำนอง : พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช คำร้อง : นายสมภพ จันทรประภา
4 4 ๒. อัตราจังหวะ อัตราจังหวะ คือ ใน ๑ ห้องเพลง มี ๔ จังหวะ อต ั ราจง ั หวะลก ั ษณะน ้ ี จะเป็ นอต ั ราจง ั หวะปกต ิ ของเพลงทว ั่ ไป 4 4
4 4 ตว ั อยา ่ งบทเพลงท ี ่ ม ี อต ั ราจง ั หวะ ทำนอง : พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช คำร้อง : พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจักรพันธุ์เพ็ญศิริ
4 4 2 4 การประพันธ์เพลง การประพันธ์เพลงในอัตราจังหวะ และ การสร ้ างสรรคบ ์ ทเพลงข ้ึ นมาน ้ น ั จะตอ ้ งเก ิ ดมาจากแนวค ิ ดหร ื อ แรงบน ั ดาลใจจากผป ู ้ ระพน ั ธ ์ วา ่ ตอ ้ งการจะบอกเล ่ าถ ่ ายทอดเร ื่องราวเก ี่ยวกบ ั อะไร ส ื่อความหมายและม ุ มมองอยา ่ งไรผา ่ นบทเพลงและตอ ้ งการใหผ ้ ฟัง ู ้ ร ั บร ู ้ ถ ึ งอารมณ ์ และความร ู ้ส ึ กอยา ่ งไรเม ื่อไดฟ้ ั งเพลง การประพน ั ธ ์ เพลงน ้ น ั ผแ ู ้ ต ่ งตอ ้ งเล ื อกใชอ ้ งคป์ ระกอบของดนตรี ใหเ ้ หมาะสมกบ ั อารมณ ์ ของบทเพลงและความร ู ้ส ึ กท ี่ตอ ้ งการถ ่ ายทอด ผป ู ้ ระพน ั ธ ์ เพลงจะตอ ้ งคา น ึ งถ ึ งส ิ่งต ่ อไปน ้ ี
ภาพยนตร์และละครที่มีการประพันธ์บทเพลงเพื่อสื่อถึงเรื่องราวในเรื่อง ๑. แนวคิดหลักของเพลง ผป ู ้ ระพน ั ธ ์ เพลงตอ ้ งร ู ้ ก ่ อนวา ่ เพลงท ี่กา ลง ั จะเข ี ยน ข ้ึ นมาน ้ น ั เข ี ยนมาเพ ื่ออะไรเช ่ น เข ี ยนเพ ื่อประกอบการแสดงละคร ภาพยนตร์ หรือโฆษณา เมื่อเรารู้วัตถุประสงค์ของการเขียนเพลงแล้ว ผู้ประพันธ์จะต้องหา แรงบน ั ดาลใจหร ื อขอ ้ ม ู ลท ี่เก ี่ยวขอ ้ งหร ื อม ุ มมองของเร ื่องราวน ้ น ั ๆ เพ ื่อช ่ วยใหม ้ี ท ิ ศทางในการเข ี ยนท ี่ง ่ ายข ้ึ นและชด ั เจน
๒. การเลือกใช้เสียงประสาน การเลือกใช้คอร์ด (แนวต ้ ง ั) เลือกท านองประสาน (แนวนอน) ที่ เหมาะสมและส ่ งเสร ิ มใหท ้ า นองเพลงม ี ความไพเราะมากยง ิ่ข ้ึ น คอร ์ ด ค ื อการผสมกน ั ของโนต ้ ๓ ตว ั ข ้ึ นไป ซ่ึ งโนต ้ แต ่ ละตัว ท ี่นา มาผสมกน ั ใหเ ้ ก ิ ดเป็ นคอร ์ ดน ้ น ั จะมาจากการสร ้ างคอร ์ ดจากเสียงหลัก โดยเต ิ มเส ี ยงตา แหน ่ งท ี่๓ และตา แหน ่ งท ี่๕ ลงไป เช ่ น เสียงหลัก คือ C ตา แหน ่ งท ี่๓ คือ E และตา แหน ่ งท ี่๕ คือ G ดง ั น ้ น ั คอร ์ ด C จะประกอบด้วย โน้ตตัว C - E - G
บันไดเสียง C Major ประกอบด้วยโน้ต ๗ ตัว คือ ดง ั น ้ น ั คอร ์ ด C Major ประกอบด้วยโน้ตตัว โด (1) มี (3) ซอล (5) โด เร มี ฟา ซอล ลา ที C D E F G A B 1 2 3 4 5 6 7
คอร์ ดในเบื้ องต้ นทคี่วรรู้ จัก Major chord คือ คอร์ดที่ให้เสียงที่มี ความรู้สึกมีความสุข สวา่งสนุกสนาน สดใส มนั่คง Minor chord คือ คอร์ดที่ให้เสียงที่มีความรู้สึกเศร้า หม่นหมอง ขมุกขมัว เหงา รู ปแบบของคอร์ ด มี ๔ รูปแบบ คือ เมเจอร์ (Major) ไมเนอร์ (Minor) ดิมินิช (Diminished) ออกเมนเทต (Augmented)
๓. การเลือกใช้เครื่องดนตรี ผป ู ้ ระพน ั ธ ์ ตอ ้ งร ู ้ ลก ั ษณะเส ี ยงของเคร ื่องดนตร ี ชน ิ ดต ่ าง ๆ วา ่ แต ่ ละ เคร ื่องดนตร ี น ้ น ั เม ื่อเล ่ นโนต ้ ท ี่เข ี ยนข ้ึ นมา เส ี ยงจากเคร ื่องน ้ น ั ใหอ ้ ารมณ ์ ความร ู ้ส ึ กอยา ่ งไรและยง ั ตอ ้ งร ู ้ ข ี ดความสามารถและเทคน ิ คในการเล ่นเครื่อง ดนตร ี แต ่ ละชน ิ ดดว ้ ยเพ ื่อนา เอาค ุ ณลก ั ษณะพ ิ เศษของเคร ื่องดนตร ี ชน ิ ดน ้ น ั ๆ มาใช้ให้เหมาะสมในเพลง
เช่น เพลงเกบ็ ตะวนั เน้ื อเพลงเล่าถึ งการใหก้ า ลงัใจ ใหไ้ ม่ยอ่ทอ้สิ้ นหวงั เปรี ยบชี วิ ตของ แต่ละคนยอ่มมีปั ญหาและอุ ปสรรค แต่สุ ดทา้ ยปั ญหาเหล่าน้ นั กจ็ ะ ผา่นพน้ไปเหมื อนกบั เวลาทอ้ งฟ้ าคร้ึ ม มี เมฆพายฝุ น แต่ไม่นานพายเุ หล่าน้ นั กจ็ ะหายไป และแสงตะวนั กจ็ ะกลบั มา ส่องสวา่ง ทา ใหท้ อ้ งฟ้ าสดใสอี กคร้ั ง ทำนอง : อิทธิ พลางกูร คำร้อง : ธนพล อินทฤทธิ์
3 4 2 4 6 8 12 8 การเลือกใช้องค์ประกอบในการสร้างสรรค์บทเพลง ๑. การเลือกจังหวะ เพื่อสร้างสรรค์บทเพลง ผป ู ้ ระพน ั ธ ์ ควรเล ื อกใชอ ้ ต ั ราจง ั หวะใหเ ้ หมาะสมกบ ั บทเพลงอัตรา จง ั หวะท ี่น ิ ยมใชก ้ น ั มากท ี่ส ุ ด ค ื อ ส ่ วนอต ั ราจง ั หวะอ ื่น ๆ ที่นิยมรองลงมา คือ , , , 4 4 หลังจากรู้วัตถุประสงค์และแนวความคิดของการเขียนเพลงและ เล ื อกอต ั ราจง ั หวะท ี่เหมาะสมไดแ ้ ลว ้ ส ิ่งสา คญ ั ต ่ อไปกค ็ื อความเร็วของ บทเพลง ซ่ึ งความเร ็ วน ้ ี จะม ี ความสา คญ ั มากในการใหอ ้ ารมณ ์ เช ่ น การใช้ จังหวะเร็ว จะท าให้ผู้ฟังมีความรู้สึกสนุกสนานมีความสุข ในทางกลบ ั กน ั การใชจ ้ ง ั หวะชา ้ จะทา ใหผ ้ ฟ ู ้ ั งร ู ้ส ึ กผอ ่ นคลายหร ื อโศกเศร ้ าไดเ ้ ช ่ นกน ั
๒. การเรียบเรียงท านองเพลง ท านองเพลงค ื อ ส ิ่งท ี่โดดเด ่ นท ี่ส ุ ดในบทเพลงผฟ ู ้ ั งจะจา เพลงแต ่ ละ เพลงได้จากท านองเพลงซึ่งถือเป็ น “เอกลักษณ์ของบทเพลง” ดง ั น ้ น ั การคิด ทา นองจะข ้ึ นอยก ู ่ บ ั ความค ิ ดสร ้ างสรรคข ์ องผป ู ้ ระพน ั ธ ์ วา ่ จะใหท านองออกมา ้ เป็ นอยา ่ งไรเน ้ ื อร ้ องบอกเล ่ าถ ึ งอะไรใชภ ้ าษาอยา ่ งไร ทา นองท ี่ไพเราะจะตอ ้ งฟั งแลว ้ กลมกล ื นไปกบ ั ส ่ วนประกอบต ่ าง ๆ ของเพลง ส ่ งเสร ิ มอารมณ ์ ของเพลงใหช ้ ด ั เจนมากข ้ึ น และสา หร ั บเพลงรอง ้ เน ้ ื อร ้ องจะตอ ้ งเขา ้ใจไดง ้่ าย สา หร ั บคา ร ้ อง เม ื่อออกเส ี ยงร ้ องแลวควรฟังเป็ น ้ ธรรมชาต ิ ค ื อ ม ี ความสม ั ผส ั กน ั ของเน ้ ื อเพลงหร ื อใชก ้ ารเล ่ นคา หร ื อค ิ ดคา ใหม ่ ท ี่ ช ่ วยใหผ ้ ฟ ู ้ ั งจดจา เพลงไดง ้่ ายข ้ึ น
ถา ้ เป็ นเพลงร ้ องอ ี กส ิ่งหน่ึ งท ี่ผป ู ้ ระพน ั ธ ์ควรค านึงถึง ค ื อ ช ่ วงเส ี ยงท ี่นก ั ร ้ องสามารถร ้ องได ้ ผป ู ้ ระพน ั ธ ์ไม ่ ควรใชเ ้ส ี ยง ท ี่ส ู งหร ื อต่า จนเก ิ นไปจนทา ใหน ้ ก ั ร ้ องออกเส ี ยงไดยาก ้ ควรเล ื อกใชช ้่ วงเส ี ยงท ี่นก ั ร ้ องสามารถร ้ องไดแ ้ ละเป็ นช ่ วงเส ี ยง ไพเราะ ม ี เสน ่ ห ์ ถา ้ ผป ู ้ ระพน ั ธ ์ ร ู ้ ถ ึ งขอ ้ เด ่ น ขอ ้ ดอยของนักร้อง ้ เป็ นอยา ่ งด ี กจ ็ ะสามารถเข ี ยนเพลงออกมาใหน ้ ก ั ร ้ องไดแ ้สดง ความสามารถออกมาไดอ ้ ยา ่ งเตม ็ ท ี่
อัตราจังหวะเป็ นตวักา หนดจังหวะใน ๑ ห ้ องเพลง ทา ให ้ ทราบวา ่ ในบทเพลงแต ่ ละ บทเพลงม ี อตัราจงัหวะอยา ่ งไร การเลือกจังหวะและท านองในการสร้างสรรค์ บทเพลงจะท าให้บทเพลงมีความสมบูรณ์ ไพเราะและน ่ าฟัง ผ ู ้ฟังเข ้ าใจบทเพลงและ อารมณ ์ ของบทเพลงมากข ้ึ น อัตราจังหวะ การเลือกใช้องค์ประกอบ ในการสร้างสรรค์บทเพลง การประพันธ์เพลง ผู้ประพันธ์เพลงจะต้อง รู้จักเลือกใช้องค์ประกอบดนตรีให้เหมาะสม กบัอารมณ ์ ของบทเพลง เพ ื่อถ ่ ายทอดออกมา ให้ผู้ฟังได้รับรู้และเข้าใจ การประพันธ์เพลง หลักการ ประพันธ์เพลง