งานไทย

ขนุ ชา้ งขนุ แผน

ตวั ละคร

ขนุ แผน ขนุ ชา้ ง วนั ทอง พลายงาม

นางลาวทอง นางบวั ลี่ นางสายทอง นางแกว้ กริ ยิ า

นางศรีมาลา นางสรอ้ ยฟา้ สมเดจ็ พระพนั ธา ขนุ ไกร

นางทองประศรี ขนุ ศรีวชิ ยั นางเทพทอง พันศรโยธา
นางศรปี ระจนั พลายชมุ พล
กุมารทอง ม้าสหี มอก
โหงพราย

ณ เมอื งสพุ รรณบรุ ี กลา่ วถึงครอบครวั สามครอบครวั คือ ครอบครวั ของขนุ ไกรพลพา่ ย ครอบครวั ของพนั ศร
รับราชการทหาร มีภรรยาชอ่ื นางทองประศรี มีลูกชายดว้ ยกนั ชอื่ พลายแกว้ ครอบครวั
ของขนุ ศรวี ชิ ยั เศรษฐีใหญข่ องเมอื งสพุ รรณบรุ ี รบั ราชการเป็นนายกองกรมชา้ งนอก พมิ พิลาไลย
ภรรยาชอื่ นางเทพทอง มีลูกชายชอ่ื ขนุ ชา้่ ง ซงึ่ หวั ลา้ นมาแตก่ าหนดิ และ ครอบครวั ของ พนั ศรโยธา
พันศร โยธาเปน็ พ่อคา้ ภรรยาชอ่ื ศรปี ระจนั มีลูกสาวรปู รา่ งหนา้ ตางดงามช่อื พิมพิลา
ไลย ศรีประจัน

ครอบครวั ของขนุ ไกร
พลพ่าย

ขนุ ไกรพล พลายแกว้ ขนุ ศรีวชิ ยั ครอบครวั ของขนุ
ขนุ ชา้่ ง ศรวี ชิ ยั
นางทองประศรี
นางเทพทอง

วนั หน่ึงสมเดจ็ พระพนั วษา มีความประสงค์จะลา่ ควายป่า แต่ควายป่าเหลา่ น่้ันแตกตนื่ ไมย่ อมเขา้ คอก ขนุ ไกร
จงึ ส่ังใหข้ นุ ไกรปลกู พลบั พลาและตอ้ นควายเตรยี มไว้ จงึ ใช้หอกแทงควายตายไปมากมาย ทีร่ อชวี ติ ก็หนเี ขา้
ป่าไป

สมเดจ็ พระพันวษาโกรธมากสงั่ ใหป้ ระหารชวี ติ ขุนไกรเสยี นางทองประศรรี ขู้ ่าวรบี พาพลายแกว้ หนี กาญจนบรุ ี
ไปอยู่เมืองกาญจนบรุ ี

ทางเมืองสพุ รรณบรุ ี มีพวกโจรจนั ศรขน้ึ ปลน้ บา้ นของขนุ ศรวี ชิ ยั และฆา่ ขนุ ศรวี ิชยั ตาย สว่ นพนั ศร โยธาเดนิ ทางไปคา้ ขายตา่ ง
เมือง พอกลบั มาถงึ บา้ นกเ็ ปน็ ไข้ปา่ ตาย

เมอื ง
สุพรรณบรุ ี

เมือ่ พลายแก้วอายไุ ด้ 15 ปี ก็บวชเณรเรยี นวิชาอยทู่ ว่ี ดั สม้ ใหญ่ แลว้ ยา้ ยไปเรยี นตอ่ ทว่ี ัดป่าเลไลย ตอ่ มาทว่ี ดั ปา่ เลไลยจดั ใหม้ ี
เทศน์มหาชาติ เณรพลายแกว้ เทศนก์ ณั ฑม์ ทั รี

วัดปา่ ไลย

วดั ส้มใหญ่

ซ่ึงนางพมิ พลิ าไลยเปน็ เจา้ ของกณั ฑเ์ ทศน์ นางพมิ พลิ าไลย อธิฐานขอให้ไดน้ างเปน็ ภรรยา
เลอ่ื มใสมากจนเปลอื้ งผา้ สไบบชู ากณั ฑเ์ ทศ์ ขุนชา้ งเหน็ ทาใหน้ างพมิ พลิ าไลยโกรธมาก
เชน่ นน้ั กเ็ ปลอื้ งผา้ ห่มของตนวางเคยี งกบั ผา้ สไบของนาง
พมิ พลิ าไลย

ต่อมาเณรพลพลายแกว้ ก็สกึ แลว้ ใหน้ างทองประศรมี าสขู่ อนางพิมพิลาไลยและแตง่ งาน
กัน

ทางกรงุ ศรอี ยธุ ยาได้ขา่ ววา่ กองทพั เชยี งใหมต่ ไี ด้ สมเดจ็ พระพนั วษาจงึ ถามหาเช้อื สายของขนุ ไกร ขุนช้างซง่ึ
เมืองเชยี งทอง ซง่ึ เป็นเมอื งข้ึนของกรงุ ศรีอยธุ ยา เขา้ ไปรบั ราชการอยจู่ งึ เล่าเรอ่ื งราวความเก่งกลา้ สามารถของ
พลายแกว้ เพือ่ หวงั จะพรากพลายแกว้ ไปใหไ้ กลนางพิมพลิ า
อยธุ ยา เชยี งใหม่ ไลย
1 เมอื งเชยี งทอง
นายบ้านแสนคาแมนแหง่ หมูบ่ า้ นจอมทอง เห็นวา่ พลายแกว้
กบั พวกทหารไมไ่ ดเ้ บยี ดเบยี นให้ชาวบา้ นเดอื ดรอ้ น จงึ ยกนาง
ลาวทองลกู สางของตนให้เปน็ ภรรยาของพลายแกว้

เชยี งใหม่

ส่วนนางพมิ พิลาไลยเมื่อสามไี ปทพั ไดไ้ ม่นานกป็ ่วย ขนุ ชา้ งทาอบุ ายนาหมอ้ ใสก่ ระดกู ไปให้นางศรปี ระจนั กบั
หนกั รักษาเทา่ ไรก็ไมห่ าย ขรัวตาจวู ดั ปา่ เลไลยแนะนา นางวนั ทองดวู ่าพลายแกว้ ตายแลว้ และขวู่ า่ นางวนั ทอง
ให้เปล่ยี นชอื่ เป็นวันทอง อาการไขจ้ งึ หาย ให้เปลยี่ นชอ่ื เป็น จะตอ้ งถกู คมุ ตวั ไวเ้ ปน็ ม่ายหลวงตามกฏหมาย

วนั ทอง

นางวนั ทองไมเ่ ชอื่ แต่นางศรปี ระจนั คดิ ว่าจรงิ ประกอบกบั นางวันทองจาตอ้ งตามใจแม่ แตน่ างไมย่ อมเขา้ หอ
เหน็ ว่าขนุ ชา้ งเปน็ เศรษฐจี งึ บงั คบั ใหน้ างวนั ทองแตง่ งานกบั
ขนุ ช้าง

ขณะนนั้ พลายแกว้ กลบั มาถงึ กรงุ ศรอี ยธุ ยาและไดบ้ รรดาศกั ดิ์เป็น !$%&^$&*%*%&*&*&*%
ขนุ แผนแสนสะทา้ น จากนัน้ ก็พานางลาวทองกลบั สพุ รรณบรุ ี &*%*&^*%&*&%*
นางวนั ทองเหน็ ขนุ แผนพาภรรยาใหมม่ าดว้ ยกโ็ กรธดา่ ทอโตต้ อบ
กบั นางลาวทองและลมื ตวั พูดกา้ วรา้ วขนุ แผน

อยธุ ยา

ทาใหข้ ุนแผนโมโหพานางลาวทองไปอยทู่ ก่ี าญจนบรุ ี ตอ่ มาขนุ ชา้ งและขนุ แผนเขา้ ไปรบั การอบรมในวงั และได้เปน็
ส่วนนางวันทองกต็ กเปน็ ภรรยาของขนุ ชา้ งอยา่ งจาใจ มหาดเล็กเวรทง้ั 2 คน วนั หนึง่ นางทองประศรใี หค้ นมาสง่
ข่าวว่านางลาวทองปว่ ยหนกั
กาญจนบรุ ี

ขนุ แผนจงึ ฝากเวรไว้กบั ขนุ ชา้ งแลว้ ไปดอู าการของนางลาวทอง
ตอนเชา้ สมเดจ็ พระพันวษาถามถงึ ขนุ แผนขนุ ชา้ งบอกวา่ ขนุ แผนปนี
กาแพงวังหนไี ปหาภรรยา สมเดจ็ พระพนั วษาโกรธตรสั ใหข้ ุนแผน
ตระเวนดา่ นทก่ี าญจนบุรี หา้ มเข้าเฝา้ และรบิ นางลาวทองเขา้ เป็น
ม่ายหลวง

ขุนแผนไดท้ ราบเรอ่ื งกโ็ กรธขุนชา้ ง คิดจะแกแ้ คน้ แตย่ งั มกี าลงั ไม่พอ จงึ ออกตระเวนปา่ ไปโดยลาพงั คิดจะหาอาวธุ ม้า และ กุมารทอง
สาหรบั ปอ้ งกนั ตวั ได้ตระเวนไปจนถงึ ถน่ิ ของหมนื่ หาญนกั เลงใหญ่ ได้เข้าสมคั รเข้าไปอยดู่ ว้ ย เพราะหวงั จะไดบ้ วั คลล่ี กู สาวของหมนื่ หาญ
ไดท้ าตวั นอบน้อมและตงั้ ใจทางานเป็นอยา่ งดจี นเปน็ ทรี่ กั ใคร่ของหมนื่ หาญถงึ กบั ออกปากยกลูกสาวให้แตง่ งานดว้ ย

พอไดแ้ ตง่ งานกบั บวั คลแี่ ลว้ ขุนแผนกไ็ มย่ อมทางานรว่ มกบั หมื่น เพราะขนุ แผนอยยู่ งคงกระพนั จงึ ใหบ้ วั คล่ใี สย่ าพษิ ลงในอาหารให้

หาญ ทาให้หม่นื หาญโกรธคดิ ฆา่ ขนุ แผน ขุนแผนกนิ แตผ่ พี รายมาบอกให้รตู้ วั

ขนุ แผนจงึ ทาอุบายเปน็ ไขไ้ ม่ยอมกนิ อาหารแล้วออกปากขอลูกจาก หมืน่ หาญและภรรยารวู้ ่าลกู สาวถกู ผา่ ทอ้ งตายกต็ ดิ ตาม
บวั คลี่ นางไมร่ ูค้ วามหมายกอ็ อกปากยกลูกให้ขนุ แผน พอกลางคนื ขนุ แผนไป แตก่ ส็ ขู้ นุ แผนไม่ได้ ขุนแผนเสกกมุ ารทองสาเรจ็
ขณะทบี่ วั คล่นี อนหลบั ขนุ แผนกผ็ ่าทอ้ งนางแลว้ นาลกู ไปทาพิธตี อน จงึ ออกเดนิ ทางตอ่ ไป แล้วไปหาชา่ งตดี าบ หาเหล็ก และ
เชา้ เครื่องใชต้ า่ ง ๆเตรยี มไวต้ งั้ พิธตี ดี าบจนสาเรจ็ ดาบนี้ให้ชอื่ ว่า
ดาบฟ้าฟน้ื ใชเ้ ป็นอาวธุ ตอ่ ไป

ดาบฟา้ ฟน้ื

หลังจากนน้ั เดนิ ทางไปหาม้า ไดไ้ ปพบคณะจดั ซอ้ื มา้ หลวง ไดเ้ ห็นลูก เม่ือได้กมุ ารทอง ดาบฟา้ ฟน้ื และม้าสหี มอกครบตาม
ม้าลูกมา้ ตวั หน่งึ มลี ักษณะถูกตอ้ งตามตารากช็ อบใจ ได้ออกปากซอ้ื ความต้งั ใจแลว้ กเ็ ดนิ ทางกลบั บา้ น คดิ จะไปแกแ้ คน้ ขนุ
เจา้ หน้าทกี่ ข็ ายให้ในราคาถกู ขุนแผนจึงเสกหญ้าใหม้ ้ากนิ และ ชา้ ง นางทองประศรมี ารดาหา้ มปรามกไ็ มฟ่ งั ได้เดนิ
นามาฝึกจนเปน็ ม้าแสนรใู้ หช้ อื่ ว่า ม้าสีหมอก ทางออกจากกาญจนบรุ ไี ปยงั สพุ รรณบรุ ขี น้ึ เรอื นขนุ ชา้ ง

ไดน้ างแกว้ กริ ยิ าลกู สาวพระยาสโุ ขทยั ทน่ี ามาเป็นตวั จานาไวใ้ น กาญจนบรุ ี เมือง
บ้านขนุ ชา้ งเป็นภรรยา แล้วพาวนั ทองหนอี อกจากบา้ น ขนุ ชา้ ง สพุ รรณบรุ ี
ตืน่ ไดอ้ อกตดิ ตามแตต่ ามไมท่ นั
ได้ไปทลู ฟอ้ งสมเดจ็ พระพนั วษาให้กองทพั ออก
ติดตามขนุ แผน

ขนุ แผนไม่ยอมกลบั ไดต้ อ่ สกู้ บั กองทพั ทาให้ขุนเพชร ขุนรามถงึ แก่ ตอ้ งเทย่ี วเรร่ อ่ นอยใู่ นปา่ จนนางวันทองตงั้ ทอ้ งแกใ่ กล้คลอด
ความตาย กองทพั ตอ้ งถอยกลบั กรงุ ขุนแผนจงึ กลายเปน็ กบฏ

ขุนแผนสงสารกลัวนางจะเปน็ อันตรายจึงยอมเข้ามอบตวั กบั ขุนแผนมคี วามคิดถงึ ลาวทอง ได้ขอใหจ้ มื่นศรชี ว่ ยขอให้
พระพจิ ติ ร พระพิจติ รไดส้ ง่ ตวั เขา้ สคู้ ดีในกรงุ ขนุ แผนชนะคดี ขนุ แผนถูกกรว้ิ และถกู จาคกุ แกว้ กิรยิ าจงึ ตามไปปรนนิบตั ใิ น
และไดน้ างวนั ทองคนื คกุ

กรุง

วันหน่ึงขณะทนี่ างวันทองมาเยย่ี มขนุ แผน ขนุ ช้าง เมอื่ ขนุ ชา้ งรวู้ า่ ไม่ใชล่ กู ของตวั เองจงึ หลอกพลายงามไปฆา่ ใน
ได้มาฉดุ นางวันทองไปจนนางวนั ทองคลอดลูกให้ชอ่ื วา่ ปา่
พลายงาม
#$@!##@%!^%!@^%#^
#%^!%^%#!^%^!%

แตผ่ ีพรายของขนุ แผนชว่ ยไว้ นางวันทองบอกความจรงิ และไดใ้ ห้ พลายงามอยกู่ บั ยา่ จนโต ได้บวชเปน็ เณรและเล่าเรยี นวชิ าความรู้
เก่งกล้าทงั้ เวทมนตร์ คาถา และการสงคราม
พลายงามเดินทางไปอยกู่ บั ยา่ ทองประศรที ก่ี าญจนบรุ ี

#$@!##@%!^%!@

เมอ่ื มโี อกาสขนุ แผนไดใ้ ห้จมนื่ ศรนี าพลายงามเข้าถวายตวั เป็นมหาดเลก็

เมอื่ มีศกึ เชยี งใหม่ พลายงามไดอ้ าสาออกรบและทลู ขอประทาน ขณะทีเ่ ดนิ ทางไปทาสงครามน้นั ผา่ นเมอื งพจิ ติ ร ขนุ แผนจงึ
อภัยโทษใหพ้ ่อเพอ่ื ไปรบ ขนุ แผนและนางลาวทองจงึ พ้นโทษ แวะเยย่ี มพระพิจติ ร เมือ่ พลายงามไดพ้ บนางศรมี าลาลกู สาว
พระพิจติ รกห็ ลงรกั จึงไดล้ อบเข้าหานาง ขนุ แผนจงึ ทาการ
เชียงใหม่ หม้นั หมายไว้

เม่ือชนะศึก พระเจา้ เชยี งใหมไ่ ดส้ ง่ สรอ้ ยทอง และสรอ้ ยฟา้ มาถวาย พระพันวษาไดแ้ ตง่ ตงั้ ขนุ แผนเป็นพระ
สุรนิ ทรลอื ไชยมไหสรู ยภ์ กั ดี ไปรง้ั เมืองกาญจนบรุ ี และไดแ้ ตง่ ตงั้ พลายงามเปน็ จมน่ื ไวยวรนาถ และ
ประทานสรอ้ ยฟา้ ให้แกพ่ ลายงาม จากน้นั ก็ทรงจดั งานแตง่ งานให้กบั พลายงาม

พระสรุ นิ ทรลอื ไชยมไหสูรยภ์ ักดี

จมนื่ ไวยวรนาถ

ขณะทท่ี าพธิ แี ตง่ งานขนุ ชา้ งได้ววิ าทกบั พลายงาม ขนุ ชา้ งไดท้ ลู แตพ่ ระไวยขอชวี ติ ไว้ ต่อมาพระไวยมีความคดิ ถึงแมจ่ งึ
ฟอ้ ง จงึ โปรดให้มกี ารชาระความโดนการดานา้ พิสจู น์ ขุนชา้ งแพ้ ไปรบั นางวนั ทองมาอยดู่ ว้ ย ขนุ ชา้ งติดตามไป
ความ พระพนั วษาโปรดใหป้ ระหารชีวติ

ขนุ ชา้ งแพค้ วาม พระพนั วษาโปรดให้ประหารชวี ติ แตพ่ ระไวยขอชวี ติ ไว้ ต่อมา นางมคี วามลงั เล เลือกไมไ่ ด้วา่ จะอยกู่ บั ใคร พระ
พระไวยมีความคดิ ถงึ แมจ่ ึงไปรบั นางวันทองมาอยดู่ ว้ ย ขุนชา้ งตดิ ตามไป แต่ พนั วษาทรงโกรธจึงรบั สง่ั ให้ประหารชีวติ แม้
พระไวยไมย่ อมใหข้ นุ ชา้ งจงึ ถวายฎกี า พระพนั วษาจงึ ตรสั ใหน้ างวันทองเลอื กวา่ พระไวยจะขออภยั โทษไดแ้ ลว้ แตด่ ้วยเคราะห์
จะอยกู่ บั ใคร ของนางวนั ทอง ทาใหเ้ พชรฆาตเขา้ ใจผดิ จงึ
ประหารนางเสยี กอ่ น

เมอื่ จดั งานศพนางวนั ทองแลว้ ขุนแผนได้เลอ่ื นเปน็ พระกาญจนบรุ ี
นางสร้อยฟา้ ไดใ้ หเ้ ถรขวาดทาเสน่หใ์ หพ้ ระไวยหลงใหลนางและ
เกลียดชงั นางศรมี าลา พระกาญจนบรุ มี าเตอื น พระไวยโกรธลาเลกิ
บุญคณุ กบั พอ่ ทาให้พระกาญจนบรุ โี กรธ

ระไวยโกรธลาเลิกบญุ คุณกบั พอ่ ทาให้พระกาญจนบรุ โี กรธ คบคิดกบั พระไวยรตู้ วั เพราะผเี ปรตนางวันทองมาบอก พระ
พลายชมุ พลลูกชายซง่ึ เกดิ จากนางแกว้ กริ ยิ าปลอมเปน็ มอญยกทพั มาตี พนั วษาทรงทราบเรอ่ื งโปรดใหม้ กี ารไตส่ วน พลายชมุ
กรุงศรอี ยธุ ยา หวงั จะให้พระไวยออกตอ่ สู้ จะไดแ้ กแ้ คน้ ไดส้ าเรจ็ พลพิสูจนไ์ ดว้ า่ นางสรอ้ ยฟา้ กบั เถรขวาดไดท้ าเสน่ห์
จรงิ แตน่ างสรอ้ ยฟา้ ไมร่ บั จงึ มกี ารพิสจู น์โดยการลยุ
ไฟ สรอ้ ยฟา้ แพ้

สรอ้ ยฟา้ แพ้ พระพนั วษาสงั่ ใหป้ ระหาร แต่ เชียงใหม่ ต่อมานางศรมี าลาก็คลอดลกู ชาย ขุนแผนจงึ ตงั้ ชอื่ ให้
นางศรีมาลาทลู ขอไว้ นางสร้อยฟา้ จงึ ถกู วา่ พลายเพชร เถรขวาดมคี วามแคน้ พลายชมุ พล
เนรเทศกลบั ไปเชยี งใหม่ และคลอดลกู ชอ่ื จงึ ปลอมเป็นจระเขไ้ ลก่ ดั กนิ คนมาจากทางเหนอื หวงั
พลายยง จะแกแ้ คน้ พลายชมุ พล

พระพันวษาโปรดใหพ้ ลายชมุ พลไปปราบ จระเขเ้ ถรขวาดสไู้ มไ่ ดถ้ กู จบั ตวั มาถวายพระพนั วษา
และถูกประหารในทส่ี ดุ พลายชมุ พลไดร้ บั แตง่ ตง้ั เป็นหลวงนายฤทธ์ิ เหตกุ ารณร์ า้ ยแรงผ่านไป
ทกุ คนกอ็ ยอู่ ยา่ งมคี วามสขุ