กิจกรรมชุดที่1 (2)

วทิ ยาลยั เทคโนโลยีและการจัดการตากฟา้
สำนกั งานคณะกรรมการการอาชวี ศกึ ษา กระทรวงศกึ ษาธิการ

ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้ กล่มุ วิชามนุษยศาสตร์
ชุดท่ี 1
หลกั สูตรประกาศนียบตั รวิชาชีพช้นั สูง (ปวส.)
บคุ ลิกภาพ พุทธศกั ราช 2563

นางสาวทพิ กฤตา อินไชย
ตำแหน่ง ครู

วิทยาลยั เทคโนโลยแี ละการจดั การตากฟา้ อาชีวศึกษาจังหวดั นครสวรรค์
สงั กดั สำนักงานคณะกรรมการการอาชวี ศึกษา กระทรวงศึกษาธกิ าร

ชุดกิจกรรมวิชามนุษยสัมพันธ์ในการทำงาน เรอื่ ง บคุ ลิกภาพ ก
ชุดท่ี 1 บุคลกิ ภาพ

คำนำ

ชดุ กจิ กรรมวชิ า มนษุ ยสมั พันธ์ในการทำงาน เรอื่ ง บุคลิกภาพ ชดุ ท่ี 1 เร่ือง บคุ ลกิ ภาพ ระดับ
ประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง (ปวส.) ได้จัดทำขึ้นตามหลักสูตรประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง พุทธศักราช
2563 เพื่อใช้ประกอบการจัดกิจกรรม การเรียนรู้ควบคู่กับแผนการจัดการเรียนรู้ รายวิชามนุษยสัมพันธ์ใน
การทำงาน รหัสวิชา 30000-1605 ระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง มีวัตถุประสงค์เพื่อให้นักเรียนมี
ความรคู้ วามเขา้ ใจในเน้ือหา สามารถเรยี นรู้ด้วยตนเอง ใช้หลกั มนษุ ยสัมพันธ์และธรรมชาติของมนษุ ย์ รวมถึง
กระบวนการทางจิตวทิ ยาและหลักธรรมมาใช้ในการดำรงชวี ิตและประกอบอาชีพ

ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่า ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ชุดนี้จะช่วยให้นักเรียนเกิดการเรียนรู้ได้อย่างมี
ประสิทธภิ าพ พัฒนาตนเองได้อยา่ งมีระบบ รวมท้งั เป็นประโยชน์ต่อนักเรยี น ครูผสู้ อนและผู้เกี่ยวข้องในการ
จดั การเรียนการสอน ซ่ึงจะส่งผลใหน้ ักเรยี นมลี สมั ฤทธิท์ างการเรียนในวชิ ามนษุ ยสมั พนั ธใ์ นการทำงาน สงู ขนึ้

ทพิ กฤตา อินไชย

ชุดกจิ กรรมวิชามนษุ ยสัมพันธ์ในการทำงาน เรื่อง บคุ ลกิ ภาพ ข
ชดุ ท่ี 1 บคุ ลกิ ภาพ

สารบัญ หน้า

เรอื่ ง ก
ข
คำนำ ค
สารบญั ง
สารบัญภาพ จ
ผังมโนทศั น์ ชุดกิจกรรมท่ี 1 เรือ่ งบุคลกิ ภาพ ฉ
คำช้แี จงเกี่ยวกบั ชุดกิจกรรมการเรยี นรู้ ช
คำแนะนำสำหรบั นักเรยี น
จดุ ประสงคร์ ายวิชา/สมรรถนะรายวชิ า/คำอธบิ ายรายวิชา 1
สาระสำคัญ/สาระการเรียนรู้/จุดประสงค์การเรียนรู้ 18
ชุดการเรยี นรู้ ชุดที่ 1 เรื่องบคุ ลิกภาพ
ภาคผนวก

ค
ชดุ กจิ กรรมวิชามนษุ ยสัมพันธใ์ นการทำงาน เร่อื ง บุคลิกภาพ

ชุดที่ 1 บคุ ลกิ ภาพ

สารบัญรปู ภาพ หนา้

รปู ภาพท่ี 4
6
1. การปรับตัวเพ่อื ทำกิจกรรมกลมุ่ ร่วมกนั 9
2. การไมม่ ีความเชอื่ มมั่นในตนเอง
3. ตวั อย่างกิจกรรมชว่ ยพฒั นารา่ งกาย

ชุดกิจกรรมวิชามนษุ ยสัมพันธใ์ นการทำงาน เรื่อง บคุ ลิกภาพ ง
ชุดท่ี 1 บุคลิกภาพ

ผงั มโนทัศน์ ชุดกิจกรรมท่ี 1 เร่อื ง บุคลกิ ภาพ

1. อา่ นคำชแี้ จงเก่ียวกับชุดกิจกรรม/คำแนะนำการใช้ชุดกิจกรรม ไม่ผา่ นเกณฑ์
การประเมนิ ผล
2. ศกึ ษาชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้โดยปฏิบัติกิจกรรม ดังนี้
- ทำแบบทดสอบก่อนเรียน
- ศึกษาบัตรเนอ้ื หา
- ทำบตั รกจิ กรรม
- ทำบตั รแบบฝกึ หัด
- ทำแบบทดสอบหลังเรียน

3. ตรวจสอบคำตอบแบบทดสอบก่อนเรียน-หลงั เรียน บัตรกิจกรรม
บตั รแบบฝกึ หดั จากบัตรเฉลย

4. ศึกษาการเรยี นรู้ชดุ ที่ 2 ต่อไป ผ่านเกณฑ์

ชุดกจิ กรรมวิชามนษุ ยสัมพนั ธ์ในการทำงาน เรื่อง บคุ ลกิ ภาพ ฉ
ชดุ ที่ 1 บคุ ลกิ ภาพ

คำช้แี จงเกยี่ วกบั ชุดกิจกรรมการเรียนรู้

1. ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้ รายวชิ า มนษุ ยสัมพันธ์ในการทำงาน เร่อื ง บุคลกิ ภาพ ชุดที่ 1 เรอ่ื ง
บุคลกิ ภาพ ระดับ ประกาศนียบตั รวิชาชพี ชน้ั สงู (ปวส.) พ.ศ. 2563

2. อ่านคำชีแ้ จง คำแนะนำ ขั้นตอนการใชช้ ดุ กิจกรรม หนว่ ยการเรียนรใู้ ห้เขา้ ใจถา้ ยงั ไมเ่ ขา้ ใจให้
ปรึกษาครผู ้สู อน

3. ทำแบบทดสอบก่อนเรยี น เร่ือง บคุ ลกิ ภาพ เพ่ือวัดพ้นื ฐานความรู้ของนกั เรียน
4. ตั้งจิตให้สงบ มสี มาธิในการเรียน ศึกษาใบความรูแ้ ละปฏบิ ัติกจิ กรรมในใบงานด้วยความมุ่งมนั่
ต้งั ใจและมีความรับผิดชอบ
5. เมอื่ ศกึ ษาใบความรแู้ ละปฏบิ ตั ิกจิ กรรมในใบงานครบทุกหนว่ ยแลว้ ให้นกั เรยี นทำแบบทดสอบ
หลงั เรียนซงึ่ เป็นชุดเดียวกันกับแบบทดสอบก่อนเรียนเพ่ือวดั ความก้าวหน้า
6. นักเรียนจะต้องมีความซ่ือสัตย์ต่อตนเองไม่เปดิ ดูเฉลยกิจกรรมและแบบทดสอบนกั เรียนจะเปิดดู
ไดต้ อ่ เมือ่ นักเรียนทำกจิ กรรมนน้ั ๆเสร็จสน้ิ แลว้ เพ่อื ตรวจสอบผลงาน
7. ชดุ กิจกรรมการเรยี นร้นู ใ้ี ช้ประกอบกิจกรรมการเรียนการสอน 2 ชัว่ โมง

ฉ
ชุดกิจกรรมวิชามนุษยสัมพันธใ์ นการทำงาน เรื่อง บคุ ลกิ ภาพ

ชุดที่ 1 บุคลิกภาพ

คำแนะนำสำหรับนักศึกษา

ในการศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ รายวิชามนุษยสัมพันธ์ในการทำงาน เรื่อง บุคลิกภาพ ชุดท่ี
1 เรื่อง บุคลิกภาพ ระดับ ประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง (ปวส.) นักศึกษาควรปฏิบัติตามคำแนะนำ
ดังต่อไปนี้

1. ศึกษาจุดประสงค์/สมรรถนะรายวิชาและคำอธิบายรายวิชา ให้เข้าใจเพื่อให้ทราบว่าเมื่อจบ
เนื้อหาแตล่ ะเรอื่ งแลว้ นักศึกษาสามารถเรยี นรู้อะไรไดบ้ ้าง

2. ทำแบบทดสอบก่อนเรียน ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ชุดที่ 1 เรื่อง บุคลิกภาพ เพื่อประเมินความรู้
พืน้ ฐานของตนเอง ใชเ้ วลา 20 นาที ดว้ ยความตัง้ ใจ

3. ศกึ ษาชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้ เร่ืองบคุ ลิกภาพ ซึง่ ประกอบดว้ ย ใบคำสั่ง ใบความรู้ ใบกิจกรรม ใบ
บันทึกกิจกรรม และแบบฝึกหัด ในการทำกิจกรรม นักศึกษาต้องศึกษาและปฏิบัติกิจกรรมตามขั้นตอนที่
กำหนดด้วยตนเอง และปฏิบัติกิจกรรมกลุ่มด้วยความมุ่งมั่น ตั้งใจ บันทึกผลการทำกิจกรรมและตอบคำถาม
ท้ายกิจกรรม หากไม่เข้าใจการทำกิจกรรมให้ทบทวนขั้นตอนการทำกิจกรรมใหม่อีกครั้ง หรือขอคำแนะนำ
จากครู

4. หลังจากที่นักศึกษาศึกษาเนื้อหาจากใบความรู้และทำกิจกรรมแล้วให้นักศึกษาทำแบบฝึกหัด
ตามลำดับขั้นตอนทลี ะเร่อื ง

5. ถ้านักศึกษาพยายามทำแบบฝึกหัดแล้วเกดิ ความไม่เข้าใจทำไม่ได้ให้ศึกษาเน้ือหาใหม่อีกคร้ังหรือ
นักศกึ ษาชว่ ยกันระดมความคิดภายในกลุม่ กับเพือ่ นๆหรือขอคำอธบิ ายจากครู

6. เมื่อนักศึกษาทำกิจกรรมและแบบฝึกหัดเสร็จแล้ว ส่งให้ครูตรวจคำตอบสำหรับข้อที่นักเรียนมี
ปญั หา ให้ครแู ละนักศกึ ษาร่วมกันอภิปรายคำตอบ

7. ทำแบบทดสอบหลังเรียนเมื่อศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ จบแล้วด้วยความตั้งใจเพื่อประเมิน
ความกา้ วหนา้ ในการพฒั นาตนเองจากการเรยี นรู้

8. ในการประเมินผลการเรียนรู้จากชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้ ประกอบดว้ ยคะแนนจากการทำกิจกรรม
ด้านความรู้และทักษะกระบวนการ คะแนนจากการทำแบบฝึกหัดและจิตพิสัย เมื่อรวมคะแนนทั้งชุดการ
เรียนรู้แล้ว นักศึกษาจะต้องได้คะแนนร้อยละ 80 ขึ้นไป ถือว่าผ่านเกณฑ์การประเมิน หากไม่ผ่านเกณฑ์ให้
นักศึกษาย้อนกลับไปศึกษาใบความรู้และศึกษากิจกรรมหรือขอคำอธิบายจากครูใหม่อีกครั้ง แล้วทำ
แบบฝึกหัดน้นั ใหมจ่ นกวา่ จะผ่านเกณฑ์

9. นักศึกษาควรมีความซื่อสัตย์ตอ่ ตนเองในขณะทำแบบฝึกหดั ไม่ดูเฉลยไม่ลอกเพื่อนไม่ใหเ้ พื่อลอก
ไมใ่ ห้เพ่ือทำใหห้ รอื ไม่ทำให้เพ่ือนเพ่ือนักเรียนจะได้ทราบผลการพฒั นาตนเองอยา่ งแทจ้ รงิ

ชุดกจิ กรรมวิชามนุษยสัมพนั ธ์ในการทำงาน เรอ่ื ง บคุ ลกิ ภาพ ช
ชุดท่ี 1 บคุ ลิกภาพ

จดุ ประสงค์รายวิชา/สมรรถนะรายวชิ า/คำอธิบายรายวิชา

จุดประสงค์รายวิชา
1. เข้าใจความสำคัญและหลักมนุษยสมั พันธ์และธรรมชาติของมนษุ ย์
2. สามารถพฒั นาตนเองและชมุ ชนตามกระบวนการทางจติ วิทยาและหลักธรรม
3. มเี จตคติและกจิ นสิ ัยทีด่ ีในการพัฒนาตนและชุมชน

สมรรถนะรายวิชา
1. แสดงความรเู้ ก่ยี วกบั หลักมนษุ ยสมั พนั ธแ์ ละการประยกุ ต์ใชใ้ นการทำงาน
2. วิเคราะห์บทบาทและสถานภาพของมนษุ ยใ์ นสงั คม
3. เสนอแนะแนวทางในการสร้างความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งบคุ คลและชมุ ชน
4. นำกระบวนการทางจิตวทิ ยาและหลกั ธรรมมาใชใ้ นการดำเนนิ ชีวิตและการประกอบอาชีพ

คำอธิบายรายวิชา
ศกึ ษาและปฏบิ ตั เิ กี่ยวกบั ความหมายและความสำคัญของมนุษยสมั พันธ์ ธรรมชาตขิ องมนษุ ย์

กระบวนการทางจิตวทิ ยาเพอ่ื สรา้ งความสัมพันธ์ระหวา่ งบุคคลและชมุ ชน การพฒั นาตนเพือ่ ความก้าวหนา้ ใน
ชวี ติ และการทำงาน การนำหลกั ธรรมมาใชใ้ นการดำเนินชีวติ และการประกอบอาชีพ

ชดุ กิจกรรมวิชามนษุ ยสัมพันธ์ในการทำงาน เร่อื ง บคุ ลกิ ภาพ ช
ชดุ ท่ี 1 บุคลิกภาพ

สาระสำคัญ/สาระการเรียนรู้

สาระสำคญั

พฤติกรรมหรือการกระทำของบุคคลที่เกิดขึ้นเพื่อมุ่งไปสู่ความสำเร็จในกิจกรรมต่างๆ ล้วนต้ อง
อาศัยพลังผลักดนั ที่มากพอและมปี ระสิทธิภาพ พลังนี้เรียกว่า การจูงใจ (Motivation) ในการอยู่ร่วมกันของ
บุคคลในสังคม การทำงานร่วมกันในองค์การ สิ่งสำคัญที่สุดของมนุษยสัมพันธ์ คือ การจูงใจ เพื่อให้เกิด
แรงจูงใจ เกิดพฤติกรรมท่ีจะนำไปสูค่ วามสำเร็จตามประสงค์ การจงู ใจบุคคลซ่ึงมธี รรมชาตทิ แ่ี ตกต่างกันนัน้ ผู้
จูงใจต้องมีความเข้าใจธรรมชาติของมนุษย์และตัวบุคคล เข้าใจศาสตร์ของการจูงใจ เพื่อจะนำไปสู่
ความสำเร็จของมนุษยสมั พันธแ์ ละประสทิ ธิภาพของการทำงาน เพราะการจูงใจมีสว่ นใหเ้ กิดการเปล่ียนแปลง
รูปแบบการทำงานของบุคคล ชว่ ยเพิ่มพลังและเพ่มิ ความพยายามในการทำงานให้บคุ คล

สาระการเรียนรู้
- ความหมายของแรงจงู ใจ
- ความสำคญั ของการจงู ใจในการทำงาน
- ประเภทของการจงู ใจ
- องคป์ ระกอบการจงู ใจ
- กระบวนการจูงใจ
- หลกั การจงู ใจ
- เปา้ หมายของการจงู ใจ
- แรงจงู ใจสู่แนวทางการพฒั นาสงั คม
- แรงจูงใจใฝส่ ัมฤทธิ์ในการพฒั นาชมุ ชนโดยใชห้ ลกั ปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพียง

ชุดกจิ กรรมวิชามนุษยสัมพันธใ์ นการทำงาน เรอ่ื ง บคุ ลกิ ภาพ ช
ชดุ ที่ 1 บคุ ลกิ ภาพ

จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้

1. ดา้ นความรู้ (K)

นกั เรยี นสามารถ :
1.1 บอกความหมายของแรงจงู ใจได้
1.2 อธบิ ายความสำคัญของการจูงใจในการทำงานได้
1.3 อธิบายประเภทของการจงู ใจได้
1.4 บอกองค์ประกอบของการจงู ใจได้
1.5 สรปุ รายละเอียดกระบวนการจูงใจได้
1.6 อธิบายหลักการจูงใจได้
1.7 อธิบายเปา้ หมายของการจงู ใจได้
1.8 จำแนกและพจิ ารณารายละเอียดของวิกฤตสิ งั คมไทยและแนวทางการพัฒนาได้
2. ด้านทกั ษะ (P)
นักเรยี นสามารถ :
1.1 จูงใจบคุ คลเพอื่ ให้ทำงานอยา่ งมีประสทิ ธิภาพได้
1.2 สร้างแรงจงู ใจในการปฏิบตั ิงานหรือใชใ้ นชีวติ ประจำวันได้
3. คณุ ลกั ษณะท่ีพึงประสงค์ (A)
3.1 มวี ินยั
3.2 ใฝเ่ รียนรู้
3.3 อยอู่ ย่างพอเพยี ง
3.4 ม่งุ มั่นในการทำงาน
3.5 มจี ติ สาธารณะ
3.6 ความประหยัด

ชดุ กจิ กรรมวิชามนุษยสัมพนั ธใ์ นการทำงาน เรอ่ื ง บุคลกิ ภาพ
ชดุ ท่ี 1 บุคลกิ ภาพ

ชุดการเรียนรู้ ชดุ ที่ 1

บคุ ลิกภาพ

1

ชุดกิจกรรมวิชามนุษยสัมพนั ธใ์ นการทำงาน เรอ่ื ง บุคลกิ ภาพ
ชุดท่ี 1 บุคลิกภาพ

ใบความรทู้ ่ี 1
เร่อื ง บคุ ลิกภาพ

1. ความหมายของบคุ ลิกภาพ

บุคลกิ ภาพ ตรงกับภาษาองั กฤษว่า "Personlty” มรี ากศพั ท์มาจากภาษากรีกว่า "Persona" ซ่งึ มี
ความหมายว่า "Mask" แปลวา่ "หน้ากาก" สำหรับตัวละครใช้สวมหนา้ เวลาออกแสดง เพ่ือแสดงบทบาทท่ี
ถูกกำหนดให้ เชน่ ผู้สวมหน้ากากเป็นพระเอกแสดงให้สมกับตวั พระเอก

นักจติ วิทยาไดใ้ ห้ความหมายเกีย่ วกบั บคุ ลิกภาพไวห้ ลายทศั นะ ดังนี้
บคุ ลกิ ภาพ คือ ผลรวมของพนั ธุกรรมและประสบการณ์ทง้ั หมดของบคุ คล
บคุ ลกิ ภาพ คอื ลกั ษณะรวมของบุคคลและวิธีการแสดงออกทางพฤติกรรมซ่ึงกำหนดการปรับตวั
ตามแบบฉบบั ของแต่ละบคุ คลตอ่ สิ่งแวดล้อม
บุคลิกภาพ คอื คุณสมบตั ิและคุณลักษณะคนประจำตัวของแต่ละบคุ คล รวมทั้งการปรับตัวของ
บคุ คลตอ่ สิ่งแวดลอ้ มต่าง ๆ
บคุ ลิกภาพ คอื กระบวนกาสรา้ งหรือรวมคณุ ลกั ษณะทงั้ ทางด้นร่างกายและจิตใจของบุคคล นสิ ยั
กริ ยิ าทา่ ทางของแต่ละบุคคลโดยเฉพาะ
บุคลิกภาพ คือ ความเด่นประจำตัวของแต่ละบคุ คล ซง่ึ อาจจะบอกถึงความแตกต่างจากบุคคลอ่ืน
ในด้านปริมาณและคุณภาพของลกั ษณะเด่นน้นั ๆ
บุคลกิ ภาพ หมายถงึ แบบฉบบั ลกั ษณะนิสยั ของบคุ คลนัน้ ทแี่ สดงต่อผู้อื่น ท้งั ลกั ษณะ กิริยาทา่ ทาง
การแสดงออกทางอารมณ์ ความคดิ เจตคติ ตลอดจนพฤตกิ รรม และปฏิกิรยิ าตอบสนองทง้ั ทางกายและ
ทางจิตใจ (สมภพ เรือ่ งตระกูล และคณะ, 2539 : 132)
บุคลิกภาพ หมายถึง ลักษณะโดยรวมของแต่ละคนซึ่งมีอิทธิพลต่อความรู้สึกของผู้พบเห็น
แสดงออกได้ 3 ทาง ดังนี้ (สมภพ สุวรรณแสง, 2533 :11)
1. Physical and Physiological Cass คอื บคุ ลกิ ภาพท่ีแสดงออกทางรปู ร่าง ใบหนา้ สผี ม สีผิว
อายุ เพศ และจากอทิ ธพิ ลของตอ่ มฮอรโ์ มนในร่างกาย
2. Mental and Emotional Class คือ บุคลิกภาพที่แสดงออกทางสติปัญญา ลักษณะอารมณ์
และความร้สู กึ
3. Social and Cultural Cass คือ บุคลกิ ภาพที่แสดงออกทางดา้ นการสงั คม เจตคติ อปุ นิสยั
ค่านิยม และธรุ รมเนยี มประเพณี

2

ชุดกิจกรรมวิชามนษุ ยสัมพนั ธใ์ นการทำงาน เรอ่ื ง บุคลกิ ภาพ
ชุดท่ี 1 บุคลิกภาพ

จึงพอสรุปไดว้ า่ บคุ ลกิ ภาพ หมายถึง ลักษณะเด่นทางร่างกาย จติ ใจ สติปญั ญา และพฤติกรรม
ต่างๆ ของแตล่ ะบคุ คลท่ปี รากฎออกมาใหผ้ ู้อืน่ มองเห็น โดยผู้ทีม่ องเหน็ นัน้ จะพจิ ารณาแยกแยะสว่ นต่างๆ
ตมความร้สู ึกของตน แลว้ สรุปเปน็ ภาพรวมบคุ คลนน้ั ว่ามีลักษณะเฉพาะอยา่ งไร เช่น เปน็ คนสวย มมี นุษย-
สัมพนั ธ์ดี มีความคิดรเิ ริ่มสร้างสรรค์ มีระเบยี บต่อชีวิต เป็นคนดี คนก่ง มารยาทงาม หรือนสิ ยั ดี เป็นตน้

2. ปัจจยั ท่ีมอี ิทธพิ ลต่อบุคลิกภาพ

2.1 พันธุกรรม
พันธุกรรม (Herdiy) สิ่งที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมส่วนมากนั้นเป็นลักษณะทางกาย เช่น ความสูง
ต่ำ ลกั ษณะเสน้ ผมสผี วิ หมู่โลหิต โรค บางชนดิ และข้อบกพรอ่ งทางรา่ งกายบางชนิด เช่น ตาบอด
สี ศรี ษะล้านน้ิวเกนิ มือตดิ กัน ฯลฯ
2.2 ส่งิ แวดล้อมหรอื ประสบการณ์
สิ่งแวดล้อม (Environment) หรือประสบการณ์ (Experience) เป็นการเรียนรู้และปรับตัวต่อ
สภาพแวดล้อมและประสบการณ์ๆ มีอิทธิพลต่อพัฒนาการของมนุษย์ ทั้งพัฒนาการทางกายทางจิตใจและ
บุคลิกภาพ โดยเฉพาะประสบการณ์ในครอบครัว โรงเรียน สังคม และวัฒนธรรมรูปแบบต่างๆ ซึ่งมีอิทธิพล
ต่อการพฒั นาบคุ ลิกภาพและการปลูกฝงั คา่ นิยมทางสงั คม ทศั นคติ และพฤติกรรมต่าง ๆของบคุ คล

3. องค์ประภอบของบุคลิกภาพ

บุคลิกภาพของบุคคลประกอบขึน้ ด้วยองค์ประกอบต่าง ๆ ดังน้ี นล้ี ดิ
3.1 ด้านกายภาพ
ด้านกายภาพ หมายถึง รูปร่าง ใบหน้า ท่าทาง การแต่งกายการดิน เป็นต้น บุคลิกภาพด้าน
กายภาพนเี้ ป็นสง่ิ ทผ่ี ู้อืน่ มองเห็นได้
3.2 ด้านวาจา
ด้านวาจา หมายถึง การใช้ถ้อยคำ น้ำเสียง ซึ่งผู้อ่ืนจะรับรู้ได้โดยการฟัง ลักษณะต่าง ๆ ของ
บุคลิกภาพด้านนเ้ี ช่น การพูดที่สร้างความไม่พอใจให้แกผ่ ู้อ่ืน การพูดกระแทกเสยี ง การพูดด้วยน้ำเสียงน่าฟัง
เป็นตน้ บุคลกิ ภาพทางวาจาที่ดีย่อมหมายถงึ การพดู จาด้วยนำ้ เสียงนมุ่ นวลน่ฟงั เป็นมติ ร และ ได้สาระ
3.3 ดา้ นสตปิ ญั ญา
ด้านสติปัญญา หมายถึง ความสามารถทางการคิดด้านปัญหา ไหวพริบ ความสามารถที่จะมี
ปฏสิ มั พนั ธก์ บั ผู้อ่ืนได้อย่างเหมาะสม คิดเป็น รู้จักคดิ คดิ แกป้ ัญหาเฉพาะหน้าไดด้ ี แสดงออกหรือ สนองตอบ
ผู้อน่ื ไดอ้ ย่าง ทนั กนั " และ "ทนั กาล"

3

ชุดกิจกรรมวิชามนุษยสัมพนั ธใ์ นการทำงาน เรื่อง บคุ ลกิ ภาพ
ชุดท่ี 1 บุคลกิ ภาพ

3.4 ด้านอารมณ์
ด้านอารมณ์ หมายถึง การมีอารมณ์ดี คงเส้นคงวา ไม่วู่วามเอาแต่อารมณ์ฉุนเฉียว โกรธง่ายหรือ
บางคนมอี ารมณร์ า่ เริงมากกว่าอารมณ์อ่นื หรอื บางคน เครียด เศร้า ข่นุ มวั หม่นหมองอยูเ่ สมอ
3.5 ค้นความสนใจและเจตคติ
ด้านความสนใจและเจตคติ แต่ละคนย่อมแตกต่างกันไป บางคนไม่สนใจการเมือง บางคนมีความ
สนใจหลากหลาย ไม่สนใจเพียงเร่ืองใดเร่อื งหนึ่งแต่เพียงอย่างเดยี ว
3.6 ด้านการปรับตวั
ด้านการปรับตัว มีผลต่อลักษณะของบุคลิกภาพ ถ้าปรับตัวได้ดี มีพฤติกรรมที่เหมาะสมสังคม
ยอมรับ จะอยใู่ นสังคมได้อยา่ งมีความสุข ตรงกันข้ามถา้ ปรับตวั ไม่ดี วางตวั ในสงั คมไมเ่ หมาะสมย่อมมีผลเสีย
ตอ่ บคุ ลิกดา้ นอืน่ ๆ ไปดว้ ย

รปู ที่ 1 การปรับตวั เพ่ือทำกจิ กรรมกล่มุ รว่ มกัน
(ทีม่ า : http:/luwc.org/about_uwcl)

4. แนวความคดิ เก่ยี วกับบุคลกิ ภาพ

นักทฤษฎีกลุม่ ต่าง ๆไดใ้ หแ้ นวความคิดเกย่ี วกับบุคลกิ ภาพของบุคคลไวด้ ังน้ี
ชกิ มันด์ ฟรอยด์ ชาวออสเตรยี (1856-1939)
บุคลกิ ภาพเกิดจากพลงั 3 อย่างไดแ้ ก่ อิด(d) ส่วนของสัญชาตญาณท่อี ยใู่ นจติ ใตส้ ำนึก ซเู ปอร์ ฮีโก
(Supereg๐) ส่วนของวัฒนธรรมที่ดีงามและสนยับยั้งชั่งใจ และอีโก้(Eg) ส่วนของ "ตัวฉัน" ซึ่งจะประสานอิด
กับซู๊ปปอร์อีโก้การตอบสนองต่อสิ่งรอบตัว พลังทั้งสามนี้จะขัดแย้งกันตลอดเวลา เมื่อใดก็ตามที่มนุษย์ได้รับ
การตอบสนองด้านความหิวอยา่ งเตม็ ที่ อดิ จะกระตุน้ ความปรารถนาทางเพศและความกา้ วรา้ ว
อัลเฟรต แอดเลอร์ ชาวออสเตรีย (1870-1937)
บคุ ลิกภาพ คือ การด้ินรนแสวงหาปมเด่น ซึ่งสำคัญยง่ิ กวา่ การตอบสนองตอ่ สิ่งเร้า พืน้ ฐานทีอ่ ยใู่ น
จติ ใต้สำนึกตามทฤษฎขี องฟรอยต์ แอดเลอร์ เช่ือว่าบุคคลท่ไี มส่ ามารถเอาชนะความรสู้ ึกตำ่ ตอ้ ยในวยั เด็ก

4

ชุดกิจกรรมวิชามนุษยสัมพันธใ์ นการทำงาน เร่อื ง บคุ ลิกภาพ
ชดุ ท่ี 1 บุคลิกภาพ

จะกลายเปน็ คนมปี มด้อย สว่ นผใู้ หญ่ทมี่ วี ุฒภิ าวะจะชดเชยปมด้อยของตนด้วยการทำสง่ิ ที่ดงี ามมากกวา่
การแสวงหาอำนาจส่วนตน

คารล์ กุสตาฟ จุง ชาวสวสิ (1875-1961)
บุคลิกภาพไม่ได้ถูกำหนดมาตั้งแตว่ ยั เด็กอย่างที่ฟรอยคิด แตเ่ ปลี่ยนแปลงด้ตลอดชวี ิต จติ ใตส้ ำนึก
ไม่ได้ถูกครอบงำดว้ ยแรงปรารถนาทางเพศเท่านน้ั แต่ยังประกอบด้วยปมต่างๆ หรอื กลุ่มของความ-ทรงจำ
และความนึกคดิ ซ่ึงเม่อื เติบโตเป็นผูใ้ หญ่ เราพยายามจะผสมผสานสง่ิ เหลา่ นเี้ ข้าเป็นบุคลิกเฉพาะของตัวเอง
จิตใตส้ ำนกึ นัน้ ไม่ไดห้ มายถึงความทรงจำของเราอยา่ งเดยี วเท่านน้ั แตย่ ังรวมถึงสิ่งทเี่ ป็นลักษณะรว่ มของ
มนุษยชาตซิ ึง่ หมายถึง "จติ ใต้สำนกึ อันเปน็ จติ วญิ ญาณในกระบวนการววิ ฒั นาการของมนษุ ยชาติ ซึ่งจะ
เปลี่ยนแปลงไปตามโครงสรา้ งทางสมองของแต่ละบุคคล" บคุ ลกิ ภาพของคนเราอาจแบ่งได้เป็น 2 ลักษณะ
ใหญ่ ๆ คือ บคุ ลิกภาพแบบเก็บตัวและแบบชอบสังคม
คาเรน ฮอร์เนย์ ชาวอเมรกิ นั เชื้อสายเยอรมัน (1885-1952)
บคุ ลิกภาพพนื้ ฐานหล่อหลอมมาจากความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งบุคคลมากกว่าแรงขับทางชีวภาพตาม
แนวคิดของฟรอยด์ ความสับสนทางบุคลิกภาพมสี าเหตุมาจากการท่ีคนคนนนั้ ใช้ชวี ิตโดยมีความวติ กกังวล
เป็นพืน้ ฐาน ซง่ึ มีตนั ตอมาจาก "ความรสู้ ึกถกู ทอดทง้ิ และชว่ ยตวั เองไม่ได้ในโลกที่ไร้ความปรานใี นชว่ ง วยั เด็ก"
อีริค เอช. อีริคสนั ชาวอเมรกิ ันเชอื้ สายเยอรมนั (1902-1994)
บคุ ลิกภาพเปน็ ผลจากพัฒนาการของชวี ิตท้ังหมด 8 ชว่ งวยั ตั้งแตว่ ัยทารกถึงวัยชรา โดยบคุ คลจะ
มขี ้อขดั แย้งประจำวยั และหาทางแก้ไขไปในแตล่ ะชว่ งวยั วธิ แี กข้ ้อขัดแยง้ ของแตล่ ะคนจะกำหนดบุคลกิ ภาพ
ของคนคนนนั้ ตัวอย่างเช่น ข้อขดั แย้งประจำวันของวยั รุ่นคือ "ฉันคอื ใคร" (วกิ ฤตการณเ์ อกลักษณห์ รอื การ
แสวงหาตนเอง ถ้าแก้ข้อขดั แย้งนีไ้ ด้ จะทำใหเ้ ขาค้นพบเอกลักษณ์ของตวั เอง)
บ.ี เอฟ. สกินเนอร์ ชาวอเมริกัน (1904-1990)
บคุ ลกิ ภาพเป็นผลของพลังงานภายนอกทสี่ ามารถประเมินได้ ดงั นัน้ วิธกี ารคิดและกระทำ
เปลี่ยนแปลงไปตามสิง่ แวดล้อมทเ่ี ราควบคุม ในหนงั สือชื่อ Walden Two สกินเนอร์ฝันถงึ ตนิ แดนในอดุ มคติ
ที่ซงึ่ บคุ ลิกภาพได้รบั การหล่อหลอมมาจากการส่งเสรมิ พฤติกรรมที่พงึ ปรารถนาอย่างเป็นระบบ

5. ประเภทของบคุ ลกิ ภาพ

บุคลิกภาพของบุคคลโดยทั่วไป แบ่งเปน็ 2 ประเภท ดงั น้ี
5.1 บคุ ลกิ ภาพภายนอก
บคุ ลกิ ภาพภายนอก คือ สงิ่ ท่เี หน็ ได้ชัดเจนจากภายนอกของแต่ละคน สามารถทจ่ี ะปรบั ปรงุ แก้ไข
ได้งา่ ย ใชเ้ วลาไมน่ าน แบ่งได้เป็น 4 หมวด คอื
1. รปู ร่าง ใบหน้า
2. การแตง่ กาย

5

ชุดกิจกรรมวิชามนษุ ยสัมพนั ธ์ในการทำงาน เรื่อง บคุ ลิกภาพ
ชุดท่ี 1 บุคลกิ ภาพ

3. กิริยาทา่ ทาง
4. การพูด
5.2 บคุ ลิกภาพภายใน
บุคลิกภาพภายในคอื ส่ิงที่อยู่ภายในจติ ใจหรืออุปนิสยั ที่มองไม่เหน็ สัมผสั ไม่ได้ แกไ้ ข่ได้ยาก เช่น
1. ความเชือ่ มัน่ ในตนเอง
2. ความชอ่ื สตั ยส์ จุ รติ
3. ความคดิ รเิ ร่มิ สรา้ งสรรค์
4. ความรบั ผดิ ชอบ

ววววยว

รูปที่ 2 การไม่มีความเช่ือมมั่นในตนเอง
(ทีม่ า : http://pinkicingselfesteemworkshops.webs.com)

6. ลกั ษณะของผ้มู บี ุคลกิ ภาพดี

ผมู้ บี คุ ลิกภาพดเี ป็นผทู้ ีม่ พี ื้นฐานด้านสุขภาพดีและสามารถปรับตัวได้ดี ผู้มบี คุ ลิกภาพดีจะ
มคี ณุ ลกั ษณะและความสามารถทางจิตใจทีส่ ำคัญ ดงั นี้

1. มีความสามารถในการรบั รูแ้ ละเขา้ ใจสภาพเปน็ จริงอย่างถูกตอ้ ง
2. แสดงอารมณใ์ นลกั ษณะและขอบเขตทีเ่ หมาะสม
3. มคี วามสามารถในการสรา้ งความสมั พนั ธ์ทางสังคม
4. มีความสามารถในการทำงานทีเ่ ป็นประโยชน์ต่อสังคมและส่วนรวม
5. มคี วามเข้าใจในความรักและความตอ้ งการทางเพศ และสามารถแสดงออกได้อยา่ งเหมาะสม
6. มีความสามารถในการพฒั นาตนเอง

6

ชดุ กจิ กรรมวิชามนุษยสัมพนั ธใ์ นการทำงาน เร่อื ง บุคลกิ ภาพ
ชดุ ที่ 1 บุคลกิ ภาพ

7. การพัฒนาบุคลิกภาพสู่ความสำเร็จตามแนวหลักธรรมและหลักปรัชญของเศรษฐกิจ
พอเพียง

ผู้ท่ปี ระสบความสำเร็จในชวี ติ มักจะไม่หยุดนิ่งในการพฒั นาบคุ ลิกภาพ ผใู้ ดมบี คุ ลิกภาพท่ีดเี ทา่ กบั
มีชุมทรัพย์มหาศาลอยู่ในตัว และจะส่งผลดีต่อการดำเนินชีวิต การประกอบการงานอาชีพ ทำให้บรรลุ
เป้าหมายและสมั ฤทธิ์ผล การพฒั นาบุคลิกภาพน้ันสามารถพัฒนได้ทุกโอกาสและตลอดชีวิต

7.1 หลักการพัฒนาบุคลิกภาพตามแนวพทุ ธศาสนา
1. สัปปุรสิ ธรรม 7

ปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียงน้ัน หากพจิ ารณาแลว้ คอื หลักสัปปรุ สรรรม 7 ในศาสนาพุทธจะ
เห็นไดว้ ่ามคี วามสอดคล้องและเปน็ อนั หนง่ึ อันเดยี วกนั กับหลักธรรม คือ "สปั ปุริสธรรม 7" ท่พี ระพทุ ธเจา้ ตรสั
สอนไวเ้ ป็นอยา่ งมากหรอื อาจกล่าวไดว้ ่า "ปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพียง" เป็นการอธิบาย "สัปปุรสิ ธรรม 7"
ในลักษณะประยุกตน์ นั่ เอง "สปั ปรุ สิ ธรรม 7" มีความหมายวา่ "ธรรมของสัตบุรุษธรรมที่ทำใหเ้ ปน็ สัตบุรุษ
คุณสมบัติของคนดี ธรรมของคนดี" กลา่ วโดยสรุป หวมววาวยยถวงึ ธรรม 7 ประการท่ีทำใหเ้ รียกบคุ คลไดว้ า่ เป็น
"คนด"ี หรือ บคุ คลทีจ่ ะไดร้ บั การยกย่องว่าเป็นคนดีทแี่ ท้จริงตามหลกั พุทธศาสนาแลว้ จะตอ้ งเปน็ ผู้ที่
ประกอบดว้ ยคุณสมบตั ิ 7 ประการ ดงั น้ี

(1) รมั มญั ณตา คอื การรู้จกั เหตุ คอื รูห้ ลักความจริงหรือเหตุปัจจยั ที่เปน็ กฎเกณฑ์หรือเง่อื นไข
ของสงิ่ ต่างๆ

(2) อัตถัญญูตา คือ การรูป้จทัก่ีผ2ล กคาอื รไรมู้ถ่มึงคี วามมเชุ่ง่ือหมมมา่ันยใหนรตือนอเอรรงถประโยชน์ หรือคุณคำทีแ่ ท้จริง
(3) อัตตัญญ(ูตทามี่ าคอื: hกtาtpรร:/ู้จ/กัpตinนkicคiอืngรsู้ถeงึlฐfeาsนtะeหeรmือwกำoลrkังsใhนoดp้านs.ตw่าeงbๆsข.cอoงmตน) ที่มีอยู่ เชน่ วัย เพศ
นสิ ัย สถานภาพทางสังคม กำลงั ทรัพยค์ วามรู้ความสามารถ ความถนดั เปน็ ตน้
(4) มตั ตัญญูตา คอื การรจู้ ักประมาณ คือรถู้ ึงความพอเหมาะพอดีในการกระทำส่ิงตา่ ง ๆ ไม่มาก
เกินไปหรือไม่น้อยเกนิ ไป
(5) กาลญั ณตา คอื การรจู้ ักกาล คอื รู้จกั ใชเ้ วลาให้ถูกต้อง ตรงเวลา เปน็ เวลาทันเวลาพอเวลา
เหมาะเวลา เป็นตน้
(6) ปริสญั ณตา คอื การรจู้ กั ชมุ ชน คือ รจู้ ักในเรื่องความเชอ่ื ขนบประเพณวี ัฒนรรมของชมุ ชน
หรอื รู้เทา่ ทันความเปน็ ไปของสงั คม
(7) ปุคคลญั ณตา คือ การรจู้ ักบุคคล คือ รู้จกั ความแตกตา่ งของบุคคลท่เี ก่ยี วข้องดว้ ย เช่น โดย
อัธยาศยั ความสามารถ ความถนัด เปน็ ต้น
พระพุทธองคไ์ ด้ตรัสประยุกต์และย่นย่ออริยมรรคมอี งค์ 8 ใหเ้ หลอื เพียง 3 หวั ข้อ คือ ศีล
สมาธิ และปญั ญา ซึ่งสามารถนำมาเปรยี บเทียบกันได้"ปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียง" ตามแนวพระราช
ดำรัสของพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยู่หวั รชั กาลที่ 9 พระองค์ท่านได้ทรงประยกุ ตห์ ลกั ธรรมในหมวด
"สัปปุริสธรรม 7" นี้ ให้ยน่ ยอ่ มาเหลือเป็น 3 หัวขอ้ ดังน้ี

7

ชุดกจิ กรรมวิชามนษุ ยสัมพันธใ์ นการทำงาน เรือ่ ง บคุ ลกิ ภาพ
ชุดที่ 1 บุคลกิ ภาพ

(1) ความพอประมาณ คอื การรูจ้ กั ตน และรู้จักประมาณ
(2) ความมเี หตผุ ล คอื การรูจ้ กั เหตุ และรู้จักผล
(3) การมภี ูมคิ มุ้ กันในตวั ท่ดี ี คือ การูจ้ ักกาลรจู้ ักชุมชน และรจู้ ักบุคคล
โดยได้ทรงแนะนำให้พจิ ารณาเรอื่ งความพอประมาณกอ่ นเป็นอันดับแรก กล่าวคอื ให้เร่ิมต้นจาก
การพิจรณาต้นทุนหรือสงิ่ ต่าง ๆ ทีต่ นเองมีอยจู่ ริง (รจู้ กั ตนและรู้จักประมาณ) จากนนั้ จึงเลอื กเฟ้นวิธีการหรือ
กระบวนการดำเนินการต่างๆ (รจู้ ักเหตุ) และกำหนดเปา้ หมายใหเ้ หมาะสมกบั ต้นทุนที่มอี ยู่ (รูจ้ ักผล) กจ็ ะทำ
ให้สามารถดำเนินการในเรื่องนั้น ๆ ได้ด้วยตนเอง คือ สามารถพึ่งตนเองได้ ไม่ต้องตกอยู่ในลักษณะยืมจมูก
ผู้อื่นหายใจ และในที่สุดก็ยังต้องมีความระมัดระวัง ติดตามความเปลี่ยนแปลงของสิ่งต่างๆอยู่เสมอซึ่งส ระ
สำคัญที่จะต้องฝ้ติดตามคือรื่อของวลาหรือยุคสมัย (รู้จักกาล) ตลอดจนเรื่องของบุคคล (รู้จักบุคคล) และ
สงั คม (รูจ้ ักชุมชน) ทมี่ คี วามเปลย่ี นแปลงอยู่ตลอดเวลา
อีกประการหนึ่ง ในความหมายของ "สัปปุริสธรรม 7" ซึ่งให้ไว้ว่า คือ "คุณสมบัติของคนดี" เราจึง
สามารถนำไปใชเ้ ป็นหลักเกณฑ์ในการพจิ ารณาตรวจสอบ "คนดี" และสามารถเลอื กฟัน "คนดี" ใหม้ าเปน็
"ผู้นำ" ของสงั คมสนองพระบรมราโชวาทท่ีได้พระราชทานไว้ ใหส้ มั ฤทธผิ ลเป็นจรงิ ขึ้นมาได้
"ในบ้านเมืองนั้นมีทั้งคนดีและคนไม่ดี ไม่มีใครจะทำให้ทุกคนเป็นคนดีได้ทั้งหมด การทำให้
บ้านเมืองมีความปกติสุขเรียบร้อย จึงมิใช่การทำให้ทุกคนเป็นคนดี หากแต่อยู่ที่การส่งเสริมคนดี ให้คนดีได้
ปกครองบ้านเมือง และควบคมุ คนไมด่ ี ไมใ่ หม้ อี ำนาจ ไมใ่ หก้ อ่ ความเดอื ดรอ้ นวุ่นวายได"้
2. อทิ ธิบาท 4
อิทธบิ าท 4 เปน็ หลักธรรมท่สี ามารถนำมาใช้เป็นหลักปฏิบัติในการพัฒนาบุคลิกภาพได้เป็นอย่างดี
ซ่งึ ตรงตามหลักปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพียงทม่ี ุ่งเตือนสติให้มีการดำเนินชวี ติ ในความพอประมาณ มีเหตุผล
มีภูมิคุ้มกัน สามารถรองรับผลกระทบของความเปลี่ยนแปลงบนพื้นฐานของความรู้และคุณธรรมดัง
องคป์ ระกอบของอทิ ธบิ าท 4 มดี ังตอ่ ไปน้ี
(1) ฉันทะคอื มใี จรัก หมายถงึ พอใจจะทำสิง่ น้นั และทำดว้ ยใจรัก
(2) วิริยะคือ พากเพียร หมายถึง ขยันหมั่นเพียรและทำสิ่งนั้นด้วยความพยายาม ความเข้มแข็ง
อดทน ธรุ ะ ไมท่ อดท้งิ ไม่ทอ้ ถอย และก้าวไปขา้ งหนา้ จนกวา่ จะสำเรจ็
(3) จิตตะคือ เอาจิตฝักใจ หมายถึง ตั้งจิตรับรู้ในสิ่งที่ทำและทำสิ่งนั้นด้วยความคิด ทำแบบอุทิศ
กายใจ
(4) วิมังสา คือ ใช้ปัญญาสอบสวน หมายถึง หมั่นใช้ปัญญาพิจารณาใคร่ครวญตรวจหาเหตุผล
ตรวจสอบข้อบกพร่อง หาวธิ แี ก้ไข ปรับปรงุ เพ่อื จดั การและดำเนนิ งานน้ันให้สำเรจ็

8

ชดุ กิจกรรมวิชามนุษยสัมพันธใ์ นการทำงาน เร่อื ง บคุ ลิกภาพ
ชุดที่ 1 บุคลิกภาพ

3. ภาวนา 4
พระธรรมปิฎก (2541: 7) กล่าววา่ หลกั การพัฒนาชวี ติ ในพระพทุ ธศาสนาท่นี ำมาใช้เป็นหลักการ
พฒั นาบคุ ลกิ ภาพนน้ั มีอยู่ 4 ประการดังนี้
(1) กายภาวนา เป็นการพัฒนาให้รา่ งกายเจรญิ แข็งแรงดี มีสขุ ภาพดี และมีการพัฒนาทักษะโดย
การฝึกฝนการใชร้ ่างกาย เชน่ การใชม้ อื และอวยั วะใหม้ ีความคล่องแคลว่ และชำนาญการ รวมท้งั พัฒนา
รา่ งกายทางหู ตา จมกู และล้นิ ที่เปน็ ประสาทสมั ผัสระหว่างตัวเรากบั สงิ่ แวดลอ้ มตา่ งๆ คือปัจจยั 4 และ
ธรรมชาตแิ วดล้อมทั่วไป การพัฒนากายจึงควฝึกฝนใน 2 ด้าน ดงั น้ี

(ก) ฝกึ ฝนด้านการใชง้ าน เป็นการฝึกทักษะโดยการทำให้ หูตา จมูกล้นิ มีความเฉยี บคม
ละเอยี ดออ่ น ว่องไว แคลว่ คล่อง และมคี วามจัดเจนในการทำงาน

(ข) สร้างประสบการณ์ท่ดี ีคือ การฝึกให้หตู า จมูก ลน้ิ รจู้ ักเลอื กรบั เอาสงิ่ ทม่ี ีคุณค่าและมี
ประโยชนเ์ ข้ามาใหแ้ กช่ ีวิต และป้องกนั ไม่ใหร้ บั เอาส่ิงที่ไม่ดีและเปน็ โทษเข้ามา ในปจั จุบันซึ่งเป็นยุควัตถนุ ยิ ม
ถ้ารับเขา้ มาอย่างไม่พจิ ารณาใครค่ รวญก็จะเปน็ โทษไม่ทำให้เกดิ ปญั ญา และอาจสง่ ผลเสียต่อการดำเนินชีวิต

รูปท่ี 3 ตัวอยา่ งกจิ กรรมช่วยพฒั นาร่างกาย
(ทม่ี า : http://yourboulder.com)

(2) ศลี ภาวนา คอื การทำให้ตนเองมีระเบยี บในการดำรงชีวติ และอยู่ร่วมกับผ้อู น่ื ในสังคมอยา่ ง
เป็นสุข โดยการไม่เบียดเบียนผอู้ ื่น ชว่ ยเหลอื เกอื้ กูลผู้อ่ืน และฝึกควบคุมตนในทางกาย วาจา ใจ ใหป้ ระพฤติ
ปฏิบัติตามกฎเกณฑห์ รือข้อกำหนดของสังคม เพื่อเปน็ พนื้ ฐานในการพัฒนาจิตใจต่อไป

(3) จติ ภาวนา คอื การพฒั นาจิตใจให้เจริญงอกงามท้ัง 3 ดา้ น ดงั นี้
(ก) การพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ เปน็ การพัฒนาจิตให้มคี ุณภาพ เริม่ ตั้งแตม่ ีคุณธรรมท่ีทำใหจ้ ิตใจ

ประณตี งดงาม เชน่ มีเมตตากรณุ า มีศรทั ธา มีความกตัญญูกตเวที เปน็ ตัน

9

ชุดกิจกรรมวิชามนุษยสัมพันธ์ในการทำงาน เรอ่ื ง บุคลิกภาพ
ชุดท่ี 1 บคุ ลิกภาพ

(ข) การพัฒนาสมรถภาพจิต เป็นการพัฒนาให้จิตใจเข้มแข็งเพื่อให้นำไปใช้งานได้ดี สำหรับ
การทำงานได้เก่งและได้ผลดีนั้นจิตต้องมีสมาธิมีสติ เพียรพยายาม เอาใจใส่ อดทน กล้าสู้ รับผิดชอบ และมี
จติ ใจเขม้ แขง็ เป็นตน้

(4) ปัญญาภาวนา คือ การพัฒนาปัญญาให้เจริญงอกงาม เช่น การรู้จักวินิจฉัย แยกแยะ สิ่งที่
รับรู้ด้วยเหตุด้วยผล แล้วสามารถนำไปดำเนินการและแก้ปญั หาต่าง ๆ ให้สำเร็จผลตามท่ีต้องการได้การเกดิ
ปัญญาคอื การรับรู้ตามความเปน็ จริงแล้ววินิจฉยั โดยปราศจากความชอบและไม่ชอบนนั่ เอง

7.2 หลกั การพฒั นาบุคลกิ ภาพตามแนวจติ วิทยา
การพฒั นาบคุ ลกิ ภาพทางจิตวทิ ยามแี นวปฏิบัตดิ งั นี้
1. ตระหนักถึงความสำคัญของบคุ ลิกภาพ ผ้ทู ่ีมบี ุคลิกภาพดจี ะมีโอกาสดีในอาชีพทั้งปัจจุบันและ
อนาคต พบแต่ความเจริญก้าวหน้า ผู้มีบุคลิกภาพดีควรปรุงแต่งบุคลิกภาพให้เข้ากับสถานการณ์ที่แวดล้อม
ตนได้อยา่ งเหมาะสมุ
2. สำรวจบุคลิกภาพของตนเอง ทำการสำรวจลักษณะฉพาะของตัวเอง เพื่อให้รู้จักตัวเองก่อนวา่
มีจุดเด่น จุดด้อย ข้อดี ข้อเสีย และข้อบกพร่องอะไร โดยการวิเคราะห์ตัวเองด้วยตัวเอง และรับฟังความ
คิดเห็นจากผู้อนื่ ดว้ ย ดงั นี้

(1) การวิเคราะห์ตนเอง บุคลกิ ภาพของตนเองหากมองรวม ๆ จะเหน็ ได้ไม่ชดั นกั บางคร้ังทึกทัก
เองว่าดีหรือเหมาะสมแล้ว ทั้งนี้โดยธรรมชาติมนุษย์มักจะเข้าข้างตนเองเสมอ เพื่อให้ง่ายต่อการพัฒนาและ
พัฒนาอย่างถูกวิธีจึงควรทำการวิเคราะห์ตนเองก่อน โดยการแยกส่วนประกอบออกมาพิจารณาทีละอย่าง
แล้วนำแตล่ ะอย่างนั้นมาเปรียบเทยี บและประเมนิ ผล

(2) การรับฟังความคิดเห็นจากผู้อื่น ผู้อื่นสามารถเป็นกระจกส่องให้เห็นภาพเงาตัวเราเองได้
อย่างชัดเจน จึงควรปิดใจกว้างในการรับฟังคำวิพากษ์วิจารณ์จากผู้อื่น แล้วนำข้อคิดเหน็ น้ันมา ประเมินจาก
2 วิธี ดงั น้ี

(ก) ประเมินตามความคิดเห็นของผู้ใกล้ชิดและผู้อื่นที่หวังดี ได้แก่ พ่อ แม่ พี่ น้อง สามี
ภรรยา ครูอาจารย์ เพื่อนสนิท เพื่อนร่วมงาน ผู้บริหาร และหยุดการชอบปฏิเสธว่า "ไม่จริง" ให้ได้เพราะ
ธรรมชาติของมนุษย์ไม่ยอมรับและไม่ชอบคำวิพากษ์วิจารณ์ตนเองจากผู้อื่น แต่ในทางตรงกันข้ามมักจะมี
ความรูส้ ึกดใี จและพอใจท่ีมีผู้อน่ื ชม จึงควรเปดิ ใจกวา้ งในการรับฟังคำวิพากษ์วิจารณ์และฉกฉวยวิกฤตให้เป็น
โอกาส เพือ่ เปน็ กญุ แจสำคัญในการไขประตสู ่กู ารพฒั นาบุคลกิ ภาพด้วยตนเอง

(ข) ประเมนิ จากเครือ่ งมือควบคุมบุคลภิ าพตามแนวทางจิตวทิ ยาและผเู้ ช่ียวชาญ
นกั จิตวทิ ยาเชอื่ ว่าบุคลิกภาพอาจแสดงออกมาท้งั ทางตรงและทางอ้อม ซึง่ ลกั ษณะบุคลิกภาพจะแสดง
ออกมาถา้ บุคคลน้ันรสู้ กึ อิสระ

10

ชดุ กิจกรรมวิชามนษุ ยสัมพนั ธใ์ นการทำงาน เร่ือง บุคลิกภาพ
ชดุ ท่ี 1 บคุ ลกิ ภาพ

3. ลงมอื ปฏบิ ัติ ปรับปรุง แก้ไข และพัฒนาบคุ ลิกภาพอย่างมุง่ มน่ั คอื การสรา้ งความสำเรจ็ ใน
การพัฒนาบุคลกิ ภาพต้องอาศัยเงื่อนไขสำคัญ 5 ประการ ดงั นี้

(1) กำหนดเป้าหมาย คือ การสร้างเจตนารมณ์จากบคุ ลกิ ภาพท่ีเปน็ อยูใ่ ห้มีการเปล่ียนแปลงที่ดี
ขึน้ เจริญขน้ึ เขา้ ใจในสงิ่ ทตี่ นตอ้ งการจะทำ หรือต้องการใหเ้ กดิ ข้นึ ดว้ ยการสรา้ งภาพตัวเองว่า จะเปน็ อย่างไร
เม่ือบรรลเุ ปา้ หมายนัน้ ๆ

(2) คันหาแบบทดี่ ี คือ การก้าวส่บู ันไดแห่งความสำเร็จและเป็นการเดินทางลดั ทปี่ ระหยดั เวลา
ท่สี ดุ คือ การหาบคุ คลท่มี ีบุคลิกภาพดีและเป็นทย่ี อมรบั ของสังคมมาเปน็ แบบอยา่ งในการพัฒนาบุคลิกภาพ
แม้ว่าเป้าหมายของตนเองจะเป็นอะไรกต็ ามกส็ ามารถเชอ่ื มโยงเขา้ หาบคุ คลผู้เป็นแบบอย่างไดจ้ งึ ทำให้เกิด
การสร้างแบบบุคลิกภาพใหม่ๆ จากผู้อน่ื และควรหมั่นปรับปรงุ ตนเองในขณะที่ก้าวไปยังเป้าหมายน้ันๆ

(3) ดำเนินการตามเป้าหมายอย่างไม่หยุดย้ัง คือ การที่จะทำใหเ้ ป้าหมายเป็นจริงขึน้ มาได้
จะตอ้ งคดิ และกระทำให้สอดคลอ้ งกับเปา้ หมายที่กำหนดไวอ้ ย่างไมห่ ยุดยัง้

(4) สรา้ งจติ สำนึกในความรบั ผดิ ชอบตอ่ เปา้ หมายท่ีกำหนด คือ การยำ้ เตือนใหเ้ กดิ ความเพียร
พยายามเพอื่ กระทำให้เกิดผลตามป้าหมายทีก่ ำหนด ถ้าบคุ คลขาดความรู้สึกรับผดิ ชอบในบทบาทหน้าท่ีของ
ตนกย็ อ่ มจะประสบความล้มเหลวได้

(5) ทบทวนและสร้างเป้าหมายใหม่ คอื ทำการใคร่ครวญหรอื ทบทวนวธิ กี ารไปสู่เป้าหมายอยู่
เสมอ เพ่ือคงไว้ซึ่งหลกั การของเป้หมายท่ีกำหนดไว้ เมื่อการพฒั นาบุคลิกภาพบรรลุเป้าหมายแลว้ กค็ วรชน่ื ชม
และให้กำลงั ใจตนเอง

กระบวนกาพฒั นาบุคลภิ าพด้วยตนเอง ขน้ั แรกใหท้ ำการสำรวจบคุ ลิกภาพดว้ ยตนเองแล้วสรปุ
ขอ้ บกพร่องไว้ จากนั้นใหบ้ ุคคลรอบข้างสำรวจว่ามีส่วนใดบ้างทบ่ี กพรอ่ ง แลว้ รีบปรับปรุงแกไ้ ขไม่ปล่อยให้
สว่ นที่เสยี หรือบกพร่องเจริญเตบิ โตจนทำให้เกิดความเสียหายแกบ่ ุคลิกภาพ บคุ ลิกภาพจะมกี ารปรับเปลย่ี น
ตามสภาพแวดลอ้ ม กาลเวลา สถานการณ์ โอกาส และบทบาทหน้าทท่ี เี่ กดิ ขน้ึ ในชวี ติ ประจำวัน ผทู้ ี่จัดการ
ตนเองได้โดยไม่ปล่อยให้บุคลิกภาพของตนเปน็ ไปอยา่ งไร้จุดหมายส่วนใหญจ่ ะเป็นบุคคลท่มี ตี ำแหนง่ สำคญั
ในทางสังคมและองค์กรต่างๆ ท่ีสมารถนำมาเปน็ แบบอยา่ งได้

กระแสโลกาภวิ ตั น์ไดส้ ะท้อนถงึ พลวัตของการเปลี่ยนแปลงท่มี ีผลกระทบต่อโลกอยา่ งรวดเรว็ และ
รุนแรงนั้น เปน็ ทีป่ ระจักษ์อยา่ งเป็นรูปธรรมในการน้อมนำปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งไปใชใ้ นการฟ้นื ฟู
หรอื ปรับตวั รองรบั การเปล่ยี นแปลงขององคก์ รและหนว่ ยงาน รวมทงั้ บุคคลและครอบครัว สามารถ
ดำเนนิ การได้อย่างมีประสิทธภิ าพ ซงึ ไใชเ่ ฉพาะระดับประเทศเท่นั้น หากไดน้ ำไปประยุกต์ใช้ในตา่ งประเทศ
หรือในโลก นำจะช่วยจรรโลงโลกใหร้ อดพน้ จากภยั พิบตั ิตา่ งๆ ได้เปน็ อย่างดี และสรา้ งความเชอื่ มน่ั ว่า หาก
ได้มีการประเมินสถานการณ์หรอื ประเมนิ ตัวเองสม่ำเสมอใหร้ ู้เท่าทนั การเปล่ียนแปลงและปฏิบตั เิ ปน็ กจิ วัตร
ประโยชน์สุขจะเกิดกบั ตนเอง ครอบครัว องคก์ ร ชุมชนท้องถน่ิ และประเทศชาติ บุคคลที่นำหลักปรัชญาของ
เศรษฐกจิ พอเพยี งไปใชไ้ ด้ผล มักจะมคี ุณสมบตั เิ หมือนกันหลายอยา่ ง เช่น มคี วามเพยี ร มคี วามซ่ือสตั ย์

11

ชดุ กจิ กรรมวิชามนุษยสัมพันธใ์ นการทำงาน เรอื่ ง บุคลิกภาพ
ชุดที่ 1 บคุ ลกิ ภาพ

สนุกสนานกับการเรียนรู้และการสร้างปญั ญาให้กบั ตนเองเห็นคณุ ค่าของการอยูร่ ว่ มกนั ในสงั คม และการอยู่
รว่ มกบั ระบบนิเวศอยา่ งสมดุล บคุ คลเหลา่ น้มี กั คำนงึ ถงึ หลักการบรคิ แบบย่ังยนื มีความเคารพธรรมชาติ และ
ความเมตตาต่อเพื่อนมนษุ ยด์ ้วยกนั การขับเคล่ือนโดยเฉพาะในหมู่เด็กและเยาวชนให้ได้สมั ผสั และเรียนรู้
เกีย่ วกบั ปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพียง จะสามารถสรา้ งคนทจ่ี ะมาชว่ ยจรรโลงสังคมไทยและลังคมโลกใน
อนาคตให้มกี ารพฒั นายั่งยนื ต่อไป

12

ชุดกิจกรรมวิชามนษุ ยสัมพนั ธใ์ นการทำงาน เร่ือง บุคลิกภาพ
ชดุ ที่ 1 บคุ ลกิ ภาพ

ใบงานที่ 1.1
“การทดสอบความฉลาดทางอารมณ์”
จดุ ประสงค์ ใหน้ ักศึกษาได้สำรวจบคุ ลกิ ภาพของตนเอง ด้าน ดี เก่ง สขุ เพือ่ การพฒั นา
ตนเองให้เปน็ ผู้มีความฉลาดทางอารมณห์ รอื อคี ิวสูง เสริมสรา้ งทกั ษะด้านมนษุ ย์

13

ชุดกจิ กรรมวิชามนษุ ยสัมพนั ธใ์ นการทำงาน เร่อื ง บคุ ลิกภาพ
ชดุ ท่ี 1 บุคลิกภาพ

ใบงานท่ี 1.2

คำส่ัง จงตอบคำถามต่อไปน้ีให้ถูกต้อง
1. จงบอกความหมายของบุคลิกภาพ
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
2. ปัจจัยที่มอี ิทธพิ ลต่อบุคลิกภาพมอี ะไรบ้าง
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
3. บคุ ลิกภาพของบคุ คลมีองค์ประกอบอะไรบา้ ง
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
4. การเกิดบคุ ลิกภาพตามแนวความคิดของ ซกิ มันด์ ฟรอยด์ เป็นอย่างไร จงอธิบาย
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
5. คณุ ลักษณะและความสามารถของผ้มู ีบุคลิกภาพดมี ีอะไรบ้าง
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
6. หลักธรรมในพุทธศาสนาท่ีนำมาปฏิบตั ิใหเ้ ปน็ ผู้มีบุคลิกภาพดีมีอะไรบ้าง
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
7. บคุ ลิกภาพภายนอกและบุคลกิ ภาพภายในตา่ งกันอย่างไร บคุ ลกิ ภาพแบบใดฝึกได้ง่ายกว่า
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
8. คณุ ลักษณะและความสามารถทางจติ ใจทส่ี ำคญั ของผู้ที่มีพ้นื ฐานด้านสขุ ภาพดแี ละสามารถปรับตัว
ไดด้ ีหรอื เรยี กวา่ เปน็ ผมู้ ีบคุ ลิกภาพดมี อี ะไรบา้ ง
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

14

ชดุ กจิ กรรมวิชามนุษยสัมพนั ธใ์ นการทำงาน เร่ือง บคุ ลกิ ภาพ
ชดุ ที่ 1 บุคลิกภาพ

9. ผู้ท่ปี ฏิบตั ติ นตามแนวคดิ ปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งจะมลี ักษณะของบคุ ลิกภาพอยา่ งไรบา้ ง
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
10. “ปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพียง” ตามแนวพระราชดำรสั ของพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอย่หู ัว รัชกาลท่ี 9
ไดท้ รงประยุกต์หลักธรรมในหมวด “สปั ปุรสิ ธรรม 7” ให้ย่นย่อเหลอื เป็น 3 หวั ข้อคืออะไรบา้ ง
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

15

ชดุ กิจกรรมวิชามนุษยสัมพันธ์ในการทำงาน เรอ่ื ง บุคลิกภาพ
ชดุ ที่ 1 บคุ ลิกภาพ

แบบทดสอบก่อนเรียน-หลังเรยี น
เรอื่ ง บคุ ลกิ ภาพ

คำช้แี จง 1. แบบทดสอบก่อนเรยี นเป็นแบบทดสอบแบบเลือกตอบ 4 ตวั เลอื ก จำนวน 10 ขอ้
คะแนนเต็ม 10 คะแนน เวลา 20 นาที
2. ให้นักเรยี นเลอื กคำตอบที่ถูกต้องที่สดุ เพยี งคำตอบเดยี ว แล้วทำเครอื่ งหมายกากบาท
 ลงในกระดาษคำตอบ

1. ขอ้ ใดไม่ใชค่ วามหมายของบคุ ลิกภาพ
ก. ลกั ษณะเดน่ ประจำตวั ของแตล่ ะบคุ คล
ข. ลักษณะโดยรวมของบุคคล
ค. การแสดงอารมณ์
ง. ผลรวมของพนั ธกุ รรม

2. ขอ้ ใดไม่ใช่บคุ ลิกภาพของ “คนเก่ง”
ก. เกง่ งาน
ข. เก่งคน
ค. เกง่ ตน
ง. เกง่ ประสาน

3. บคุ ลิกภาพของ “ผ้นู ำในอนาคต” ท่ตี ้องการประสบความสำเร็จ ต้องมีคุณลกั ษณะแบบใด
ก. ยืดหย่นุ ยกยอ่ ง
ข. ยนิ ยอม ย้ือยุด
ค. ย้มิ แย้ม ยิง่ หยอ่ น
ง. ยนื หยดั ยืดหยุ่น

4. ขอ้ ใดกล่าวถึงแนวคดิ บุคลิกภาพของ อัลเฟรด แอดเลอร์ จติ แพทยช์ าวออสเตรีย ได้ถูกต้อง
ก. เป็นผลจากการพฒั นาการของชวี ิตทัง้ หมด 8 ชว่ งวัย
ข. การหล่อหลอมมาจากความสัมพันธร์ ะหว่างบุคคลมากกว่าแรงขบั ทางชีวภาพ
ค. เกิดจากพลงั 3 อย่าง ได้แก่ อิด (Id) อีโก้ (Eg) และซู๊ปเปอรอ์ ีโก้ (Super Ego)
ง. การดิ้นรนแสวงหาปมเด่น

16

ชดุ กิจกรรมวิชามนษุ ยสัมพนั ธ์ในการทำงาน เรอ่ื ง บคุ ลกิ ภาพ
ชดุ ที่ 1 บคุ ลกิ ภาพ

5. ข้อใดเป็นบุคลิกภาพภายใน

ก. รูปรา่ งหน้าตา ข. ความคดิ ริเร่ิมสร้างสรรค์

ค. ความยิ้มแยม้ แจ่มใส ง. การแต่งกาย

6. ผู้มีบคุ ลิกภาพดจี ะมีคุณลกั ษณะและความสามารถทางจิตใจท่สี ำคัญคือข้อใด

ก. เขา้ ใจในความรักและความตอ้ งการทางเพศ

ข. แสดงอารมณ์อย่างไร้ขอบเขต

ค. เข้าใจสภาพเปน็ จรงิ พอสมควร

ง. ทำงานท่เี ป็นประโยชน์ต่อตนเอง

7. หลกั การพัฒนาชีวติ ในพระพุทธศาสนาข้อใดที่นำมาใช้เป็นหลกั ในการพฒั นาบคุ ลิกภาพท่ีทำใหต้ นเองมี

ระเบยี บในการดำรงชีวติ และอยู่ร่วมกับผู้อื่นในสงั คมอย่างเปน็ สุขโดยการไม่เบียดเบียนผู้อื่น

ก. กายภาวนา ข. ศลี ภาวนา

ค. จติ ภาวนา ง. ปัญญาภาวนา

8. ข้อใดไมใ่ ชแ่ นวปฏิบัติของการพัฒนาบุคลกิ ภาพตามแนวทางจติ วิทยา

ก. การรบั ฟังความคิดเห็นจากผู้อืน่ ข. ค้นหาแบบท่ดี ี

ค. ทบทวนและสร้างเปา้ หมายใหม่ ง. ทำสมาธิให้มน่ั

9. ข้อใดไม่ใช่การเดนิ ทีถ่ ูกต้องและสง่างาม

ก. แกว่งแขนตามสบาย

ข. ก้าวเท้าใหป้ ลายเทา้ ตรงไปข้างหนา้ โดยให้ตาตมุ่ ของเท้าที่ก้าวเฉยี ดกบั เท้าที่วาง

ค. ยืดอก

ง. เกบ็ คางเล็กน้อย

10. การไหว้ผู้เคารพนับถือหรือผมู้ ีฐานะเสมอกันคือข้อใด

ก. โค้งตวั พนมมือหัวแมม่ ือจรดทีจ่ มูก

ข. พนมมือยกน้ิวหวั แม่มือจรดระหวา่ งคิ้ว ปลายนิว้ ชี้จรดตีนผมแนบหนา้ ผาก

ค. ชายให้ก้มตวั ลงไหว้ หญิงกา้ วขาขวาแล้วย่อตวั ลงไหว้

ง. พนมมอื จรดทสี่ ว่ นลา่ งของหนา้ ปลายน้ิวหัวแม่มือจรดปลายคาง

17

ชดุ กจิ กรรมวิชามนษุ ยสัมพนั ธใ์ นการทำงาน เร่ือง บคุ ลกิ ภาพ
ชุดที่ 1 บุคลกิ ภาพ

ภาคผนวก

18

ชุดกจิ กรรมวิชามนษุ ยสัมพนั ธ์ในการทำงาน เรื่อง บุคลิกภาพ
ชดุ ท่ี 1 บคุ ลกิ ภาพ

กระดาษคำตอบ
เร่อื ง บุคลิกภาพ

คำช้แี จง ให้นักเรียนอ่านคำถามจากแบบทดสอบให้เข้าใจ เลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุด เพียงคำตอบ
เดียว แลว้ ทำเครือ่ งหมายกากบาท  ลงในกระดาษคำตอบ (10 คะแนน)

กอ่ นเรยี น หลงั เรียน

ขอ้ ก ข ค ง ขอ้ ก ข ค ง
1 1
2 2
3 3
4 4
5 5
6 6
7 7
8 8
9 9
10 10

สรุปผลการเรียน

ผลประเมนิ ก่อนเรียน หลงั เรยี น ระดับคณุ ภาพ
คะแนนเต็ม 10 10 -
คะแนนท่ไี ด้

19

ชุดกจิ กรรมวิชามนษุ ยสัมพันธใ์ นการทำงาน เร่อื ง บุคลกิ ภาพ
ชุดท่ี 1 บุคลกิ ภาพ

เฉลยแบบทดสอบกอ่ น-หลงั เรียน

ขอ้ ท่ี คำตอบ

1ค
2ง
3ง
4ง
5ข
6ก
7ข
8ง
9ค
10 ง

20

ชุดกจิ กรรมวิชามนษุ ยสัมพนั ธใ์ นการทำงาน เร่อื ง บคุ ลกิ ภาพ
ชดุ ท่ี 1 บคุ ลิกภาพ

เฉลยใบงานที่ 1.2

คำสง่ั จงตอบคำถามต่อไปนี้ใหถ้ ูกต้อง
1. จงบอกความหมายของบุคลกิ ภาพ

บคุ ลกิ ภาพ หมายถงึ ลักษณะเด่นทางร่างกาย จิตใจ สติปญั ญาและพฤติกรรมต่าง ๆ ของแต่ละ
บคุ คลทีป่ รากฏออกมาให้ผอู้ ื่นมองเหน็ โดยผ้ทู ม่ี องเหน็ นั้นจะพจิ ารณาแยกแยะส่วนตา่ ง ๆ ตามความรูส้ กึ ของ
ตน แล้วสรปุ เป็นภาพรวมบุคคลนั้นว่ามลี ักษณะเฉพาะอยา่ งไร เชน่ เป็นคนสวย มมี นษุ ย์สัมพนั ธด์ ี มคี วามคิด
ริเร่มิ สรา้ งสรรค์ มรี ะเบยี บต่อชีวติ เป็นคนดี คนเก่ง มารยาทงามหรอื นิสยั ดี
2. ปัจจยั ที่มอี ิทธิพลต่อบคุ ลิกภาพมีอะไรบ้าง

• พันธุกรรม (Heredity) สิง่ ทถ่ี า่ ยทอดทางพันธุกรรมสว่ นมากนน้ั เปน็ ลกั ษณะทางกาย เชน่ ความ
สงู ตำ่ ลักษณะเสน้ ผม สีของผิว และขอ้ บกพร่องทางร่างกายบางชนิด เช่น ตาบอดสี ศรี ษะลา้ น น้วิ เกนิ มือ
ติดกัน ฯลฯ

• สงิ่ แวดล้อม (Environment) หรือ ประสบการณ์ (Experience) เป็นการเรยี นรู้และปรบั ตัวต่อ
สภาพแวดล้อม และประสบการณ์ ตา่ งๆ มีอทิ ธิพลต่อพฒั นาการของมนุษย์ ทัง้ พัฒนาการทางกาย ทางจติ ใจ
และบุคลิกภาพ
3. บุคลกิ ภาพของบุคคลมีองคป์ ระกอบอะไรบา้ ง

• ด้านกายภาพ หมายถึง เป็นส่ิงทผี่ ู้อน่ื มองเห็น ได้แก่หน้าตา ทรวดทรง ทา่ ทาง การแต่งกาย การ
เดนิ

• ดา้ นวาจา หมายถงึ การใช้ถ้อยคำ นำ้ เสยี ง ซง่ึ ผูอ้ น่ื จะรับรูไ้ ดโ้ ดยการฟัง
• ดา้ นสตปิ ัญญา หมายถึง ความสามารถทางการคดิ ดา้ นปัญหา ไหวพรบิ ความสามารถทีจ่ ะมี
ปฏิสมั พันธก์ บั ผอู้ ืน่ ไดอ้ ย่างเหมาะสม คิดเปน็ รจู้ ักคิด
• ดา้ นอารมณ์ หมายถึง การมอี ารมณด์ ี คงเส้นคงวา ไมว่ ่วู ามเอาแต่อารมณ์ ฉุนเฉียว โกรธง่าย
• ดา้ นความสนใจและเจตคติ แตล่ ะคนย่อมแตกตา่ งกนั ไป บางคนไม่สนใจการเมอื ง ซ่ึงบางคนมี
ความสนใจ
• ดา้ นการปรบั ตวั มผี ลต่อลกั ษณะของบคุ ลกิ ภาพ ถ้าใชแ้ บบทดี่ มี ีพฤตกิ รรมทีเ่ หมาะสม สงั คม
ยอมรบั จะอยูใ่ นสังคมได้อย่างมคี วามสุข ตรงกันข้ามถ้าปรับตวั ไม่ดีวางตวั ในสังคมไม่เหมาะสม ย่อมมผี ลเสยี
ต่อบคุ ลิกด้านอนื่ ๆ ไปด้วย

21

ชุดกิจกรรมวิชามนษุ ยสัมพันธใ์ นการทำงาน เรอื่ ง บคุ ลิกภาพ
ชดุ ท่ี 1 บคุ ลกิ ภาพ

4. การเกิดบุคลิกภาพตามแนวความคดิ ของ ซกิ มนั ด์ ฟรอยด์ เป็นอย่างไร จงอธิบาย
บคุ ลิกภาพเกิดจากพลงั 3 อย่าง ไดแ้ ก่ อดิ (id) ส่วนของสัญชาติญาณท่ีอยู่ใน จติ ใตส้ ำนึก ซูเปอร์อี

โก้ (superego) ส่วนของวัฒนธรรมที่ดีงาม และส่วนยับยั้งชั่งใจ และอีโก้ (ego) ส่วนของ”ตัวฉัน” ซึ่งจะ
ประสานอิดกับซูเปอร์อีโก้ในการตอบสนองต่อสิ่งเร้ารอบตัว พลังทั้งสามนี้ จะขัดแย้งกันตลอดเวลา เมื่อใดก็
ตามที่มนุษย์ได้รับการตอบสนอง ด้านความหวิ อย่างเตม็ ที่ อิดจะกระตุ้น ความปรารถนาทางเพศ และ ความ
กา้ วร้าว
5. คุณลกั ษณะและความสามารถของผู้มบี คุ ลิกภาพดมี ีอะไรบ้าง

1. ความสามารถในการรบั รู้ และเขา้ ใจสภาพเป็นจรงิ อยา่ งถูกต้อง
2. การแสดงอารมณใ์ นลกั ษณะและขอบเขตท่เี หมาะสม
3. ความสามารถในการสรา้ งความสัมพันธ์ทางสังคม
4. ความสามารถในการทำงานที่เปน็ ประโยชนต์ ่อสังคมและส่วนรวม
5. มคี วามเข้าใจในความรักและความต้องการทางเพศ และสามารถแสดงออกได้อยา่ ง เหมาะสม
6. มคี วามสามารถในการพฒั นาตน
6. หลักธรรมในพทุ ธศาสนาท่ีนำมาปฏิบัติใหเ้ ปน็ ผ้มู บี ุคลิกภาพดีมีอะไรบา้ ง
อทิ ธบิ าท 4 เป็นหลกั ธรรมที่สามารถนำมาใช้เป็นหลักปฏิบัตใิ นการพฒั นาบคุ ลิกภาพได้เปน็ อย่างดี
องคป์ ระกอบของอิทธบิ าท 4 มดี ังตอ่ ไปน้ี
1. ฉันทะ คือ มใี จรัก หมายถึง พอใจจะทำสิง่ น้ัน และทำด้วยใจรัก
2. วิรยิ ะ คือ พากเพยี ร หมายถึง ขยนั หม่นั เพยี รและทำส่ิงนัน้ ดว้ ยความพยายามเขม้ แขง็ อดทน เอา
ธุระ ไม่ทอดทิง้ ไม่ทอ้ ถอย และก้าวไปข้างหนา้ จนกว่าจะสำเรจ็
3. จติ ตะ คอื เอาจิตฝกั ใฝ่ หมายถงึ ต้ังจิตรบั รู้ในสิ่งที่ทำและทำสิ่งนัน้ ด้วยความคิด ทำ แบบอทุ ิศ
กายใจ
4. วมิ งั สา คอื ใช้ปญั ญาสอบสวน หมายถงึ หมน่ั ใช้ปญั ญาพจิ ารณาใครค่ รวญ ตรวจหาเหตุผล
ตรวจสอบขอ้ บกพร่อง หาวธิ ีแก้ไข ปรับปรุง เพ่ือจัดการและดำเนินงานน้นั ให้สำเรจ็
7. บุคลกิ ภาพภายนอกและบุคลกิ ภาพภายในต่างกนั อย่างไร บุคลิกภาพแบบใดฝกึ ไดง้ ่ายกว่า
บุคลิกภาพภายนอก คือ ส่งิ ท่เี หน็ ได้ชดั เจนจากภายนอกของแตล่ ะคน สามารถทีจ่ ะปรับปรุงแก้ไข
ได้ง่าย ใช้เวลาไมน่ าน เชน่ รูปร่างหน้าตา การแต่งกาย กิรยิ าท่าทาง การพูด
บคุ ลกิ ภาพภายใน คือ สิ่งท่ีอยภู่ ายในจิตใจ หรอื อปุ นสิ ัยใจคอท่ีมองไม่เหน็ สมั ผัสไม่ได้ แก้ไขได้
ยาก เช่น ความเชื่อม่ันในตนเอง ความซ่ือสตั ย์สจุ ริต ความคิดริเร่มิ สร้างสรรค์ ความรบั ผิดชอบ

22

ชุดกิจกรรมวิชามนษุ ยสัมพันธใ์ นการทำงาน เรื่อง บคุ ลิกภาพ
ชุดท่ี 1 บคุ ลกิ ภาพ

8. คณุ ลกั ษณะและความสามารถทางจติ ใจที่สำคญั ของผู้ท่ีมพี ืน้ ฐานด้านสขุ ภาพดีและสามารถปรับตวั
ได้ดหี รอื เรยี กวา่ เปน็ ผู้มีบุคลิกภาพดมี อี ะไรบา้ ง

1. ความสามารถในการรับรู้ และเข้าใจสภาพเป็นจริงอย่างถูกต้อง
2. การแสดงอารมณใ์ นลักษณะและขอบเขตท่เี หมาะสม
3. ความสามารถในการสรา้ งความสัมพันธท์ างสงั คม
4. ความสามารถในการทำงานทีเ่ ป็นประโยชนต์ อ่ สังคมและสว่ นรวม
5. มคี วามเข้าใจในความรกั และความต้องการทางเพศ และสามารถแสดงออกได้อยา่ ง เหมาะสม
9. ผทู้ ี่ปฏบิ ตั ติ นตามแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียงจะมีลกั ษณะของบุคลิกภาพอยา่ งไรบ้าง
1. ลักษณะบุคลกิ ภาพของผ้มู ภี ูมคิ ุ้มกนั เป็นผู้รอบคอบ สรา้ งสรรค์ เปน็ ผ้นู ำ รจู้ กั ออม
2. ลกั ษณะบุคลกิ ภาพของผมู้ เี หตผุ ล สามารถวเิ คราะห์แยกแยะ เป็นผูท้ ี่มีความคิดอย่างเป็นระบบ
และมกี ารวางแผน มีการพฒั นางานอย่างต่อเน่ือง
3. ลกั ษณะบุคลิกภาพของผ้มู คี วามพอประมาณ เอื้อเฟื้อแบ่งปันใหก้ ับสงั คม ดำรงตนอย่างสมถะ
ยึดความประหยดั
4. ลักษณะบุคลิกภาพของผูม้ ีคุณธรรม ใหค้ วามรว่ มมอื ชว่ ยเหลือสังคม
มจี ติ อาสา เปน็ ผูน้ ำทางความคดิ ใน มีความเสยี สละ ยดึ หลกั ความพอดี
5. ลกั ษณะบุคลิกภาพของผมู้ คี วามรู้ เปน็ ผู้พัฒนาแสวงหาความรอู้ ยู่เสมอ มีความรอบรู้ พัฒนาตน
จนสามารถแก้วิกฤตตนไดแ้ ละ ถ่ายทอดสผู่ ้อู ื่นได้
10. “ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง” ตามแนวพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ ัว รชั กาลที่ 9
ได้ทรงประยกุ ตห์ ลักธรรมในหมวด “สัปปรุ ิสธรรม 7” ให้ย่นยอ่ เหลือเป็น 3 หวั ข้อคืออะไรบ้าง
ย่นยอ่ อรยิ มรรคมีองค์ 8 ให้เหลอื เพยี ง 3 หวั ข้อ คือ ศีล สมาธิ และปัญญา ซงึ่ สามารถนำมา
เปรยี บเทียบกนั ไดด้ ังนี้
1. ความพอประมาณ คือการรู้จักตน และรู้จักประมาณ
2. ความมีเหตุผล คือการรจู้ ักเหตุ และรูจ้ กั ผล
3. การมภี ูมิค้มุ กันในตวั ท่ดี ี คอื การรจู้ ักกาล รู้จักชมุ ชน และรูจ้ กั บุคคล

23

ชดุ กิจกรรมวิชามนุษยสัมพนั ธ์ในการทำงาน เรือ่ ง บคุ ลกิ ภาพ
ชดุ ที่ 1 บคุ ลกิ ภาพ

แบบบันทึกคะแนนชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้
ชุดที่ 1 เรื่อง บคุ ลกิ ภาพ

ช่ือ-สกุล...............................................................
ชน้ั .......................................เลขท่.ี ......................

คะแนน กจิ กรรมท่ปี ระเมนิ แบบฝึกหดั รวมคะแนน แบบทดสอบ
12 3 4 15 30 ก่อนเรียน หลังเรยี น
คะแนนเต็ม 55 5
คะแนนที่ได้ 10 10
คดิ เปน็ รอ้ ยละ

ผลการประเมนิ การทำกจิ กรรมชุดท่ี 1  ผา่ น  ไมผ่ ่าน

ลงชอ่ื ..................................................ผู้ประเมนิ

(นางสาวทพิ กฤตา อินไชย)

ตำแหน่ง ครู

เกณฑก์ ารประเมิน

เกณฑ์การประเมินกิจกรรมและแบบฝกึ หัด

ระดับ 4 รอ้ ยละ 90-100 หมายถงึ ดีมาก

ระดบั 3 ร้อยละ 70-80 หมายถึง ดี

ระดับ 2 รอ้ ยละ 50-60 หมายถึง พอใช้

ระดับ 1 รอ้ ยละ 1-49 หมายถงึ ปรับปรุง

เกณฑ์การตัดสนิ การประเมิน ได้ระดบั 3 ขึน้ ไป ถือวา่ ผ่าน

ระดบั 4 9-10 คะแนน หมายถงึ ดีมาก

ระดับ 3 7-8 คะแนน หมายถึง ดี

ระดับ 2 5-6 คะแนน หมายถงึ พอใช้

ระดับ 1 ตำ่ กว่า 5 หมายถึง ปรบั ปรุง

เกณฑ์การตัดสนิ การประเมิน ไดร้ ะดบั 3 ขน้ึ ไป ถือวา่ ผา่ น

24

ชุดกิจกรรมวิชามนษุ ยสัมพันธใ์ นการทำงาน เรือ่ ง บคุ ลิกภาพ
ชดุ ท่ี 1 บคุ ลิกภาพ

แบบประเมนิ ความพงึ พอใจ
ในการใช้ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้ ชุดท่ี 1 เรอื่ ง บคุ ลกิ ภาพ

สแกนQR Code
ตรงนี้เลยครบั

คำช้แี จง ใหน้ ักศกึ ษาทำเครือ่ งหมาย ✓ ลงในระดบั ความพงึ พอใจทต่ี รงกบั คามคดิ เหน็ ของนักเรยี นพรอ้ มเขยี น

ข้อเสนอแนะที่เป็นประโยชนใ์ นการพิจารณาปรบั ปรงุ ตอ่ ไป

5 หมายถงึ ระดับความพงึ พอใจมากท่ีสดุ

4 หมายถึง ระดบั ความพึงพอใจมาก

3 หมายถงึ ระดบั ความพึงพอใจปานกลาง

2 หมายถงึ ระดับความพึงพอใจนอ้ ย

1 หมายถึง ระดับความพึงพอใจน้อยที่สุด

ที่ รายการประเมนิ ระดบั ความพงึ พอใจ

54321

1 การเรยี นดว้ ยชดุ กจิ กรรมการเรยี นรชู้ ว่ ยใหน้ ักศกึ ษากระตือรือร้นต่อการ
เรยี น

2 ชุดกจิ กรรมการเรยี นรู้ช่วยใหน้ กั ศกึ ษาเขา้ ใจบทเรยี นเรว็ ขึน้ และเขา้ ใจ
บทเรียนไดด้ ขี น้ึ

3 การเรยี นรดู้ ้วยกจิ กรรมการเรยี นรชู้ ่วยใหน้ กั เรียนมปี ระสบการณก์ วา้ งขวาง
และนำไปประยุกตใ์ ช้ในชีวิตประจำวนั ได้

4 ชุดกิจกรรมการเรยี นรูช้ ว่ ยใหน้ ักเรยี นสนกุ สนานกับการเรียนรู้
5 การเรยี นดว้ ยกจิ กรรมชดุ กจิ กรรมการเรยี นรฝู้ กึ ใหน้ กั เรียนมีความ

รบั ผิดชอบในการเรยี นรแู้ ละมวี นิ ัยในตนเอง
6 ชุดกิจกรรมการเรยี นรเู้ ปดิ โอกาสใหผ้ ู้เรยี นศึกษาดว้ ยตนเองทำใหม้ ที กั ษะใน

การแสวงหาความรู้
7 เปิดโอกาสใหผ้ ู้เรียนกระทำกจิ กรรมด้วยตนเองเปน็ ขน้ั ตอนและไดร้ บั

ประสบการณตื รง
8 ชุดกิจกรรมการเรยี นรู้ชว่ ยให้นกั เรยี นได้เรยี นร้รู ว่ มกับผู้อ่ืน

9 ชุดกจิ กรรมการเรียนรชู้ ว่ ยสร้างบรรยากาศในการเรยี นให้เป็นท่พี งึ พอใจ
ของนักเรียน

10 การเรยี นด้วยกิจกรรมการเรยี นรสู้ ง่ งเสรมิ ใหน้ ักเรยี นได้ทำกจิ กรรมฝกึ
ทกั ษะกระบวนการวิทยาศาสตร์

25

ชดุ กจิ กรรมวิชามนุษยสัมพนั ธใ์ นการทำงาน เร่ือง บคุ ลกิ ภาพ
ชุดที่ 1 บุคลกิ ภาพ

บรรณานุกรม

กัลยา สดุ แดน.มนษุ ย์สมั พันธ์.กรุงเทพฯ: เมืองไทย,คร้ังท่ี 1 2562.
สืบค้นออนไลน์
บุคลิกภาพ (ออนไลน์) เข้าถึงจากhttps://bit.ly/38NhTLp สบื ค้นเมื่อ 2563
บคุ ลกิ ภาพ (ออนไลน)์ เข้าถึงจาก https://bit.ly/2CjjEnF สบื คน้ เมือ่ 2563
การพัฒนาบุคลิกภาพ (ออนไลน)์ เข้าถงึ จาก https://bit.ly/2CpxCnH สบื คน้ เมอ่ื 2563

26