รูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง : กรณีศึกษาชุมชนบ้านธารทอง ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย เสนอ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.เบญจมาศ เมืองเกษม จัดท าโดย นางสาว เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี รายงานเป็ นส่วนหนึ่งของรายวิชา SCD3610การวิจัยทางสังคม สาขาวิชาการพัฒนาสังคม ส านักวิชาสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย ภาคเรียนที่ 2/2565
ก บทคัดย่อ ชื่องานวิจัย : รูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้งหมู่บ้านธารทอง หมู่11 ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ชื่อผู้ศึกษา : นางสาว เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี สาขาวิชา/คณะ : การพัฒนาสังคม ส านักวิชาสังคมศาสตร์ อาจารย์ที่ปรึกษา : ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. เบญจมาศ เมืองเกษม ปี การศึกษา : 2565 กรณีศึกษา รูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง หมู่บ้านธารทอง หมู่11 ต าบลแม่น้ าอา เภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้งในหมู่บ้านธารทอง หมู่ 11 ต าบลแม่ เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ประกอบด้วย รูปแบบเครื่องเงินและขั้นตอนการผลิตเครื่องเงนิเครื่องมือที่ ใช้ในการรวบรวมข้อมูล1.แบบบันทึกข้อมูลภาคสนาม)2.แบบสัมภาษณ์)3.แนวการสังเกต) 4.อุปกรณ์ ภาคสนาม) ที่ผูศ้ึกษาใช้ในการศึกษาคร้ังน้ีได้แก่กล้องถ่ายรูปและเทปบันทึกเสียงเพื่อบันทึกภาพปรากฏการณ์ ต่างๆและเสียงในการสัมภาษณ์โดยจะทา การขออนุญาตผูท้ี่เกี่ยวข้องทุกคร้ังกอ่นที่จะทา การบันทึกภาพหรือ เสียง ผลการศึกษาคร้ังน้ีพบว่ารูปแบบเครื่องเงินของชาติพนัธุ์ม้ง หมู่บ้านธารทอง มีความหลากหลายและ เป็ นเอกลักษณ์มีทั้งหมด 11รูปแบบ ประกอบด้วย ที่คาดเอว,ห่วงคอ,ก าไร,แหวน,ต่างหู,ลายก้นหอยเงิน,กระดิ่ง ,ดอกไม้เงิน,ลายดาว,จี้ห้อยคอ,สร้อยคอเครื่องเงนิของชาตพินัธุ์ม้งมีความเป็ นเอกลกัษณ์และยงัคงรูปแบบดงั้เดมิ การสืบทอด ปัจจุบันคนรุ่นใหม่หันไปใช้รูปแบบใหม่ของจีนที่ทา จากโลหะจงึง่ายต่อการสวมใส่และมีน้ าหนัก เบาทา ให้การสืบทอดน้อยลงเนื่องจากการทา เครื่องเงินของชาติพนัธุ์ม้งมีน้ าหนักมากตอ้งใช้เวลาและความ อดทนเป็นอย่างมาก จึงยากต่อการลงมือศึกษา ขั้นตอนและวิธีการท าเครื่องเงิน1.การหล่อ ใช้ความร้อนจากชุดเป่ าไฟหลอมละลายโลหะเงินจาก ของแข็งเป็นของเหลว และเทลงในรางเทโลหะ ให้เป็นแท่งโลหะแบบพิมพ์ขนาดที่ต้องการ
ข 2.การสานรีดเงินเป็นแผ่นบางแล้วตัดเป็นเส้นแบบตอกไม้ไผ่แล้วน ามาสานเป็นรูปทรงต่างๆและการดึงเส้นลวด โดยใช้ปลายของเส้นเงินสอดเข้าไปในรูแผ่นดึงลวดและคีบด้วยคีมคีบเส้นลวด แล้วหมุนสายพานไปเรื่อยๆจน สุดสายพานแล้วสุดเส้นเงินการขึ้นรูปม้วนเส้นลวดเป็นลายก้นหอยตามขนาดต้องการท าแบบนี้ไปเรื่อยๆจนได้ ขนาดตามที่ต้องการ3.กระบวนการขัด-ล้างเครื่องเงินคือเป็ นขั้นตอนสุดท้ายของการทา เครื่องเงนิทุกชนิด หรือ ทุกประเภทจะขัด-ลา้ง ด้วยมือหรือเครื่องกไ็ ด้หากชิ้นงานไม่ใหญ่ก ็ ขัด-ล้างด้วยมือก็ได้ โดยใช้แปรงทองเหลือง ควรต้มด้วยน้ ากรดกา มะถันก่อนเพื่อเงนิจะได้ขาวใสเป็นเงาวาวมากขึ้น ข้อเสนอแนะในการศึกษาครั้งนี้ ควรมีการจัดนิทรรศการการท าเครื่องเงินในช่วงเทศกาลปี ใหม่ม้งเพื่อให้คนรุ่นหลังได้เห็นถึงความหลากหลาย ของรูปแบบเครื่องเงินและเป็นการอนุรักษ์หัตถกรรมเครื่องเงินเพื่อไม่ให้สูญหายไปตามยุคสมัยไปในตัว
ค กิตติกรรมประกาศ การศึกษารูปแบบเครื่องเงินของชาติพนัธุ์ม้ง หมู่บ้านธารทอง หมู่11 ตา บลแม่น้ าอา เภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ส าเร็จลงได้ด้วยดี เนื่องจากได้รับความกรุณาอย่างสูงจาก ผศ.ดร.เบญจมาศ เมืองเกษม อาจารย์ที่ ปรึกษา ที่กรุณาให้ค าแนะน าปรึกษาตลอดจนปรับปรุงแก้ไขข้อบกพร่องต่างๆด้วนความเอาใจใส่อย่างดียิ่ง ผู้ ศึกษาได้ตระหนักถงึความตั้งใจจริงและความทุ่มเทของอาจารย์และขอกราบขอบพระคุณเป็ นอย่างสงูไว้ณที่น้ี ขอขอบคุณผู้ให้ข้อมูลทุกทั้ง5ท่านที่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับรูปแบบเครื่องเงนิของชาติพนัธุ์ม้งและเป็ นผใู้ห้ คา ปรึกษาข้อมูลที่เป็ นประโยชน์ในการศึกษาคร้ังน้ีการศึกษาคร้ังน้ีจะไม่ส าเร ็ จหากไม่มีคา แนะน าคา ปรึกษาและ ข้อมูลจากบุคคลเหล่านี้ ผู้ศึกษาหวังว่ารายงานการศึกษาฉบับนี้จะสร้างคุณประโยชน์ และเกิดการน าไปศึกษาได้อย่างเหมาะสม รวมไปถึงส่วนหนึ่งในการสร้างสรรค์สิ่งที่ดีคืนสู่ชุมชน ให้สมกับที่ชุมชนมอบสิ่งที่ดีให้แก่ผู้ศึกษาส าหรับข้อผิด ใดหรือข้อบกพร่องประการใดที่เกิดข้ึนที่เกดิข้ึนน้ันผูศ้กึษาขอน้อมรับทุกคา ติชมในสิ่งที่เกดิข้นึทุกความคิดเหน ็ ทุกข้อเสนอแนะเพอื่เป็ นส่วนหน่ึงสู่กระบวนการแก้ไขและพฒันาในคร้ังต่อไป เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี มกราคม 2566
ง สารบัญ หน้า บทคัดย่อ ก กิตติกรรมประกาศ ค สารบัญ ง สารบัญตาราง จ สารบัญแผนภูมิ ฉ บทที่1 1 บทน า ความเป็นมาและความส าคัญของปัญหา 1 วัตถุประสงค์ของการศึกษา 2 ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ 2 ขอบเขตของการศึกษา 2 นิยามศัพท์เฉพาะ 3 2 แนวคิด ทฤษฎีและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง แนวคิดเกี่ยวกับรูปแบบเครื่องเงิน 5 บริบทชุมชน 7 ผลงานวิจัยที่เกี่ยวกับข้อง 9 กรอบแนวคิดของการวิจัย 10
จ สารบัญ (ต่อ) หน้า 3 วิธีด าเนินการศึกษา ประชากรในการศึกษาและกลุ่มตัวอย่าง 11 เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวม 12 การรวบรวมข้อมูล 13 การวิเคราะห์ข้อมูลและสถิติที่ใช้ 13 4 ผลการวิเคราะห์ข้อมูล ความเป็นมาของรูปแบบเครื่องเงิน 14 อุปกรณ์ในการท าเครื่องเงิน 21 ขั้นตอนและการผลิตเครื่องเงิน 26 5 สรุปผลการศึกษาอภิปรายผลและข้อเสนอแนะ สรุปผลการศึกษา 28 อภิปรายผล 29 ข้อเสนอแนะ 30 บรรณานุกรม 31 บุคลานุกรม 32 ภาคผนวก 33 ภาพผนวก ก แบบสัมภาษณ์ 34 ภาพผนวก ข ภาพประกอบ 40 ประวัติผู้ศึกษา 43
ฉ สารบัญภาพ ภาพที่ หน้า1 ตัวอย่างห่วงคอรูปที่1 15 2 ตัวอย่างห่วงคอรูปที่2 15 3 ตัวอย่างเข็มขัดรูปที่1 15 4 ตัวอย่างเข็มขัดรูปที่2 15 5 ตัวอย่างก าไรรูปที่1 16 6 ตัวอย่างก าไรรูปที่2 16 7 ตัวอย่างแหวนรูปที่1 16 8 ตัวอย่างแหวนรูปที่2 16 9 ตัวอย่างต่างหูรูปที่1 17 10 ตัวอย่างต่างหูรูปที่2 17 11 ลายก้นหอย 17 12 กระดิ่งเงิน 18 13 ลายดอกบานชื่น 18 14 ลายดอกทานตะวัน 18 15 รูปดาว 19 16 สร้อยคอรูปดอกไม้ 1 1 9 17 สร้อยคอรูปดอกไม้ 2 19 18 สร้อยคอลายก้ นหอย 19
ช สารบัญภาพ(ต่อ) ภาพที่ หน้า 19 จี้ห้อยคอ 20 20 จี้ห้อยคอรูปกางเขน 20 21 เงินแท่ง 22 22 เบ้าหลอม 22 23 รางเท 22 24 แผ่นดึงส้นลวด 22 25 กระดาษทราย 23 26 ชุดตอกลาย 23 27 แปรงทองเหลือง 23 28 แหนบเหล็ก 23 29 ค้อน 24 30 ตะไบ 24 31 สว่านมือ 24 32 กรรไกรตัดลวด 24 33 คีมดึงลวด 25 34 จานวัดเส้นลวด 25 35 เลื่อย 25
ซ สารบัญภาพ(ต่อ) ภาพที่ หน้า 36 การหลอมเงิน 26 37 เส้นลวด 26 38 การขึ้นรูป 26 39 การขึ้นลาย 27 40 ลายก้นหอย 27 41 แช่เครื่องเงินในกรด 27 42 ต่างหู 27 43 ผู้ให้สัมภาษณ์ นายว่าลี แซ่ลี อายุ 72ปี 41 44 ผู้ให้สัมภาษณ์ นายวรวิ แซ่ว่าง อายุ 48 ปี 41 45 ผู้ให้สัมภาษณ์ นายว่าเซ้ง แซ่โซ้ง อายุ 61 ปี 42 46 ผู้ให้สัมภาษณ์ นายเจริญสิน สว่างธนานันต์ อายุ 60 ปี 42
1 บทที่1 บทน า ความเป็ นมาและความส าคัญ เครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง ในสมัยก่อนน้ัน ได้มีการใช้เงินหรือเงินแท่ง เป็นตัวแทนของเงินตราเพื่อ แลกเปลี่ยนสินค้า ก่อนที่ต่อมาจะมีการใช้เงินในวงการเครื่องประดับ นิยมน าโลหะเงินมาท าเป็นเครื่องประดับ แล้วจึงมีการน าเงิน มาเป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยนสินค้าเครื่องแต่งกายและรูปแบบเครื่องประดับของชาติ พันธุ์ม้ง ส าหรับชาติพันธุ์ม้งในประเทศไทยน้ันแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มย่อย คือ ม้งขาว หรือที่เรียกตัวเองว่าม้งเด๊อะ และชาวม้งดา หรือม้งเขียวหรือบางทีรู้จักกันในชื่อว่าม้งน้ าเงนิแต่ม้งเขียวเรียกตัวเองว่า ม้งจั้วะโดยชาติพันธุ์ม้ง เชื่อว่าถ้าเด็กที่เกิดมาใหม่ได้ใส่สร้อยคอหรือห่วงคอที่ท าจากเงินหรือโลหะแล้วจะท าให้เด็กมีความเจริญเติบโต และร่างกายแข็งแรงไม่มีภูตผีมารบกวนและยังแสดงถึงฐานะความเป็นอยู่ของชาติพันธุ์ม้ง ปัจจุบันรูปแบบของเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง มีความส าคัญในฐานะ ที่เป็ นงานภูมิปัญญารากเหง้า ปัจจุบันยังไม่มีความแปลกใหม่เนื่องจากยงัคงรูปแบบความเป็ นเอกลักษณ์ของชาติพนัธุ์ม้งที่มีมาตั้งแตด่ ั้งเดิม ใน หลายพื้นที่มีการผลิตออกมาในรูปแบบที่คล้ายคลึงกัน จากการส ารวจพบว่าเป็นผลที่เกิดจากการท าเลียนแบบ ของรูปแบบที่ขายได้ดีจากที่ต่างๆและกระจายขายไปในที่อื่นๆจึงท าให้การขายเครื่องเงินชาติพันธุ์ม้งซบเซา ปัญหาดังกล่าว สิ่งที่ต้องพิจารณา คือการผลิตรูปแบบเครื่องเงินให้สอดคล้องกับความต้องการของผู้บริโภค เพื่อให้เกิดการบริโภคเพิ่มขึ้นและรูปแบบเครื่องประดับต้องได้รับการออกแบบ จากแรงบันดาลใจที่ผู้บริโภค คุ้นเคยเพื่อให้เกิดการเข้าถึงและเข้าใจได้ง่าย จากเหตุผลดังกล่าว ผู้วิจัยเล็งเห็นว่า เครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง หมู่บ้านธารทอง หมู่11 ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงรายเป็นศิลปหัตถกรรมที่มีคุณค่าแก่การเผยแพร่ ในด้านความงาม คือท าด้วยโลหะ เงินและทองคา ขาวเป็ นผลิตภัณฑ์ที่ทา ข้ึนโดยช่างฝีมือที่มีความรู้ความช านาญและความประณีตพเิศษ ทั้งในด้าน รูปทรงและลวดลายที่ประดิษฐ์ ซึ่งแสดงถึงวิจิตรกรรม และวัฒนธรรมของชาติพันธุ์ม้งอย่างชัดเจนสินค้า เครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้งจึงเป็นที่นิยมในหมู่ของชาติพันธุ์ม้งในต่างประเทศ โดยเฉพาะนักท่องเที่ยวซึ่งมีส่วน ช่วยเผยแพร่ชื่อเสียงเครื่องเงินชาติพันธุ์ม้งให้เป็นที่รู้จักกว้างขวางออกไป ปัจจุบันได้มีการปรับปรุงในด้านการ ออกแบบให้ทันสมัย และตรงตามรสนิยมของชาติพันธุ์ม้งในต่างประเทศมากขึ้น
2 ดังน้ันผูศ้ึกษาจึงสนใจเรื่องรูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้งโดยศึกษาประเด็นเกี่ยวกับรูปแบบและ ประเภทของเครื่องเงินเพื่อเป็นแนวทางในการเผยแพร่วัฒนธรรมของชาติพันธุ์ม้งคงไว้ซึ่งภูมิปัญญาเพื่อไม่เป็น การสูญหายและเป็นการอนุรักษ์ให้คงอยู่ วัตถุประสงค์ของการศึกษา 1.เพื่อศึกษารูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้งในหมู่บ้านธารทอง หมู่ 11 ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงรายประกอบด้วย รูปแบบเครื่องเงินและขั้นตอนการผลิตเครื่องเงิน ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ 1.เป็นแนวทางในการได้ทราบถึงความรู้รูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง 2.เป็นแนวทางในการเผยแพร่ให้กับบุคคลที่มีความสนใจในรูปแบบเครื่องเงิน ขอบเขตการศึกษา ขอบเขตด้านเนื้อหา การศึกษาคร้ังน้ีได้กา หนดขอบเขตด้านเน้ือหาคือรูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ ม้ง บ้านธารทอง หมู่ 11 ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงรายผู้ศึกษาได้ศึกษาประเด็นดังนี้ 1.เซา: ห่วงคอ 2.ซี๋เงี้ย: เข็มขัดเงิน 3.เก้าตง : ก าไร 4.ลู้ไพล้ : แหวน 5.เบ้า : ต่างหู 6.ก๊ากื๊อ : ลายก้นหอย 7.จึ๊เงี้ย : กระดิ้งเงิน 8.ป้านเงี้ย : ดอกไม้เงิน 9. นุกู๊ : ลายดาว
3 10.เซออือ: สร้อยคอ 11. จี้ห้อยคอ ขอบเขตด้านกลุ่มเป้าหมายและสถานที่การศึกษาคร้ังน้ีผูศ้ึกษาได้ศึกษาจากกลุ่มเป้าหมายคือกลุ่มชาติ พันธุ์ม้ง หมู่บ้านธารทอง หมู่ 11 ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ซึ่งมีความรู้เกี่ยวกับเครื่องเงิน ชาวเขาเผ่าม้งและการท าเครื่องเงิน เป็น ประธารและคณะกรรมการโครงการเครื่องเงินชาวเขา จ านวน 5 คน ขอบเขตด้านระยะเวลา ในการศึกษาคร้ังน้ีผูศ้ึกษา ใช้ระยะเวลา ระหว่าง เดือน พฤศจิกายน 2565ถึง เดือน กุมภาพันธ์ 2566 นิยามศัพท์เฉพาะ รูปแบบของเครื่องเงิน หมายถึง เป็นเครื่องประดับเงินที่ชาติพันธุ์ม้งได้คิดค้นและสืบทอดมาเพื่อที่จะใช้ ในการเป็นเครื่องประดับตกแต่งร่างกายหรือเสื้อผ้าให้เกิดความสวยงาม ชาติพันธุ์ม้ง หมายถึง ม้ง หรือ แม้ว เป็นกลุ่มคนที่รักความเป็นอิสระสงบร่มเย็นไม่ชอบความวุ้นวายพ พึ่งพาตัวเองและธรรมชาติในการท ากิน 1.เซา : ห่วงคอ หมายถึง เครื่องประดับที่คนชาติพันธุ์ม้งใช้สวมใส่ได้ในทุกโอกาศและใส่ได้ทุกช่วงวัย โดยเฉพราะกับเด็กแรกเกิดหรือเด็กน้อยเพราะคนชาติพันธุ์ม้งมีความเชื่อว่าห่วงคอน้ันจะสามารถปกป้อง คุ้มครองจากภูตผีได้หรือใช้ในการบงบอกฐานะ 2.ซี๋เงี้ย: เข็มขัดเงินหมายถึง เป็นเครื่องประดับเหมือนเข็มขัดที่มีความยาวประมาณหนึ่งเมตรครึ่งใช้ใน การรัดกางเกงหรือกระโปรงม้งให้แน่นและสะดวกในการใช้ชีวิต 3.เก้าตง : ก าไร หมายถึง เป็นเครื่องประดับที่ใช้สวมใส่ข้อมือและข้อเท้าส าหรับคนหนุ่มสาวม้งนิยมให้ เป็นของขวัญแก่กัน 4.ลู้ไพล้ : แหวน หมายถึงเครื่องประดับที่ใช้ในการสวมใส่สา หรับนิ้วมือและบอกสถานะหรือใช้ในการ มั่นหมาย
4 5.เบ้า : ต่างหูหมายถึง เครื่องประดับที่ใช้ในการบอกเพศและความสวยงามของสาวม้ง ผู้ที่จะใส่ต่างหู ได้ต้องเป็ นผูห้ญิงเท่าน้ันส าหรับชาติพันธุ์ม้ง 6.ก๊ากื๊อ : ลายก้นหอย หมายถึง เป็นลายที่น าเอารูปร่าง ตามธรรมชาติของสัตว์ที่หาได้ตามแหล่งน้ าเกดิ จากตรงก้นหอยมีปลายแหลมและมีความสวยงาม คนชาติพันธุ์ม้งได้เอาลายก้นหอยมาเป็นแบบอย่างในการท า เครื่องประดับ 7.จึ๊เงี้ย : กระดิ่งเงิน หมายถึง เป็นเครื่องประดับที่ได้ท าการย่อขนาดมาจากระฆังหรือกระดิ่งวัว คนชาติ พันธุ์ม้งนิยมน ามาห้อยประดับเสื้อผ้า หรือ กระเป๋ า 8.ป้านเงี้ย : ดอกไม้เงิน หมายถึง การน าเอาความสวยงามของธรรมชาติของดอกไม้มาท าเป็น เครื่องประดับฐานมักจะเป็ นวงกลมมีทั้งกลีบขนาดใหญ่เลก ็ ตามความคิดของแตล่ะคน 9. นุกู๊ : ลายดาว เป็นเครื่องประดับที่ออกแบบมาจากดวงดาวที่สงแสงระยิบระยับบนท้องฟ้าในยามค ่า คืนและยังมีแฉกซ้อนกันอีก
5 บทที่2 งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง -แนวคิดเกี่ยวกับรูปแบบเครื่องเงิน -บริบทชุมชน -งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง -กรอบแนวคิดในการศึกษา แนวคิดเกี่ยวกับเครื่องเงิน ความหมายของรูปแบบเครื่องเงิน สุชิน เหรียญเก่งสุรกาญจน์(2561:21)กล่าวว่า สมัยนี้เด็กที่เอามาฝึกเป็นช่างไม่มีความสนใจรักงาน เหมือนรุ่นเก่า กฎหมายแรงงานเด็กและกฎหมายคุ้มครองแรงงานท าผิดพลาดเรื่องนี้ เพราะท าให้ระบบการ ฝึกงานช่างฝีมือใช้ไม่ได้อีกต่อไป การจ่ายเงินค่าจ้างตามกฎหมายกับเด็กฝึกงาน ท าให้ไม่สามารถฝึกช่างใหม่ๆ ที่ มีฝีมือ ขึ้นมาได้ในเชิงพาณิชย์เครื่องเงินเครื่องถมจึงซบเชาลงไป สมัยนี้ฟื้ นฟูขึ้นมาใหม่ก็ยังไม่ทันใช้และจะมีแต่ การผลิตสิ่งของขึ้นเลีกๆ พอลและอีเลนลูวิส (2528:31) กล่าวว่า ชาวเขาคงไม่เป็นชาวเขาหากไม่มีเครื่องประดับเพราะ เครื่องประดับเป็นส่วนส าคัญของการแต่งกายของชาวเขาเพื่อแสดงให้ผู้อื่นได้รับรู้ถึงประสิทธิภาพและ ความสามารถของผู้น าครอบครัวความร ่ารวยมั่งคงั่ในครอบครัวของตนเองอีกทั้งเหตทุี่เครื่องประดับได้รับความ นิยมถึงเพียงนี้ในหมู่ของชาวเขาเพราะโลหะเงินยังเป็นตัวกลางในการซื้อขายอย่างเดียวที่ชาวเขามั่นใจและ เชื่อถือได้ด้วยเหตุที่ว่าชีวิตของชาวเขาเต็มไปด้วยเหตุการณ์ลี้ภัยไม่มีถิ่นฐานอันแน่นอนจึงท าให้โลหะมีค่าเช่น เงินเท่าน้ันที่ชาวเขาจะน ามาซ้ือขายแลกเปลี่ยนเป็นปัจจัยอื่นๆในการด ารงชีวิตได้ไม่ว่าในที่ใดชาวเขาจึงต้องหา วิธีการน าเงินติดตัวไปด้วยทุกแห่งหนในทุกรูปแบบทั้งเงนิแท่งเงินเหรียญกล่องยาสูบกล่องยาเส้นหรือฝิ่นและ เครื่องประดับซึ่งมีวิธีน ามาตกแต่งร่างในรูปแบบต่างๆเช่นชาวเขาเผาลีซอจะสวมใส่สร้อยและเหรียญระโยง ระยางสวมทับซ้อนกันจนแทบจะคลุมร่างมิดส่วนชาวเขาเผ่าลาหูและอาข่าน้ันนิยมเย ็ บเครื่องประดับเงนิติดกบั เสื้อผ้าไปเลยรูปแบบการออกแบบชิ้นงานเครื่องประดับของชาวเขามีวธิีการดงัน้ีคือใช้รูปทรงธรรมชาติและใช้
6 เทคนิคในการตัดทอนแบบหมายถึงการเขียนภาพตัดทอนรูปทรงลวดลายสีให้เหลือบางส่วนที่ส าคัญไว้เพื่อให้ เกิดความงามและสื่อความหมายเข้าใจง่ายและรวดเร็วในการสร้างงานอกีทั้งพื้นผวิของโลหะนิยมขัดผวิใหมัน้ วาวเพื่อสื่อถึงความเจิดจรัสและมั่งคั่ง สง่า อนุศิลป์(2564:34) กล่าวว่า การท าเหรียญเงนิและเครื่องทองรายวิจติรบรรจงน้ันจะเป็ นการ ถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่นและมักจะถ่ายทอดเฉพาะภายใน ครอบครัวมากกว่าการถ่ายทอดไปสู่คนภายนอก ท าให้ ช่างฝีมือเครื่องเงินและเครื่องทองใน ปัจจุบันเหลือน้อย ประกอบกับราคาเงินและทองสูงขึ้นมาก ส่งผลให้การ รับรู้และความต้องการเครื่องเงนิและเครื่องทองเริ่มลดน้อยลงเหลอืเพียงกลมุ่คนบางกลุ่มในสังคมช้ันปาน กลางถึงสูงที่ยังคงเก็บสะสมเครื่องเงินและเครื่องทองอยู่บ้าง ธนกฤต ใจสุดา(2559:11 ) กล่าวว่า การท างานเครื่องประดับสมัยใหม่ยังคงใช้วิธีการท าแบบเดิม คือ การผลิตโดยการขึ้นรูปด้วยมือ ซ่ึงกระบวนการทั้งหลายน้ีต้องอาศยัช่างฝีมือในท้องถนิ่ที่มีความช านาญแทบ ทั้งสิ้น แต่ปัจจุบันมีการสอดแทรกกระบวนการผลติแบบอื่นเข้ามาผสมผสานอยู่บ้างเช่นการใช้เครื่องจักรกลเขา้ มาข้ึนรูปตัวเรือนเครื่องประดับการตกแตง่ผวิการขัดชิ้นงานเป็ นต้นแต่ทั้งน้ีก็ยังคงเป็นการผลิตด้วยมือ (วรางคนางค์ วรรณตุง2554:15) กล่าวว่า การออกแบบเครื่องประดับนักออกแบบต้องแต่งแต้ม จินตนาการและความคิดสร้างสรรค์ ผนวกกับองค์ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับวัสดุและขนั้ตอนในการผลิต เพราะ เครื่องประดับที่ดีต้องเป็นเครื่องประดับที่สวยงามและสวมใส่ได้ (อรอุมา วิชัยกุล 2559:18 )กล่าวว่า รูปแบบของเครื่องประดับยุคสมัยใหม่ตอนต้นพูดถึงการลดรูปและ ตัดทอนรายละเอียด งานเครื่องประดับของชนช้ันสูงแบบประเพณีนิยมถูกจับมาแยกชิ้นและถูกครอบครองโดยผู้ มีฐานนะทางสังคม สาระส าคัญของเครื่องประดับในยุคสมัยใหม่มีการสร้างสรรค์ผ่านแนวคิด เพื่อสื่อ ความหมายหรือสื่อให้เห็นสัญลักษณ์บางอย่างที่กระตุ้นให้เกิดจินตนาการ หรือการระลึกถึงห้วงเวลาของความ เป็นชีวิตประจ าวันและความเป็นปัจเจก สรุป ความหมายของรูปแบบเครื่องเงินคือ เป็นผลิตภัณฑ์ประเภทงานศิลปหัตถกรรมที่มีคุณค่าใน ตัวเอง โดยคุณค่ามาจากรูปแบบที่ผ่านการออกแบบและวัสดุที่เป็นโลหะเงิน นอกจากนี้ เมื่อพิจารณาลักษณะ รูปแบบยังแสดงถึงความช านาญและความประณีตพเิศษจาก ช่างฝีมือที่มีความรู้ทั้งในด้านของรูปทรงและ ลวดลายที่ประดิษฐ์ขึ้น สืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น และมีความหลากหลายทางด้าน รูปแบบและลวดลายแตกต่างกัน ออกไปสู่ทุนทางเศรษฐกิจและทุนอันเป็นทรัพยากรธรรมชาติเพื่อให้เป็นพลังขับ เคลื่อนการเสริมสร้างการกินดี อยู่ดีมีความสุขร่วมกันของคนในชุมชุนดังน้ันการรักษา มรดกทางวฒันธรรมให้ยงั่ยืนควบคไู่ ปกับการพฒันา
7 ชุมชนในด้านต่างๆการออกแบบและการคิดสร้างสรรค์ออกมาจากสิ่งรอบข้างและธรรมชาติรอบตัวเอามา ประดิษฐ์ให้เข้ากับเสื้อผ้ายุคสมัยและความนิยมของชาติพันธุ์ม้ง บริบทชุมชน ประวัติความเป็ นมาหมู่บ้าน คลังข้อมูลชุมชน ศูนย์มนุษยวิทยาสิรินธร (2564)หลังจากประเทศลาวเปลี่ยนการปกครอง ชาวม้ง จ านวนมากหนีจากลาวเข้ามาอยู่ในประเทศไทย ส่วนหนึ่งมาอยู่ที่ดอยหลวง อ.เชียงของ จ.เชียงราย -พ.ศ. 2510 รัฐบาลเห็นว่าดอยหลวงไม่ปลอดภัยจากผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ (ผกค.) เพราะเป็นพื้นที่สูงปกครอง ยากจึงให้ชาวม้งอพยพยา้ยออก ชาวม้งส่วนหน่ึงจงึยา้ยไปอยู่ขุนน้ าคา -พ.ศ.2534ยา้ยจากขุนน้ าคา มาบ้านธารทองโดยมีชาวม้ง35ครอบครัวอพยพลงมาจากขุนน้ าคา ตามประกาศ ของรัฐที่ประกาศวา่ขุนน้ าคา เป็ นป่าตน้น้ าให้ราษฎรยา้ยออกและมาอยู่พนื้ราบคือบ้านธารทองโดยรัฐจะตั้งเป็ น หมู่บ้านถาวรและพฒันาระบบสาธารณูปโภคให้พร้อมทั้งใหส้ ัญชาติไทยจึงมีชาวบ้านบางสว่นยอมยา้ยลงมา และยงัมีชาวม้งที่ยงัคงอาศยัอยู่บ้านขุนน้ าคา ประมาณ20ครอบครัวแต่ก ็ ถูกรัฐกดดันอย่างหนักจนกระทั่งพ.ศ. 2542ก ็ ต้องยา้ยตามลงมาอยู่อาศยัที่บ้านธารทอง ต่อมามีมาเพิ่มโดยอพยพมาจากที่อื่นเช่นจากวดัถ้า กระบอกจ. สระบุรีจากประเทศจนี ประเทศลาวโดยรัฐได้จัดสรรพื้นที่ให้ทั้งที่บ้านและที่ทา กินโดยใช้วิธีจับสลากที่ตงั้ บ้านแต่ละหลัง ชื่อหมู่บ้านธารทอง มาจากชื่อห้วยธารทอง หมู่บ้านธารทองมีผู้ใหญ่บ้านมาแล้ว 3 คน คือ 1. นายเล่าเก๋ง แซ่ย้า 2. นายภูสิทร์ แซ่ลี 3. นายปริญญาย่างเจริญกิจ
8 เหตุการณ์ส าคัญ -วันที่ 16 มีนาคม พ.ศ. 2546 สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ พร้อมด้วยสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จตรวจเยี่ยมโครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริสถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงบ้านธาร ทอง ต.แม่เงิน อ.เชียงแสน จ.เชียงราย -วนัที่12กุมภาพนัธ์พ.ศ.2547 สมเด ็ จพระนางเจ้าฯ เสด ็ จตรวจเยี่ยมโครงการคร้ังที่2 - เมื่อสิบกว่าปี มาแล้ว นายเล่าเก๋ง แซ่ย้า ถูกยิงตาย (ยังจับคนร้ายไม่ได้) สังคมวัฒนธรรม ในหมู่บ้านธารทองมีประมาณ286 หลังคาเรือนมีทั้งนับถือศาสนาพุทธศาสนาคริสต์และผีบรรบุรุษ ประชากรในหมู่บ้านมีทั้งม้งขาวและม้งเขยีว - ม้งขาว จะใส่กระโปรงพลีทสีขาวหรือใส่กางเกงด า เสื้อผู้หญิงจะผ่ากลางอกและมีสาบเป็นลายปักสองข้างอก ผมท าเป็นมวยเล็กๆไว้ด้านหน้า -ม้งเขียวใส่กระโปรงพลีทลายขาวแดงน้ าเงินและมีแถบเลก ็ ๆสีเขยีวสลับส่วนเสื้อจะตกแตง่บริเวณหน้าด้วย ลวดลายเป็นลายกุ๊นและเป็นมุมมียอดแหลมขึ้นมาเรียงกัน 3-4 ยอด ตรงบริเวณหน้าอกค่อนมาด้านข้าง -ทรงผม แต่เดิมผู้หญิงจะนิยมท ามวยผมเป็นมวยกลมแบนใหญ่เต็มศีรษะ -หญิงสาวกับแม่บ้านแต่งกายไม่แตกต่างกัน -ย่ามใช้ทั้งผูห้ญิงและผูช้ายแต่นิยมสะพายไขว้2ข้างย่ามจะประดับตกแต่งด้วยเงนิเวลาเตน้เป่าแคน จะมีเสีย เงินกระทบกันดังกรุ๊งกริ๊ง ฟังไพเราะ กลุ่มต่างๆในหมู่บ้านที่ส าคัญ เช่น กลุ่มเครื่องเงินชาติพันธุ์ม้ง ตีมีด -กลุ่มอบหวาย (กิน) ส่ง สหรัฐอเมริกา -กลุ่มปักผ้า ส่งสวนจิตรลดา -กลุ่มเย็บผ้า -กลุ่มเขียนเทียน ท าบาติกม้ง
9 งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง พรพฤทธ์ ชมอินทร์ (2551) ได้ศึกษาเรื่อง เครื่องเงินไทย ซึ่งผลการศึกษาพบว่า เครื่องเงินไทยเป็น ศิลปหัตถกรรมที่มีคุณค่าในตัวเอง คือ ท าด้วยโลหะเงินและเป็นผลิตภัณฑ์ที่ท าขึ้นโดยช่างฝีมือที่มีความรู้ ความ ช านาญและความประณีตพเิศษ ทั้งในด้านรูปทรงและลวดลายที่ประดษิฐ์ซ่ึงแสดงถึงวจิิตรกรรมและวฒันธรรม ของชาติไทยอย่างชัดเจนสินค้าเครื่องเงินไทยจึงเป็นที่นิยมของชาวต่างประเทศ โดยเฉพาะนักท่องเที่ยวซึ่งมีส่วน ช่วยเผยแพร่ชื่อเสียงเครื่องเงินไทยให้เป็นที่รู้จักกว้างขวางออกไป ปัจจุบันได้มีการปรับปรุงในด้านการออกแบบ ให้ทันสมัยและตรงตามรสนิยมของลูกค้าชาวต่างประเทศมากขึ้น ส าหรับความต้องการเครื่องเงินไทย ภายในประเทศน้ัน ยงัอยู่ในวงจา กัดเพราะเป็ นสินค้าที่มีราคาค่อนขา้งสูงและจดัเป็ นสินค้าฟ่มุเฟือย ดังน้ันกลุ่มผู้ ที่นิยมซื้อหรือสะสมส่วนใหญ่จะเป็นกลุ่มผู้มีรายได้ค่อนข้างสูง นอกจากนี้ เครื่องเงินไทยยังรักษายากเพราะจะ เกิดเป็ นฝ้าคล้า ดา ได้งา่ยทั้งน้ีความต้องการส่วนใหญก่ ็ เป็ นไปเพื่องานมงคลต่างๆไม่ว่าจะเป็ นงานมงคลสมรส หรืองานบวช เป็ นต้นรวมถึงนิยมมอบเป็ นของที่ระลกึให้กนัและกนัทั้งในช่วงเทศกาลต่างๆและรางวลัส าหรับ การแข่งขันกีฬาด้วย ดังน้ันการผลิตเครื่องเงนิไทยส่วนใหญ่จึงเป็ นการผลิตเพอื่จา หน่ายให้แกน่ ักท่องเที่ยวขาว ต่างประเทศและส่งออกเป็นหลัก มีพร ปริญญาพล (2555) ได้ศึกษาเรื่อง อาชีพการท าเครื่องประดับเงินของชนเผ่ากะเหรี่ยง หมู่บ้านวัด พระบาทหัวยต้ม อ าเภอลี้ จังหวัดล าพูน ผลการศึกษาพบว่า กระบวนการท าเครื่องเงิน พบว่า วัตถุดิบหลักที่ใช้ คือ เม็ดเงิน โดยมีพ่อค้าคนกลางจะเป็นคนน ามาให้พร้อมกับลวดลาย อุปกรณ์ในการท าเครื่องประดับเงิน จะแบ่ง ได้เป็นประเภท ดังนี้ อุปกรณ์การขุบ ได้แก่ ก้อนขนาดต่างๆ อุปกรณ์การขัด ได้แก่ แปรงทองเหลือง ตะไบ กระดาษ ทรายน้ าอุปกรณ์การหลอมได้แก่เบ้าหลอมแม่พิมพ์ที่สูบลมอุปกรณ์การรีด ได้แก่เครื่องส าหรับรีด แผ่นเงิน เครื่องส าหรับดึงแผ่นเงินให้ตึง อุปกรณ์ส าหรับแกะลาย วิธีการ หลอมเงินต้องน าเม็ดเงินไปเผาไฟให้จะ ลายแล้วเทลงแม่พมิพ์ทิ้งไวใ้หเ้ย ็ นน าออกจากแม่พมิพ์น าไปรีดให้เป็นแผ่น แล้วน าไปแกะลายตามต้องการ รุ่งรัตน์ คงคล้าย (2554) ได้ศึกษาเรื่องการผลิตและการตลาดหัตถกรรมเครื่องเงินของบ้านวัวลาย ต าบล หายยา อ าเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ จากการศึกษาพบว่า เมืองไทยไม่มีแหล่งแร่เงินอุดมสมบูรณ์เหมือนกับ ประเทศอื่น ๆ การท าเครื่องเงินจึงต้องซื้อแร่มาจากต่างประเทศ แหล่งแร่เงินที่คนไทยหามาได้คือ ประเทศจีน หลักฐานทางประวัติศาสตร์แสดงให้เห็นว่าคนไทยอาศัยน าข้าวไปแลกซื้อแร่เงินมาจากเมืองจีนตั้งแต่สมัย อยุธยาและในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น เพื่อน ามาท าเป็นเงินตราใช้ในการแลกเปลี่ยน นอกจากหลักฐานทาง ประวตัิศาสตร์แล้วการกา หนดค่าของเงนิที่ใช้แลกเปลยี่นกับสินค้ากย ็ งัไดใ้ช้ระบบการชั่งน้ าหนักแบบจนีซ่ึง
10 เป็นหลักฐานส าคัญว่าคนไทยน าแร่เงินส่วนใหญ่มาจากประเทศจีนมาใช้ทา สิ่งต่าง ๆตั้งแต่โบราณกาลการช่าง ประเภททา เครื่องเงินในเมืองไทยเริ่มทา ข้นึคร้ังแรกเมื่อไหร่ยงัไม่มีการศกึษากนัควา้อย่างจริงจังจึงกา หนดไม่ได้ ว่างานช่างประเภทนี้เกิดขึ้นเก่าแก่ที่สุดในสมัยใด แต่ถ้าอาศัยต านานรุ่นเก่า ๆ เล่าเรื่องความเป็นมาของชาวไทย เช่น ต านานสิงหนวัด เป็นหลักฐานเกี่ยวกับเครื่องเงินว่าในสมัยพุทธศตวรรษที่ 14 -18 คนไทยรู้จักท าและใช้ เครื่องเงินแล้ว ซึ่งในต านานสิงหน ประวัติกล่าวว่า ลาวจก ต้นตระกูลคนไทยสายหนึ่งได้ลงมาจากสวรรค์ โคนมี บันไดเงินทอดลงมา ต่อมาเมื่อได้สร้างบ้านเรือนแล้วก็เอาบันใดเงินมาตเีป็ นแท่นรองนั่งและปกครองบ้านเมือง ต านานเรื่องนี้ดูจะเป็นเรื่องปรัมปราแต่ได้กล่าวถึงการใช้แร่เงินท าสิ่งของ ซึ่งมีมานานแล้ว กรอบแนวคิดแนวคิดของการศึกษา รูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง : กรณีศึกษาชุมชนบ้านธารทอง ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย เครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง ขั้นตอนการผลิตเครื่องเงิน รูปแบบของเครื่องเงิน
11 บทที่3 วิธีด าเนินการศึกษา ในการศึกษาคร้ังน้ีเป็ นการศึกษาเชิงคุณภาพโดยผูศ้กึษามุ่งเน้นศึกษาและทา ความเข้าใจเกี่ยวกับ รูปแบบ เครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง: กรณีศึกษาชุมชนบ้านธารทอง ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย เพื่อให้ ได้ข้อมูลตามวัตถุประสงค์และตรงตามประเด็นของการศึกษาวิจัย ผู้ศึกษาได้เข้าไปท าการศึกษาชุมชนด้วย ตนเอง เพื่อเก็บรวบรวมเก็บข้อมูลตามประเด็นที่ต้องการในการศึกษาคร้ังน้ีผูศ้กึษามีระเบียบวิธีวิจยัเป็ นขั้นตอน ดังรายละเอียดต่อไปนี้ 1.ศึกษาค้นคว้าข้อมูลจากเอกสารต าราวิชาการห้องสมุดยุพราช ห้องสมุดสังคมศาสตร์มหาวิทยาลัยราช ภัฏเชียงราย โดยการศึกษาข้อมูลจากเอกสารได้แก่ ต าราเอกสารวิชาการ วารสาร บทความ ที่เป็นแนวคิดเพื่อ ศึกษาท าความเข้าใจเกี่ยวกับ รูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง 2.การเลือกพื้นที่ในการศึกษาและแหล่งผู้ให้ข้อมูล 2.1 พื้นที่ศึกษาผู้ศึกษาเลือกชุมชนที่ศึกษาแบบเจาะจง ( Purposive study) คือ ชุมชนบ้านธารทอง ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสนจังหวัดเชียงราย เหตุผลที่ผู้ศึกษาเลือกพื้นที่ดังกล่าวเนื่องจากพื้นที่ดังกล่าวเป็นพื้นที่มีชาติพันธุ์ ม้งที่มีความรู้ด้านภูมิปัญญาเครื่องเงินและรูปแบบเครื่องเงินที่น่าสนใจ มีความเป็นเอกลักษณ์ของตนเองมาก ที่สุด 2.2แหล่งผู้ให้ข้อมูลผู้ศึกษาได้ก าหนดผู้ให้ข้อมูลหลัก (Key-informant) ในการเก ็ บรวบรวมข้อมูลคร้ังน้ีได้แก่ ชาติพันธุ์ม้งที่อาศัยในพื้นที่ชุมชนบ้านธารทอง ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสนจังหวัดเชียงรายซึ่งเป็นผู้มีความรู้ เกี่ยวกับภูมิปัญญาเครื่องเงินและรูปแบบเครื่องเงิน เป็นกรรมการหมู่บ้าน ซึ่งผู้ให้ข้อมูลหลักเหล่านี้จะสามารถ ให้ข้อมูลได้ดีที่สุดและจะท าให้การศกึษาหาข้อมูลในคร้ังน้ีประสบผลส าเร ็ จดว้ยดีดังน้ันผูศึกษาจึงก า ้ หนดผู้ให้ ข้อมูลหลัก จ านวน5 คน ได้แก่ 1.นายว่าลี แซ่ลี ต าแหน่ง ประธานโครงการเครื่องเงินชาวเขาเผ่าม้ง 2.นายวรวิ แซ่ว่าง ต าแหน่ง รองประธานโครงการเครื่องเงินชาวเขาผ่าม้ง 3.นายเจริญสิน สว่างธนานันต์ ต าแหน่ง เลขาโครงการเครื่องเงินชาวเขาผ่าม้ง 4.นายเล่าป่ อ แซ่ว่าง ต าแหน่ง สมาชิกโครงการเครื่องเงินชาวเขาผ่าม้ง
12 5.นายว่าเซ้ง แซ่โซ้ง ต าแหน่ง สมาชิกโครงการเครื่องเงินชาวเขาผ่าม้ง 3.เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา เพื่อให้ได้มาซึ่งข้อมูลและค าตอบที่เป็นจริง ครอบคลุมตามวัตถุประสงค์ของการศึกษาที่ผู้ศึกษามุ่งจะศึกษาโดย ใช้เทคนิคการศึกษาหลากหลายวิธีทั้งน้ีเพื่อให้ได้ขอ้เท ็ จจริงจากปรากฏการณ์ในชุมชนที่ศึกษาในขณะที่ ท าการศึกษาเครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา มีดังต่อไปนี้ 3.1แบบบันทึกข้อมูลภาคสนาม ผู้ศึกษาใช้ส าหรับการบันทึกข้อมูลที่ได้จากการสัมภาษณ์หรือสังเกต ประเด ็ นข้อคิดเหน ็ ต่างๆรวมทั้งบันทึกขอ้ สงัเกตและการวเิคราะหข์ ้อมูลของผูศ้กึษาเอง 3.2แบบสัมภาษณ์ ผู้ศึกษาได้ใช้ค าถามในการสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง โดยใช้การสัมภาษณ์นี้ หลังจากที่ผู้ศึกษา ได้เข้าไปสร้างความสัมพันธ์และความคุ้นเคยกับผู้มีความรู้เกี่ยวกับภูมิปัญญาเครื่องเงินและ รูปแบบเครื่องเงินและผู้ใหญ่บ้านและคณะกรรมการหมู่บ้าน 3.3แนวการสังเกตโดยผู้ศึกษาใช้ในขณะที่ได้สัมภาษณ์พูดคุยกับ ผู้ให้ข้อมูลที่เป็นผู้มีความรู้เกี่ยวกับภูมิ ปัญญาเครื่องเงินและรูปแบบของเครื่องเงิน คณะกรรมการหมู่บ้าน 3.4อุปกรณ์ภาคสนามที่ผูศ้ึกษาใช้ในการศึกษาคร้ังน้ีได้แก่กล้องถ่ายรูปและเทปบันทึกเสียงเพื่อ บันทึกภาพปรากฏการณ์ต่างๆและเสียงในการสัมภาษณ์ โดยจะท าการขออนุญาตผูท้ี่เกี่ยวข้องทุกคร้ังก่อนที่จะ ท าการบันทึกภาพหรือเสียง 4 .วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลผู้ศึกษาเก็บรวบรวมข้อมูลพร้อมกับวิเคราะห์ข้อมูลควบคู่กันไป โดยใช้ วิธีการสังเกตอย่างเป็นธรรมชาติที่สุดและใช้เครื่องมือช่วยในการเก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลหลักและผู้ให้ข้อมูล อื่นๆที่เกี่ยวข้อง ในการเก็บรวบรวมข้อมูล จ าแนกเป็ นขั้นตอนดงัน้ี 4.1ก าหนดข้อมูล เป็นการก าหนดว่าข้อมูลที่ต้องการว่ามีอะไรบ้างโดยการศึกษาและวิเคราะห์จาก วัตถุประสงค์จึงจะได้ข้อมูลที่สอดคล้องกับสภาพความเป็นจริง 4.2ก าหนดแหล่งข้อมูล เป็นการก าหนดว่าแหล่งข้อมูลหรือผู้ให้ข้อมูลเป็นใครอยู่ที่ไหนมีขอบเขต เท่าไหร่ ที่จะต้องก าหนดให้ชัดเจน และเป็นแหล่งข้อมูลปฐมภูมิหรือทุติยภูมิ แล้วจะต้องพิจารณาว่าแหล่งข้อมูล น้ันๆ สามารถที่จะให้ข้อมูลได้อย่างครบถว้นหรือไม่
13 4.3ก าหนดกลุ่มตัวอย่าง เป็นการเลือกใช้วิธีการสุ่มตัวอย่างอย่างเหมาะสม และขนาดของกลุ่มตัวอย่างที่ เหมาะสม 4.4เลือกวิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล จะต้องเลือกใช้วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลที่เหมาะสม (แหล่งข้อมูล/ ขนาดกลุ่มตัวอย่าง/การวิเคราะห์ข้อมูล ) ได้ข้อมูลอย่างครบถ้วนมีมากเพียงพอและเป็นข้อมูลที่เชื่อถือได้ 4.5 น าเครื่องมือเก็บรวบรวมข้อมูลเพื่อน าข้อมูลมาวิเคราะห์ตรวจสอบคุณภาพที่จะต้องปรับปรุงและ แก้ไขให้อยู่ในสภาพที่สามารถเก็บรวบรวมข้อมูลได้อย่างมีประสิทธิภาพ 4.6ออกภาคสนาม เป็นการด าเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลตามแผนการและการก าหนดการที่จัดเตรียมไว้ และสามารถปรับเปลี่ยนวิธีการตามสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลง เพื่อให้ได้รับข้อมูลกลับคืนมามากที่สุด 5.การวิเคราะหข์ ้อมูลการศึกษาคร้ังน้ีใช้วธิีการวเิคราะห์เน้ือหาแบบพรรณนาความ โดยน าข้อมูลที่ได้ จากเอกสารต่างๆที่เกี่ยวข้อง และจากข้อมูลภาคสนามมารวบรวมและจัดหมวดหมู่ เพื่อเรียบเรียงเป็นหัวข้อตาม ประเด็นที่ศึกษาและเขียนพรรณนาความเชิงร้อยแก้ว ประเด็นที่ยังไม่ชัดเจนหรือไมแน่ใจจะมีการน ามาซักถาม อีกคร้ังกับผูใ้ห้ขอ้มูลเพอื่วเิคราะห์และสรุปผลต่อไป
14 บทที่4 ผลการศึกษา การศึกษาคร้ังน้ีผศู้ึกษามีความมุ้งหมายที่จะศกึษาเกี่ยวกบัรูปแบบเครื่องเงนิของชาติพนัธุ์ม้งหมู่บ้านธาร ทอง ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย โดยใช้วิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) เพื่อที่จะเข้าใจ ถึงรูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง หมู่บ้านธารทอง ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ประกอบด้วย ความเป็นมาของรูปแบบเครื่องเงินชาติพันธุ์ม้งและขั้นตอนการผลิตเครื่องเงนิการศึกษาคร้ังน้ีผู้ ศึกษาขอเสนอผลการศึกษาดั้งนี้ ตอนที่1.ความเป็นมาและความส าคัญของรูปแบบเครื่องเงินชาติพันธุ์ม้ง ตอนที่ 2. ขั้นตอนการผลิตเครื่องเงิน ตอนที่ 1. ความเป็ นมาและความส าคัญของรูปแบบเครื่องเงินชาติพันธุ์ม้ง ความเป็ นมาและความส าคัญของเครื่องเงิน จากการสัมภาษณ์นายวรวิ แซ่ว่าง(11 มกราคม 2566) สามารถสรุปประวัติความเป็นมาของรูปแบบ เครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้งไว้ดังนี้ม้งหรือที่มักมีการเรียกกนัโดยทั่วไปวา่แม้วเป็ นกลุ่มชาติพันธุ์ที่สืบเชื้อสายมา จากบรรพบุรุษที่อาศัยอยู่ในประเทศจีน และด้วยผลจากสงครามจึงค่อยๆ อพยพเข้าไปอาศัยอยู่ในพม่า ลาว เวียดนาม และประเทศไทย ปัจจุบันม้งที่พบมากในประเทศไทยอาจแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มหลัก คือ ม้งขาว ม้งด า แต่ ค าว่าแม้ว เป็นค าเรียกที่ชนเผ่าม้งถือว่าไม่สุภาพ ชาวม้งจึงไม่เรียกตัวเองว่า แม้ว และชาวม้งส่วนใหญ่จึงไม่ชอบ ถูกเรียกว่า แม้วด้วยชาติพันธุ์ม้งเป็นชนเผ่าหนึ่งที่มีความขยันขันแข็งมาก สมาชิกทุกคนในครอบครัวต่างต้อง ช่วยกันท ามาหากิน ในช่วงเวลาว่างหลังเสร็จงานเกษตรกรรมเพาะปลูกในไร่นา ผู้ชายม้งจะท างานตีเหล็กและ เครื่องเงิน ขณะที่ฝ่ายผู้หญิงจะเย็บปักเสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่ม เสื้อผ้าเครื่องแต่งกายของชาติพันธุ์ม้งจึงนิยมสร้าง ลวดลายประดับด้วยลายปักและเครื่องประดับเงินของชาติพันธุ์ม้ง น้ันเป็ นเครื่องหมายของความมั่งคั่งในรูปแบบ ของเครื่องประดับชาวม้ง ทั้งชายหญิงและเด็กทุกคนสวมแหวนเงิน สร้อยคอเงิน อย่างน้อยในโอกาสพิเศษ เช่น ในพิธีตั้งชื่อก ็ จะมอบแหวหรือก าไรให้กับเด็กชาติพันธุ์ม้ง ด้วยความเชื่อที่ว่าจะ รักษาวิญญาณและแสดงให้เห็น ว่าทารกเป็ นของโลกมนุษย์เงินมีความส าคัญเป็ นพิเศษกับสญัลักษณ์ความมั่งคั่งของชาติพันธุ์ม้งจึงถือว่า
15 เครื่องประดับเงินส าคัญกับชาติพันธุ์ม้งและในปี ใหม่ชาติพันธุ์ม้งจะสวมใส่เครื่องประดับเงินทั้งหมด เพื่อจัด แสดง และอวดความมั่งคั่งของเเต่ละครอบครัวน้ันโดยมีรูปแบบลวดลายดังนี้ 1.เซา : ห่วงคอ คือเครื่องประดับที่คนชาติพันธุ์ม้งใช้สวมใส่ได้ในทุกโอกาศและใส่ได้ทุกช่วงวัยโดย เฉพราะกับเด็กแรกเกิดหรือเด็กน้อยเพราะคนชาติพันธุ์ม้งมีความเชื่อว่าห่วงคอน้ันจะสามารถปกป้องคุ้มครอง จากภูตผีได้หรือใช้ในการบงบอกฐานะ ภาพที่ 1 ตัวอย่างห่วงคอรูปที่1 ภาพที่2 ตัวอย่างห่วงคอรูปที่2 ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) 2.ซี๋เงี้ย: เข็มขัดเงินคือเป็นเครื่องประดับเหมือนเข็มขัดที่มีความยาวประมาณหนึ่งเมตรครึ่งใช้ในการรัดกางเกง หรือกระโปรงม้งให้แน่นและสะดวกในการใช้ชีวิต ภาพที่ 3 ตัวอย่างเข็มขัดรูปที่1 ภาพที่ 4 ตัวอย่างเข็มขัดรูปที่2 ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565)
16 3.เก้าตง : ก าไร คือเป็นเครื่องประดับที่ใช้สวมใส่ข้อมือและข้อเท้าส าหรับคนหนุ่มสาวม้งนิยมให้เป็ น ของขวัญแก่กัน ภาพที่5 ตัวอย่างก าไรรูปที่1 ภาพที่6 ตัวอย่างก าไรรูปที่2 ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) 4.แหวน คือเครื่องประดับที่ใช้ในการสวมใส่ส าหรับนิ้วมือและบอกสถานะหรือใช้ในการหมั้นหมาย ภาพที่ 7 ตัวอย่างแหวนรูปที่1 ภาพที่8 ตัวอย่างแหวนรูปที่2 ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565)
17 5.เบ้า : ต่างหูคือเครื่องประดับที่ใช้ในการบอกเพศและความสวยงามของสาวม้ง ผู้ที่จะใส่ต่างหูได้ต้อง เป็ นผูห้ญิงเท่าน้ันส าหรับชาติพันธุ์ม้ง ภาพที่9 ตัวอย่างต่างหูรูปที่1 ภาพที่10 ตัวอย่างต่างหูรูปที่2 ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) 6.ก๊ากื๊อ: ลายก้นหอยคือเป็ นลายที่น าเอารูปร่าง ตามธรรมชาติของสัตวท์ ี่หาได้ตามแหล่งน้ าเกดิจากตรงกน้หอย มีปลายแหลมและมีความสวยงาม คนชาติพันธุ์ม้งได้เอาลายก้นหอยมาเป็นแบบอย่างในการท าเครื่องประดับ ภาพที่ 11 ลายก้นหอย ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565)
18 7.จึ๊เงี้ย : กระดิ่งเงิน คือเป็นเครื่องประดับที่ได้ท าการย่อขนาดมาจากระฆังหรือกระดิ่งวัว คนชาติพันธุ์ ม้งนิยมน ามาห้อยประดับเสื้อผ้า หรือ กระเป๋ า ภาพที่12 กระดิ่งเงิน ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) 8.ป้านเงี้ย : ดอกไม้เงิน คือการน าเอาความสวยงามของธรรมชาติของดอกไม้มาท าเป็นเครื่องประดับ ฐานมักจะเป็ นวงกลมมีทั้งกลีบขนาดใหญ่เลก ็ ตามความคิดของแต่ละคน ภาพที่ 13 ลายดอกบานชื่น ภาพที่14ลายดอกทานตะวัน ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565)
19 9. นุกู๊ : ลายดาวเป็นเครื่องประดับที่ออกแบบมาจากดวงดาวที่ส่งแสงระยิบระยับบนท้องฟ้าในยามค ่าคืนและยัง มีแฉกซ้อนกันอีก ภาพที่15 รูปดาว ที่มา:เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) 10.สร้อยคอ เป็ นเครื่องประดับที่ออกแบบมาเพอื่ให้ง่ายต่อการสวมใส่และพกพาได้สะดวกมีน้ าหนักเบา โดยออกแบบมาจากสายสินที่ใช้ผูกข้มมือหรือใช้ห้อยคอตอนท าพิธี ภาพที่16 สร้อยคอรูปดอกไม้1 ภาพที่ 17 สร้อยคอรูปดอกไม้2 ภาพที่ 18 สร้อยคอลายก้นหอย ที่มา:เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี ที่มา:สุดาแซ่ย่าง ที่มา:สุดา แซ่ย่าง (26 ธันวาคม 2565) (5 มกราคม 2566) (5 มกราคม 2566)
20 11.จี้ห้อยคอ มักจะออกแบบมาเพื่อประดับสร้อยให้เกิดความสวยงามและเป็นสิ่งที่แสดงถึงตัวตนของผู้ สวมใส่ สิ่งที่เคารพหรือ สิ่งอันเป็นที่รัก และความชอบของแต่ละคน ภาพที่19จี้ห้อยคอ ภาพที่ 20 จี้ห้อยคอรูปกางเขน ที่มา:เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ที่มา:เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26ธันวาคม 2565) สรุปความเป็ นมาของรูปแบบเครื่องเงิน จากการศึกษาความเป็นมาของรูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง เริ่มจากความเชื่อในเรื่องภูตผีบรรพ บุรุษและยังใช้ในการแสดงความรักกันรวมไปถึงการให้เป็นของที่ระลึกดูต่างหน้าในยามที่จากกันไกลอีกและยัง ช่วยสร้างรายได้ให้กับตรอบครัว โดยการคิดค้นและออกแบบรูปแบบเครื่องเงินมากจากวัสดุธรรมชาติ
21 ตอนที่ 2. วัสดุอุปกรณ์ในการท าเครื่องเงินและขั้นตอนการท าเครื่องเงิน อุปกรณ์การหลอม 1.เบ้าหลอม เป็นดินเผากันกลมลึก รูปร่างคล้ายจอกก้นกลมทวั่ ไป 2.เบ้าจาน เป็นแป้นดินเผาปากกลมกว้างและตื้น ใช้ส าหรับรองรับเงินที่หลอมละลายแล้ว เพื่อให้จับแข็งเป็นแผ่นกลมแบนตามรูปปากเบ้าหล่อ ท้งัเบ ้ าหลอมและเขา ้ จานน้ีเป็ นดินเผาอย่าง หนา เมื่อยังใหม่เป็นสีดินเผาสวย 3.คีมยาวใช้คีบเงินเข้าเบ้าหลอมร้อนๆ 4.ครกเล็กๆ ใช้ต าถ่าน 5.เตาเผา เป็นเตาก่ออิฐใช้ถ่านไม้ธรรมดา มีท่อลมพ่นเข้าด้านล่างได้เมื่อต้องการ อุปกรณ์การขึ้นรูป 1.แท่นไม้หรือเหล็ก ขนาดสูงต ่าเล็กใหญ่ต่างๆ กันตามขนาดของภาชนะที่จะท า 2.คอ ้ น ขนาดคอ ้ นเล ็ กใหญ่ส้ันยาวจา นวนมาก อุปกรณ์การแกะลาย 1.สิ่ว ตะปูขนาดต่างๆ ส าหรับลายเล ็ กใหญ่ต่างๆ กัน 2.ค้อน ขนาดต่างๆ 3.หม้อต้ม เตาไฟ แผ่นไม้ อุปกรณ์อื่นๆ 1.กรด หม้อต้ม เตาไฟ 2.ส้มมะขาม
22 3.ผงชักฟอก 4.แปรงทองเหลือง 5.สร้อยประค า ภาพที่ 21เงินแท่ง ภาพที่ 22 เบ้าหลอม ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ภาพที่23รางเท ภาพที่24แผ่นดึงส้นลวด ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565)
23 ภาพที่25กระดาษทราย ภาพที่26 ชุดตอกลาย ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ภาพที่ 27 แปรงทองเหลือง ภาพที่28แหนบเหล็ก ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565)
24 ภาพที่ 29 ค้อน ภาพที่30 ตะไบ ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ภาพที่31สว่านมือ ภาพที่32 กรรไกรตัดลวด ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565)
25 ภาพที่ 33คีมดึงลวด ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ภาพที่34จานวัดเส้นลวด ภาพที่35เลื่อย ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565)
26 ขั้นตอนการท าเครื่องเงิน ตัวอย่างการท าต่างหู 1.การหล่อ ใช้ความร้อนจากชุดเป่ าไฟหลอมละลายโลหะเงินจากของแข็งเป็นของเหลว และเทลงในราง เทโลหะ ให้เป็นแท่งโลหะแบบพิมพ์ขนาดที่ต้องการ ภาพที่ 36การหลอมเงิน ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(28ธันวาคม 2565) 2.การสาน รีดเงินเป็นแผ่นบางแล้วตัดเป็นเส้นแบบตอกไม้ไผ่แล้วน ามาสานเป็นรูปทรงต่างๆและการ ดึงเส้นลวดโดยใช้ปลายของเส้นเงินสอดเข้าไปในรูแผ่นดึงลวดและคีบด้วยคีมคีบเส้นลวด แล้วหมุนสายพานไป เรื่อยๆจนสุดสายพานแล้วสุดเส้นเงินการขึ้นรูปม้วนเส้นลวดเป็นลายก้นหอยตามขนาดต้องการท าแบบนี้ไป เรื่อยๆจนได้ขนาดตามที่ต้องการ ภาพที่37เส้นลวด ภาพที่ 38 การขึ้นรูป ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(28ธันวาคม 2565) ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(28ธันวาคม 2565)
27 ภาพที่39 การขึ้นลาย ภาพที่ 40 ลายก้นหอย ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(28ธันวาคม 2565) ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(28ธันวาคม 2565) 3.กระบวนการขัด-ล้างเครื่องเงนิคือเป็ นขั้นตอนสุดท้ายของการทา เครื่องเงินทุกชนิด หรือทุกประเภท จะขัด-ล้าง ด้วยมือหรือเครื่องก ็ได้หากชนิ้งานไม่ใหญ่กข ็ัด-ล้างด้วยมือก็ได้ โดยใช้แปรงทองเหลืองควรต้มด้วย น้ ากรดก ามะถันก่อน เพื่อเงินจะได้ขาวใสเป็นเงาวาวมากขึ้น ภาพที่ 41แช่เครื่องเงินในกรด ภาพที่ 42 ต่างหู ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565) ที่มา: เบญจวรรณ์ สว่างภูมิภักดี(26 ธันวาคม 2565)
28 บทที่5 สรุปผล อภิปราย และข้อเสนอแนะ การวิจัยคร้ังน้ีเป็ นการศกึษาเรื่องรูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง ในชุมชนบ้านธารทอง ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสนจังหวัดเชียงรายมีวัตถุประสงค์การศึกษาความเป็นมาของเครื่องเงิน รูปแบบของเครื่องเงิน ภูมิ ปัญญาของเครื่องเงินและกระบวนการท าเครื่องเงินกลมุ่ตัวอย่างที่ใช้ในการศกึษาคร้ังน้ีคือ ชาติพันธุ์ม้ง หมู่บ้าน ธารทอง หมู่ 11 ต าบลแม่เงินอ าเภอเชียงแสนจังหวัดเชียงรายซึ่งเป็นผู้ที่มีความรู้และประสบการณ์ในการท า เครื่องเงินมานาน จ านวน 5 คน ซึ่งเครื่องมือที่ใช้ในรวบรวมข้อมูล คือ แบบสัมภาษณ์และแนวการสังเกต ซึ่งการ วิเคราะห์ใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหาแบบพรรณนาร่วมกับการตีความของผู้ศึกษา โดยน าข้อมูลที่ได้จากเอกสาร ต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง และจากข้อมูลภาคสนามมารวบรวมและจัดหมวดหมู่ เพื่อเรียบเรียงเป็นหัวข้อตามประเด็นที่ ศึกษา เพื่อน ามาวิเคราะห์และสรุปผลต่อไป สรุปผลการศึกษา ผลการวิเคราะห์ข้อมูลที่ได้จากการศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้องและการสัมภาษณ์รูปแบบเครื่องเงินของชาติ พันธุ์ม้ง หมู่บ้านธารทอง หมู่ 11 ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ท าให้ทราบ รูปแบบเครื่องเงิน ของชาติพันธุ์ม้ง ประกอบด้วย รูปแบบของเครื่องประดับเงินขั้นตอนและวธิีการผลิตเครื่องประดับเงินซื่ง สามารถสรุปรายละเอียดได้ดังนี้ 1.รูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้งจากการศึกษาผู้ศึกษาพบว่ารูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้งมี ความหลักหลายและมีเอกลกัษณ์มีทั้งหมด 11รูปแบบ ที่คาดเอว,ห่วงคอ,ก าไร,แหวน,ต่างหู,ลายก้นหอยเงิน ,กระดิ่ง ,ดอกไม้เงิน,ลายดาว,จี้ห้อยคอ,สร้อยคอ เครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้งมีความเป็นเอกลักษณ์และยังคง รูปแบบดั้งเดิมการสืบทอด ปัจจุบันคนรุ่นใหม่หันไปใช้รูปแบบใหม่ของจนีที่ท าจากโลหะจึงง่ายต่อการสวมใส่ และมีน้ าหนักเบาท าให้การสืบทอดน้อยลง เนื่องจากการท าเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้งมีน้ าหนักมากต้องใช้เวลา และความอดทนเป็นอย่างมาก จึงยากต่อการลงมือศึกษา
29 2. ขั้นตอนการผลิตเครื่องเงิน 1.การหล่อใช้ความร้อนจากชุดเป่ าไฟหลอมละลายโลหะเงินจากของแข็งเป็นของเหลว และเทลงในราง เทโลหะ ให้เป็นแท่งโลหะแบบพิมพ์ขนาดที่ต้องการ 2.การสาน รีดเงินเป็นแผ่นบางแล้วตัดเป็นเส้นแบบตอกไม้ไผ่แล้วน ามาสานเป็นรูปทรงต่างๆและการดึง เส้นลวดโดยใช้ปลายของเส้นเงินสอดเข้าไปในรูแผ่นดึงลวดและคีบด้วยคีมคีบเส้นลวด แล้วหมุนสายพานไป เรื่อยๆจนสุดสายพานแล้วสุดเส้นเงินการขึ้นรูปม้วนเส้นลวดเป็นลายก้นหอยตามขนาดต้องการท าแบบนี้ไป เรื่อยๆจนได้ขนาดตามที่ต้องการ 3.กระบวนการขัด-ล้างเครื่องเงิน คือเป็ นขั้นตอนสุดท้ายของการทา เครื่องเงนิทุกชนิด หรือทุกประเภท จะขัด-ล้าง ด้วยมือหรือเครื่องก ็ได้หากชนิ้งานไม่ใหญ่ก็ขัด-ล้างด้วยมือก็ได้ โดยใช้แปรงทองเหลืองกับลูกควร ต้มด้วยน้ ากรดกา มะถันก่อนเพื่อเงนิจะได้ขาวใสเป็ นเงาวาวมากข้นึ อภิปราย จากการศึกษาเรื่องรูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง หมู่บ้านธารทอง หมู่ 11 ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียง แสน จังหวัดเชียงรายพบว่า รูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง หมู่บ้านธารทอง หมู่ 11 ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียง แสน จังหวัดเชียงรายได้รับการสืบทอดมาตั้งแต่สมัยบรรพบุรุษโดยมีการน าเอาเครื่องเงินมาประดับร่วมกับ เสื้อผ้า ชุดประจ าเผ่าเพื่อใช้ในกิจกรรมต่างๆเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง หมู่บ้านธารทองมีรูปแบบที่มีความ งดงามและเป็นเอกลักษณ์ที่สุด นอกจากจะมีรูปแบบเครื่องเงินแล้วยังมีรูปแบบลวดลายของเครื่องเงินที่นิยมสืบ ต่อกันมาได้แก่ลายปลา,ลายผีเสื้อ,ลายดอกไม้ โดยลวดลายเหล่านี้มีแนวคิดตามธรรมชาติและสิ่งรอบตัวในส่วน ของกระบวนการท าเครื่องเงินซึ่งสอดคล้องกับ (ธนกฤต ใจสุดา 2559:11 ) กล่าวว่า การท างานเครื่องประดับ สมัยใหม่ยงัคงใช้วิธีการทา แบบเดิมคือการผลิตโดยการข้ึนรูปด้วยมือ ซ่ึงกระบวนการทั้งหลายน้ีต้องอาศยั ช่างฝีมือในท้องถิ่นที่มีความช านาญแทบทั้งสิน้แต่ปัจจุบันมีการสอดแทรกกระบวนการผลิตแบบอื่นเข้ามา ผสมผสานอยู่บ้าง เช่นการใช้เครื่องจักรกลเข้ามาข้ึนรูปตัวเรือนเครื่องประดับการตกแตง่ผวิการขัดชนิ้งานเป็ น ต้น แต่ทั้งน้ีก ็ ยงัคงเป็ นการผลิตด้วยมือ
30 จากการศึกษาอาจเป็นเพราะว่า เยาวชนหรือคนรุ่นใหม่ไม่ค่อยให้ความส าคัญกับวัฒนธรรมของตนที่มี มาช้านาน แต่กลับน าเอาวัฒนธรรมตะวันตกเข้ามาเป็นตัวบ่งบอกถึงตนเองและยุคสมัยปัจจุบันมีเครื่องมือที่ ทันสมัยไม่เหมือนแต่ก่อนจึงท าให้คนรุ่นหลังไม่เห็นความส าคัญในการท าเครื่องเงิน จึงท าให้การท าเครื่องเงิน น้ันเริ่มจะสูญหายไปตามยุคสมัย ข้อเสนอแนะ 1.ควรปลูกฝังการท าเครื่องเงินให้คนรุ่นหลังเห็นถึงความส าคัญของเครื่องเงินและลวดลายที่สื่อถึงวิถี ชีวิตของชาติพันธุ์ม้ง 2.ควรมีการจัดนิทรรศการการท าเครื่องเงินในช่วงเทศกาลปี ใหม่ม้งเพื่อให้คนรุ่นหลังได้เห็นถึงความ หลากหลายของรูปแบบเครื่องเงินและเป็นการอนุรักษ์หัตถกรรมเครื่องเงินเพื่อไม่ให้สูญหายไปตามยุคสมัยไป ในตัว ข้อเสนอแนะการศึกษาครั้งต่อไป 1.ควรมีการวิจัยเรื่องความเชื่อของลวดลายเครื่องเงินหรือการทอเครื่องประดับเงินลงไปในตัวผ้าของ ชาติพันธุ์ม้ง 2.ควรมีการวิจัยเรื่องการแต่งกายเต็มรูปแบบของเครื่องเงินและเครื่องเงินสมัยโบราณ
31 บรรณานุกรม คลังข้อมูลชุมชน.(2564).ประวัติหมู่บ้านธารทอง ต าบลแม่เงินอ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย. กรุงเทพมหานคร:ศูนย์มานุษวิทยาสิรินธร. ธนกฤต ใจสุดา.(2559).รายงานวิจัยการออกแบบและพัฒนาเครื่องประดับเงินร่วมสมัยจากอตลักษณ์ชาวเขาเผ่า เมี่ยนเพื่อเพิ่มมูลค่า บ้านป่ากลางอ าเภอปัวจังหวัดน่าน.กรุงเทพมหานคร:มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิ โรฒ. พรฤทธิ์ชมอินทร์.(2551).เครื่องประดับเงินไทย...ยังฉายแววสดใส.กรุงเทพมหานคร:ศูนย์การเรียนรู้แห่ง ประเทศไทย พอลและอีเลน ลูวิส.(2528).หกเผ่าชาวดอย.เชียงใหม่:หัตถกรรมชาวเขา. มีพร ปริญญาพล.(2555).รายงานวิจัยอาชีพการท าเครื่องประดับเงินของชนเผ่ากะเหรี่ยง หมู่บ้านวัดพระบาท ห้วยต้ม อ าเภอลี้ จังหวัดล าพูน.เชียงใหม่:มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ รุ่งรัตน์ คงคล้าย.(2554).รายงานวิจัยการผลิตและการตลาดหัตถกรรมเครื่องเงินของบ้านวัวลาย ต าบลหายยา อ าเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่.เชียงใหม่:มหาวิทยาลัยแม่โจ้ สง่า อนุศิลป์.(2564).บทความการพัฒนาผลิตภัณฑ์เครื่องเงินและเครื่องทองเชิงวัฒนธรรม สมัยรัตนโกสินทร์ เพื่อสร้างมูลค่าของผลิตภัณฑ์.กรุงเทพมหานคร:มหาวิทยาลัยเพาะช่าง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราช มงคลรัตนโกสินทร์ แน่งน้อย ปัญจพรรค์.(2564).เครื่องเงินในประเทศไทย.กรุงเทพมหานคร:ส านักพิมพ์โอเลี้ยงห้าแก้ว.
32 บุคลานุกรม ยอดยิ่ง สว่างภูมิภักดีอายุ 25 ปี ทิ่อยู่ 455 หมู่ที่ 11 ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย,สัมภาษณ์เมื่อ วันที่ 14 มกราคม 2566 ลี แซ่ลี อายุ 72 ปี ที่อยู่ 27/2 หมู่ที่ 11 ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย,สัมภาษณ์เมื่อวันที่ 11 มกราคม 2566 วรวิแซ่ว่างอายุ 48 ปี ที่อยู่ 149 หมู่ที่ 11 ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย,สัมภาษณ์เมื่อวันที่ 11 มกราคม 2566 สุดา แซ่ย่างอายุ 31 ปี ที่อยู่ 152 หมู่ที่ 11 ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย,สัมภาษณ์เมื่อ วันที่2 มกราคม 2566 เจริญสิน สว่างธนานันต์ อายุ 60 ปี ที่อยู่ 263 หมู่ที่ 11 ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย,สัมภาษณ์ เมื่อวันที่7 มกราคม 2566 เซ้ง แซ่โซ้งอายุ 61 ปี ที่อยู่ 263 หมู่ที่ 11 ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย,สัมภาษณ์เมื่อ วันที่7 มกราคม 2566
33 ภาคผนวก
34 ภาคผนวกก แบบสัมภาษณ์ เรื่องรูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้งหมู่ที่11หมู่บ้านธารทอง ต าบลแม่เงิน อ าเภอ เชียงแสน จังหวัดเชียงราย
35 แบบสัมภาษณ์ เรื่องรูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง ชื่อ................................................................นามสกุล................................................................ เพศ................อายุ..............ปี วันที่สัมภาษณ์................................ ค าชี้แจงกรุณาเขียนค าตอบตามความเป็นจริง 1.รูปแบบลวดลายเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้ง มีความเป็ นมาและความส าคัญอย่างไร -เซา : ห่วงคอ ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. -ซี๋ : ที่คาดเอว ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................................................
36 -เก้าตง : ก าไร ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. -แหวน ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. -เบ้า : ต่างหู ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................................................
37 -ก๊ากื๊อ : ลายก้นหอย ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. -จ๊ึเง้ีย:กระดิ้งเงิน ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. -ป้านเงี้ย : ดอกไม้เงิน ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................................................
38 -นุกู๊ : ลายดาว ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. -จี้ห้อยคอ ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. -สร้อยคอ ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................................................
39 2.เครื่องเงินมีการสืบทอดกันมาอย่างไร ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. 3.ข้อคิดเห็นเพิ่มเติม ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................................................
40 ภาคผนวก ข ภาพประกอบ การศึกษารูปแบบเครื่องเงินของชาติพันธุ์ม้งหมู่ที่11 ต าบลแม่เงิน อ าเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย
41 ภาพที่ 43 ผู้ให้สัมภาษณ์ นายว่าลี แซ่ลี อายุ 72ปี ที่มา:ยอดยิ่ง สว่างภูมิภักดี (11 มกราคม 2566) ภาพที่ 44 ผู้ให้สัมภาษณ์ นายวรวิแซ่ว่าง อายุ 48 ปี ที่มา: ยอดยิ่ง สว่างภูมิภักดี (11 มกราคม 2566)